{"id":522433,"date":"2022-10-12T07:24:53","date_gmt":"2022-10-12T04:24:53","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=522433"},"modified":"2022-10-12T07:24:53","modified_gmt":"2022-10-12T04:24:53","slug":"az%c9%99rbaycani-ikiy%c9%99-bol%c9%99n-b%c9%99dnam-s%c9%99n%c9%99d-gulustan-muqavil%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=522433","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131 ikiy\u0259 b\u00f6l\u0259n b\u0259dnam s\u0259n\u0259d &#8211; \u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d m\u00fcqavil\u0259si"},"content":{"rendered":"<p><em>At\u0131b imzas\u0131n\u0131 h\u0259r k\u0259s vara\u011fa,<br \/>\n\u018fyl\u0259\u015fir sakitc\u0259 ke\u00e7ib yerin\u0259.<br \/>\nEyn\u0259kli c\u0259nabla t\u0259sbehli a\u011fa<br \/>\nQalx\u0131b \u0259l d\u0259 verir biri-birin\u0259.<\/em><\/p>\n<p><em>Ne\u00e7\u0259 vaxt s\u0259ng\u0259rd\u0259 hey ula\u015fd\u0131lar,<br \/>\nG\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndind\u0259 s\u00f6vdala\u015fd\u0131lar.<br \/>\nBir \u00f6lk\u0259 ikiy\u0259 ayr\u0131ls\u0131n dey\u0259&#8230;<br \/>\nT\u0259r\u0259fl\u0259r qol \u00e7\u0259kdi m\u00fcqavil\u0259y\u0259.<\/em><\/p>\n<p><u><strong>(B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin \u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d poemas\u0131ndan)<\/strong><\/u><\/p>\n<p>1813-c\u00fc ilin 12 oktyabr\u0131nda G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndind\u0259 imzalanan, xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 yurdumuzun par\u00e7alanmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n bu s\u0259n\u0259d Rusiya tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda \u201cs\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si\u201d kimi xat\u0131rlansa da, \u0259slind\u0259 Rusiya il\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 uduzmu\u015f Qacar \u0130ran\u0131n\u0131n Qafqazdan Rusiyan\u0131n xeyrin\u0259 \u0259l \u00e7\u0259km\u0259si idi. \u00c7\u00fcnki bu m\u00fcqavil\u0259nin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00a0Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xmaq \u015f\u0259rtil\u0259 Araz\u0131n \u015fimal\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131 Rusiyan\u0131n t\u0259b\u0259\u0259liyin\u0259 ke\u00e7irdi. Sonradan, 1828-ci ild\u0259, ikinci Rusiya-\u0130ran m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay k\u0259ndind\u0259 daha bir \u201cs\u00fclh\u201d m\u00fcqavil\u0259si imzalanacaq v\u0259 bu d\u0259f\u0259 Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131qlar\u0131 da Rusiyaya qat\u0131lacaqd\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259r \u015fey \u00e7ar Rusiyas\u0131 il\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti aras\u0131nda 1812-ci ilin yay\u0131nda imzalanan Buxarest m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259 ki, 1806-c\u0131 ilin sonlar\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 Rusiya il\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. H\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar Balkan yar\u0131madas\u0131nda v\u0259 Qafqazda gedirdi. 1810-11-ci ill\u0259rd\u0259 Rusiya h\u0259r iki c\u0259bh\u0259d\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazanaraq T\u00fcrkiy\u0259ni 1812-ci il may\u0131n 16-da Buxarestd\u0259 m\u00fcqavil\u0259 imzalama\u011fa m\u0259cbur etdi. H\u0259min m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259 Qafqaz\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sinin Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilm\u0259sini d\u0259 t\u0259sdiql\u0259m\u0259li oldu.<\/p>\n<p>1812-ci ild\u0259 Napoleonun Rusiyaya h\u00fccumundan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u0130ran v\u0259li\u0259hdi Abbas Mirz\u0259 ruslar\u0131n i\u015f\u011fal etdiyi Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131n\u0131 geri qaytarma\u011fa c\u0259hd ets\u0259 d\u0259, general P.Kotlyarevski bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bildi. Abbas Mirz\u0259 Qaraba\u011fa daxil olub \u015eahbula\u011f\u0131 tutsa da, \u0259ld\u0259 saxlaya bilm\u0259di. G\u0259nc\u0259y\u0259, \u015e\u0259kiy\u0259 h\u00fccumlar\u0131n da n\u0259tic\u0259si olmad\u0131. Ruslar ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k 1813-c\u00fc il yanvar\u0131n 1-d\u0259 L\u0259nk\u0259ran qalas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r. Ruslar\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259n v\u0259 \u0130ran\u0131n i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259m\u0259sind\u0259n narahat olan ingilisl\u0259r \u015fah\u0131 s\u00fclh ba\u011flama\u011fa t\u0259hrik etdil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, Birinci Rusiya-\u0130ran m\u00fcharib\u0259si ikincinin tam m\u0259\u011flubiyy\u0259ti il\u0259 qurtard\u0131 v\u0259 1813-c\u00fc il oktyabr\u0131n 12-d\u0259 Qaraba\u011f\u0131n G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndind\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si imzaland\u0131. Bu m\u00fcqavil\u0259ni \u0130ran \u015fah\u0131n\u0131n v\u0259kili Mirz\u0259 \u018fbd\u00fclh\u0259s\u0259n xan \u015eirazi v\u0259 Qafqaz\u0131n yeni ba\u015f komandan\u0131 Rati\u015f\u015fev imzalad\u0131lar. \u0130ran \u015e\u0259rqi G\u00fcrc\u00fcstana, Qazax v\u0259 \u015e\u0259m\u015f\u0259ddil sultanl\u0131qlar\u0131na, h\u0259m\u00e7inin Da\u011f\u0131stana olan iddialar\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259kdiyini bildirdi. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 h\u0259rbi donanma saxlamaq h\u00fcququ yaln\u0131z Rusiyaya aid edildi. Bu madd\u0259 Rusiya-\u0130ran ticar\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yarad\u0131r, rus tacirl\u0259rini daxili g\u00f6mr\u00fck vergisind\u0259n azad edirdi. Bu s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, eyni zamanda \u015eimali Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131ndan \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131 \u00e7\u0131xmaqla, yerd\u0259 qalan b\u00fct\u00fcn xanl\u0131qlar &#8211; Tal\u0131\u015f, \u015eirvan, Quba, Bak\u0131, G\u0259nc\u0259, Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259ki Rusiyaya verilirdi. Bel\u0259likl\u0259, 11 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259t m\u00fcqavil\u0259 il\u0259 yurdumuz amans\u0131zcas\u0131na b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcld\u00fc, d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliy\u0259 son qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn iki istila\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259 bundan sonra &#8220;\u0259b\u0259di dostluq \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fayacaqlar\u0131na&#8221; s\u00f6z verdil\u0259r. Fars v\u0259 rus hegemonlu\u011funa, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 dura bilm\u0259y\u0259n do\u011fma xalq\u0131m\u0131z\u0131n aqib\u0259tin\u0259 ayr\u0131l\u0131q, par\u00e7alanma yaz\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131 bu faci\u0259y\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran \u0259n ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri o d\u00f6vrd\u0259 vahid d\u00f6vl\u0259tin olmamas\u0131 idi. Xanl\u0131qlar aras\u0131nda ged\u0259n daimi \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r, m\u00fcharib\u0259l\u0259r onlar\u0131n xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcqavim\u0259tini olduqca z\u0259ifl\u0259dirdi. M\u00fcqavil\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycan xanlar\u0131 &#8211; Quba xan\u0131 F\u0259t\u0259li xan, \u015e\u0259ki xan\u0131 \u00c7\u0259l\u0259bi xan, urmiyal\u0131 F\u0259t\u0259li xan \u018ff\u015far, Qaraba\u011f xan\u0131 P\u0259nah\u0259li xan v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda Az\u0259rbaycan\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259hdl\u0259r ets\u0259l\u0259r d\u0259, bir n\u0259tic\u0259 hasil olmad\u0131. Bel\u0259likl\u0259, 1813-c\u00fc ild\u0259 G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra Rusiya Az\u0259rbaycanda xeyli m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndi v\u0259 &#8220;\u0259b\u0259di&#8221; olaraq imzalanm\u0131\u015f &#8220;\u018fhdnam\u0259l\u0259r&#8221;\u0259 m\u0259h\u0259l qoymayaraq xanl\u0131qlar\u0131 bir-bir l\u0259\u011fv etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. 1819-cu ild\u0259 \u015e\u0259ki xanl\u0131\u011f\u0131, 1820-ci ild\u0259 \u015eirvan xanl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv edildi. 1822-ci ild\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 da l\u0259\u011fv edildi v\u0259 onun yerind\u0259 komendant \u00fcsuli-idar\u0259si t\u0259sis edildi.<\/p>\n<p>Bir m\u0259qam\u0131 da qeyd ed\u0259k ki, &#8220;G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259si&#8221;nd\u0259 birc\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259 olsun &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; ad\u0131na rast g\u0259linmir. &#8220;T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si&#8221;nd\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ad\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259yib. Rusiya v\u0259 \u0130ran yurdumuza sahibl\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir-birini dids\u0259l\u0259r d\u0259, sonda t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259ti gizl\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan ad\u0131n\u0131 m\u00fcqavil\u0259y\u0259 salmad\u0131lar. Sanki d\u0259d\u0259 mal\u0131 kimi b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrd\u00fckl\u0259ri bu torpaqlar Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 deyilmi\u015f.<\/p>\n<p>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, 1813-1828-ci ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisi 410 min kvadratkilometr olub, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0130randak\u0131 G\u00fcney Az\u0259rbaycan\u0131n sah\u0259si 280 min kvadratkilometr, Rusiyadak\u0131 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n sah\u0259si 130 min kvadratkilometr idi. 1918-ci ild\u0259 Rusiyan\u0131n t\u0259zyiqil\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 veril\u0259n \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131 &#8211; 9 min kvadratkilometr, Rusiya \u0259sar\u0259ti alt\u0131ndak\u0131 D\u0259rb\u0259nd xanl\u0131\u011f\u0131 &#8211; 7 min kvadratkilometr, 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisi &#8211; 114 min kvadratkilometr, 1920-ci ild\u0259 ADR-i i\u015f\u011fal ed\u0259n Sovet \u0130mperiyas\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrd\u00fcy\u00fc Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259ri: Z\u0259ng\u0259zur, G\u00f6y\u00e7\u0259, \u015e\u0259rur, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Dilican v\u0259 Bor\u00e7al\u0131n\u0131n birlikd\u0259 sah\u0259si &#8211; 27,4 min kvadratkilometr olub.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>At\u0131b imzas\u0131n\u0131 h\u0259r k\u0259s vara\u011fa, \u018fyl\u0259\u015fir sakitc\u0259 ke\u00e7ib yerin\u0259. Eyn\u0259kli c\u0259nabla t\u0259sbehli a\u011fa Qalx\u0131b \u0259l d\u0259 verir biri-birin\u0259. Ne\u00e7\u0259 vaxt s\u0259ng\u0259rd\u0259 hey ula\u015fd\u0131lar, G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndind\u0259 s\u00f6vdala\u015fd\u0131lar. Bir \u00f6lk\u0259 ikiy\u0259 ayr\u0131ls\u0131n dey\u0259&#8230; T\u0259r\u0259fl\u0259r qol \u00e7\u0259kdi m\u00fcqavil\u0259y\u0259. (B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin \u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d poemas\u0131ndan) 1813-c\u00fc ilin 12 oktyabr\u0131nda G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndind\u0259 imzalanan, xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 yurdumuzun par\u00e7alanmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n bu s\u0259n\u0259d Rusiya&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":522434,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",975,540,false],"newsmatic-featured":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",820,454,false],"newsmatic-list":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",600,332,false],"newsmatic-thumb":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",300,166,false],"newsmatic-small":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",150,83,false],"newsmatic-grid":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",400,222,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/3bff829d166549628783666362510734304.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"At\u0131b imzas\u0131n\u0131 h\u0259r k\u0259s vara\u011fa, \u018fyl\u0259\u015fir sakitc\u0259 ke\u00e7ib yerin\u0259. Eyn\u0259kli c\u0259nabla t\u0259sbehli a\u011fa Qalx\u0131b \u0259l d\u0259 verir biri-birin\u0259. Ne\u00e7\u0259 vaxt s\u0259ng\u0259rd\u0259 hey ula\u015fd\u0131lar, G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndind\u0259 s\u00f6vdala\u015fd\u0131lar. Bir \u00f6lk\u0259 ikiy\u0259 ayr\u0131ls\u0131n dey\u0259&#8230; T\u0259r\u0259fl\u0259r qol \u00e7\u0259kdi m\u00fcqavil\u0259y\u0259. (B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin \u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d poemas\u0131ndan) 1813-c\u00fc ilin 12 oktyabr\u0131nda G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndind\u0259 imzalanan, xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 yurdumuzun par\u00e7alanmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n bu s\u0259n\u0259d Rusiya...","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/522433"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=522433"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/522433\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/522434"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=522433"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=522433"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=522433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}