{"id":509212,"date":"2022-08-31T10:54:11","date_gmt":"2022-08-31T07:54:11","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=509212"},"modified":"2022-08-31T10:54:11","modified_gmt":"2022-08-31T07:54:11","slug":"x%c9%99z%c9%99rin-s%c9%99viyy%c9%99si-sur%c9%99tl%c9%99-dusur-hansi-f%c9%99sadlar-bas-ver%c9%99-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=509212","title":{"rendered":"X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259si s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr &#8211; Hans\u0131 f\u0259sadlar ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r?"},"content":{"rendered":"<p>X\u0259z\u0259rin suyu ild\u0259n-il\u0259 azal\u0131r. Aliml\u0259r h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131rlar ki, haz\u0131rda 1970-ci ill\u0259rd\u0259ki v\u0259ziyy\u0259t t\u0259krarlan\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, sonuncu d\u0259f\u0259 suyun bu q\u0259d\u0259r azalmas\u0131 \u00f6t\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib. Vaxtil\u0259 X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sinin 28 m azald\u0131\u011f\u0131, 1978-ci ild\u0259 is\u0259 bir metr d\u0259 azalaraq, d\u0259nizin 29 metr dayazla\u015fd\u0131\u011f\u0131 bildirilir. Sonradan suyun s\u0259viyy\u0259si qalxma\u011fa do\u011fru gedib. Lakin son d\u00f6rd ild\u0259 yenid\u0259n X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sind\u0259 azalma m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>B\u0259s X\u0259z\u0259rin suyunun azalmas\u0131 hans\u0131 probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r?<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ekologiya v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r nazirinin m\u00fc\u015faviri Rasim S\u0259ttarzad\u0259 Bakupost.az-a a\u00e7\u0131qlama verib.<\/p>\n<p>Nazirin m\u00fc\u015faviri qeyd edib ki, X\u0259z\u0259r d\u0259nizi qapal\u0131 su h\u00f6vz\u0259si oldu\u011fundan onun s\u0259viyy\u0259sind\u0259 periodik d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259r lab\u00fcdd\u00fcr. S\u0259viyy\u0259nin d\u0259yi\u015fm\u0259sinin ba\u015fl\u0131ca amili su h\u00f6vz\u0259sinin iqlimi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cS\u0259viyy\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd\u00fc X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin su balans\u0131 elementl\u0259rin\u0259, y\u0259ni onu qidaland\u0131ran \u00e7aylar, d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n miqdar\u0131, buxarlanma s\u0259viyy\u0259si, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, d\u0259niz dibind\u0259 ba\u015f ver\u0259n tektonik h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Eyni zamanda, f\u0259sill\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq s\u0259viyy\u0259 il \u0259rzind\u0259 30-40 sm interval\u0131nda d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r. Suyun s\u0259viyy\u0259si \u0259n y\u00fcks\u0259k intervala yay aylar\u0131nda \u00e7at\u0131r. \u00c7\u00fcnki h\u0259min vaxt \u00e7aylar\u0131n gursululuq d\u00f6vr\u00fc hesab olunur. \u018fn a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259 is\u0259 q\u0131\u015f aylar\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p>R.S\u0259ttarzad\u0259 vur\u011fulay\u0131b ki, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin dinamikas\u0131 bar\u0259d\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli proqnoz verm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil:<\/p>\n<p>\u201c1977-1995-ci ill\u0259rd\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259si 2,5 metr qalxm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259n \u0259vv\u0259l is\u0259 \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. 2005-ci ild\u0259n etibar\u0259n art\u0131q d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259 enm\u0259l\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bu enm\u0259 s\u00fcr\u0259ti ild\u0259 t\u0259xmin\u0259n yeddi sm-\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan hiss\u0259sind\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131r. D\u0259nizin s\u0259viyy\u0259sinin d\u0259yi\u015fm\u0259si \u0259traf m\u00fchit\u0259, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat sah\u0259l\u0259rin\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259nizd\u0259 neft-qaz \u0259m\u0259liyyatlar\u0131na, d\u0259niz n\u0259qliyyat\u0131 v\u0259 limanlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir edir\u201d.<\/p>\n<p>Su m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 ekspert, X\u0259z\u0259r Universitetinin Co\u011frafiya v\u0259 \u018ftraf M\u00fchit Departamentinin m\u00fcdiri R\u00f6v\u015f\u0259n Abbasov is\u0259 bildirib ki, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259sind\u0259 sonuncu azalma 1978-ci ild\u0259 olub:<\/p>\n<p>\u201cO vaxt X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259si 29 metr\u00a0q\u0259d\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcb. Bu g\u00fcn is\u0259 bu s\u0259viyy\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u00f6z tarixi antirekorduna yax\u0131nla\u015f\u0131r &#8211;\u00a0art\u0131q X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259si 28.4 metr\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcb\u201d.<\/p>\n<p>Ekspert bildirib ki, \u0259sas s\u0259b\u0259b X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 axan \u00e7aylar\u0131n suyunun azalmas\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cD\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00f6l\u00fc olan X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259si 1995-ci ild\u0259n s\u00fcr\u0259tl\u0259 azalmaqda davam edir. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 olan s\u0259viyy\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri art\u0131q 100 il\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, m\u00fcxt\u0259lif elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin obyekti olub. Y\u0259ni\u00a0X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 t\u00f6k\u00fcl\u0259n \u00e7aylar\u0131n suyu gah azal\u0131r, gah art\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u0259nizin s\u0259viyy\u0259sind\u0259 bel\u0259 k\u0259skin d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. \u018flb\u0259tt\u0259, 1978-1995-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 olan art\u0131m bizi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edir ki, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259sind\u0259 olan azalma yenid\u0259n art\u0131ma \u00e7evril\u0259\u00a0bil\u0259r. Y\u0259ni\u00a01978-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259niz s\u0259viyy\u0259si azald\u0131, sonra yenid\u0259n g\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n 1995-\u0259 il\u0259 q\u0259d\u0259r artma\u011fa ba\u015flad\u0131. 1995-ci ild\u0259n 2022-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r yenid\u0259n d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259 azalma davam etm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 axan \u00e7aylar\u0131n suyunun azalmas\u0131 \u0259sas s\u0259b\u0259b kimi n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir. T\u0259bii olaraq, \u00e7ay\u0131n suyu h\u0259mi\u015f\u0259 eyni ola bilm\u0259z. Apar\u0131lan instrumental m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r son 150 ild\u0259 h\u0259m Volqa, h\u0259m K\u00fcr, h\u0259m d\u0259 Ural \u00e7ay\u0131nda ax\u0131n\u0131n \u00e7oxillik d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 des\u0259k, Volqa \u00e7ay\u0131 onillikl\u0259r \u0259rzind\u0259 \u00f6z ax\u0131m\u0131n\u0131 azalda v\u0259 art\u0131ra bil\u0259r. Bu g\u00fcn X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 t\u00f6k\u00fcl\u0259n suyun 80%-\u0259 q\u0259d\u0259ri Volqan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Ona g\u00f6r\u0259 \u0259sas s\u0259viyy\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si Volqa \u00e7ay\u0131n\u0131n suyunun art\u0131b-azalmas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lir. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n pay\u0131na da 15% d\u00fc\u015f\u00fcr. Y\u0259ni\u00a0bu da kifay\u0259t q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck r\u0259q\u0259m hesab oluna bil\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>R.Abbasov son ill\u0259r Volqa, Ural v\u0259 K\u00fcrd\u0259 ax\u0131m\u0131n\u0131n k\u0259skin azalmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri bar\u0259d\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131b:<\/p>\n<p>\u201cSon ill\u0259r h\u0259m Volqa, h\u0259m Ural, h\u0259m d\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n ax\u0131m\u0131n\u0131n k\u0259skin azalmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri qlobal iqlim d\u0259yi\u015fk\u0259nliyidir. Yer k\u00fcr\u0259sinin temperaturu s\u00fcr\u0259tl\u0259 artmaqdad\u0131r. Bu is\u0259 \u00e7aylarda suyu s\u00fcr\u0259tl\u0259 azald\u0131r. Bel\u0259 proqnoz var ki, h\u0259m Volqa, h\u0259m d\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131nda yax\u0131n 20 ild\u0259 su ehtiyatlar\u0131n\u0131n daha 20% azalmas\u0131 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Bu proqnozdan \u00e7\u0131x\u0131\u015f ets\u0259k, dey\u0259 bil\u0259rik ki, X\u0259z\u0259rin suyunda azalma davam ed\u0259c\u0259k. \u00dcst\u0259g\u0259l h\u0259m Volqa, h\u0259m d\u0259 K\u00fcr h\u00f6vz\u0259sind\u0259 suya t\u0259l\u0259bat k\u0259skin art\u0131b. Bu art\u0131m \u0259halinin, s\u0259naye v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259srr\u00fcfat\u0131n\u0131n art\u0131m\u0131 fonunda ba\u015f verir. Eyni zamanda Az\u0259rbaycanda son 10 ild\u0259 suvar\u0131lan torpaqlar\u0131n h\u0259cmi 70%-d\u0259n \u00e7ox art\u0131b. Y\u0259ni\u00a0suya olan t\u0259l\u0259bat getdikc\u0259 art\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 daha az su gedir v\u0259 onun s\u0259viyy\u0259si azal\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Ekspert \u0259lav\u0259 edib ki, ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k f\u0259sadlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn indid\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259liyik:<\/p>\n<p>\u201cDig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n suyunu azaldan \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 transs\u0259rh\u0259d su g\u00f6t\u00fcrm\u0259l\u0259rinin artmas\u0131d\u0131r. Y\u0259ni\u00a0T\u00fcrkiy\u0259, G\u00fcrc\u00fcstan, \u0130randa Araz v\u0259 K\u00fcr \u00e7aylar\u0131ndan daha \u00e7ox su g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu da \u00e7aylar\u0131n suyunun azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. \u00dcmid ed\u0259k ki, bu tendensiya bel\u0259 davam etm\u0259y\u0259c\u0259k v\u0259 t\u0259bii amill\u0259rin t\u0259siril\u0259 Volqa \u00e7ay\u0131nda su yenid\u0259n artma\u011fa ba\u015flayacaq, Rusiya \u0259razisin\u0259 daha \u00e7ox qar ya\u011facaq. \u018fg\u0259r Volqa \u00e7ay\u0131nda su artarsa, X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sind\u0259ki azalmalar dayanacaq.<\/p>\n<p>Amma ist\u0259nil\u0259n halda biz bu azalmaya haz\u0131r olmal\u0131y\u0131q. Ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k f\u0259sadlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn indid\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259liyik. Haz\u0131rda milli adaptasiya strategiyas\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Bu strategiyan\u0131n \u00fc\u00e7 \u0259sas istiqam\u0259tind\u0259n biri d\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin sahil zonalar\u0131n\u0131n idar\u0259 olunmas\u0131d\u0131r. Burada X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 nec\u0259 haz\u0131rla\u015fmaq laz\u0131m oldu\u011fu \u0259ksini tap\u0131b. Bu istiqam\u0259td\u0259 art\u0131q Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin partnyorlu\u011fu il\u0259 BMT-nin \u0130nki\u015faf Proqram\u0131 layih\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir v\u0259 xeyli i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcb\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>X\u0259z\u0259rin suyu ild\u0259n-il\u0259 azal\u0131r. Aliml\u0259r h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131rlar ki, haz\u0131rda 1970-ci ill\u0259rd\u0259ki v\u0259ziyy\u0259t t\u0259krarlan\u0131r. Bel\u0259 ki, sonuncu d\u0259f\u0259 suyun bu q\u0259d\u0259r azalmas\u0131 \u00f6t\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib. Vaxtil\u0259 X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sinin 28 m azald\u0131\u011f\u0131, 1978-ci ild\u0259 is\u0259 bir metr d\u0259 azalaraq, d\u0259nizin 29 metr dayazla\u015fd\u0131\u011f\u0131 bildirilir. Sonradan suyun s\u0259viyy\u0259si qalxma\u011fa do\u011fru gedib. Lakin son d\u00f6rd ild\u0259 yenid\u0259n X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sind\u0259 azalma m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. B\u0259s X\u0259z\u0259rin suyunun azalmas\u0131 hans\u0131 probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r? M\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ekologiya v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r nazirinin m\u00fc\u015faviri Rasim S\u0259ttarzad\u0259 Bakupost.az-a a\u00e7\u0131qlama verib. Nazirin m\u00fc\u015faviri qeyd edib ki,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":466990,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412.jpg",637,400,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412.jpg",637,400,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412.jpg",637,400,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412-581x365.jpg",581,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412.jpg",637,400,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412.jpg",637,400,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412.jpg",637,400,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/xezerdenizi85412.jpg",637,400,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"X\u0259z\u0259rin suyu ild\u0259n-il\u0259 azal\u0131r. Aliml\u0259r h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131rlar ki, haz\u0131rda 1970-ci ill\u0259rd\u0259ki v\u0259ziyy\u0259t t\u0259krarlan\u0131r. Bel\u0259 ki, sonuncu d\u0259f\u0259 suyun bu q\u0259d\u0259r azalmas\u0131 \u00f6t\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib. Vaxtil\u0259 X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259sinin 28 m azald\u0131\u011f\u0131, 1978-ci ild\u0259 is\u0259 bir metr d\u0259 azalaraq, d\u0259nizin 29 metr dayazla\u015fd\u0131\u011f\u0131 bildirilir. Sonradan suyun s\u0259viyy\u0259si qalxma\u011fa do\u011fru gedib. Lakin son d\u00f6rd&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/509212"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=509212"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/509212\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/466990"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=509212"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=509212"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=509212"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}