{"id":528684,"date":"2022-10-28T07:02:48","date_gmt":"2022-10-28T04:02:48","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=528684"},"modified":"2022-10-28T07:02:48","modified_gmt":"2022-10-28T04:02:48","slug":"iranin-c%c9%99nubi-qafqaz-siyas%c9%99ti-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=528684","title":{"rendered":"\u0130ran\u0131n C\u0259nubi Qafqaz siyas\u0259ti"},"content":{"rendered":"<p>M\u00fcst\u0259qil daxili v\u0259 xarici siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n Az\u0259rbaycan beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259rini g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 daha da geni\u015fl\u0259ndirir. Qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si is\u0259 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tind\u0259 prioritet t\u0259\u015fkil edir. Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 c\u0259nub qon\u015fumuz \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n anti-Az\u0259rbaycan xarakterli h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri, \u00f6lk\u0259miz\u0259 qar\u015f\u0131 ikili m\u00fcnasib\u0259t n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259si ictimaiyy\u0259t aras\u0131nda da birm\u0259nal\u0131 qar\u015f\u0131lanmad\u0131. Geni\u015f oxucu auditoriyas\u0131n\u0131n bu m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 mara\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq AMEA \u015e\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent S\u00fcbhan Tal\u0131bl\u0131n\u0131n \u0130ran-Az\u0259rbaycan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n elmi-t\u0259dqiqat xarakterli m\u0259qal\u0259sini oxucular\u0131m\u0131za t\u0259qdim edirik.<\/p>\n<p>(\u0259vv\u0259li 25 oktyabr tarixli say\u0131m\u0131zda)<\/p>\n<p>10 yanvar 1994-c\u00fc il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0130randak\u0131 s\u0259firliyinin m\u00fcv\u0259qq\u0259ti i\u015fl\u0259r v\u0259kili H.\u018flib\u0259yli il\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131 Prezidentinin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259lli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259si V.N.Kazimirovun Tehrandak\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259lli yollar\u0131 \u0259traf\u0131nda fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bu zaman V.N.Kazimirov bildirmi\u015fdir ki, ilk m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 at\u0259\u015fin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 eyni vaxtda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdan k\u0259narda i\u015f\u011fal edilmi\u015f torpaqlardan erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r v\u0259 sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n statusu m\u0259s\u0259l\u0259si m\u00fczakir\u0259 edilir, \u0259ks halda, onun dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, erm\u0259nil\u0259r G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini qald\u0131racaqd\u0131lar. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0130randak\u0131 s\u0259firliyinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259likd\u0259 bel\u0259 \u015f\u0259rh edilir ki, Kazimirovun s\u0259firlik vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259k ist\u0259diyi bu mesajlar, \u0130randa, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 etnik c\u0259h\u0259td\u0259n bu \u00f6lk\u0259nin \u015fimal-q\u0259rbind\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00e7oxluqda ya\u015fayan v\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck inzibati-\u0259razi vahidl\u0259rin\u0259 malik olan az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali aras\u0131nda apar\u0131lan t\u0259bli\u011fatlar\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u0259r\u0259fl\u0259rinin Rusiya v\u0259 \u0130ran h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri il\u0259 uzla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na xidm\u0259t edirdi. Bel\u0259 ki, 1994-c\u00fc il \u0259rzind\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Tehrana g\u0259lmi\u015f, \u0130ran hakim dair\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irmi\u015f V.Kazimirov \u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131ndak\u0131 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259, eyni zamanda da yerli az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa m\u00fcnasib\u0259td\u0259 formala\u015fan \u0259hvali-ruhiyy\u0259l\u0259ri il\u0259 x\u00fcsusil\u0259 maraqlanm\u0131\u015fd\u0131r. S\u00f6zs\u00fcz ki, \u0130ran hakim dair\u0259l\u0259ri d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si fonunda yerli az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n t\u0259\u015fkilatlanmas\u0131ndan, \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259l\u0259rind\u0259n v\u0259 d\u00f6vl\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcvafiq t\u0259l\u0259bl\u0259r qoymalar\u0131ndan narahat idil\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin nizamlanmas\u0131nda, regionda iqtisadi-ticar\u0259t t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda \u0130ran Rusiya h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k f\u0259aliyy\u0259t planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda maraql\u0131 idi. El\u0259 bu zamanlarda da \u0130ran\u0131n yerli m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 V.Kazimirovun dilind\u0259n yaz\u0131rd\u0131lar ki, \u0259g\u0259r Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi Bi\u015fkek s\u00fclh proqram\u0131n\u0131n \u015f\u0259rtl\u0259rini (\u0259slind\u0259 bu s\u00fclh proqram\u0131 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 t\u0259qdim edilmi\u015fdir) q\u0259bul etm\u0259zs\u0259, yax\u0131n zamanlarda daha iki-\u00fc\u00e7 rayonunu itir\u0259c\u0259kdir. Xat\u0131rladaq ki, V.Kazimirovun 2009-cu ild\u0259 &#8220;Qaraba\u011fa s\u00fclh: Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin nizamlanmas\u0131nda Rusiyan\u0131n vasit\u0259\u00e7iliyi&#8221; adl\u0131 kitab\u0131nda da Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 saxta, q\u0259r\u0259zli, qeyri-obyektiv m\u00f6vqeyi v\u0259 yanl\u0131\u015f fikirl\u0259ri yer alm\u0131\u015fd\u0131r. V.N.Kazimirovun bu m\u00f6vqeyin\u0259 cavab olaraq Q.Hac\u0131yev, S\u0259di Nuriyev t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f &#8220;Vladimir Kazimirovun &#8220;Qaraba\u011fa s\u00fclh&#8221; arzusu v\u0259 \u0259sl niyy\u0259ti&#8221; adl\u0131 kitab zaman\u0131nda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rd\u00fc v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 tutarl\u0131, tarixi v\u0259 obyektiv m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n d\u0259lill\u0259rl\u0259 cavab verildi.<\/p>\n<p>2004-c\u00fc ild\u0259 Bak\u0131da &#8220;\u00c7a\u015f\u0131o\u011flu&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131nda \u0130\u0130R-in Bak\u0131dak\u0131 s\u0259firliyi t\u0259r\u0259find\u0259n (Az\u0259rbaycan v\u0259 fars dill\u0259rind\u0259) &#8220;Heyd\u0259r \u018fliyevin \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar bax\u0131\u015flar\u0131&#8221; adl\u0131 kitabda yaz\u0131l\u0131r ki, Heyd\u0259r \u018fliyev \u0130ran\u0131n Erm\u0259nistan \u00fcz\u0259rind\u0259 olan n\u00fcfuzundan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259yin g\u0259r\u0259kliyi bar\u0259d\u0259 \u0130ran \u0130slam inqilab\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sinin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 11 fevral 2000-ci il tarixind\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n m\u0259rasimd\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda demi\u015fdir ki, &#8220;Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259lli sah\u0259sind\u0259 \u00fcmidvaram ki, \u0130ran d\u00f6vl\u0259ti s\u00fclh\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn daha t\u0259sirli f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir. Bu sah\u0259d\u0259 \u0130ran d\u00f6vl\u0259ti b\u00f6y\u00fck imkanlara malikdir. Bildiyiniz kimi, \u0130ran\u0131n Erm\u0259nistanla s\u0131x ticar\u0259t, iqtisadi v\u0259 dig\u0259r \u0259laq\u0259l\u0259ri var v\u0259 onlar \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259sir imkan\u0131na sahibdir&#8221;.<\/p>\n<p>\u0130ran m\u0259tbuat\u0131 v\u0259 elmi \u0259d\u0259biyyat\u0131<\/p>\n<p>\u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 aras\u0131ndak\u0131 siyasi, iqtisadi, ticar\u0259t, m\u0259d\u0259ni-\u0259d\u0259bi v\u0259 turizm sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u00f6vcud olan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 baxmayaraq, \u0130ran\u0131n ictimai, o c\u00fcml\u0259d\u0259n elmi fikrind\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 f\u0259rqli m\u00f6vqel\u0259r formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eovinist m\u00f6vqed\u0259 duran fars mill\u0259t\u00e7il\u0259ri bu problemd\u0259 erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 b\u0259ra\u0259t qazand\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bununla onlar \u0130ran az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcged\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini d\u0259yi\u015fdirm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Nisb\u0259t\u0259n obyektiv m\u00f6vqed\u0259 dayanan \u0130ran m\u00fc\u0259llifl\u0259ri is\u0259 problemin mahiyy\u0259tini, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin gedi\u015fini i\u015f\u0131qland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmaqla iranl\u0131larda m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 do\u011fru-d\u00fczg\u00fcn m\u00fcnasib\u0259t formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir edirl\u0259r. \u0130ctimai fikrin qeyd olunan bu ziddiyy\u0259tli c\u0259h\u0259tl\u0259ri \u0130\u0130R hakimiyy\u0259tinin v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 v\u0259zif\u0259 sahibl\u0259rinin m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259tind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130\u0130R r\u0259hb\u0259rliyind\u0259n m\u0259n\u0259vi d\u0259st\u0259k almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00f6zl\u0259rinin farslarla bir k\u00f6kd\u0259n, y\u0259ni ari soyundan g\u0259ldikl\u0259rini geni\u015f t\u0259bli\u011f edir v\u0259 co\u011frafi yer adlar\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259rinin adlar\u0131 il\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. \u0130randa, x\u00fcsus\u0259n G\u00fcney Az\u0259rbaycanda, bir s\u0131ra q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini v\u0259 oradaki tarixi abid\u0259l\u0259ri, qalalar\u0131, k\u00f6rp\u00fcl\u0259ri, da\u011flar\u0131, ibad\u0259tgahlar\u0131 erm\u0259nil\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 c\u0259hd ed\u0259n b\u0259zi &#8220;t\u0259dqiqat\u00e7ilar&#8221; indi d\u0259 farslarla erm\u0259nil\u0259rin milli kimlikl\u0259rinin farslarla eyni soyk\u00f6k\u00fcnd\u0259n oldu\u011funu meydana at\u0131blar. \u018fslind\u0259 bu t\u0259bli\u011fat\u0131n b\u00fcn\u00f6vr\u0259si \u0130randa az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 milli \u015fovinist siyas\u0259tin n\u0259z\u0259ri-h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn daxili v\u0259 xarici siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evir\u0259n Rza xan\u0131n \u015fahl\u0131q taxt\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 vaxtdan (1925-ci ild\u0259n) qoyulmu\u015fdur. \u0130ndiki vaxtda da \u0130randak\u0131 siyasi m\u00fchitd\u0259n v\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0130ran-Erm\u0259nistan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259ki durumun v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n \u00f6z m\u0259nafel\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259ni \u0259silli \u0130ran tarix\u00e7il\u0259ri, eyni zamanda onlar\u0131n xaricd\u0259ki havadarlar\u0131 erm\u0259nil\u0259rin &#8220;q\u0259dimd\u0259n iranl\u0131larla vahid k\u00f6kl\u00fc qarda\u015f, \u0259n uza\u011f\u0131 &#8220;\u0259mio\u011flu&#8221; olduqlar\u0131n\u0131 s\u00fcbut etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yeni-yeni elmi v\u0259 tarixi \u0259sas\u0131 olmayan &#8220;m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259&#8221; istinad edir, kitablar yaz\u0131r v\u0259 \u00e7ap etdirirl\u0259r. Bel\u0259 n\u0259\u015frl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Hoyan Andranikin Tehrandak\u0131 &#8220;Diba&#8221; m\u0259tb\u0259\u0259sind\u0259 2000 n\u00fcsx\u0259d\u0259 \u00e7ap edilmi\u015f 242 s\u0259hif\u0259lik &#8220;\u0130ranl\u0131larla erm\u0259nil\u0259rin m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259ri&#8221; kitab\u0131d\u0131r. Kitabdak\u0131 b\u0259zi ba\u015fl\u0131qlar\u0131n adlar\u0131 bir \u00e7ox m\u0259tl\u0259b v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir: &#8220;Erm\u0259nil\u0259rin q\u0259dim tarixi&#8221;, &#8220;Erm\u0259ni dili v\u0259 onun fars dili il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131&#8221;, &#8220;\u0130ranl\u0131lar\u0131n v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin birg\u0259 inanclar\u0131&#8221;, &#8220;\u0130ranl\u0131lar\u0131n v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k bayramlar\u0131&#8221;, &#8220;Firdovsi &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221;sinin erm\u0259ni \u0259xlaq\u0131na t\u0259siri&#8221;, &#8220;Erm\u0259ni-fars m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259siri&#8221;, &#8220;\u0130randa erm\u0259ni \u00e7apxanalar\u0131 v\u0259 n\u0259\u015frl\u0259ri&#8221;, &#8220;\u0130randa erm\u0259ni teatr\u0131&#8221;, &#8220;Erm\u0259nil\u0259r \u0130ran filml\u0259rind\u0259&#8221;, &#8220;\u0130randa ilkin erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259ri&#8221;, &#8220;\u0130ran universitetl\u0259rind\u0259 erm\u0259ni m\u00fc\u0259lliml\u0259r&#8221; v\u0259 s. Bu ba\u015fl\u0131qlar m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259s\u0259vv\u00fcr yaratma\u011fa imkan vers\u0259 d\u0259, kitabda verilmi\u015f b\u0259zi m\u0259qam v\u0259 fikirl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 dayanmaq, onlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq \u015f\u0259rhl\u0259r verilm\u0259si yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi. Bu, h\u0259m d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 laz\u0131md\u0131r ki, oxucu qon\u015fu \u0130randa &#8220;elm&#8221; al\u0259mind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6zl\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib meydan v\u0259 \u0259lveri\u015fli elmi-\u0259d\u0259bi m\u00fchit tapm\u0131\u015f erm\u0259ni &#8220;ziyal\u0131lar\u0131&#8221;n\u0131n yaltaq v\u0259 iki\u00fczl\u00fc siyas\u0259tl\u0259ri, &#8220;suyu buland\u0131r\u0131b bal\u0131q tutmaq&#8221; c\u0259hdl\u0259ri il\u0259 bir daha tan\u0131\u015f olsun. &#8220;\u0130ranl\u0131larla erm\u0259nil\u0259rin m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259ri&#8221; kitab\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259ddim\u0259sind\u0259 H.Andranik bu \u0259laq\u0259l\u0259rin 28 \u0259sr bundan \u0259vv\u0259l yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 bu \u0259laq\u0259l\u0259rin iki xalq\u0131 q\u0259dimd\u0259n biri-birin\u0259 ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etdikd\u0259n sonra indiki Erm\u0259nistan (tarixi \u0130r\u0259van) \u0259razisinin &#8220;\u0130ran d\u00fcz\u0259nliyi&#8221; adlanan b\u00f6lg\u0259nin bir hiss\u0259si oldu\u011funu yaz\u0131r. H\u0259m erm\u0259nil\u0259rin, h\u0259m d\u0259 iranl\u0131lar\u0131n bir k\u00f6kd\u0259n &#8211; ariya k\u00f6k\u00fcnd\u0259n oldu\u011funu, h\u0259tta t\u00fcrkl\u0259r\u0259, qism\u0259n \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 v\u0259 dig\u0259r qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 aid \u0259razil\u0259rin ariya k\u00f6kl\u00fc \u0130ran v\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsus oldu\u011funu x\u00fcsusi iddia il\u0259 vur\u011fulay\u0131r. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llif q\u0259dim erm\u0259ni dilinin iranl\u0131lar\u0131n dili il\u0259 &#8220;yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131na&#8221; v\u0259 &#8220;qohumlu\u011funa&#8221; aid \u00e7oxlu misallar g\u0259tirir v\u0259 \u0130ran m\u0259kan\u0131 daxilind\u0259 ya\u015fayan, \u0259halinin m\u00fctl\u0259q \u00e7oxlu\u011funu t\u0259\u015fkil ed\u0259n dig\u0259r mill\u0259tl\u0259ri d\u0259 fars k\u00f6kl\u00fc hesab edir. \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r v\u0259 \u018fr\u015faqil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 erm\u0259ni adlar\u0131n\u0131n eyni oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yir. M\u00fc\u0259llif dedikl\u0259rini bel\u0259 bir c\u00fcml\u0259 il\u0259 yekunla\u015fd\u0131r\u0131r ki, &#8220;he\u00e7 bir mill\u0259t v\u0259 xalq erm\u0259nil\u0259r q\u0259d\u0259r iranl\u0131lara yax\u0131n olmam\u0131\u015fd\u0131r. Bir ail\u0259ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n bu iki mill\u0259tin m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259ri bu kitabda n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir. H.Andranik daha sonra iranl\u0131 m\u00fc\u0259llif Firudin C\u0259nidiy\u0259 istinad\u0259n qeyd edir ki, iranl\u0131lar\u0131n v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razi &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221;d\u0259 g\u00f6st\u0259rildiyi kimi, Mazandaran d\u0259nizind\u0259n ba\u015flam\u0131\u015f Amurd\u0259rya v\u0259 Aral g\u00f6l\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan geni\u015f bir sah\u0259ni \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir. Ariyal\u0131lar\u0131n bir qolu olan erm\u0259nil\u0259r d\u0259 guya bu \u0259razinin sahibl\u0259rind\u0259n olmu\u015flar. \u018frazinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sinin \u0130ran\u0131n v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n \u0259lind\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 qeyd edir. Tarixi h\u0259qiq\u0259ti gizl\u0259tm\u0259y\u0259 c\u0259hd ed\u0259n H.Andranik yaz\u0131r ki, guya miladdan \u0259vv\u0259l 2-ci minillikd\u0259 ariyal\u0131lardan olan xalq\u0131n bir hiss\u0259si Mazandaran d\u0259nizinin \u015fimal\u0131ndan ba\u015flay\u0131b c\u0259nubuna do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t etmi\u015f v\u0259 onlar\u0131n m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 bu \u0259razi sonralar Erm\u0259nistan, daha c\u0259nuba ged\u0259n hiss\u0259 is\u0259 \u0130ran adlanm\u0131\u015fd\u0131r. Hoyan Andranikin qeyri-elmi m\u0259ntiqin\u0259 v\u0259 h\u0259qiq\u0259td\u0259n uzaq bu iddialar\u0131na sanki cavab kimi c\u0259nublu alim M\u0259h\u0259mm\u0259d Ta\u011f\u0131 Zehtabi \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#8220;\u0130ran t\u00fcrkl\u0259rinin \u0259ski tarixi \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrd\u0259n \u0130sk\u0259nd\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r&#8221; (\u0259ski \u0259lifba il\u0259), (I cild, T\u0259briz, 1999), kitab\u0131nda yaz\u0131r: &#8220;Tarix g\u00f6st\u0259rdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, iltisaqi dilli v\u0259 Orta Asiyadan g\u0259lm\u0259 ell\u0259r, xalqlar v\u0259 tayfalar \u00fc\u00e7 min il ariyal\u0131lardan qabaq m\u0259nt\u0259q\u0259mizd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan \u0259sas xalqlar olmu\u015f v\u0259 ariyal\u0131lar\u0131n g\u0259lm\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6zl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259tl\u0259r qurub hakimiyy\u0259t etmi\u015fl\u0259r&#8221;. Regiondak\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlara, x\u00fcsus\u0259n t\u00fcrkl\u0259r\u0259 v\u0259 iranl\u0131lara h\u0259mi\u015f\u0259 arxadan z\u0259rb\u0259 vurmu\u015f, ona x\u0259yan\u0259t etmi\u015f erm\u0259nil\u0259r H.Andranikin &#8220;\u0130ranl\u0131larla erm\u0259nil\u0259rin m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259ri&#8221; kitab\u0131nda \u0130ran\u0131n q\u0259dim v\u0259 \u0259b\u0259di dostu kimi t\u0259qdim edilir. Guya, h\u0259l\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 612-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r Mad pad\u015fah\u0131n\u0131n xahi\u015fi il\u0259 Assurlara qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259 s\u0259daq\u0259tl\u0259 iranl\u0131lara k\u00f6m\u0259k etdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0130ran m\u00fcharib\u0259d\u0259n qalib \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, \u0259v\u0259zind\u0259 \u0130ran pad\u015fah\u0131 da erm\u0259nil\u0259rin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Barviri Erm\u0259nistan\u0131n pad\u015fah\u0131 elan etmi\u015f v\u0259 onun ba\u015f\u0131na \u015fahl\u0131q tac\u0131 qoyaraq Erm\u0259nistan\u0131 \u0130ran\u0131n m\u00fcst\u0259qil \u0259yal\u0259ti kimi tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r. Maraql\u0131 c\u0259h\u0259t odur ki, erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi H.Andranikin kitab\u0131nda \u0130randa islam dini q\u0259bul edil\u0259nd\u0259n v\u0259 yerli \u0259hali m\u00fcs\u0259lman olandan sonra bel\u0259 xristian erm\u0259nil\u0259rl\u0259 m\u00fcs\u0259lman iranl\u0131lar aras\u0131nda qarda\u015fl\u0131q v\u0259 k\u00f6kl\u00fc qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259rinin artd\u0131\u011f\u0131 qeyd olunur. Halbuki, xristian d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0259halisinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tini m\u00fcs\u0259lmanlar t\u0259\u015fkil ed\u0259n Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130ran kimi d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259\u015fkil etdiyi &#8220;S\u0259lib&#8221; y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri zaman\u0131 yerli xalqlar aras\u0131nda dostluq v\u0259 mehriban qon\u015fuluq \u0259laq\u0259l\u0259rinin bir \u00e7ox hallarda qar\u015f\u0131durmaya v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliy\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 erm\u0259ni fitn\u0259karl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 casuslu\u011funun rolu az olmam\u0131\u015fd\u0131r. Bu haqda \u00e7oxlu misallar g\u0259tirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u00fc\u0259llif kitab\u0131nda bel\u0259 bir fakt\u0131 da ortaya qoyur: &#8220;1616-c\u0131 ild\u0259 \u0130ranla Osmanl\u0131 t\u00fcrkl\u0259ri aras\u0131nda ged\u0259n m\u00fcharib\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259r b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0130ran ordusu t\u0259rkibind\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015furlar&#8221;. M\u00f6vcud tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r is\u0259 (h\u0259m \u0130randa, h\u0259m d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259) erm\u0259nil\u0259rin \u0130ran ordusu t\u0259rkibind\u0259 Osmanl\u0131lara qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131 n\u0259inki r\u0259dd edir, \u0259ksin\u0259, onlar\u0131n iki qon\u015fu m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri k\u0259skinl\u0259\u015fdirm\u0259kd\u0259 v\u0259 qar\u015f\u0131durma yaratmaqda b\u00fct\u00fcn fitn\u0259kar vasit\u0259l\u0259r\u0259 \u0259l atmaqdan \u00e7\u0259kinm\u0259dikl\u0259rini qeyd edir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, erm\u0259ni m\u00fc\u0259llif &#8220;Q\u0259rbi Erm\u0259nistan \u0259razisi&#8221; ad\u0131 alt\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q, &#8220;\u015e\u0259rqi Erm\u0259nistan \u0259razisi&#8221; ad\u0131 alt\u0131nda is\u0259 \u0130rana (\u0259slind\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycana) qar\u015f\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc v\u0259 m\u0259krli \u0259razi iddias\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr. Bel\u0259 bir m\u0259zmunda v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin bu c\u00fcr \u0259razi iddialar\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n kitab\u0131n \u0130randa \u00e7ap\u0131na yol verilm\u0259si, do\u011frudan da, sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li h\u0259r bir oxucuda t\u0259\u0259cc\u00fcb do\u011furur. \u018fg\u0259r bel\u0259 bir kitab\u0131n i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259si \u0130randa m\u0259tbuat\u0131n yay\u0131m\u0131na verilmi\u015f konstitusiya h\u00fcquqlar\u0131 il\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131rsa, onda niy\u0259 \u0130\u0130R hakimiyy\u0259tinin m\u00fcvafiq d\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131 \u015eimali Az\u0259rbaycanda erm\u0259ni vandalizminin XX \u0259srd\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259r, k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar, etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131mlar\u0131, 1918-ci ild\u0259 Urmiya, Xoy, Salmasda v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 soyq\u0131r\u0131mlar\u0131n \u0130randa geni\u015f t\u0259bli\u011fi, Xocal\u0131 faci\u0259si, Qaraba\u011f\u0131n i\u015f\u011fal\u0131, Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc, tarixi m\u0259d\u0259ni-m\u0259n\u0259vi abid\u0259l\u0259rimizin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 v\u0259 s. haqda h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri s\u00f6yl\u0259y\u0259n kitab v\u0259 albomlar\u0131n da Tehran, T\u0259briz v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259ki m\u00fcvafiq r\u0259smi qurumlara aid n\u0259\u015friyyatlarda \u00e7ap\u0131na icaz\u0259 vermirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130ran m\u0259tbuat\u0131 v\u0259 k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259ri Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259l\u0259r bar\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259zmunda yaz\u0131lar d\u0259rc edirdi. Bu yaz\u0131larda faktiki materiallarla yana\u015f\u0131, subyektiv fikirl\u0259r d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 yer alm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, Tehranda, T\u0259brizd\u0259, Urmiyada, \u018frd\u0259bild\u0259, Z\u0259ncanda, Miyanada v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 \u00e7ap olunan q\u0259zet v\u0259 d\u0259rgil\u0259rd\u0259, internet s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259rin kitab v\u0259 t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259r milli v\u0259 etnik kimlik bax\u0131m\u0131ndan qabard\u0131l\u0131r, oxucu k\u00fctl\u0259sin\u0259 t\u0259qdim edilir. &#8220;Varl\u0131q&#8221;, &#8220;Dilmac&#8221;, &#8220;Haray&#8221;, &#8220;Yol&#8221;, &#8220;\u00d6yr\u0259nci&#8221;, &#8220;K\u00f6rp\u00fc&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n s\u0259si&#8221;, &#8220;Tribun&#8221; &#8220;Az\u0259r-T\u00fcrk \u0130nternational&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221;, &#8220;Aftab-e Az\u0259rbaycan&#8221;, &#8220;Xodaf\u0259rin&#8221; kimi d\u0259rgil\u0259rin, &#8220;Comhuri-ye Eslami&#8221;, &#8220;F\u0259cr-e Az\u0259rbaycan&#8221;, &#8220;Salam&#8221;, &#8220;N\u0259vid-e Az\u0259rbaycan&#8221;, &#8220;A\u011fr\u0131&#8221;, &#8220;\u015e\u0259ms-e T\u0259briz&#8221;, &#8220;\u018fhrar&#8221;, &#8220;Avay-e \u018frd\u0259bil&#8221;, &#8220;Omid-e Z\u0259ncan&#8221; v\u0259 s. kimi q\u0259zetl\u0259rin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7ap olunmu\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ba\u015f vermi\u015f v\u0259 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 obyektiv m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin bildirilm\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 Qaraba\u011f tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin s\u00f6yl\u0259nilm\u0259si elmi v\u0259 siyasi bax\u0131mdan \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir.<\/p>\n<p>D\u00f6vri m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 kitablarda Dr. Cavad Hey\u0259t, S\u0259m\u0259d S\u0259rdariniya, \u0130smay\u0131l Hadi, \u018flirza \u018frd\u0259bili, H\u0259s\u0259n Ra\u015fedi, B\u00f6y\u00fck R\u0259sulo\u011flu, M\u0259nu\u00e7\u00f6hr \u018fzizi, Tohid M\u0259likzad\u0259, Camal Ayrumlu, Ma\u015fallah R\u0259zmi, S\u0259m\u0259d Niknam, S\u0259lcuq Kamal v\u0259 H\u0259s\u0259n Az\u0259rbaycanl\u0131 kimi c\u0259nubi az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259rin k\u0259s\u0259rli m\u0259qal\u0259l\u0259ri onlar\u0131n haql\u0131 m\u00f6vqel\u0259rini \u0259ks etdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259r\u0259 d\u00fczg\u00fcn v\u0259 \u0259dal\u0259tli yana\u015fma\u011fa imkan verir.<\/p>\n<p>\u0130ran-Erm\u0259nistan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri<\/p>\n<p>Qafqazda n\u00fcfuz dair\u0259si u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259n \u0130ran da imkan daxilind\u0259 istifad\u0259 edir v\u0259 respublikalar\u0131n probleml\u0259rind\u0259n yararlanaraq onlar\u0131 \u00f6z t\u0259r\u0259fin\u0259 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu zaman Tehran \u00f6z milli maraqlar\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 yarand\u0131qdan sonra onun xarici siyas\u0259tind\u0259 Qafqazdak\u0131 m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, xristian \u00f6lk\u0259l\u0259ri d\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu sah\u0259d\u0259 \u0130\u0130R Erm\u0259nistan il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n regionda ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verdiyi \u00f6lk\u0259l\u0259r Rusiya v\u0259 \u0130rand\u0131r. H\u0259rbi v\u0259 iqtisadi sah\u0259d\u0259 daha \u00e7ox Rusiyaya s\u0131\u011f\u0131nan Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn co\u011frafi bax\u0131mdan \u0130ranla \u0259laq\u0259l\u0259r d\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycanla s\u0259rh\u0259dl\u0259ri ba\u011fl\u0131 olan v\u0259 h\u0259rbi-siyasi m\u00fctt\u0259fiqi Rusiya il\u0259 is\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k s\u0259rh\u0259d\u0259 malik olmayan Erm\u0259nistan \u0130ran\u0131 &#8220;h\u0259yat d\u0259hlizi&#8221; adland\u0131r\u0131r. Orta Asiya, \u00c7in v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259 m\u0259hz \u0130ran vasit\u0259sil\u0259 yol tapan Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130ranla \u0259laq\u0259l\u0259rin z\u0259ifliyi onun beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259n tamamil\u0259 t\u0259crid olunmas\u0131 dem\u0259kdir.<\/p>\n<p><strong>Tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/strong><br \/>\n<strong>Subhan Tal\u0131bov<\/strong><\/p>\n<p>(davam\u0131 n\u00f6vb\u0259ti saylar\u0131m\u0131zda)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcst\u0259qil daxili v\u0259 xarici siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n Az\u0259rbaycan beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259rini g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 daha da geni\u015fl\u0259ndirir. Qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si is\u0259 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tind\u0259 prioritet t\u0259\u015fkil edir. Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 c\u0259nub qon\u015fumuz \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n anti-Az\u0259rbaycan xarakterli h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri, \u00f6lk\u0259miz\u0259 qar\u015f\u0131 ikili m\u00fcnasib\u0259t n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259si ictimaiyy\u0259t aras\u0131nda da birm\u0259nal\u0131 qar\u015f\u0131lanmad\u0131. Geni\u015f oxucu auditoriyas\u0131n\u0131n bu m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 mara\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq AMEA \u015e\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent S\u00fcbhan Tal\u0131bl\u0131n\u0131n \u0130ran-Az\u0259rbaycan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n elmi-t\u0259dqiqat xarakterli m\u0259qal\u0259sini oxucular\u0131m\u0131za t\u0259qdim edirik. (\u0259vv\u0259li 25 oktyabr tarixli say\u0131m\u0131zda) 10 yanvar 1994-c\u00fc il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":528685,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti.jpg",700,467,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti.jpg",700,467,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti.jpg",700,467,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti-547x365.jpg",547,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti.jpg",640,427,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti.jpg",700,467,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti.jpg",700,467,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/d9b74a9785-1666765160-iranin-cenubi-qafqaz-siyaseti.jpg",700,467,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"M\u00fcst\u0259qil daxili v\u0259 xarici siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n Az\u0259rbaycan beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259rini g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 daha da geni\u015fl\u0259ndirir. Qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si is\u0259 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tind\u0259 prioritet t\u0259\u015fkil edir. Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 c\u0259nub qon\u015fumuz \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n anti-Az\u0259rbaycan xarakterli h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri, \u00f6lk\u0259miz\u0259 qar\u015f\u0131 ikili m\u00fcnasib\u0259t n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259si ictimaiyy\u0259t aras\u0131nda da birm\u0259nal\u0131 qar\u015f\u0131lanmad\u0131. Geni\u015f oxucu auditoriyas\u0131n\u0131n bu m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 mara\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/528684"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=528684"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/528684\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/528685"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=528684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=528684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=528684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}