{"id":516935,"date":"2022-09-25T15:54:19","date_gmt":"2022-09-25T12:54:19","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=516935"},"modified":"2022-09-25T15:54:19","modified_gmt":"2022-09-25T12:54:19","slug":"sovet-isgalina-qarsi-g%c9%99nc%c9%99d%c9%99-bas-ver%c9%99n-muqavim%c9%99t-h%c9%99r%c9%99kati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=516935","title":{"rendered":"SOVET \u0130\u015e\u011eALINA QAR\u015eI G\u018fNC\u018fD\u018f BA\u015e VER\u018fN M\u00dcQAV\u0130M\u018fT H\u018fR\u018fKATI"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanh\u0259r\u00a0 zaman \u00f6z\u00fcn\u00fcn yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259ri, \u0259lveri\u015fli iqlimi, m\u00fcnbit torpa\u011f\u0131, m\u00fch\u00fcm ticar\u0259t yolu olan B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k Yolunun buradan ke\u00e7m\u0259si kimi bir \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri il\u0259 se\u00e7ilmi\u015fdir. M\u0259hz bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 yurdumuz\u00a0 tarix boyu\u00a0 g\u00fccl\u00fc imperiyalar\u0131n i\u015f\u011fal h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir. Buna\u00a0 baxmayaraq,\u00a0 xalq\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259r zaman\u00a0 birlik v\u0259 b\u0259rab\u0259rliyi say\u0259sind\u0259 yadelli i\u015f\u011fallara\u00a0 ba\u015f \u0259ym\u0259mi\u015f, b\u00f6y\u00fck imperiyalar\u0131 s\u00fcquta u\u011fratm\u0131\u015fd\u0131r. Bir zamanlar\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc imperiyas\u0131 olan SSR\u0130-y\u0259 qar\u015f\u0131 da \u00fcsyan qald\u0131ran xalq\u0131m\u0131z\u0131n\u00a0 minl\u0259rl\u0259 igid o\u011ful v\u0259 q\u0131zlar\u0131\u00a0 azadl\u0131\u011fa ged\u0259n yolda can\u0131ndan, qan\u0131ndan ke\u00e7mi\u015fdir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-516936\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2-603x365.jpg\" alt=\"\" width=\"603\" height=\"365\" \/><\/p>\n<p>1918-ci il may ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 qurulan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (AXC) b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 v\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda ilk parlamentli respublika idi. 1920-ci\u00a0il\u00a0aprelin 28-d\u0259 \u00f6lk\u0259miz rus-bol\u015fevik qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildi.\u00a0Lakin, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u00a0 s\u00fcqutundan sonra yaranan Sovet hakimiyy\u0259ti\u00a0 G\u0259nc\u0259d\u0259 q\u0259bul olunmad\u0131.\u00a0 A\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259d\u0259n sars\u0131lan istiqlal m\u00fccahidl\u0259ri\u00a0 c\u00fcmhuriyy\u0259tin\u00a0 ilkin paytaxt\u0131 olan G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259ldil\u0259r.<\/p>\n<p>1920-ci ilin may ay\u0131n\u0131n 24-d\u0259n 25-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 h\u0259r\u00a0yana\u00a0s\u0259s salan m\u0259\u015fhur G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131 ba\u015fland\u0131.\u00a0 G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 istiqam\u0259tverici q\u00fcvv\u0259si yenic\u0259 formala\u015fan AXC-nin Milli Ordusunun zabitl\u0259ri idi. May\u0131n 23-d\u0259 \u00fcsyan ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ke\u00e7irdiyi geni\u015f m\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n milli ordumuzun zabitl\u0259rind\u0259n\u00a0 general M\u0259h\u0259mm\u0259d Mirz\u0259 Qacar, Cavad b\u0259y \u015e\u0131xlinski, Cahangir b\u0259y Kaz\u0131mb\u0259yli\u00a0 v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 var idi. [1]. \u00a0\u00dcsyan\u0131n t\u0259\u015fkilind\u0259 ba\u015fl\u0131ca olaraq birinci piyada diviziyas\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc G\u0259nc\u0259 alay\u0131n\u0131n b\u00f6lm\u0259l\u0259ri, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015e\u0259ki s\u00fcvari alay\u0131n\u0131n t\u0259lim komandas\u0131, bir top\u00e7u batareyas\u0131, diviziya q\u0259rargah\u0131na tabe olan komendant b\u00f6lm\u0259sinin \u015f\u0259xsi hey\u0259ti i\u015ftirak edirdi.\u00a0Qa\u00e7aq Q\u0259mb\u0259r, Sar\u0131 \u018fl\u0259kb\u0259r, Qa\u00e7aq Qas\u0131m, Qa\u00e7aq Mikay\u0131l v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 da \u00f6z silahl\u0131lar\u0131 v\u0259 silahda\u015flar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilind\u0259 x\u00fcsusi f\u0259all\u0131q g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. \u00dcsyana q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259rd\u0259nd\u0259 insanlar qo\u015fuldu. Bel\u0259likl\u0259, onlar\u0131n say\u0131 10 min n\u0259f\u0259ri ke\u00e7mi\u015fdir.<\/p>\n<p>1920-ci il may ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131na r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n ke\u00e7mi\u015f Milli Ordunun zabitl\u0259ri v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r sakinl\u0259ri dair\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259sinin binas\u0131na y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131lar v\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin elan edilm\u0259sinin iki illiyini qeyd etdil\u0259r [8]. H\u0259min g\u00fcn qiyama qalxan xalq\u00a0 \u00fcsyan\u00e7\u0131lar bel\u0259 bir \u015f\u00fcar ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcl\u0259r: \u201cBu g\u00fcn t\u0259kc\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc deyil, h\u0259m d\u0259 V\u0259t\u0259nimiz u\u011frunda \u015f\u0259hid olanlar\u0131n xatir\u0259si g\u00fcn\u00fc olacaq, 28 Mayda d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 verdiyimiz cavab \u0259b\u0259di olaraq d\u00f6vl\u0259timizin m\u00fcst\u0259qilliyinin t\u0259zah\u00fcr\u00fc olaraq qalacaqd\u0131r. Bu, bizim m\u0259tan\u0259timiz v\u0259 m\u0259n\u0259vi q\u0259l\u0259b\u0259mizdir\u201d. 1920-ci il may\u0131n 28-i \u201cmill\u0259tin \u015f\u0259r\u0259f v\u0259\u00a0 l\u0259yaq\u0259tinin\u00a0 yenid\u0259n\u00a0 ham\u0131l\u0131qla tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131\u201d g\u00fcn idi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-516937\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2d701a77-94c3-4b32-b703-eef352a2d025-544x365.jpg\" alt=\"\" width=\"544\" height=\"365\" \/><\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u00fcsyan q\u0131\u011f\u0131lc\u0131mlar\u0131ndan x\u0259b\u0259r tutan h\u00f6kum\u0259t XI Q\u0131z\u0131l\u00a0 ordunun XX at\u0131c\u0131 diviziyas\u0131n\u0131n q\u00fcvv\u0259l\u0259rini \u015f\u0259h\u0259r daxilind\u0259 v\u0259 \u0259traf\u0131nda h\u0259m\u00e7inin, diviziyan\u0131n 178 v\u0259 180-ci at\u0131c\u0131 alaylar\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin erm\u0259nil\u0259r ya\u015fayan yerl\u0259rind\u0259, 3-c\u00fc briqadas\u0131n\u0131n hiss\u0259l\u0259ri is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rd\u0259,\u00a0 Zurnabad k\u0259ndi \u0259traf\u0131na is\u0259 40-c\u0131 s\u00fcvari briqadas\u0131 yerl\u0259\u015fdirildi. Taman s\u00fcvari briqadas\u0131n\u0131n 2-ci alay\u0131 da may ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u0259tirildi.<\/p>\n<p>May\u0131n 29-da q\u0131rm\u0131z\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin \u00fcsyan\u00e7\u0131lar \u00fcz\u0259rin\u0259 ilk m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil h\u00fccumu u\u011fursuzluqla ba\u015fa \u00e7atd\u0131.\u00a0\u00dcsyan\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259ks-h\u00fccumlar\u0131 onlar\u0131 a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131.\u00a0Bel\u0259 olduqda XI q\u0131rm\u0131z\u0131 ordu komandanl\u0131\u011f\u0131 G\u0259nc\u0259y\u0259\u00a0 \u0259lav\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259r g\u0259tirdi.<\/p>\n<p>May\u0131n 30-da G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rinin\u00a0 \u015fimal\u0131nda yerl\u0259\u015fdiril\u0259n XI q\u0131z\u0131l ordu q\u00fcvv\u0259l\u0259ri may\u0131n 31-d\u0259\u00a0 \u0259sas h\u00fccum ba\u015flad\u0131.\u00a0\u00c7oxlu sayda canl\u0131 q\u00fcvv\u0259nin, toplar\u0131n v\u0259 zirehli avtomobill\u0259rin i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 b\u00f6y\u00fck da\u011f\u0131nt\u0131lara s\u0259b\u0259b oldu.\u00a0 Silahlanm\u0131\u015f nizami ordu qar\u015f\u0131s\u0131nda\u00a0 tab g\u0259tirm\u0259y\u0259n\u00a0 \u00fcsyan\u00e7\u0131lar, habel\u0259 dinc \u0259hali\u00a0 m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131naraq k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn davam ed\u0259n\u00a0\u00a0 \u00fcsyanda itki d\u00fc\u015fm\u0259n t\u0259r\u0259fd\u0259n 8,5\u00a0min n\u0259f\u0259r, \u00fcsyan\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0 is\u0259 12 min n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7at\u0131rd\u0131.\u00a0 1920-ci il G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra onun r\u0259hb\u0259r v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan Qa\u00e7aq Q\u0259mb\u0259r, xalq\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas\u0131 Firudin b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, h\u00fcquq\u015f\u00fcnas \u0130smay\u0131l xan Ziyadxanov, m\u00fc\u0259llim Mirz\u0259 Abbaszad\u0259, M\u00fch\u0259ndis Abuz\u0259r Rzayev v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri ba\u015f ver\u0259n \u00fcsyan\u0131n qurbanlar\u0131ndan idi. 12-si general, 27-si polkovnik v\u0259 podpolkovnik, 46-s\u0131 kapitan olmaqla Az\u0259rbaycan ordusunun 500-\u0259 yax\u0131n h\u0259rbi qulluq\u00e7usu sovet hakimiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcll\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k q\u0259tl\u0259 yetrilidi. Bundan \u0259lav\u0259, G\u0259nc\u0259nin general-qubernatoru Xudadat b\u0259y R\u0259fib\u0259yli v\u0259 79 n\u0259f\u0259r y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li zabitin he\u00e7 bir d\u0259lilsiz, m\u0259hk\u0259m\u0259siz Nargin adas\u0131nda h\u0259yat\u0131na son verildi.<\/p>\n<p>M\u0259rk\u0259zi D\u00f6vl\u0259t Arxivinin 267-ci fondunda saxlan\u0131lan materiallardan b\u0259lli olur ki,erm\u0259nil\u0259r bol\u015fevikl\u0259rin yolunu h\u0259sr\u0259tl\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r.\u00a0G\u0259nc\u0259 \u0259traf\u0131ndak\u0131 Z\u0259ylik k\u0259ndind\u0259n 140, \u00c7ardaql\u0131dan 150, Badak\u0259ndd\u0259n 40 erm\u0259ni da\u015fnak\u0131 bol\u015fevik q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qo\u015fulub.\u00a0Onlar\u0131n q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 \u00fcsyan yat\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra daha da g\u00fccl\u0259nib.\u00a0Bu nankorlar says\u0131z-hesabs\u0131z g\u00fcnahs\u0131z insan\u0131n sor\u011fu-suals\u0131z Quru Qobuda, \u00dc\u00e7t\u0259p\u0259 \u0259traf\u0131nda q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259sind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak edibl\u0259r.<\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259d\u0259 qalxm\u0131\u015f \u00fcsyan dal\u011fas\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 yax\u0131nl\u0131qdak\u0131 rayonlara da t\u0259sir ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259ni b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fd\u00fc. Bu \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n sovet hakimiyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259c\u0259yini anlayan XI ordu q\u0259rargah\u0131 G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131 ba\u015f ver\u0259n g\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn h\u0259rbi hiss\u0259 komandirl\u0259rin\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259zmunda direktivl\u0259r g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi: \u201cBak\u0131, 26 may, 60 \u2116-li x\u00fcsusi m\u0259xfi-operativ direktiv. Yelizavetpolda \u00fcsyan qalx\u0131b. Bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259l bel\u0259 bir \u00fcsyan T\u0259rt\u0259rd\u0259 yat\u0131r\u0131l\u0131b. Bak\u0131da sanki n\u0259 il\u0259 haz\u0131rlan\u0131r&#8230; \u00dcmumi \u00fcsyan g\u00f6zl\u0259nilir&#8230; Biz bu m\u00fcbariz\u0259y\u0259 haz\u0131r olmal\u0131y\u0131q. Bununla \u0259laq\u0259dar olaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisi h\u0259rbi rayonlara b\u00f6l\u00fcn\u00fcr, \u00fcsyanlar\u0131n\u00a0\u00a0q\u0259ddarl\u0131qla yat\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259min rayonlar\u0131n m\u0259sul r\u0259isl\u0259rin\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131r&#8230; \u00dcsyan\u0131 yat\u0131rark\u0259n rayon r\u0259isl\u0259ri l\u0259\u011fvetm\u0259 \u0259mrini g\u00f6zl\u0259m\u0259m\u0259lidirl\u0259r, \u00e7\u00fcnki, rabit\u0259 h\u0259r an pozula bil\u0259r. M\u00fcst\u0259qil h\u0259r\u0259k\u0259t edilm\u0259li, \u00fcsyanlar\u0131 m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tam t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rilm\u0259li, b\u00fct\u00fcn \u015f\u00fcbh\u0259li \u00fcns\u00fcrl\u0259r m\u0259hk\u0259m\u0259siz g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259lidir. \u00dcsyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259halinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli v\u0259 n\u00fcfuzlu t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri aras\u0131ndan g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 4 n\u0259f\u0259r girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259lidir. Ki\u00e7ik q\u0131\u011f\u0131lc\u0131mlar s\u0259rtlik v\u0259 amans\u0131zl\u0131qla yat\u0131r\u0131lmal\u0131, \u0259g\u0259r \u00fcsyanlar\u0131n inki\u015faf\u0131 milli v\u0259 dini m\u00fcna\u015fiq\u0259 z\u0259minind\u0259 k\u00fctl\u0259vi f\u00f6vqalad\u0259 hal xarakteri alarsa, o zaman ham\u0131m\u0131z Bak\u0131ya \u00fcz tutmal\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri b\u00fct\u00fcn ziyanl\u0131 \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259liyik. Daha sonra respublikan\u0131n dig\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259 \u00fcsyanlar amas\u0131zcas\u0131na yat\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259 usyan\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u015fahid\u00a0 ifad\u0259l\u0259rind\u0259 qeyd edilir ki, G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131na uzaq k\u0259ndl\u0259rd\u0259n d\u0259 qo\u015fulanlar \u00e7ox idi.\u00a0Onlar\u0131n aras\u0131nda \u015e\u0259mkir b\u00f6lg\u0259sinin Morul k\u0259ndind\u0259n g\u0259lmi\u015f Sar\u0131 b\u0259yin d\u0259st\u0259si \u00f6z\u00fc il\u0259 iri at\u0131c\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f ma\u015f\u0131n\u0131, sursat-silah da g\u0259tirmi\u015fdi. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 &#8220;Q\u0131rm\u0131z\u0131 Da\u011f\u0131stanl\u0131&#8221;, &#8220;Q\u0131rm\u0131z\u0131 H\u0259\u015ft\u0259rxan&#8221;, &#8220;III internasional&#8221;, &#8220;Qrom&#8221;, &#8220;Karl Marks&#8221;, &#8220;\u015eaumyan-\u00c7aparidze&#8221; zirehli qatarlar\u0131 da G\u0259nc\u0259 stansiyas\u0131na g\u0259ldi.\u00a0Bu zirehli qatarlardan v\u0259 toplardan \u015f\u0259h\u0259r m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq at\u0259\u015f\u0259 tutulurdu.<\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259d\u0259 1920-ci ild\u0259 sovet hakimiyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 ba\u015f tutmu\u015f \u00fcsyan xalq\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131na qovu\u015fmas\u0131 yolunda ba\u015f vermi\u015f m\u00fch\u00fcm xalq m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259katlarndand\u0131r. Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 \u00fcsyan\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri p\u0259rd\u0259l\u0259nmi\u015f, \u00fcsyan\u00e7\u0131lara v\u0259t\u0259n xaini, quldur dam\u011falar\u0131 vurularaq xalq\u0131n azadl\u0131q s\u0259sini bo\u011fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Lakin \u00fcsyan\u0131n ba\u015f verm\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm s\u0259b\u0259bl\u0259r o d\u00f6vrd\u0259 sovet h\u00f6kum\u0259ti i\u00e7\u0259risind\u0259 gizli k\u0259\u015ffiyyat aparan frans\u0131z k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd edil\u0259r\u0259k s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir v\u0259 bu s\u0259n\u0259dl\u0259r Fransan\u0131n arxivind\u0259 \u201c<em>Les archives diplomatiques du Minist\u00e8re des Affaires \u00e9trang\u00e8res de la R\u00e9publique Fran\u00e7aise<\/em>\u201d adl\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259r toplusunda saxlan\u0131lmaqdad\u0131r. Bu s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 v\u0259 tarix\u00e7il\u0259rin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na g\u00f6r\u0259, 1920-22-ci iil\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u00fcsyanlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yadelli \u0259sar\u0259ti il\u0259 bar\u0131\u015fmamas\u0131 olmu\u015fdur. Fransan\u0131n regiondak\u0131 k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanan s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 qeyd olunan m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 sovet hakimiyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 ba\u015f vermi\u015f bu m\u00fch\u00fcm \u00fcsyan\u00e7\u0131 h\u0259r\u0259kata AXC-nin ke\u00e7mi\u015f ba\u015f naziri F\u0259t\u0259li xan Xoyski, Milli Ordunun zabitl\u0259ri v\u0259 M\u00fcsavat partiyas\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 r\u0259hb\u0259rlik edirdi.<\/p>\n<p>N\u0259siman Yaqublunun \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259\u201d Ensiklopediyas\u0131nda M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259 G\u0259nc\u0259 \u00dcsyan\u0131 v\u0259 onun s\u0259b\u0259bl\u0259ri haqq\u0131nda\u00a0 bel\u0259 yaz\u0131rd\u0131 :&#8221;\u0130xtilaldan bir ay sonra art\u0131q b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan, m\u0259ml\u0259k\u0259tinin m\u00fcdhi\u015f bir istilaya m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ac\u0131 bir sur\u0259td\u0259 d\u0259rk eyl\u0259mi\u015fdi&#8230;.s\u0259rv\u0259t v\u0259b saman\u0131n\u0131n ya\u011fmaya getdiyini, \u0259d\u0259b v\u0259 \u0259xlaqi-milliyy\u0259sinin f\u0259nasur\u0259td\u0259 t\u0259hqir\u0259 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bduyunca, bitt\u0259bbXalq t\u0259h\u0259mm\u00fcl bed\u0259m\u0259di.\u00dcsyan etdi.Bu \u00fcsyan ibtida G\u0259nc\u0259d\u0259 ba\u015flad\u0131.\u00c7arizmin q\u0259ddar general\u0131 Knyaz Sisyanova par\u00e7a-par\u00e7a do\u011fran\u0131ncaya q\u0259d\u0259r m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Cavad xan \u015f\u0259h\u0259ri bu d\u0259f\u0259 d\u0259 k\u0259ndisini g\u00f6st\u0259rdi! Mill\u0259tin t\u0259h\u0259mm\u00fcl ed\u0259m\u0259diyi t\u0259cav\u00fczl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyankar ruhil\u0259 k\u00f6p\u00fcrd\u00fc!&#8221;<\/p>\n<p>\u00dcsyan yat\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra Tiflis\u0259 ged\u0259n F\u0259t\u0259li Xan Xoyski G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131nn s\u0259b\u0259bl\u0259ri haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131da qeyd edir: \u201cBol\u015fevik ordusu Az\u0259rbaycana daxil olduqdan sonra 6 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t stabil olmu\u015fdur. Lakin sonrada bol\u015fevik hakimiyy\u0259ti b\u0259rq\u0259rar olunma\u011fa, ordunun \u00fczvl\u0259ri burax\u0131lma\u011fa v\u0259 ya XI Q\u0131z\u0131l Orduya daxil edilm\u0259y\u0259, rusla\u015fd\u0131rma siyas\u0259ti yeridilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. B\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131nda v\u0259 idar\u0259l\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan dili rus dili il\u0259 \u0259v\u0259z olundu. Az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259murlar i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131laraq rus m\u0259murlar v\u0259zif\u0259y\u0259 g\u0259tirildi. Sovet i\u015f\u011fal\u0131na q\u0259d\u0259r bolluq olan \u00f6lk\u0259d\u0259 i\u015f\u011faldan sonra m\u0259hsullar Rusiyaya \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 xroniki \u00e7\u00f6r\u0259k \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 ba\u015fland\u0131.\u201d<\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259 \u00dcsyan\u0131n birba\u015fa r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015f polkovnik Cahangir b\u0259y Kaz\u0131mb\u0259yli \u00dcsyan \u00f6nc\u0259si yaranm\u0131\u015f durumdan v\u0259 insanlar\u0131n ke\u00e7irdiyi hissl\u0259r haqda bel\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201c\u0130ndi i\u00e7ind\u0259 oldu\u011fumuz d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 inanmaq ist\u0259mirdim.Do\u011frudanm\u0131 bizl\u0259r \u2013 az\u0259rbaycanl\u0131lar bel\u0259 asanl\u0131qla, he\u00e7 bir dir\u0259ni\u015fsiz v\u0259 etirazs\u0131z \u00f6z z\u0259ngin v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259n\u0259n \u00f6lk\u0259mizi bol\u015fevik v\u0259h\u015fil\u0259rin\u0259 buraxacaqd\u0131q?..Do\u011frudanm\u0131 bu r\u00fcsvay\u00e7\u0131 z\u00fclmd\u0259n qurtulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259limizi a\u011fdan-qaraya vurmayaca\u011f\u0131q?..Han\u0131 bizim m\u0259nliyimiz?..Han\u0131 bizim \u015f\u0259r\u0259fimiz?..Adam\u0131n i\u00e7ini oyub a\u011fr\u0131dan bu suallar\u0131 h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n, h\u0259r bir \u0259sg\u0259rin, h\u0259r bir zabitin \u00fcz\u00fcnd\u0259n oxumaq olard\u0131.\u201d<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t arxivind\u0259 G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131n ba\u015fverm\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259ri, m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015f insanlar\u0131n sonrak\u0131 talel\u0259ri bar\u0259d\u0259v\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn \u0259sl m\u0259nz\u0259r\u0259sini \u0259ks etdir\u0259n bol\u015fevik rejiminin i\u00e7 \u00fcz\u00fcn\u00fc a\u00e7maqda x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik\u00a0 b\u00f6y\u00fck maraq do\u011furan s\u0259n\u0259dl\u0259r var. Bundan \u0259lav\u0259, G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f q\u0259ddarl\u0131qla yat\u0131ran XI q\u0131z\u0131l ordu birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin \u00a0Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6z \u201cq\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rini\u201d h\u0259r\u0259kat\u0131 bo\u011fduqdan\u00a0\u00a0d\u0259rhal sonra Bak\u0131da h\u0259rbi parad\u0131n \u00a0ke\u00e7irdikl\u0259ri d\u0259 qeyd edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetinin redaktoru \u00a0Ceyhun Hac\u0131b\u0259yli G\u0259nc\u0259 \u00dcsyan\u0131n\u0131 bel\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirird\u0131:\u201cG\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131- mill\u0259timizin \u015f\u0259r\u0259f v\u0259 namusunun yenid\u0259n k\u0259sbi, etibar qazand\u0131\u011f\u0131 bir dastand\u0131r!G\u0259nc\u0259d\u0259 may ay\u0131nda t\u00f6k\u00fcl\u0259n t\u00fcrk qan\u0131 27 aprel hadis\u0259sind\u0259 mill\u0259timiz\u0259 at\u0131lan \u015f\u0259r\u0259fsizlik l\u0259k\u0259sini silib g\u00f6t\u00fcrd\u00fc!\u201d<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r yat\u0131r\u0131lsa da, G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t olmaq yolunda sonralar ba\u015f ver\u0259n \u00fcsyanlar, qa\u00e7aq h\u0259r\u0259katlar\u0131, azadl\u0131q h\u0259r\u0259katlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015flan\u011f\u0131c olmu\u015f, xalq\u0131n azadl\u0131q at\u0259\u015finin ilk q\u0131\u011f\u0131lc\u0131mlar\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone  wp-image-516938\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/d5e4efe7-dd3d-4013-8015-d079956cf2f5-164x365.jpg\" alt=\"\" width=\"111\" height=\"247\" \/><\/p>\n<p><strong>Aysu M\u00fcqabil q\u0131z\u0131 B\u00fclb\u00fclzad\u0259,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Quba \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 <\/strong><strong>\u201cSoyq\u0131r\u0131m\u0131 Memorial Kompleksi\u201dnin<\/strong><\/p>\n<p><strong>Elmi Ara\u015fd\u0131rmalar, Ekspozisiya\u00a0 v\u0259 fond \u015f\u00f6b\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanh\u0259r\u00a0 zaman \u00f6z\u00fcn\u00fcn yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259ri, \u0259lveri\u015fli iqlimi, m\u00fcnbit torpa\u011f\u0131, m\u00fch\u00fcm ticar\u0259t yolu olan B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k Yolunun buradan ke\u00e7m\u0259si kimi bir \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri il\u0259 se\u00e7ilmi\u015fdir. M\u0259hz bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 yurdumuz\u00a0 tarix boyu\u00a0 g\u00fccl\u00fc imperiyalar\u0131n i\u015f\u011fal h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir. Buna\u00a0 baxmayaraq,\u00a0 xalq\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259r zaman\u00a0 birlik v\u0259 b\u0259rab\u0259rliyi say\u0259sind\u0259 yadelli i\u015f\u011fallara\u00a0 ba\u015f \u0259ym\u0259mi\u015f, b\u00f6y\u00fck imperiyalar\u0131 s\u00fcquta u\u011fratm\u0131\u015fd\u0131r. Bir zamanlar\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc imperiyas\u0131 olan SSR\u0130-y\u0259 qar\u015f\u0131 da \u00fcsyan qald\u0131ran xalq\u0131m\u0131z\u0131n\u00a0 minl\u0259rl\u0259 igid o\u011ful v\u0259 q\u0131zlar\u0131\u00a0 azadl\u0131\u011fa ged\u0259n yolda can\u0131ndan, qan\u0131ndan ke\u00e7mi\u015fdir. 1918-ci il may ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 qurulan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (AXC) b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":516936,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2.jpg",620,375,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2.jpg",620,375,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2.jpg",620,375,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2-603x365.jpg",603,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2.jpg",620,375,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2.jpg",620,375,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2.jpg",620,375,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/07e3accc-c3e6-42fc-a760-f2c267f7fbd2.jpg",620,375,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycanh\u0259r\u00a0 zaman \u00f6z\u00fcn\u00fcn yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259ri, \u0259lveri\u015fli iqlimi, m\u00fcnbit torpa\u011f\u0131, m\u00fch\u00fcm ticar\u0259t yolu olan B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k Yolunun buradan ke\u00e7m\u0259si kimi bir \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri il\u0259 se\u00e7ilmi\u015fdir. M\u0259hz bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 yurdumuz\u00a0 tarix boyu\u00a0 g\u00fccl\u00fc imperiyalar\u0131n i\u015f\u011fal h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir. Buna\u00a0 baxmayaraq,\u00a0 xalq\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259r zaman\u00a0 birlik v\u0259 b\u0259rab\u0259rliyi say\u0259sind\u0259 yadelli i\u015f\u011fallara\u00a0 ba\u015f \u0259ym\u0259mi\u015f, b\u00f6y\u00fck imperiyalar\u0131 s\u00fcquta u\u011fratm\u0131\u015fd\u0131r.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/516935"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=516935"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/516935\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/516936"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=516935"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=516935"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=516935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}