{"id":523663,"date":"2022-10-15T08:03:42","date_gmt":"2022-10-15T05:03:42","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=523663"},"modified":"2022-10-15T08:03:42","modified_gmt":"2022-10-15T05:03:42","slug":"informasiya-manipulyasiyalari-bu-sosial-b%c9%99laya-qarsi-nec%c9%99-mubariz%c9%99-aparmaq-olar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=523663","title":{"rendered":"\u0130nformasiya manipulyasiyalar\u0131: Bu sosial b\u0259laya qar\u015f\u0131 nec\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq olar?"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tind\u0259 internet mediada yalan v\u0259 dezinformasiya xarakterli m\u0259lumatlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 qanunun t\u0259l\u0259bl\u0259rinin s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259si problemin h\u0259lli yollar\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn s\u00fcr\u0259tl\u0259 qloballa\u015fan v\u0259 sosialla\u015fan d\u00fcnyada geni\u015f istifad\u0259 olunan internet media m\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, c\u0259miyy\u0259t\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir d\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Dan\u0131lmaz faktd\u0131r ki, sosial median\u0131n informasiya m\u0259kan\u0131nda, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, bir add\u0131m ir\u0259lid\u0259 oldu\u011fu bir vaxtda internet TV-l\u0259rd\u0259, \u201cYouTube\u201dda, \u201cFacebook\u201dda yay\u0131lan dezinformasiya xarakterli yalan m\u0259lumatlar, ictimai r\u0259yd\u0259 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q v\u0259 g\u0259rginlik yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn se\u00e7il\u0259n x\u0259b\u0259r ba\u015fl\u0131qlar\u0131 insanlar\u0131, b\u0259z\u0259n is\u0259 b\u00fct\u00f6v bir c\u0259miyy\u0259ti t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 sal\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin zaman-zaman sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 \u015f\u0259r-b\u00f6htan, t\u0259hqir, saxta m\u0259lumatlarla v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n i\u015fg\u00fczar n\u00fcfuzu, \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131 z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015f olur. \u201cSosial media k\u00fctl\u0259 psixologiyas\u0131n\u0131 idar\u0259 etm\u0259yin \u0259n rahat yoludur\u201d- dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n b\u0259zi m\u0259krli q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u00f6z yalan v\u0259 dezinformasiya xarakterli m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t maraqlar\u0131na ciddi z\u0259rb\u0259 vururlar.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda d\u00fcnyan\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 bu z\u0259r\u0259rli tendensiyaya-sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 yay\u0131lan yalan x\u0259b\u0259rl\u0259r\u0259, informasiya manipulyasiyalar\u0131na, c\u0259miyy\u0259tin informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259hdid ed\u0259n hallara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn effektiv h\u0259ll yollar\u0131 axtar\u0131l\u0131r. Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tind\u0259 internet mediada yalan v\u0259 dezinformasiya xarakterli m\u0259lumatlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 qanunun t\u0259l\u0259bl\u0259rinin s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259hz bu m\u0259qs\u0259d\u0259 xidm\u0259t edir. Bel\u0259 ki, bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 qarda\u015f \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan, c\u0259miyy\u0259td\u0259\u00a0\u201cDezinformasiya il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 qanunu\u201d \u00a0kimi tan\u0131nan yeni qanun layih\u0259si T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisinin (TBMM) \u00fcmumi iclas\u0131nda s\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 q\u0259bul edilib. Bel\u0259 ki, sosial median\u0131n t\u0259nziml\u0259m\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 qanun layih\u0259sinin 29-cu madd\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, yalan m\u0259lumatlar yayanlara 1 ild\u0259n 3 il\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259bs c\u0259zas\u0131 veril\u0259c\u0259k. H\u0259min madd\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259 C\u0259za M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 217-ci madd\u0259sin\u0259 edil\u0259c\u0259k \u0259lav\u0259d\u0259 bildirilir ki, ictimaiyy\u0259td\u0259 narahatl\u0131q, qorxu v\u0259 ya panika yaratmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 daxili v\u0259 xarici t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, ictimai asayi\u015f, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00fcmumi olaraq d\u00f6vl\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 reall\u0131\u011fa \u0259saslanmayan m\u0259lumat\u0131 yayan \u015f\u0259xs bir ild\u0259n \u00fc\u00e7 il\u0259d\u0259k m\u00fcdd\u0259t\u0259 azadl\u0131qdan m\u0259hrum etm\u0259 il\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu cinay\u0259t t\u0259\u015fkilati f\u0259aliyy\u0259t \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u00f6r\u0259dildikd\u0259, c\u0259za ikiqat art\u0131r\u0131l\u0131r. H\u0259m\u00e7inin \u015f\u0259xs cinay\u0259ti \u00f6z \u015f\u0259xsiyy\u0259tini gizl\u0259tm\u0259kl\u0259 v\u0259 ya h\u0259rhans\u0131 t\u0259\u015fkilat\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u00f6r\u0259tdikd\u0259, yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n b\u0259nd\u0259 uy\u011fun olaraq veril\u0259n c\u0259za yar\u0131bayar\u0131 art\u0131r\u0131l\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, b\u0259hs edil\u0259n madd\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxalif\u0259tl\u0259 iqtidar uzun m\u00fcdd\u0259tdir raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259 bilmirdi.<\/p>\n<p>Qanunda, h\u0259m\u00e7inin g\u00f6st\u0259rilir ki,\u00a0b\u00fct\u00fcn x\u0259b\u0259r saytlar\u0131 d\u0259rc edil\u0259n yanl\u0131\u015f m\u0259lumatlar\u0131n silinm\u0259sini d\u0259rhal t\u0259min etm\u0259lidir. \u00dcnvans\u0131z x\u0259b\u0259r sayt\u0131 olmayacaq. M\u0259tbuata aid t\u0259l\u0259bl\u0259r x\u0259b\u0259r haz\u0131rlayan saytlara da \u015famil olunacaq. Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259lik a\u00e7maq v\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259nin T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 olmas\u0131 t\u0259l\u0259b edilir.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, Qanunun t\u0259l\u0259bin\u0259 g\u00f6r\u0259\u00a0\u201cictimaiyy\u0259ti \u00e7a\u015fd\u0131ran m\u0259lumatlar\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 yaymaq\u201d cinay\u0259t hesab olunur. Y\u0259ni, yay\u0131lan x\u0259b\u0259rl\u0259r do\u011fru deyils\u0259, \u0259g\u0259r bu, \u00f6lk\u0259nin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 v\u0259 \u0259halinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na aiddirs\u0259, c\u0259miyy\u0259td\u0259 qorxu, \u00e7axna\u015fma, t\u0259\u015fvi\u015f yaratmaq niyy\u0259ti varsa, ictimai asayi\u015fi pozmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rsa dem\u0259li cinay\u0259t \u0259m\u0259lin\u0259 yol verilib. Qanundak\u0131 yenilikl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 odur ki, x\u0259b\u0259r saytlar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 m\u0259tbuat m\u0259nsublar\u0131 hesab edil\u0259c\u0259k. Yeni qanunla M\u0259tbuat Kart\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n internet jurnalistl\u0259rin\u0259, apar\u0131c\u0131lara, redaktorlara v\u0259 n\u0259\u015friyyat\u00e7\u0131lara da veril\u0259 bil\u0259r. H\u0259m\u00e7inin x\u0259b\u0259r saytlar\u0131nda r\u0259smi elanlar v\u0259 reklamlar yerl\u0259\u015fdiril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda da b\u0259zi saytlar m\u0259suliyy\u0259tsizlik n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k \u015fantaj v\u0259 dezinformasiya xarakterli, \u0259sass\u0131z, uydurma x\u0259b\u0259rl\u0259r yay\u0131r, m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 ya bilm\u0259y\u0259r\u0259kd\u0259n toplumda ajiotaj yarad\u0131r, h\u0259tta t\u0259hqiramiz ifad\u0259l\u0259r i\u015fl\u0259dirl\u0259r. Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 istifad\u0259\u00e7il\u0259ri bilm\u0259lidirl\u0259r ki, burada payla\u015f\u0131lan fikirl\u0259r, a\u00e7\u0131qlamalar \u0259g\u0259r ba\u015fqalar\u0131n\u0131n t\u0259hqir edilm\u0259si v\u0259 ya kim\u0259s\u0259 b\u00f6htan at\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunursa, h\u00fcquqi m\u0259suliyy\u0259t yarad\u0131r.\u00a0\u018flb\u0259tt\u0259, bu c\u00fcr qanunsuz \u0259m\u0259ll\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131\u00a0 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259min sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 \u201cf\u0259allar\u0131\u201dna x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edib. T\u0259bii ki, m\u00fc\u0259yy\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131qlardan n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmayanlar qanunvericiliy\u0259 uy\u011fun olaraq \u00f6z layiqli c\u0259zalar\u0131n\u0131 al\u0131rlar. \u00a0B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n fonunda bir daha dem\u0259k ist\u0259rdik ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 insanlar\u0131n \u015f\u0259r\u0259f v\u0259 l\u0259yaq\u0259tinin al\u00e7ald\u0131lmas\u0131, i\u015fg\u00fczar n\u00fcfuzuna x\u0259l\u0259l g\u0259tirilm\u0259si hallar\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259m qanunun t\u0259l\u0259bl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 c\u0259za t\u0259dbirl\u0259ri daha da s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tind\u0259 internet mediada yalan v\u0259 dezinformasiya xarakterli m\u0259lumatlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 qanunun t\u0259l\u0259bl\u0259rinin s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259si problemin h\u0259lli yollar\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir Bu g\u00fcn s\u00fcr\u0259tl\u0259 qloballa\u015fan v\u0259 sosialla\u015fan d\u00fcnyada geni\u015f istifad\u0259 olunan internet media m\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, c\u0259miyy\u0259t\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir d\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Dan\u0131lmaz faktd\u0131r ki, sosial median\u0131n informasiya m\u0259kan\u0131nda, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, bir add\u0131m ir\u0259lid\u0259 oldu\u011fu bir vaxtda internet TV-l\u0259rd\u0259, \u201cYouTube\u201dda, \u201cFacebook\u201dda yay\u0131lan dezinformasiya xarakterli yalan m\u0259lumatlar, ictimai r\u0259yd\u0259 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q v\u0259 g\u0259rginlik yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn se\u00e7il\u0259n x\u0259b\u0259r ba\u015fl\u0131qlar\u0131 insanlar\u0131, b\u0259z\u0259n is\u0259 b\u00fct\u00f6v bir c\u0259miyy\u0259ti t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 sal\u0131r. H\u0259m\u00e7inin zaman-zaman sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 \u015f\u0259r-b\u00f6htan,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":523664,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/b21d2f86166575923611962590110044744.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tind\u0259 internet mediada yalan v\u0259 dezinformasiya xarakterli m\u0259lumatlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 qanunun t\u0259l\u0259bl\u0259rinin s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259si problemin h\u0259lli yollar\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir Bu g\u00fcn s\u00fcr\u0259tl\u0259 qloballa\u015fan v\u0259 sosialla\u015fan d\u00fcnyada geni\u015f istifad\u0259 olunan internet media m\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, c\u0259miyy\u0259t\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir d\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Dan\u0131lmaz faktd\u0131r ki, sosial median\u0131n informasiya m\u0259kan\u0131nda, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, bir add\u0131m ir\u0259lid\u0259 oldu\u011fu bir&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/523663"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=523663"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/523663\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/523664"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=523663"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=523663"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=523663"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}