{"id":507941,"date":"2022-08-27T08:15:04","date_gmt":"2022-08-27T05:15:04","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=507941"},"modified":"2022-08-27T08:15:04","modified_gmt":"2022-08-27T05:15:04","slug":"duyu-haqqinda-bunlari-bilirdinizmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=507941","title":{"rendered":"D\u00fcy\u00fc haqq\u0131nda bunlar\u0131 bilirdinizmi?"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcy\u00fc m\u00fcxt\u0259lif yem\u0259kl\u0259rl\u0259 yeyil\u0259 bil\u0259n dadl\u0131, asan \u0259ld\u0259 edil\u0259n, nisb\u0259t\u0259n ucuz v\u0259 \u00e7oxy\u00f6nl\u00fc qidad\u0131r. M\u00fcxt\u0259lifxalqlar\u0131n menyusunda \u0259sas yem\u0259k olmas\u0131na baxmayaraq, \u00e7ox adam d\u00fcy\u00fc bar\u0259d\u0259 he\u00e7 n\u0259 bilmir.<\/p>\n<p>Biz bu k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsulunu daha yax\u0131ndan n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldik.<\/p>\n<p>B\u0259zi insanlar q\u0259hv\u0259yi v\u0259 a\u011f d\u00fcy\u00fcn\u00fcn f\u0259rqli n\u00f6vl\u0259r oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259l\u0259r d\u0259, \u0259slind\u0259 bel\u0259 deyil. Q\u0259hv\u0259yi d\u00fcy\u00fc tam emal olunmam\u0131\u015f v\u0259 k\u0259p\u0259k qab\u0131\u011f\u0131n\u0131 saxlam\u0131\u015f d\u00fcy\u00fcd\u00fcr. A\u011f \u00e7e\u015fidd\u0259n f\u0259rqli olaraq, q\u0259hv\u0259yi daha y\u00fcks\u0259k qida d\u0259y\u0259rin\u0259 malikdir.<\/p>\n<p>A\u011f d\u00fcy\u00fc emaldan sonra ad\u0259t\u0259n cilalan\u0131r, bu da onu daha m\u00f6hk\u0259m v\u0259 dadl\u0131 edir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya \u0259halisinin yar\u0131s\u0131ndan \u00e7oxu \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcy\u00fc \u0259sas qidad\u0131r. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada insanlar bu tax\u0131l m\u0259hsulunu b\u00f6y\u00fck miqdarda istehlak edirl\u0259r. D\u00fcnya \u00fczr\u0259 orta hesabla d\u00fcy\u00fc istehlak\u0131 ild\u0259 adamba\u015f\u0131na t\u0259xmin\u0259n 55 kiloqramd\u0131r. Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 adamba\u015f\u0131na 75-80 kq, Afrikada 25 kq, Avropada t\u0259xmin\u0259n 5 kq-\u0131 ke\u00e7ir.<\/p>\n<p>\u018fn \u00e7ox d\u00fcy\u00fc Myanma, Banqlade\u015f, Vyetnam kimi kas\u0131b Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 yeyilir. Orada sakinl\u0259r ild\u0259 150-200 kq d\u00fcy\u00fc yey\u0259 bil\u0259rl\u0259r ki, bu da d\u00fcnya \u00fczr\u0259 orta g\u00f6st\u0259ricid\u0259n 3-4 d\u0259f\u0259 y\u00fcks\u0259kdir.<\/p>\n<p>D\u00fcnyada d\u00fcy\u00fcd\u0259n ba\u015fqa \u0259sas \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131 bu\u011fda v\u0259 qar\u011f\u0131dal\u0131d\u0131r. Bununla bel\u0259, qar\u011f\u0131dal\u0131 v\u0259 bu\u011fdadan f\u0259rqli olaraq, d\u00fcy\u00fc b\u00f6y\u00fcm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox s\u0259y t\u0259l\u0259b edir. Fermerl\u0259r onu toxumdan yeti\u015fdirirl\u0259r. Fidanlar meydana \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra \u015fitill\u0259r su basm\u0131\u015f \u00e7\u0259ltik sah\u0259l\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 orada yeti\u015fm\u0259 prosesi ba\u015fa \u00e7at\u0131r.<\/p>\n<p>Bu m\u0259hsulun yeti\u015fdirilm\u0259si b\u00f6y\u00fck miqdarda su v\u0259 \u0259m\u0259k t\u0259l\u0259b edir. 1 kiloqram d\u00fcy\u00fc \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn orta hesabla 4000-5000 litr su laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>2011-ci ild\u0259 genetik t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rdi ki, d\u00fcy\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn formalar\u0131 q\u0259dim \u00c7inin Mirvari \u00c7ay\u0131 Vadisi b\u00f6lg\u0259sind\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l yaban\u0131 n\u00f6vl\u0259rin \u0259hill\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b.<\/p>\n<p>D\u00fcy\u00fcn\u00fcn k\u00fctl\u0259vi bec\u0259rilm\u0259si t\u0259xmin\u0259n eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 5000-ci ill\u0259rd\u0259 \u00c7in, Hindistan v\u0259 Taylandda ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Oradan tacirl\u0259r qism\u0259n m\u0259hsulu Q\u0259rb\u0259 ixrac etdil\u0259r v\u0259 orada da m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131lar. Ancaq tarix\u0259n d\u00fcy\u00fcn\u00fcn bec\u0259rilm\u0259si Asiyada d\u00fcnyan\u0131n dig\u0259r hiss\u0259l\u0259rin\u0259 nisb\u0259t\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 daha geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r, baxmayaraq ki, bu bitki ist\u0259nil\u0259n iqlim \u015f\u0259raitin\u0259 asanl\u0131qla uy\u011funla\u015f\u0131r (t\u0259bii ki, Antarktidadan ba\u015fqa).<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, d\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u00fc\u00e7 f\u0259rqli n\u00f6v\u00fc var: q\u0131sa, orta v\u0259 uzun d\u00fcy\u00fc. Tarix\u0259n uzun n\u00f6v d\u00fcy\u00fc \u0259n yax\u015f\u0131 hesab edilmi\u015fdir, \u00e7\u00fcnki bi\u015fdikd\u0259 bir-birin\u0259 yap\u0131\u015fm\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r qazan\u0131n dibin\u0259 yap\u0131\u015fm\u0131\u015f d\u00fcy\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131xarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131s\u0131n\u0131zsa, onun n\u0259 q\u0259d\u0259r yap\u0131\u015fqan oldu\u011funu bilirsiniz. Bunun B\u00f6y\u00fck \u00c7in s\u0259ddinin tikintisi zaman\u0131 in\u015faat\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydas\u0131 olub. 15-16-c\u0131 \u0259srl\u0259rd\u0259 Min s\u00fclal\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00c7in divar\u0131 tikil\u0259rk\u0259n i\u015f\u00e7il\u0259r d\u00fcy\u00fc unundan istifad\u0259 edirdil\u0259r. D\u00fcy\u00fc bulyonu s\u00f6nm\u00fc\u015f \u0259h\u0259ng &#8211; kalsium karbonatla qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131laraq yap\u0131\u015fqan kimi istifad\u0259 edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u00c7iy a\u011f d\u00fcy\u00fc 10-30 il (saxlanma \u015f\u0259raitind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq) t\u0259z\u0259 v\u0259 yem\u0259li qal\u0131r. \u00c7iy q\u0259hv\u0259yi d\u00fcy\u00fcn\u00fcn qab\u0131\u011f\u0131 oksidl\u0259\u015fdiyind\u0259n v\u0259 istehlak \u00fc\u00e7\u00fcn yarars\u0131z hala d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcnd\u0259n onun saxlama m\u00fcdd\u0259ti \u00fc\u00e7 aydan alt\u0131 aya q\u0259d\u0259rdir.<\/p>\n<p>D\u00fcy\u00fc bitkisi \u00e7e\u015fidd\u0259n v\u0259 torpa\u011f\u0131n m\u00fcnbitliyind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq 1-1,8 metr\u0259 q\u0259d\u0259r (b\u0259z\u0259n daha \u00e7ox) b\u00f6y\u00fcy\u0259 bil\u0259r. Bu bitkinin uzunlu\u011fu 50-100 santimetr, eni is\u0259 2-2,5 santimetr olan uzun v\u0259 nazik yarpaqlar\u0131 var.<\/p>\n<p>D\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 \u00c7in, Hindistan v\u0259 \u0130ndoneziyad\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fcy\u00fcn\u00fcn t\u0259rkibind\u0259 karbohidratlar, B vitaminl\u0259ri (m\u0259s\u0259l\u0259n, tiamin, riboflavin, niasin v\u0259 folat), d\u0259mir, sink, maqnezium, lif v\u0259 s. kimi faydal\u0131 madd\u0259l\u0259r var. T\u0259rkibind\u0259 natrium v\u0259 xolesterol yoxdur v\u0259 dem\u0259k olar ki, he\u00e7 bir ya\u011f yoxdur. T\u0259bii olaraq qlutensizdir.<\/p>\n<p>Onun insan \u00fc\u00e7\u00fcn faydas\u0131 orqanizmi q\u0131sa zamanda enerji il\u0259 t\u0259min etm\u0259sidir. Bundan \u0259lav\u0259, ba\u011f\u0131rsaqda h\u0259r\u0259k\u0259tliliyi yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r, qanda \u015f\u0259k\u0259rin s\u0259viyy\u0259sini sabitl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k qocalma prosesini l\u0259ngidir.<\/p>\n<p>Bitkinin ad\u0131 k\u00f6hn\u0259 frans\u0131zca &#8220;ris&#8221; s\u00f6z\u00fcnd\u0259ndir. Bu, \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, italyan &#8220;riso&#8221; dan, o is\u0259 lat\u0131n &#8220;oriza&#8221; dan g\u0259lir.<\/p>\n<p>\u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 d\u00fcy\u00fc uzun m\u00fcdd\u0259t m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n, z\u0259nginliyin v\u0259 bollu\u011fun simvolu hesab olunurdu. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 toylarda yeni evl\u0259n\u0259nl\u0259r\u0259 d\u00fcy\u00fc atmaq ad\u0259t idi. Bel\u0259 hesab olunurdu ki, qonaqlar bu yolla sevgilil\u0259r\u0259 birlikd\u0259 xo\u015fb\u0259xt v\u0259 z\u0259ngin h\u0259yat arzulay\u0131rlar. Sonralar bu \u0259n\u0259n\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259n Q\u0259rb\u0259 yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Filippind\u0259 UNESCO-nun \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rsi siyah\u0131s\u0131na daxil olan heyr\u0259tamiz Banaue d\u00fcy\u00fc terraslar\u0131 var. Bu terraslara gizli olaraq d\u00fcnyan\u0131n s\u0259kkizinci m\u00f6c\u00fcz\u0259si l\u0259q\u0259bi verilib. \u0130fuqao da\u011fl\u0131lar\u0131na bu terraslar\u0131 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 2000 ild\u0259n \u00e7ox vaxt laz\u0131m olub.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcy\u00fc m\u00fcxt\u0259lif yem\u0259kl\u0259rl\u0259 yeyil\u0259 bil\u0259n dadl\u0131, asan \u0259ld\u0259 edil\u0259n, nisb\u0259t\u0259n ucuz v\u0259 \u00e7oxy\u00f6nl\u00fc qidad\u0131r. M\u00fcxt\u0259lifxalqlar\u0131n menyusunda \u0259sas yem\u0259k olmas\u0131na baxmayaraq, \u00e7ox adam d\u00fcy\u00fc bar\u0259d\u0259 he\u00e7 n\u0259 bilmir. Biz bu k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsulunu daha yax\u0131ndan n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldik. B\u0259zi insanlar q\u0259hv\u0259yi v\u0259 a\u011f d\u00fcy\u00fcn\u00fcn f\u0259rqli n\u00f6vl\u0259r oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259l\u0259r d\u0259, \u0259slind\u0259 bel\u0259 deyil. Q\u0259hv\u0259yi d\u00fcy\u00fc tam emal olunmam\u0131\u015f v\u0259 k\u0259p\u0259k qab\u0131\u011f\u0131n\u0131 saxlam\u0131\u015f d\u00fcy\u00fcd\u00fcr. A\u011f \u00e7e\u015fidd\u0259n f\u0259rqli olaraq, q\u0259hv\u0259yi daha y\u00fcks\u0259k qida d\u0259y\u0259rin\u0259 malikdir. A\u011f d\u00fcy\u00fc emaldan sonra ad\u0259t\u0259n cilalan\u0131r, bu da onu daha m\u00f6hk\u0259m v\u0259 dadl\u0131 edir. D\u00fcnya \u0259halisinin yar\u0131s\u0131ndan \u00e7oxu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":507942,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/3202111c166152304461325564711095057.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"D\u00fcy\u00fc m\u00fcxt\u0259lif yem\u0259kl\u0259rl\u0259 yeyil\u0259 bil\u0259n dadl\u0131, asan \u0259ld\u0259 edil\u0259n, nisb\u0259t\u0259n ucuz v\u0259 \u00e7oxy\u00f6nl\u00fc qidad\u0131r. M\u00fcxt\u0259lifxalqlar\u0131n menyusunda \u0259sas yem\u0259k olmas\u0131na baxmayaraq, \u00e7ox adam d\u00fcy\u00fc bar\u0259d\u0259 he\u00e7 n\u0259 bilmir. Biz bu k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsulunu daha yax\u0131ndan n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldik. B\u0259zi insanlar q\u0259hv\u0259yi v\u0259 a\u011f d\u00fcy\u00fcn\u00fcn f\u0259rqli n\u00f6vl\u0259r oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259l\u0259r d\u0259, \u0259slind\u0259 bel\u0259 deyil. Q\u0259hv\u0259yi d\u00fcy\u00fc tam&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507941"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=507941"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507941\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/507942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=507941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=507941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=507941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}