{"id":507027,"date":"2022-08-24T08:36:14","date_gmt":"2022-08-24T05:36:14","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=507027"},"modified":"2022-08-24T08:36:14","modified_gmt":"2022-08-24T05:36:14","slug":"seyx-niy%c9%99-turanci-ola-bilmir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=507027","title":{"rendered":"\u015eeyx niy\u0259 Turan\u00e7\u0131 ola bilmir?"},"content":{"rendered":"<h3><strong>Dini v\u0259 siyasi ekspertl\u0259rd\u0259n \u201cprobleml\u0259rin d\u0259rin k\u00f6kl\u0259ri var\u201d a\u00e7\u0131qlamas\u0131<\/strong><\/h3>\n<p><strong>Dini sah\u0259d\u0259 son ill\u0259r ba\u015flad\u0131lan islahatlar, Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sin\u0259 geni\u015f s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r verilm\u0259si il\u0259 dini ibad\u0259t yerl\u0259rind\u0259 yerli kadrlar\u0131n yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si prosesi ba\u015flay\u0131b. Sirr deyil ki, Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si(QM\u0130) uzun ill\u0259r \u0130ran t\u0259hsilli kadrlar\u0131 m\u0259scidl\u0259r\u0259 yerl\u0259\u015fdirib. D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin bu t\u0259sirl\u0259ri azaltmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn zaman laz\u0131md\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 modelin\u0259 adaptasiyaya da bilin\u0259n v\u0259 bilinm\u0259y\u0259n \u0259ng\u0259ll\u0259r qal\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, QM\u0130-y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259sl molla iran\u00e7\u0131 qiyaf\u0259sind\u0259 olmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Dini ekspert T.\u0130rfan bildirib ki, Az\u0259rbaycanda ali dini m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r yeti\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u201cAz\u0259rbaycanda\u00a0 ali din xadimi yeti\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir \u015f\u0259rait yoxdur. QM\u0130 T\u0259hsil Nazirliyi il\u0259 birg\u0259 Bak\u0131 \u0130slam Universitetinin 1989-cu ild\u0259n bu yana yeti\u015fdirmi\u015f oldu\u011fu ali t\u0259hsilli ruhanil\u0259rin, ilahiyyat\u00e7\u0131lar\u0131n diplomlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etdi, diplomlar\u0131n\u0131 tan\u0131mad\u0131. Halbuki, buna q\u0259d\u0259r h\u0259min diplomu alan \u015f\u0259xsl\u0259r\u00a0 gedib AMEA-da ali ilahiyyat\u00e7\u0131 d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259ri al\u0131rd\u0131lar, m\u00fcdafi\u0259 edib elml\u0259r doktorlar\u0131 olurdular, ali ay\u0259tullahlar olurdular, m\u00fcct\u0259hid m\u0259qam\u0131na \u00e7at\u0131rd\u0131lar. Bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 kiml\u0259rs\u0259 Az\u0259rbaycanda ald\u0131. Q\u0259na\u0259tim\u0259 g\u00f6r\u0259, bunu \u0130ran v\u0259 Rusiyay\u00f6n\u00fcml\u00fc q\u00fcvv\u0259l\u0259r ald\u0131 ki, qoy Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259 ali ruhanil\u0259r yeti\u015fm\u0259sin, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tind\u0259 ali ruhanil\u0259r yeti\u015fs\u0259, b\u00fct\u00fcn inancl\u0131 insanlar Az\u0259rbaycanda oturan\u0131 t\u0259qlid ed\u0259c\u0259k, \u0130rana t\u0259qlid etm\u0259y\u0259c\u0259k. Bu bax\u0131mdan, Az\u0259rbaycanda \u0130lahiyyat \u0130nstitutundan da \u0259vv\u0259l m\u00f6vcud olan ilk\u00a0 ilahiyyat alimi, \u201d\u015e\u00f6hr\u0259t&#8221; ordenli Hac\u0131 Sabir H\u0259s\u0259nlinin qurmu\u015f oldu\u011fu Bak\u0131 \u0130slam Universitetini ba\u011flad\u0131lar, onun verdiyi b\u00fct\u00fcn diplomlar\u0131 l\u0259\u011fv etdil\u0259r, akademiyada elmi i\u015f m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131n elmi i\u015fl\u0259rini l\u0259\u011fv etdil\u0259r. Bunu \u0130rana, Rusiyaya ba\u011fl\u0131 olan t\u0259xribat\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r etdi. Bu g\u00fcn diplomu l\u0259\u011fv edil\u0259n, t\u0259sdiql\u0259nm\u0259y\u0259n m\u0259zunlar m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u00fcn\u00fcrl\u0259r. Bak\u0131 \u0130slam Universitetinin 3700-d\u0259n \u00e7ox m\u0259zunu var, onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 5 ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u00fcn\u00fcr. Ham\u0131s\u0131n\u0131 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259n d\u0259, Dini Komit\u0259d\u0259n d\u0259, QM\u0130-d\u0259n d\u0259 i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131blar, onlara he\u00e7 c\u00fcr \u015f\u0259rait yarad\u0131lm\u0131r, T\u0259hsil Nazirliyi d\u0259 birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 diplomlar\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131r. Bu m\u0259hz \u0130rana xidm\u0259tin bir bariz n\u00fcmun\u0259sidir ki, Az\u0259rbaycanda ali dini ruhani yeti\u015fm\u0259sin, \u0130ran\u0131 t\u0259qlid etsinl\u0259r&#8221; dey\u0259, o bildirib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.azerforum.com\/2021\/01\/16\/651231.jpg\" alt=\"\u015eu\u015fa \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 elan olunsun\u201d t\u0259klifi d\u0259st\u0259kl\u0259nir, ancaq...\" width=\"687\" height=\"461\" \/><\/p>\n<p><strong>\u00a0Emil Rahilo\u011flu<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130lahiyat\u00e7\u0131 ekspert Emil Rahilo\u011flu is\u0259 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da \u015f\u0259rhind\u0259 bildirdi ki, m\u0259s\u0259l\u0259nin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 \u0130ran, Turan, T\u00fcrkiy\u0259 modeli v\u0259 ya kimin hara daha yax\u0131n olmas\u0131 amili dayanm\u0131r:<\/strong>\u00a0\u201c\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, din bar\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015fark\u0259n dini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k v\u0259 anlamaq laz\u0131md\u0131r. Din bar\u0259sind\u0259 q\u0259rar ver\u0259rk\u0259n, qanun t\u0259rtib ed\u0259rk\u0259n d\u0259 dini anlamaq v\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu vaxta q\u0259d\u0259r dini v\u0259zif\u0259lil\u0259rin i\u00e7\u0259risind\u0259 din\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fan v\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259n adam olmay\u0131b. \u018fvv\u0259la, bunu qeyd edim ki, Az\u0259rbaycanda n\u0259 \u0130ran, n\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 modeli ke\u00e7\u0259rlidir. T\u0259qlid is\u0259 tam ba\u015fqa bir m\u00f6vzudur. H\u0259tta \u0130ran v\u0259 ya T\u00fcrkiy\u0259 modeli bizd\u0259 ke\u00e7\u0259rli olsa bel\u0259, siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 problem h\u0259llini tapmayacaq. \u00c7\u00fcnki bizimkil\u0259rd\u0259 yana\u015fma bel\u0259dir ki, bura yararl\u0131 olan model ziyans\u0131z, ancaq \u0259xlaq h\u0259disl\u0259rind\u0259n, bir d\u0259 b\u0259zi \u015f\u0259ri\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olan dindir. Daha sad\u0259 des\u0259k, \u0130slam dinind\u0259n namaz, oruc,\u00a0 h\u0259cc \u201dbizim&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259tdir. Bizd\u0259 din\u0259 bel\u0259 yana\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn probleml\u0259r d\u0259 bundan qaynaqlan\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/sherg.az\/\/storage\/posts\/September2021\/c14b51a6d2b92708abc49c1972e78c84.jpg\" alt=\"D\u00f6vl\u0259t partiyalar\u0131n pe\u015f\u0259karla\u015fmas\u0131nda maraql\u0131 olmal\u0131d\u0131r&quot;\" \/><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u018fh\u0259d M\u0259mm\u0259dli<\/strong><\/p>\n<p><strong>Siyasi \u015f\u0259rh\u00e7i \u018fh\u0259d M\u0259mm\u0259dli is\u0259 bildirdi ki, dini alim, teoloq yeti\u015fdirm\u0259k asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyil. T\u0259bii ki, Bak\u0131 \u0130slam Universiteti kimi ali dini t\u0259hsil ver\u0259n qurumlar Az\u0259rbaycanda teoloqlar\u0131n, savadl\u0131 din xadiml\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259 bil\u0259rdi. Bu g\u00fcn d\u0259 ali dini t\u0259hsil ver\u0259n m\u00fcasir \u0130lahiyyat \u0130nstitutu var v\u0259 savadl\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r yeti\u015fdirir. Ancaq b\u00fct\u00fcn bunlar \u00f6lk\u0259d\u0259 dinl\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn probleml\u0259ri h\u0259ll ed\u0259 bilm\u0259z:<\/strong>\u00a0\u201c\u00c7\u00fcnki m\u0259s\u0259l\u0259 t\u0259kc\u0259 hans\u0131sa ali m\u0259kt\u0259bl\u0259, hans\u0131sa m\u0259kt\u0259bin ba\u011flanmas\u0131 v\u0259 ya a\u00e7\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyil. M\u0259s\u0259l\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi sad\u0259 deyil, probleml\u0259rin d\u0259rin k\u00f6kl\u0259ri var. 1990-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 din sah\u0259si sanki n\u0259zar\u0259tsiz burax\u0131ld\u0131 v\u0259 bundan bir s\u0131ra xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00f6z maraqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Az\u0259rbaycanda h\u0259tta qanunumuzda da yaz\u0131l\u0131b ki, din d\u00f6vl\u0259td\u0259n ayr\u0131d\u0131r. Bu, s\u0259hv ifad\u0259 v\u0259 yana\u015fmad\u0131r. Probleml\u0259rin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 dayanan amill\u0259rd\u0259n biri, bax, bu yanl\u0131\u015f yana\u015fmad\u0131r. Dinin d\u00f6vl\u0259td\u0259n ayr\u0131 olmas\u0131 t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc, h\u0259tta bu t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn qanuna daxil edilm\u0259si \u00e7oxsayl\u0131 probleml\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck bo\u015fluqlar yaratd\u0131. Bu bo\u015fluqlardan da k\u0259nar \u00f6lk\u0259l\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259nin ba\u015f dini idar\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri \u00f6z maraqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Son ill\u0259rd\u0259 h\u00f6kum\u0259t dini sah\u0259d\u0259 bir d\u00fcz\u0259n yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ancaq h\u0259l\u0259 ki, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar da arzu olunan effekti verm\u0259yib. Dini sah\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan r\u0259smi qurumlara m\u00fctl\u0259q y\u00fcks\u0259k dini savad\u0131 olan,\u00a0 \u0130rana v\u0259 ya ba\u015fqa \u00f6lk\u0259y\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan insanlar r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259lidir. Bu g\u00fcn n\u0259 Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin, n\u0259 d\u0259 Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin dini sah\u0259d\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259rd\u0259n tam raz\u0131l\u0131q etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0 \u00c7\u00fcnki ciddi probleml\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 qal\u0131r. Bu probleml\u0259r n\u0259 x\u00fcsusi olaraq \u0130ranla, n\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi olaraq T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 yax\u0131n olmaqla, onlardan birind\u0259 m\u00f6vcud olan modeli t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 h\u0259ll olunan deyil. D\u00f6vl\u0259tin dinl\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u00fcsusi strateji siyas\u0259ti haz\u0131rlanmal\u0131 v\u0259 t\u0259dric\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir. Bu olarsa, dini sah\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z modeli t\u0259dric\u0259n formala\u015far v\u0259 bu daha u\u011furlu olar\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dini v\u0259 siyasi ekspertl\u0259rd\u0259n \u201cprobleml\u0259rin d\u0259rin k\u00f6kl\u0259ri var\u201d a\u00e7\u0131qlamas\u0131 Dini sah\u0259d\u0259 son ill\u0259r ba\u015flad\u0131lan islahatlar, Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sin\u0259 geni\u015f s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r verilm\u0259si il\u0259 dini ibad\u0259t yerl\u0259rind\u0259 yerli kadrlar\u0131n yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si prosesi ba\u015flay\u0131b. Sirr deyil ki, Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si(QM\u0130) uzun ill\u0259r \u0130ran t\u0259hsilli kadrlar\u0131 m\u0259scidl\u0259r\u0259 yerl\u0259\u015fdirib. D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin bu t\u0259sirl\u0259ri azaltmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn zaman laz\u0131md\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 modelin\u0259 adaptasiyaya da bilin\u0259n v\u0259 bilinm\u0259y\u0259n \u0259ng\u0259ll\u0259r qal\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, QM\u0130-y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259sl molla iran\u00e7\u0131 qiyaf\u0259sind\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Dini ekspert T.\u0130rfan bildirib ki, Az\u0259rbaycanda ali dini m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r yeti\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u201cAz\u0259rbaycanda\u00a0 ali din xadimi yeti\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":507028,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/747311fef51ca2785d9e15beff2aa84f.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Dini v\u0259 siyasi ekspertl\u0259rd\u0259n \u201cprobleml\u0259rin d\u0259rin k\u00f6kl\u0259ri var\u201d a\u00e7\u0131qlamas\u0131 Dini sah\u0259d\u0259 son ill\u0259r ba\u015flad\u0131lan islahatlar, Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sin\u0259 geni\u015f s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r verilm\u0259si il\u0259 dini ibad\u0259t yerl\u0259rind\u0259 yerli kadrlar\u0131n yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si prosesi ba\u015flay\u0131b. Sirr deyil ki, Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si(QM\u0130) uzun ill\u0259r \u0130ran t\u0259hsilli kadrlar\u0131 m\u0259scidl\u0259r\u0259 yerl\u0259\u015fdirib. D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin bu t\u0259sirl\u0259ri azaltmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn zaman laz\u0131md\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507027"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=507027"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507027\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/507028"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=507027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=507027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=507027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}