{"id":508112,"date":"2022-08-27T11:36:41","date_gmt":"2022-08-27T08:36:41","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=508112"},"modified":"2022-08-27T11:36:41","modified_gmt":"2022-08-27T08:36:41","slug":"az%c9%99rbaycanxalq-cumhuriyy%c9%99tininilk-h%c9%99rbi-naziri-xosrov-b%c9%99y-sultanov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=508112","title":{"rendered":"AZ\u018fRBAYCANXALQ C\u00dcMHUR\u0130YY\u018fT\u0130N\u0130N\u0130LK H\u018fRB\u0130 NAZ\u0130R\u0130  XOSROV B\u018fY SULTANOV"},"content":{"rendered":"<p>T\u0259xmin\u0259n 120 il\u0259d\u0259k davam\u00a0 ed\u0259n\u00a0\u00a0 Rusiya\u00a0 \u0259sar\u0259tind\u0259n\u00a0 xilas\u00a0 olan \u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0 xalq\u0131 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda yeni m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yaratma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldular. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Az\u0259r\u00adbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si olan Qaraba\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn tarixi \u0259razisind\u0259 \u00f6zsiyasihaki\u00admiy\u00ady\u0259tinin b\u0259rq\u0259rar edilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fclhsev\u0259r siyas\u0259tin\u0259 baxmayaraq, erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011fda hakimiyy\u0259t\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259ll\u0259r ba\u015flad\u0131qlar\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tini davam etdirirdil\u0259r.1918-ci \u00a0ilin yay\u0131ndan ba\u015flayaraq Erm\u0259nistan\u0131n da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Andronikin, Njdenin, Dronun quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259\u00a0 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259dinc \u0259hali k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hv edilmi\u015f, k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, tikilil\u0259r v\u0259 milli-dini \u00a0abid\u0259l\u0259r da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. C\u00fcmhuriyy\u0259t h\u00f6kum\u0259ti yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, 1919-cu il yanvar\u0131n 13-d\u0259 &#8220;Cavan\u015fir, \u015eu\u015fa, C\u0259bray\u0131l v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zalar\u0131na general-qubernator t\u0259yin edilm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015fl\u0259r. 1919-cu il yanvar\u0131n 15-d\u0259 Milli \u015euran\u0131n\u00a0 iclas\u0131nda q\u0259zalara m\u00fcv\u0259qq\u0259ti general-qubernatoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 \u0259sl\u0259n Qaraba\u011fdan olan, bu \u0259raziy\u0259 v\u0259 onun \u0259halisin\u0259 yax\u015f\u0131 b\u0259l\u0259d olan Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ilk yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan v\u0259 onun birinci h\u00f6kum\u0259tind\u0259 h\u0259rbi nazir olmu\u015f Xosrov b\u0259y Sultanov t\u0259yin edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Xosrov b\u0259y Sultanov \u00a01879-cu ilin may ay\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n Hac\u0131saml\u0131 nahiy\u0259sinin, Qas\u0131mu\u015fa\u011f\u0131 obas\u0131n\u0131n Qurdda\u011f\u0131 k\u0259ndind\u0259 ( La\u00e7\u0131n rayonu) anadan olmu\u015fdur.G\u0259nc\u0259 gimnaziyas\u0131n\u0131 bitirdikd\u0259n sonra\u00a0<a href=\"https:\/\/www.wikiwand.com\/az\/Odessa\">Odessada<\/a>\u00a0ali tibb t\u0259hsili alm\u0131\u015f Xosrov b\u0259y1918-ci ilin 28 may\u0131nda\u00a0M\u00fcs\u0259lman\u00a0 \u015e\u0259rqind\u0259 ilk\u00a0 d\u0259f\u0259 olaraq\u00a0 Az\u0259rbaycan\u00a0 \u0259razisind\u0259\u00a0 demokratik d\u00f6vl\u0259t olan\u00a0 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurucular\u0131ndan \u00a0v\u0259 \u0130stiqlal b\u0259yannam\u0259sin\u0259 imza atan 26ictimai-siyasi xadimd\u0259nbiriolmu\u015fdur. \u00a0O, Xalq Cumhuriyy\u0259tinin h\u0259min g\u00fcnt\u0259\u015fkil edilmi\u015f birinci h\u00f6kum\u0259t kabinetind\u0259\u00a0 h\u0259rbi nazir postunu tutmu\u015f v\u0259 \u00a0Zaqafqaziya Seyminin v\u0259\u00a0<a href=\"https:\/\/www.wikiwand.com\/az\/Az%C9%99rbaycan_Xalq_C%C3%BCmhuriyy%C9%99ti_Parlamenti\">Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Parlamentinin<\/a>\u00a0\u00fczv\u00fc olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurulmas\u0131 il\u0259 uzun ill\u0259r Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00f6z \u00e7iyinl\u0259rind\u0259 da\u015f\u0131yan \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri olaraq Xosrov b\u0259y Sultanovun \u00e7ox a\u011f\u0131r bir f\u0259aliyy\u0259t d\u00f6vr\u00fc ba\u015flay\u0131r. O h\u0259kim olsada, milli h\u00f6k\u00fcm\u0259td\u0259 tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00e7ox m\u0259suliyy\u0259tli m\u0259qamlarda dayan\u00acm\u0131\u015fd\u0131. \u0130lk h\u00f6k\u00fcm\u0259t kabin\u0259sind\u0259 h\u0259rb naziri olan Xosrov b\u0259y 1918 il iyunun 17-d\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 F\u0259t\u0259li Xan Xoylunun t\u0259\u015fkil etdiyi 2-ci h\u00f6kum\u0259t kabin\u0259sind\u0259\u00a0 \u0259kin\u00e7ilik naziri t\u0259yin olunmu\u015fdu. 1918-ci ilin dekabr ay\u0131nda t\u0259\u015fkil olunmu\u015f, Xan Xoylunun 3-c\u00fc v\u0259 sonuncu r\u0259hb\u0259rlik etdiyi kabin\u0259d\u0259 Xosrov b\u0259y \u018fkin\u00e7ilik v\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u0259mlak\u0131 naziri t\u0259yin olunur. Xosrov b\u0259y 1918-ci ilin son 6 ay\u0131 \u0259rzind\u0259 3 d\u0259f\u0259 nazir t\u0259yin olunur v\u0259 Xan Xoylunun r\u0259hb\u0259rlik etdiyi b\u00fct\u00fcn kabin\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259msil olunur.<\/p>\n<p>1918 ilin yay\u0131ndan ba\u015flayaraq Erm\u0259nistan\u0131n da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Andronikin, Njdenin, Dronun quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259\u00a0 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131\u00a0 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tini\u00a0 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan\u00a0 Xalq\u00a0 C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u00a0 h\u00f6kum\u0259tinin 29\u00a0 yanvar 1919-cu il\u00a0 tarixli q\u0259rar\u0131 il\u0259 \u015eu\u015fa, Z\u0259ng\u0259zur,\u00a0 C\u0259bray\u0131l v\u0259 Cavan\u015fir q\u0259zalar\u0131nda Qaraba\u011f general-qubernatorlu\u011funun t\u0259sis edilm\u0259si v\u0259 Xosrov b\u0259y Sultanovun \u00a0general-qubernatoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yinat\u0131n\u0131 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n naraz\u0131l\u0131qla qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0 \u00c7\u00fcnki, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n erm\u0259ni-da\u015fnak quldur q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n\u00a0 t\u0259mizl\u0259nm\u0259sind\u0259 v\u0259 h\u0259min b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259min-amanl\u0131\u011f\u0131n yarad\u0131lmas\u0131nda Xosrov b\u0259y v\u0259 onun qarda\u015f\u0131 Sultan b\u0259yin m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. <strong>B<\/strong>u qarda\u015flar\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131\u011f\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131bil\u0259n erm\u0259nil\u0259r, \u00a0erm\u0259ni m\u0259tbuat\u0131 v\u0259 Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi bir \u00e7ox d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k \u00f6z narahatl\u0131qlar\u0131n\u0131 bildirmi\u015f, h\u0259tta onlar Qaraba\u011fgeneral-qubernatorlu\u011funun l\u0259\u011fv olunmas\u0131\u00fc\u00e7\u00fcn xarici havadarlar\u0131ndan k\u00f6m\u0259k ist\u0259mi\u015fl\u0259r. Buna cavab olaraq 1919-cu il iyunun 18-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin Qaraba\u011fdak\u0131 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 erm\u0259ni h\u00f6kum\u0259tinin m\u00fcdaxil\u0259\u00a0 etm\u0259sininyolverilm\u0259zoldu\u011funu bildir\u0259n t\u0259cili diplomatik m\u0259lumat\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si M.X.T\u0259kinskiy\u0259 \u00fcnvanlam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min\u00a0 t\u0259cili\u00a0 diplomatik\u00a0 m\u0259lumatda\u00a0 qeyd\u00a0 edilirdi:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0&#8220;Erm\u0259nistan\u00a0 h\u00f6kum\u0259tin\u0259\u00a0 bildirin\u00a0 ki, Sultanov 1919-cu il yanvar\u0131n 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. X. Sultanov Az\u0259rbaycan\u0131n \u015f\u00fcbh\u0259siz ayr\u0131lmaz hiss\u0259si\u00a0 olan \u015eu\u015fa, Z\u0259ng\u0259zur, C\u0259bray\u0131l v\u0259\u00a0 Cavan\u015fir q\u0259zalar\u0131n\u0131n general-qubernatoru kimi m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin komandanl\u0131\u011f\u0131\u00a0 t\u0259r\u0259find\u0259n aprelin 3-d\u0259 r\u0259smi olaraq tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n erm\u0259ni h\u00f6kum\u0259tinin\u00a0 Sultanovun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 v\u0259 yaxud Az\u0259rbaycan qo\u015fun hiss\u0259l\u0259rinin Qaraba\u011fda olmas\u0131na dair etirazlar\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilirv\u0259bununm\u00fczakir\u0259sin\u0259 yol verilmir. \u015eu\u015fa\u00a0 rayonunda\u00a0 ba\u015f\u00a0 vermi\u015f\u00a0 i\u011fti\u015fa\u015flarag\u0259ldikd\u0259 is\u0259 qeyd edirik ki, general-qubernatorun g\u00f6rd\u00fcy\u00fc ciddi\u00a0t\u0259dbirl\u0259rn\u0259tic\u0259sind\u0259 nizam-intizam b\u0259rpa edilmi\u015f v\u0259 h\u0259yat m\u0259cras\u0131na\u00a0 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.\u201d<\/p>\n<p>X.Sultanov Qaraba\u011f\u0131n general-qubernatoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 ba\u015flayark\u0259n \u00a0\u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcraci\u0259td\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259c\u0259yi qurumun f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda xalq\u0131bilgil\u0259ndirdiyi 1919-cu ilin 11 fevral\u0131nda &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetind\u0259 \u00e7ap olunan yaz\u0131 bel\u0259 adlan\u0131rd\u0131: &#8220;M\u00fcv\u0259qq\u0259ti general-qubernator X.Sultanovun Z\u0259ng\u0259zur, \u015eu\u015fa, Cavan\u015fir v\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zalar\u0131n\u0131n \u0259halisin\u0259 m\u00fcraci\u0259tind\u0259 yaz\u0131l\u0131rd\u0131: &#8220;Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin yanvar ay\u0131 q\u0259rar\u0131 il\u0259 Z\u0259ng\u0259zur, \u015eu\u015fa, Cavan\u015fir v\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zalar\u0131 x\u00fcsusi general-qubernatorlu\u011fa ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu f\u00f6vq\u0259lad\u0259 t\u0259dbirl\u0259r f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259td\u0259n ir\u0259li g\u0259lmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259qrib\u0259n yar\u0131s\u0131nda, onun \u0259n yax\u015f\u0131 hiss\u0259si &#8211; 4 q\u0259za &#8211; art\u0131q bir il\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, anarxiya ucbat\u0131ndan da\u011f\u0131l\u0131r. \u015e\u0259xsi firavanl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcks\u0259k ideal sayan m\u0259suliyy\u0259tsiz elementl\u0259rin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda olan bandalar diyar\u0131 viran\u0259 qoyur; k\u0259ndl\u0259ri yand\u0131r\u0131r, \u0259halini q\u0131r\u0131r, on minl\u0259rl\u0259 yurdsuz-yuvas\u0131z qad\u0131n v\u0259 u\u015faq qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr, yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n elementl\u0259r milli \u0259dav\u0259t yay\u0131rlar. \u018fhalid\u0259n \u00fcmumi siyasi v\u0259ziyy\u0259t gizl\u0259dilir. Bu \u015f\u0259xsl\u0259r \u00f6z \u015f\u0259xsi m\u0259nafel\u0259rini g\u00fcd\u00fcr, \u00f6z c\u0259hdl\u0259rini partiya ideya formas\u0131 donuna sal\u0131rlar\u201d.<\/p>\n<p>X.Sultanov general-qubernator v\u0259zif\u0259sin\u0259 ba\u015flayanda b\u00f6lg\u0259d\u0259 ac\u0131nacaql\u0131 durum var idi. O, 1919-cu ilin fevral\u0131nda \u015eu\u015faya g\u0259l\u0259r\u0259k, v\u0259zif\u0259sinin icras\u0131na ba\u015flad\u0131. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin q\u0259ti add\u0131mlar\u0131ndan narahat olan Erm\u0259nistan bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa a\u00e7\u0131q iddia il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi. Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n etiraz\u0131na, ingilis v\u0259 amerikanlarla g\u0259rgin m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 baxmayaraq, Qaraba\u011fda qar\u015f\u0131ya qoyulan v\u0259zif\u0259l\u0259rin h\u0259lli sah\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Erm\u0259nil\u0259r is\u0259 Qaraba\u011fda etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259tini davam etdirm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rir, Cavan\u015fir, \u015eu\u015fa, C\u0259bray\u0131l v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zalar\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 arams\u0131z olaraq q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dirdil\u0259r. General-qubernator X.Sultanov separat\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>X.Sultanovun 1919-cu ilin fevral\u0131n 15, 16, v\u0259 17-d\u0259 q\u0259za r\u0259isl\u0259ri v\u0259 ictimai xadiml\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7irdiyi \u00fcmumb\u00f6lg\u0259 m\u00fc\u015favir\u0259sind\u0259 m\u0259lum olurdu ki, indiy\u0259d\u0259k Z\u0259ng\u0259zurda 166 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, onlar\u0131n \u0259halisinin 30 faizi m\u0259hv edilmi\u015fdi. Qaraba\u011fda v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda erm\u0259ni-da\u015fnak quldur q\u00fcvv\u0259l\u0259ri \u0259min-amanl\u0131\u011f\u0131n pozulmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ciddi-c\u0259hdl\u0259\u00a0 \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini\u00a0 davam\u00a0 etdirm\u0259sin\u0259\u00a0 baxmayaraq, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin v\u0259 Xosrov b\u0259y Sultanovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259\u00a0 Qaraba\u011f Qubernatorlu\u011funun h\u0259yata ke\u00e7irdiyi \u0259ks t\u0259dbirl\u0259r\u00a0 n\u0259tic\u0259sind\u0259\u00a0 erm\u0259ni-da\u015fnak quldur q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin t\u0259cav\u00fczkar f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u00fcmk\u00fcn\u00a0 oldu. Lakin 1919-cu il\u00a0 mart\u0131n 21-d\u0259 quldur erm\u0259ni-da\u015fnak h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259ri Qaraba\u011fa yegan\u0259 ke\u00e7id olan \u018fsg\u0259ran ke\u00e7idini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259 bildil\u0259r. Amma Xosrov b\u0259yin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rl\u0259ri\u00a0 da\u015fnak general\u0131 Dronun quldur d\u0259st\u0259l\u0259rini darmada\u011f\u0131n ed\u0259r\u0259k\u00a0 Xank\u0259ndi v\u0259 \u015eu\u015fan\u0131 geri ald\u0131.<\/p>\n<p>X.Sultanovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n dig\u0259r \u0259m\u0259liyyatda is\u0259 (1919-cu ilin iyununda) \u015eu\u015faya gizli yolla silah aparan erm\u0259ni milli \u015furas\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri h\u0259bs edil\u0259r\u0259k Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.X.Sultanov Qaraba\u011fda da\u015fnak Andronik ba\u015fda olmaqla, erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259ril\u0259 amans\u0131z m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131, t\u0259hl\u00fck\u0259li yerl\u0259rd\u0259 milli ordunun \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t m\u00fchaf\u0131z\u0259 d\u0259st\u0259si yaratd\u0131, erm\u0259ni milli \u015furas\u0131 \u00fczvl\u0259rinin Az\u0259rbaycandan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na nail oldu. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin h\u0259rbi v\u0259 diplomatik t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 mart\u0131n ax\u0131rlar\u0131nda &#8211; apreld\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Qaraba\u011fdak\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259min m\u00fcbariz\u0259nin n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n biri\u00a0 idi ki, 1919-cu il iyunun 5-d\u0259 erm\u0259ni milli \u015furas\u0131n\u0131n qat\u0131\u00a0 irtica\u00e7\u0131 \u00fczvl\u0259ri ingilis komandanl\u0131\u011f\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 \u015eu\u015fadan Tiflis\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edildi. Az\u0259rbaycan batalyonu iyunun 6-da \u015eu\u015fan\u0131n erm\u0259nil\u0259r ya\u015fayan\u00a0 hiss\u0259sind\u0259ki kazarmalarda yerl\u0259\u015fdirildi. H\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259dbirl\u0259r\u00a0 n\u0259tic\u0259sind\u0259 avqustun 15-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan H\u00f6kum\u0259ti il\u0259 sazi\u015f imzalad\u0131lar v\u0259 onlar erm\u0259nil\u0259r ya\u015fayan \u0259razil\u0259rin Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkib\u00a0 hiss\u0259si oldu\u011funu q\u0259bul etdil\u0259r. 2\u00a0 sentyabr\u00a0 1919-cu\u00a0 il tarixli \u00abA\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u00bb q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f m\u0259lumatda qeyd edilirdi ki, \u015eu\u015fik\u0259ndd\u0259 8 g\u00fcn\u00a0 davam etmi\u015f 7-ci erm\u0259ni qurultay\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Qaraba\u011f\u0131n general\u00a0 qubernatoru Xosrov b\u0259y Sultanovun yan\u0131na g\u0259l\u0259r\u0259k Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q\u00a0 hiss\u0259sinin Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259tini tan\u0131mas\u0131 haqq\u0131nda indiy\u0259d\u0259k h\u0259ll olunmam\u0131\u015f m\u0259s\u0259l\u0259ni s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll\u00a0 etm\u0259kist\u0259dikl\u0259rini bildirdil\u0259r. Xosrov b\u0259y Sultanovun yan\u0131na qurultay n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 birg\u0259 erm\u0259ni ruhanil\u0259ri d\u0259 g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Dan\u0131\u015f\u0131qlar iki g\u00fcn davam etmi\u015f v\u0259 n\u0259hay\u0259t dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n m\u0259tninin a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 layih\u0259si \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir:\u00a0 m\u00f6vcud toqqu\u015fma c\u0259r\u0259yanlar\u0131n\u0131n Qaraba\u011fda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f xalqlar \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259lak\u0259tli oldu\u011funu, Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sinin ist\u0259nil\u0259n h\u0259llind\u0259 erm\u0259nil\u0259r v\u0259\u00a0 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n birg\u0259 ya\u015famal\u0131 olacaqlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259\u00a0 alaraq\u00a0 Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rinin\u00a0 VIIqurultay\u0131n\u0131n15 avqust 1919-cu il tarixli iclas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u00a0 Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar\u00a0 q\u0259bul\u00a0 edildi. 26 \u00a0b\u0259ndd\u0259n\u00a0 ibar\u0259t\u00a0 h\u0259min\u00a0 m\u00fcqavil\u0259d\u0259\u00a0 qeyd\u00a0 edilirdi: &#8220;Qaraba\u011f\u0131n,\u015eu\u015fa,Cavan\u015fir\u00a0 v\u0259\u00a0 C\u0259bray\u0131l\u00a0 q\u0259zalar\u0131n\u0131n\u00a0 da\u011fl\u0131q\u00a0 hiss\u0259sind\u0259\u00a0 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f\u00a0 erm\u0259nil\u0259r\u00f6zl\u0259rinin\u00a0 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 q\u0259bul edir. Qaraba\u011f qubernatorlu\u011fun\u0259zdind\u0259\u00a0 6 n\u0259f\u0259rd\u0259n: \u00fc\u00e7 erm\u0259ni v\u0259 \u00fc\u00e7\u00a0 m\u00fcs\u0259lmandan\u00a0 ibar\u0259t \u015fura\u00a0 t\u0259sis\u00a0\u00a0 edilir. Mill\u0259tl\u0259raras\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik b\u00fct\u00fcnprinsipial\u00a0m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259\u00a0 \u015furada\u00a0 m\u00fczakir\u0259\u00a0 edilm\u0259d\u0259n\u00a0 h\u0259yata\u00a0 ke\u00e7iril\u0259 bilm\u0259z. Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri m\u0259d\u0259ni muxtariyyat h\u00fcququndan istifad\u0259 edir, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259ti erm\u0259ni milli\u00a0 \u015furas\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259\u00a0 m\u00fcv\u0259kkil\u00a0 edilmi\u015f\u00a0 erm\u0259nil\u0259r\u00a0 vasit\u0259sil\u0259\u00a0 n\u0259zar\u0259t edir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259ti da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f\u00a0 m\u00fcs\u0259lman\u00a0 v\u0259 erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rinin tezlikl\u0259 b\u0259rpa edilm\u0259si\u00a0 i\u015fin\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rir\u201d v\u0259 s. Bel\u0259likl\u0259, 1919-cu ilin yay\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n\u00a0 Qaraba\u011fda\u00a0 suveren\u00a0 h\u00fcquqlar\u0131\u00a0 b\u0259rpa\u00a0 edildi. Parisd\u0259 olan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n m\u0259lumatda qeyd edilirdi: &#8220;Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si\u00a0 adland\u0131r\u0131lan\u00a0 m\u0259s\u0259l\u0259\u00a0 q\u0259ti\u00a0 \u015f\u0259kild\u0259\u00a0 h\u0259ll\u00a0 edildi. VII\u00a0 erm\u0259ni\u00a0 qurultay\u0131nda\u00a0 Qaraba\u011f\u00a0 erm\u0259nil\u0259rinin\u00a0 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri\u00a0 Az\u0259rbaycan\u00a0 h\u00f6kum\u0259tinin\u00a0 hakimiyy\u0259tini\u00a0 tan\u0131maq\u00a0 bar\u0259d\u0259\u00a0 general-qubernator\u00a0 Xosrov\u00a0 b\u0259y\u00a0 Sultanovla\u00a0 sazi\u015f\u00a0 ba\u011flad\u0131lar. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259ti Qaraba\u011fda normal h\u0259yat\u0131n b\u0259rpa olunmas\u0131istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irdi.\u00a0 \u00d6z h\u0259yat\u0131n\u0131 xalqa xidm\u0259t\u0259 s\u0259rf etmi\u015f ictimai xadim kimi m\u0259n milli m\u0259nsubiyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq ham\u0131ya eyni m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259yi, ciddi \u0259dal\u0259t v\u0259 qanun\u00e7uluq m\u00f6vqeyind\u0259 dayanma\u011f\u0131hakimiyy\u0259tin borcu say\u0131ram. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi, \u0259razi toxunulmazl\u0131\u011f\u0131, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin ciddi m\u0259suliyy\u0259ti v\u0259 \u0259mlak toxunulmazl\u0131\u011f\u0131 &#8211; diyar\u0131n h\u0259yat\u0131 bu \u0259saslar \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulacaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Qaraba\u011fda hadis\u0259l\u0259rin bu y\u00f6nd\u0259 inki\u015faf\u0131nda Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259cav\u00fczkarl\u0131q planlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015fan Sovetl\u0259rin v\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 pozu\u00e7uluq-t\u0259xribat\u00e7\u0131l\u0131q i\u015fl\u0259ri d\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131. Aprel i\u015f\u011fal\u0131 (1920) v\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fcqutundan sonra Qaraba\u011f general-qubernatorlu\u011funun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 d\u0259 son qoyuldu.H\u0259min ilin sentyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti burada ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259d\u0259ni muxtariyy\u0259t verdi. Xosrov b\u0259y Sultanov Aprel i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra m\u00fchacir\u0259td\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f, &#8220;\u0130ttihad&#8221; partiyas\u0131n\u0131n liderl\u0259rind\u0259n biri kimi partiyan\u0131nxarici \u00f6lk\u0259l\u0259r b\u00fcrosunu formala\u015fd\u0131rma\u011fa v\u0259 ittihad\u00e7\u0131lar\u0131 bir t\u0259\u015fkilat \u0259traf\u0131nda c\u0259ml\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>X.Sultanov 1920-ci ilin 27 aprelind\u0259 Az\u0259rbaycan\u00a0 Rusiya bol\u015fevikl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 getmi\u015f, \u00e7\u0259tin m\u00fchacir\u0259t h\u0259yat\u0131 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. O, Az\u0259rbaycan\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sini T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n ba\u015fqa \u0130randa, Fransada, Almaniyada davam etdirmi\u015fdir. O, 1926-c\u0131 ild\u0259 Parisd\u0259n \u0130rana ged\u0259r\u0259k, burada \u0130ttihad\u0131n Tehran v\u0259 T\u0259briz komit\u0259l\u0259rini yaratm\u0131\u015fd\u0131.1936-c\u0131 ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qay\u0131dan\u00a0 AXC-nin ilk h\u0259rbi naziri v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n ilk v\u0259 sonuncu general-qubernatoru Xosrov b\u0259y Sultanov \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rind\u0259 \u0130stanbulda ya\u015fam\u0131\u015f, 1943-c\u00fc il yanvar ay\u0131n\u0131n 7-d\u0259 orada d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir<\/p>\n<p><strong>L\u0259taf\u0259t Beybutova \u018fl\u0259sg\u0259r q\u0131z\u0131<\/strong><\/p>\n<p><strong>Quba \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cSoyq\u0131r\u0131m\u0131 Memorial Kompleksi\u201d<\/strong><\/p>\n<p><strong>Elmi Ara\u015fd\u0131rmalar, Ekspozisiya v\u0259 Fond \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong><u>Mob: 055\u00a0543 55 28, <\/u><\/strong><a href=\"mailto:qubatovaltaft@gmail.com\"><strong>qubatovaltaft@gmail.com<\/strong><\/a><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259xmin\u0259n 120 il\u0259d\u0259k davam\u00a0 ed\u0259n\u00a0\u00a0 Rusiya\u00a0 \u0259sar\u0259tind\u0259n\u00a0 xilas\u00a0 olan \u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0 xalq\u0131 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda yeni m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yaratma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldular. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Az\u0259r\u00adbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si olan Qaraba\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn tarixi \u0259razisind\u0259 \u00f6zsiyasihaki\u00admiy\u00ady\u0259tinin b\u0259rq\u0259rar edilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fclhsev\u0259r siyas\u0259tin\u0259 baxmayaraq, erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011fda hakimiyy\u0259t\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259ll\u0259r ba\u015flad\u0131qlar\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tini davam etdirirdil\u0259r.1918-ci \u00a0ilin yay\u0131ndan ba\u015flayaraq Erm\u0259nistan\u0131n da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Andronikin, Njdenin, Dronun quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259\u00a0 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259dinc \u0259hali k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hv edilmi\u015f, k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, tikilil\u0259r v\u0259 milli-dini \u00a0abid\u0259l\u0259r da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. C\u00fcmhuriyy\u0259t h\u00f6kum\u0259ti yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":508113,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7.jpg",476,700,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7.jpg",476,700,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7.jpg",476,700,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7-476x280.jpg",476,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7-248x365.jpg",248,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7.jpg",476,700,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7.jpg",476,700,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7.jpg",476,700,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/234235_lra4h614v7-476x620.jpg",476,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"T\u0259xmin\u0259n 120 il\u0259d\u0259k davam\u00a0 ed\u0259n\u00a0\u00a0 Rusiya\u00a0 \u0259sar\u0259tind\u0259n\u00a0 xilas\u00a0 olan \u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0 xalq\u0131 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda yeni m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yaratma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldular. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Az\u0259r\u00adbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si olan Qaraba\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn tarixi \u0259razisind\u0259 \u00f6zsiyasihaki\u00admiy\u00ady\u0259tinin b\u0259rq\u0259rar edilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fclhsev\u0259r siyas\u0259tin\u0259 baxmayaraq, erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011fda hakimiyy\u0259t\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259ll\u0259r ba\u015flad\u0131qlar\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tini&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/508112"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=508112"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/508112\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/508113"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=508112"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=508112"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=508112"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}