{"id":509870,"date":"2022-09-02T08:30:29","date_gmt":"2022-09-02T05:30:29","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=509870"},"modified":"2022-09-02T08:30:29","modified_gmt":"2022-09-02T05:30:29","slug":"duzgun-qidalanma-saglamligin-acaridir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=509870","title":{"rendered":"D\u00fczg\u00fcn qidalanma sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n a\u00e7ar\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Qida t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n sa\u011flam v\u0259 aktiv h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7irm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ist\u0259nil\u0259n vaxt kifay\u0259t q\u0259d\u0259r keyfiyy\u0259tli qida \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259l\u0259ri dem\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki d\u00fczg\u00fcn qidalanma sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n t\u0259m\u0259l prinsipidir.<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r bir \u00f6lk\u0259si qeyri-s\u0259m\u0259r\u0259li qidalanman\u0131n bu v\u0259 ya dig\u0259r formas\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Qeyri-s\u0259m\u0259r\u0259li qidalanma dedikd\u0259 yaln\u0131z z\u0259if qidalanma deyil, h\u0259m d\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259ki v\u0259 piyl\u0259nm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olan qidalanma n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Qeyri-sa\u011flam qida v\u0259 i\u00e7kil\u0259rd\u0259n tez-tez istifad\u0259 etm\u0259k \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri, insult, \u015f\u0259k\u0259r v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng riskini art\u0131r\u0131r. Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259r il qeyri-sa\u011flam qidalanmadan t\u0259xmin\u0259n 11 milyon insan \u00f6l\u00fcr. \u00dcST-\u00fcn hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00e7irkl\u0259nmi\u015f qida m\u0259hsullar\u0131ndan h\u0259r g\u00fcn mind\u0259n \u00e7ox insan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir v\u0259 y\u00fcz milyonlarla insan\u0131n s\u0259hh\u0259tin\u0259 ziyan d\u0259yir.<\/p>\n<p>Sa\u011flam qidalanman\u0131n t\u0259m\u0259l qaydalar\u0131ndan biri d\u0259 t\u0259mizlik v\u0259 gigiyena qaydalar\u0131na riay\u0259t edilm\u0259sidir. N\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259? \u00c7\u00fcnki \u00e7irkl\u0259nmi\u015f qida m\u0259hsullar\u0131nda v\u0259 suda olan t\u0259hl\u00fck\u0259li mikroorqanizml\u0259r orqanizminiz\u0259 d\u00fc\u015f\u0259 v\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Sa\u011flaml\u0131q \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r t\u00f6vsiy\u0259 edirl\u0259r ki, yem\u0259k bi\u015firm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l \u0259ll\u0259rinizi sabun v\u0259 su il\u0259 yumal\u0131s\u0131n\u0131z. \u018fll\u0259rinizi \u0259n az\u0131 20 saniy\u0259 \u0259rzind\u0259 bir-birin\u0259 s\u00fcrt\u00fcn. \u018fll\u0259rinizin \u00fcst\u00fcn\u00fc, barmaqlar\u0131n\u0131z\u0131n aras\u0131n\u0131 v\u0259 d\u0131rnaqlar\u0131n\u0131z\u0131n alt\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 yuyun. Sonra \u0259ll\u0259rinizi yaxalay\u0131b yax\u015f\u0131ca qurulay\u0131n.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r qeyd edirl\u0259r ki, \u00e7iy v\u0259 haz\u0131r \u0259rzaqlar\u0131n ayr\u0131 saxlan\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edirl\u0259r. \u018ft v\u0259 onun suyu kimi \u00e7iy \u0259rzaqlardak\u0131 mikroorqanizml\u0259r dig\u0259r \u0259rzaqlar\u0131 \u00e7irkl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. Qida m\u0259hsullar\u0131 yax\u015f\u0131ca bi\u015firilm\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki z\u0259r\u0259rli mikroorqanizml\u0259r yaln\u0131z m\u00fc\u0259yy\u0259n y\u00fcks\u0259k temperaturda m\u0259hv olur. Yem\u0259k qaynayanad\u0259k haz\u0131rlanmal\u0131, \u0259rzaqlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0259tin \u0259n d\u0259rin qatlar\u0131 \u0259n az\u0131 30 saniy\u0259 \u0259rzind\u0259 70 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 bi\u015fm\u0259lidir. \u015eorba v\u0259 dig\u0259r sulu yem\u0259kl\u0259r d\u0259 qaynama d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131rmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Haz\u0131r yem\u0259kl\u0259r yeyilm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l buxar \u00e7\u0131xana kimi yax\u015f\u0131ca q\u0131zd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u018frzaqlar d\u00fczg\u00fcn temperaturda saxlan\u0131lmald\u0131r. S\u0259b\u0259b is\u0259 \u0259rzaq 20 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 m\u00fcsb\u0259t 5\u201460 d\u0259r\u0259c\u0259 selsiumda saxlan\u0131ld\u0131qda t\u0259rkibind\u0259ki bakteriyalar\u0131n say\u0131n\u0131n iki d\u0259f\u0259y\u0259d\u0259k \u00e7oxalmas\u0131d\u0131r. H\u0259tta, \u00e7iy \u0259t d\u00fczg\u00fcn temperaturda saxlan\u0131lmad\u0131qda b\u0259zi bakteriyalar z\u0259h\u0259rli madd\u0259l\u0259r ifraz edir v\u0259 bu madd\u0259l\u0259r \u0259t bi\u015f\u0259nd\u0259n sonra da m\u0259hv olmur.<\/p>\n<p>Mikroorqanizml\u0259rin \u00e7oxalmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq v\u0259 ya bu prosesi l\u0259ngitm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yem\u0259yi il\u0131q yox, soyuq v\u0259 ya isti saxlamaq vacibdir.<\/p>\n<p>Yem\u0259yi otaq temperaturunda iki saatdan \u00e7ox saxlamaq olmaz. Ota\u011f\u0131n temperaturu 32 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259n \u00e7oxdursa, onda onu bir saatdan \u00e7ox saxlamaq ziyand\u0131r.<\/p>\n<p>Sa\u011flam qidalanman\u0131n \u00fc\u00e7 \u0259sas qaydas\u0131 var. Bunlardan birincisi, h\u0259r g\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z istehlak\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259sidir. \u00c7\u00fcnki meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z sa\u011flaml\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan vitaminl\u0259rin, minerallar\u0131n v\u0259 dig\u0259r madd\u0259l\u0259rin m\u0259nb\u0259yidir. \u00dcST-\u00fcn verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, insan orqanizmin\u0259 g\u00fcnd\u0259 \u0259n az\u0131 400 qram meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z laz\u0131md\u0131r. Bura kartof kimi ni\u015fastal\u0131 meyv\u0259k\u00f6kl\u00fcl\u0259r daxil deyil.<\/p>\n<p>\u0130kinci \u0259sas qayda piy v\u0259 ya\u011f\u0131n q\u0259d\u0259rind\u0259 q\u0259bul edilm\u0259sidir. \u00dcST q\u0131zard\u0131lm\u0131\u015f yem\u0259kl\u0259rd\u0259n, ma\u011fazalarda sat\u0131lan dondurulmu\u015f v\u0259 haz\u0131r yem\u0259kl\u0259rd\u0259n, yar\u0131mfabrikatlardan v\u0259 fastfuddan daha az istifad\u0259 etm\u0259yi t\u00f6vsiy\u0259 edir, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 \u00e7ox vaxt z\u0259r\u0259rli ya\u011flar olur. \u018fg\u0259r m\u00fcmk\u00fcns\u0259, yem\u0259kl\u0259ri bitki ya\u011f\u0131nda haz\u0131rlay\u0131n. Duru bitki ya\u011flar\u0131 ev temperaturunda b\u0259rk qalan ya\u011flardan daha faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc qayda is\u0259 duz v\u0259 \u015f\u0259k\u0259rd\u0259n bacard\u0131\u011f\u0131m\u0131z q\u0259d\u0259r az istifad\u0259 etm\u0259li olma\u011f\u0131m\u0131zla ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00dcST-\u00fcn t\u00f6vsiy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u00f6y\u00fckl\u0259rin g\u00fcn \u0259rzind\u0259 q\u0259bul etm\u0259li oldu\u011fu duzun miqdar\u0131 bir \u00e7ay qa\u015f\u0131\u011f\u0131ndan az olmal\u0131, s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259k\u0259rin miqdar\u0131 is\u0259 60 millilitrd\u0259n (ba\u015f\u0131 dolu olmayan t\u0259xmin\u0259n 12 \u00e7ay qa\u015f\u0131\u011f\u0131) \u00e7ox olmamal\u0131d\u0131r. \u015e\u0259k\u0259r bir \u00e7ox emal edilmi\u015f qida m\u0259hsullar\u0131n\u0131n v\u0259 i\u00e7kil\u0259rin \u0259sas inqrediyentidir. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, 355 millilitr s\u0259rinl\u0259\u015fdirici i\u00e7kinin t\u0259rkibind\u0259 50 millilitr\u0259 (10 \u00e7ay qa\u015f\u0131\u011f\u0131) q\u0259d\u0259r \u015f\u0259k\u0259r ola bil\u0259r. S\u0259rinl\u0259\u015fdirici i\u00e7kil\u0259r \u00e7ox kalorili oldu\u011fu bir halda, onlar\u0131n qida d\u0259y\u0259ri az v\u0259 ya \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 yoxdur.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, \u0259g\u0259r indid\u0259n sa\u011flam qidalanmaya ke\u00e7s\u0259niz, bu, vaxts\u0131z \u00f6l\u00fcm riskini azaldacaq v\u0259 bu c\u00fcr qidalanma\u011fa davam ets\u0259niz, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha \u00e7ox faydas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259c\u0259ksiniz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qida t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n sa\u011flam v\u0259 aktiv h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7irm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ist\u0259nil\u0259n vaxt kifay\u0259t q\u0259d\u0259r keyfiyy\u0259tli qida \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259l\u0259ri dem\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki d\u00fczg\u00fcn qidalanma sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n t\u0259m\u0259l prinsipidir. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r bir \u00f6lk\u0259si qeyri-s\u0259m\u0259r\u0259li qidalanman\u0131n bu v\u0259 ya dig\u0259r formas\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Qeyri-s\u0259m\u0259r\u0259li qidalanma dedikd\u0259 yaln\u0131z z\u0259if qidalanma deyil, h\u0259m d\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259ki v\u0259 piyl\u0259nm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olan qidalanma n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Qeyri-sa\u011flam qida v\u0259 i\u00e7kil\u0259rd\u0259n tez-tez istifad\u0259 etm\u0259k \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri, insult, \u015f\u0259k\u0259r v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng riskini art\u0131r\u0131r. Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259r il qeyri-sa\u011flam qidalanmadan t\u0259xmin\u0259n 11 milyon insan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":509871,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1b32a022156657089142438719510999280.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Qida t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n sa\u011flam v\u0259 aktiv h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7irm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ist\u0259nil\u0259n vaxt kifay\u0259t q\u0259d\u0259r keyfiyy\u0259tli qida \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259l\u0259ri dem\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki d\u00fczg\u00fcn qidalanma sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n t\u0259m\u0259l prinsipidir. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r bir \u00f6lk\u0259si qeyri-s\u0259m\u0259r\u0259li qidalanman\u0131n bu v\u0259 ya dig\u0259r formas\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Qeyri-s\u0259m\u0259r\u0259li qidalanma dedikd\u0259 yaln\u0131z z\u0259if qidalanma deyil, h\u0259m d\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/509870"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=509870"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/509870\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/509871"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=509870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=509870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=509870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}