{"id":534363,"date":"2022-11-12T21:04:36","date_gmt":"2022-11-12T18:04:36","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=534363"},"modified":"2022-11-12T21:04:36","modified_gmt":"2022-11-12T18:04:36","slug":"iranda-yasayan-az%c9%99rbaycanlilarin-d%c9%99qiq-sayi-h%c9%99l%c9%99-d%c9%99-aciqlanmir-subhan-talibli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=534363","title":{"rendered":"\u0130randa ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n d\u0259qiq say\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 a\u00e7\u0131qlanm\u0131r &#8211;  S\u00fcbhan Tal\u0131bl\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycan Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n S\u0259m\u0259rq\u0259ndd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n IX Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 \u201cT\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 t\u0259kc\u0259 m\u00fcst\u0259qil t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t deyil, onun co\u011frafi s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daha geni\u015fdir. Hesab edir\u0259m ki, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n k\u0259narda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin, milli kimliyinin qorunmas\u0131, onlar\u0131n assimilyasiyaya u\u011framamas\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri art\u0131q t\u0259\u015fkilat \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 daimi \u0259sasda diqq\u0259td\u0259 saxlama\u011f\u0131n vaxt\u0131 g\u0259lib \u00e7at\u0131b\u201d -dem\u0259si, ist\u0259r T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259, ist\u0259rs\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti bax\u0131m\u0131ndan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli diplomatiyas\u0131nda \u0259sas istiqam\u0259t, strateji h\u0259d\u0259f oldu\u011funun bariz n\u00fcmun\u0259sidir.<\/strong><\/p>\n<p>Bu s\u00f6zl\u0259ri hafta.az-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda AMEA-n\u0131n Z.M.B\u00fcnyadov ad\u0131na \u015e\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent S\u00fcbhan Tal\u0131bl\u0131 deyib.<\/p>\n<p>S.Tal\u0131bl\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130ran v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda milli h\u00fcquqlar\u0131ndan, ana dilind\u0259 t\u0259hsil alma v\u0259 s. h\u00fcquqlar\u0131dan m\u0259rhum olan g\u00fcneylil\u0259r\u0259 i\u015far\u0259 ed\u0259n Prezident qeyd edib ki,T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda g\u0259nc\u00a0 n\u0259slin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 \u00f6z ana dilind\u0259 t\u0259hsil almaq imkan\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Onun fikrinc\u0259, m\u0259hz \u0130randa 40 milyon az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 pozan molla rejimi T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131nda \u201cC\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u201d\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259y\u0259n strateji ideyan\u0131 aktivl\u0259\u015fdirm\u0259li idi.<\/p>\n<p>\u201c\u018ffsuslar olsun ki, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda ya\u015fayan 40 milyon az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti bu imkanlardan m\u0259hrumdur. Prezident \u0259lav\u0259 edib ki, T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n k\u0259narda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z ana dilind\u0259 t\u0259hsil almalar\u0131 daim t\u0259\u015fkilat\u0131n g\u00fcnd\u0259liyind\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Bu istiqam\u0259td\u0259 laz\u0131mi add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r\u201d. Bundan ba\u015fqa Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirdiyini vur\u011fulayan Prezindet \u0130lham \u018fliyevin &#8220;Biz ac\u0131 taleyin h\u00f6km\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tind\u0259n ayr\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n dilimizi, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimizi, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi qoruyub saxlamalar\u0131, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyalar\u0131na sadiq olmalar\u0131, \u00f6z tarixi V\u0259t\u0259nl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin he\u00e7 vaxt k\u0259sm\u0259m\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259yl\u0259rimizi davam etdir\u0259c\u0259yik\u201d bildirm\u0259si, bir daha onu g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259mAz\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, h\u0259m Az\u0259rbvaycan Respublikas\u0131, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 G\u00fcney Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 h\u0259ssas, do\u011fma, b\u00fct\u00f6vl\u00fck hissi il\u0259 yana\u015fm\u0131\u015f v\u0259 bundan sonra B\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259si ideoloji h\u0259d\u0259f, m\u00fcst\u0259qilik, azadl\u0131q, b\u00fct\u00f6vl\u00fck konteksi \u0259traf\u0131nda \u0259m\u0259li add\u0131mlar atacaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>S.Tal\u0131bl\u0131 \u0130randa Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131m mili h\u00fcquqlar\u0131 m\u0259sl\u0259sin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259km\u0259kl\u0259 qeyd edib ki, \u0130randa ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n say\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bu g\u00fcn\u0259 kimi r\u0259q\u0259ml\u0259r d\u0259qiq olaraq \u0130ran statistikas\u0131nda verilm\u0259mi\u015fdir. \u00c7\u00fcnki \u0130randa \u0259halinin etnik t\u0259rkibi haqq\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131n do\u011fru verilm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u201c\u0130randa C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259yal\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u0259r\u0259k ki\u00e7ik-ki\u00e7ik ed\u0259r\u0259k, tarixi yer adlar\u0131m\u0131z\u0131, sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259ti a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131raraq, ana dilind\u0259n v\u0259 milli haqlardan v\u0259 s. m\u0259rhum ed\u0259r\u0259k g\u00fcneylil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r. Bel\u0259 ki, 1906-c\u0131 ild\u0259 \u0130randa inzibati \u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fc apar\u0131lark\u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259raziy\u0259 malik olan G\u00fcney Az\u0259rbaycan \u00f6lk\u0259nin \u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259yal\u0259ti olan \u015eimal \u0259yal\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil edilir. T\u00fcrkiy\u0259 Nizami Ordu n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin 1927-ci ild\u0259 t\u0259rtib etdiyi \u201c\u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259tbiq raporu\u201d adl\u0131 kitabda Az\u0259rbaycan\u0131n 12 vilayat\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259si g\u00f6st\u0259rilir. Bundan ba\u015fqa 1932-ci G\u00fcney Az\u0259rbaycan \u015e\u0259rqi v\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0259yal\u0259tl\u0259rin\u0259, 1937-ci ilin noyabr\u0131nda 6 ostana -Az\u0259rbaycan \u0259razisi 3-c\u00fc v\u0259 10-cu b\u00f6lg\u0259 il\u0259 bilrikd\u0259 \u015fimal-q\u0259rb ostan\u0131nda daxil edilir, 1937-ci ilin dekabr\u0131nda 10 ostan v\u0259 49 \u015f\u0259hristana, Z\u0259ncan Gilan ostan\u0131na, H\u0259m\u0259dan is\u0259 K\u00fcrd\u00fcstan ostan\u0131na, \u018frd\u0259bilin S\u0259farud adlanan b\u00f6lg\u0259si R\u0259\u015ft \u015f\u0259hristan\u0131na, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259rk\u0259zi T\u0259briz olmaqla 3-c\u00fc ostan olan \u015e\u0259rqi Az\u0259rbaycana, m\u0259rk\u0259zi Urmiya olmaqla 4-c\u00fc ostan olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycana birl\u0259\u015fdirilir, 1938-ci ild\u0259 17 ostana b\u00f6lg\u00fcd\u0259 Z\u0259ncan m\u0259rk\u0259zi ostana qat\u0131l\u0131r, 1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Saqq\u0131z b\u00f6lg\u0259si Mahabaddan ay\u0131rl\u0131b S\u0259n\u0259nd\u0259c \u015f\u0259hristan\u0131na, 1950-ci ill\u0259rd\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 11, daha sonra 14 ostana\u00a0 Astara Gilana, Sav\u0259 Tehrana qat\u0131l\u0131r, 1960- ild\u0259 3-c\u00fc v\u0259 4-c\u00fc ostanlar \u015e\u0259rqi Az\u0259rbaycan v\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan ostanlar\u0131na, 1960-1970-ci ill\u0259rd\u0259 13 ostana, \u0259vv\u0259l 8, daha sonra is\u0259 11 f\u0259rmandarl\u0131\u011fa (qubernatorluq) v\u0259 151 \u015f\u0259hristana H\u0259m\u0259dan v\u0259 Z\u0259ncan \u0259vv\u0259lc\u0259 f\u0259rmandarl\u0131qlar, 1973-c\u00fc ild\u0259 ayr\u0131ca ostana, 1968-ci ild\u0259 is\u0259 \u018frd\u0259bil \u015f\u0259hristan\u0131na aid olan Astara \u015f\u0259h\u0259ri d\u0259 ayr\u0131ca ostan olur b\u00f6l\u0259r\u0259k \u0259razil\u0259rimiz hiss\u0259-hiss\u0259 ed\u0259r\u0259k xalq\u0131m\u0131z\u0131 paran-paran etmi\u015fdil\u0259r. Lakin bu siyas\u0259t \u015fah zaman\u0131nda oldu\u011fu kimi, \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 qurulundan sonra da davam etdiril\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 24, daha sonra is\u0259 28 ostana b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 G\u00fcney Az\u0259rbaycan \u0259razisi \u0259sas\u0259n \u015e\u0259rqi Az\u0259rbaycan, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan, H\u0259m\u0259dan, Z\u0259ncan ostanlar\u0131na, 1993-c\u00fc ild\u0259 \u018frd\u0259bil, Q\u0259zvin Z\u0259ncan ostan\u0131ndan ayr\u0131laraq ayr\u0131ca m\u00fcst\u0259qil \u0259yal\u0259t\u0259 \u00e7evrilir. \u0130\u0130R-in Statistika m\u0259rk\u0259zinin 2006-c\u0131 ilin hesablamalar\u0131 \u00fczr\u0259 n\u0259\u015fr etdirdiyi \u201c\u0259razinin v\u0259 \u0259halinin \u00fcmumi hesablanmas\u0131na\u201d \u0259sas\u0259n \u00f6lk\u0259 30 ostan, 336 \u015f\u0259hristan, 889 b\u0259x\u015f, 2400 dehestan, 1012 \u015f\u0259h\u0259r, 63904 ki\u00e7ik ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259rk\u0259zin\u0259 (G\u00fcney Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisin\u0259 6 ostan, 62 \u015f\u0259hristan daxil edilir\u201d b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr\u201d.<\/p>\n<p>Tarixi faktlara istinad ed\u0259n S.Tal\u0131bl\u0131 \u0130ran islam Respublikas\u0131n\u0131n Konstitutsiyas\u0131n\u0131n XII f\u0259slin 15-ci madd\u0259sin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kib.<\/p>\n<p>\u201c\u0130ran xalq\u0131n\u0131n r\u0259smi m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k dili v\u0259 x\u0259tti farsd\u0131r. S\u0259n\u0259dl\u0259r, m\u0259ktubla\u015fmalar, r\u0259smi m\u0259tnl\u0259r v\u0259 dig\u0259r kitablar\u0131 bu dil v\u0259 x\u0259tl\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Lakin yerli v\u0259 etnik dill\u0259rin fars dili il\u0259 yana\u015f\u0131 i\u015fl\u0259nm\u0259si m\u0259tbuat, k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259ri v\u0259 milli \u0259d\u0259biyyat\u0131n m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259drisind\u0259 azadd\u0131r\u201d, XIII f\u0259slin 19-cu madd\u0259sind\u0259 is\u0259 \u201c\u0130ran xalq\u0131 hans\u0131 etnik qrup (q\u00f6vm) v\u0259 q\u0259bil\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqa malikdir, r\u0259ng, irq, dil v\u0259 bu kimi amill\u0259r kims\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck (imtiyaz) vermir\u201d verils\u0259 d\u0259, lakin bug\u00fcn\u0259 kimi \u0130randa sayca \u0259halinin yar\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin v\u0259 dig\u0259r xalqlar\u0131n mili h\u00fcquqlar\u0131n, m\u0259n\u0259vi haqlar\u0131, ana dili, milli kimliyi, ana dilind\u0259 t\u0259hsil v\u0259 s h\u0259ll olunmay\u0131b.<\/p>\n<p>M.M\u0259h\u0259mm\u0259di \u201cG\u00fcney Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131r ki, \u201c1995-ci ild\u0259 \u0130ran Ali T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euars\u0131n\u0131n katibi \u018fli Laricanin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi \u0130ran d\u00f6vl\u0259t televiziyas\u0131n\u0131n ke\u00e7irdiyi r\u0259y sor\u011fusu zaman\u0131 paylanan anketl\u0259rd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r qeyri-adi m\u0259xluqlar kimi t\u0259qdim olunmu\u015f, onlarla birlikd\u0259 ya\u015famaq v\u0259 ail\u0259 qurmaq m\u0259s\u0259l\u0259si ictimai r\u0259y predmetin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. 2000-ci ild\u0259 \u0130ran Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259\u015fr olunmu\u015f bir kitabda t\u00fcrk s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131 \u201c\u0259l-\u00fcz\u00fcn\u00fc yumayan\u201d, \u201ct\u0259rli v\u0259 namaz q\u0131lmayan\u201d kimi verilmi\u015fdi\u201d.<\/p>\n<p>2006-ci ilin may\u0131nda\u00a0 r\u0259smi \u201c\u0130ran\u201d q\u0259zetind\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin t\u0259hqir kimi karikarularda (m\u00fc\u0259llifi Mana Neyistani) verilm\u0259si C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda etirazlara s\u0259b\u0259b olmu\u015f, milli h\u0259r\u0259kat\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 olmu\u015fdur. Bu hadis\u0259l\u0259ri \u201cmilli qiyam\u201d v\u0259 ya \u201cmilli dir\u00e7\u0259li\u015f\u201d adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. \u00c7\u00fcnki Rza \u015fah hakimiy\u0259yind\u0259n haz\u0131rki \u0130ran Respublikas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli h\u00fcquqlardan, ana dilind\u0259n, m\u0259d\u0259ni h\u00fcquqlar\u0131ndan m\u0259rhum edilm\u0259si,\u00a0 ana dilind\u0259 t\u0259hsilin qada\u011fan olunmas\u0131, qeyri-fars mill\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u015fovinist siyas\u0259ti apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ran r\u0259hb\u0259rliyinin \u201cAz\u0259rbaycan \u0130ran\u0131n ba\u015f\u0131d\u0131r\u201d,\u00a0 Az\u0259rbaycan \u201c\u0130ran\u0131n f\u0259xri\u201d m\u00fcharib\u0259d\u0259, se\u00e7kil\u0259rd\u0259, siyasi t\u0259bli\u011fatda deyilm\u0259sinin \u015fahidi olmu\u015fuq, lakin \u0259m\u0259ld\u0259 is\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 yaln\u0131z s\u00f6zl\u0259rd\u0259 olmu\u015fdur\u201d.<\/p>\n<p>Tarix\u00e7i alim bildirib ki, h\u0259l\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev hakimiyy\u0259td\u0259 oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 Az\u0259rbaycan, d\u00fcnyada ya\u015fayan, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 c\u0259nubi az\u0259rbaycanl\u0131lara h\u0259ssal\u0131qla yana\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cOnun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 plan\u0131 \u0259sas\u0131nda 1976-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-d\u0259 \u201cC\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u201d m\u0259fhumu h\u0259m elmi, h\u0259m siyasi termin kimi r\u0259smil\u0259\u015fdirilmi\u015f,\u00a0 Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 \u0130ttifaq\u0131, Az\u0259rbaycan Radio v\u0259 Televiziya Verili\u015fl\u0259ri Komit\u0259si, AMEA-n\u0131n \u018fd\u0259biyyat v\u0259 \u015e\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q institutlar\u0131nda m\u00fcvafiq \u015f\u00f6b\u0259l\u0259r t\u0259sis edil\u0259r\u0259k f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131m\u0131\u015fd\u0131r. Dr. S.Bayramzad\u0259 \u201cHeyd\u0259r \u018fliyevin az\u0259rbaycan\u015f\u0131l\u0131q ideyas\u0131nda G\u00fcney Az\u0259rbaycan\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r ki, \u201cH.\u018fliyevin yeni v\u0259zif\u0259y\u0259 t\u0259yinat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan v\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q \u0259traf\u0131nda beyn\u0259lxalq dair\u0259l\u0259rd\u0259 hay-k\u00fcy\u0259 s\u0259b\u0259b olan t\u0259bli\u011fat kampaniyalar\u0131na r\u0259vac verildi. \u0130ran \u0259silli Mehrdad Az\u0259ri adl\u0131 m\u00fc\u0259llif fars dilind\u0259 \u00e7ap etdirdiyi \u201cAz\u0259rbaycan v\u0259 istismar\u00e7\u0131lar\u0131n yeni n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda bu h\u0259ssas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 i\u015far\u0259 ed\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131: \u201c1982-ci ilin 23 noyabr s\u0259h\u0259ri BBC radiosunun \u015f\u0259rh\u00e7il\u0259ri SSR\u0130-nin \u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131na da g\u00f6z dikm\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 \u018fliyevin iki Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259rini ortaya qoyurdular. Bu \u015f\u0259rhl\u0259r zaman\u0131 o da deyildi ki, guya SSR\u0130 ba\u015f nazirinin m\u00fcavini (H.\u018fliyev n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur \u2013 S.B.) ke\u00e7\u0259n ilin yay\u0131nda Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda olan xarici diplomatlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 onlara Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fm\u0131\u015f, eyni zamanda \u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131ndak\u0131 geriliyi, yoxsullu\u011fu t\u0259\u0259ss\u00fcf hissi il\u0259 qeyd etmi\u015fdir. Sonda is\u0259 demi\u015fdir ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131 xalq\u0131 iki Az\u0259rbaycan\u0131n birliyini (o milli-m\u0259n\u0259vi birliyi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015fdur \u2013 S.B.) v\u0259 \u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131 xalq\u0131n\u0131n da rifah v\u0259 s\u0259ad\u0259t i\u00e7\u0259risind\u0259 ya\u015famas\u0131n\u0131 arzu edir\u201d.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Ulu \u00f6nd\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik orqanlar\u0131nda xidm\u0259ti f\u0259aliyy\u0259ti zaman\u0131 \u0130randa ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 c\u0259nubi az\u0259rbaycanl\u0131lar h\u0259mi\u015f\u0259 diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olmu\u015fdur. C\u0259nubi Az\u0259rbaycan problemini tarixi, n\u0259z\u0259ri-praktiki, ideoloji, sosial-iqtisadi bax\u0131mdan d\u0259rind\u0259n bil\u0259n H. \u018fliyevin x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi andan C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n siyasi v\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131nda, onlar aras\u0131nda m\u00fcst\u0259qillik, birlik ideyalar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyalar\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131. Hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin C\u0259nubi Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259, C\u0259nubi Az\u0259rbaycandan olan ziyal\u0131lara x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015f, c\u0259nub m\u00f6vzusunun diqq\u0259td\u0259 saxlam\u0131\u015f, elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n apar\u0131lmas\u0131na, h\u0259m sovet, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qilik d\u00f6r\u00fcnd\u0259 h\u0259min ideyan\u0131n yay\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir, alim, yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259ri c\u0259nub m\u00f6vzusunda yazmalar\u0131na d\u0259st\u0259k olmu\u015f, C\u0259nubi Az\u0259rbaycandan olan \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n m\u0259i\u015f\u0259t \u015f\u0259raitinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 s\u0259r\u0259ncamlar ver\u0259r\u0259k, onlar\u0131 m\u0259nzill\u0259 t\u0259min etmi\u015f, \u0130rana v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259ki kitabxanalara n\u0259\u015frl\u0259r g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si v\u0259 s. sah\u0259l\u0259rd\u0259 xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. Ulu \u00f6nd\u0259r m\u00fcsahib\u0259l\u0259rinin birind\u0259 qeyd edir ki, \u00a0\u201cYad\u0131mdad\u0131r, Moskvada olan s\u0259firlikl\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qrup diplomat\u0131 Bak\u0131ya g\u0259lmi\u015fdi. M\u0259n onlar\u0131 q\u0259bul etdim. Dey\u0259s\u0259n, \u0130taliyan\u0131n s\u0259firi idi, m\u0259n\u0259 bel\u0259 bir sual verdi: \u201cSiz C\u0259nubi v\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 nec\u0259 bax\u0131rs\u0131n\u0131z?\u201d Dedim ki, bu bir xalqd\u0131r, m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n ikiy\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcb. Bu xalq bir-birind\u0259n ayr\u0131 qala bilm\u0259z. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, vaxt g\u0259l\u0259c\u0259k, birl\u0259\u015f\u0259c\u0259k&#8230;\u201d.<\/p>\n<p>\u00dcmumilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyev siyas\u0259tini davam etdir\u0259n C\u0259nab Prezidentimiz d\u0259 dediyi, \u201cD\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015fayan qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131, &#8211; on milyonlarla qan qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131, &#8211; d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259yik. T\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n say\u0131 Az\u0259rbaycanda ya\u015fayanlardan xeyli \u00e7oxdur, bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Onlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, h\u00fcquqlar\u0131, salamatl\u0131\u011f\u0131 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Biz taleyin h\u00f6km\u00fc il\u0259 d\u00f6vl\u0259timizd\u0259n ayr\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Az\u0259rbaycan dilini, Az\u0259rbaycan \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tini qoruyub saxlamalar\u0131, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q prinsipl\u0259rin\u0259 sadiq olmalar\u0131 v\u0259 \u00f6z tarixi V\u0259t\u0259ni il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri he\u00e7 vaxt k\u0259sm\u0259m\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259limizd\u0259n g\u0259l\u0259ni ed\u0259c\u0259yik&#8221;- fikri, bir daha Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n c\u0259nubdak\u0131 soyda\u015flar\u0131m\u0131za diqq\u0259tin \u0259yani s\u00fcbutudur\u201d.<\/p>\n<p>S.Tal\u0131bli bildirib ki, \u0130randa b\u00fct\u00fcn t\u0259qib, t\u0259zyiq, h\u0259bs, i\u015fg\u0259nc\u0259 v\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259r\u0259 baxmayaraq soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n milli q\u00fcruru, milli-m\u0259n\u0259vi haqlar\u0131 s\u0131nmam\u0131\u015f v\u0259 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 davam etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u201cH\u0259r il Ana dilind\u0259 t\u0259hsil t\u0259l\u0259bi il\u0259 boykot edilm\u0259 kompaniyas\u0131, 21 Az\u0259rin (12 dekabr) ild\u00fcn\u00fcm\u00fc, Beyn\u0259xalq Ana dili g\u00fcn\u00fc, hans\u0131 ki, 1952-ci il fevral\u0131n 21-d\u0259 Banqlade\u015fin Benqal \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u00f6z ana dilinin r\u0259smi dil olmas\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparan 4 t\u0259l\u0259b\u0259nin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 hadis\u0259, UNESCO t\u0259r\u0259find\u0259n fevral\u0131n 21-i Beyn\u0259lxalq Ana Dili G\u00fcn\u00fc elan edilmi\u015fdir. H\u0259r il iyulun 6-\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259hr\u0259man\u0131 Bab\u0259k X\u00fcrr\u0259mdinin do\u011fum g\u00fcn\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259dar Bab\u0259k qalas\u0131na -B\u0259zz qalas\u0131, Qarada\u011f mahal\u0131n\u0131n K\u0259leyb\u0259r q\u0259s\u0259b\u0259si yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n qala- y\u00fcr\u00fc\u015f, icaz\u0259 verilm\u0259m\u0259sin\u0259 v\u0259 mane\u0259l\u0259r baxmayaraq Xocal\u0131 faci\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Terhrandak\u0131 Erm\u0259nistan s\u0259firliyi \u00f6n\u00fcnd\u0259 aksiyalar\u0131m ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 c\u0259hdl\u0259r, may hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131, Az\u0259rbaycan tan\u0131nm\u0131\u015f ictimai-siyasi xadiml\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259li mitinq, n\u00fcmayi\u015f, y\u00fcr\u00fc\u015f, t\u0259dbirl\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259si onu bir daha g\u00f6st\u0259rir ki, c\u0259nubdak\u0131 soyada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259mi\u015f\u0259 milli azadl\u0131q, milli v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik, ana dili u\u011furunda m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 m\u00fccadil\u0259l\u0259ri s\u00f6nm\u0259mi\u015f, bunu \u015f\u0259f\u0259rl\u0259 davam etdirirl\u0259r\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n S\u0259m\u0259rq\u0259ndd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n IX Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 \u201cT\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 t\u0259kc\u0259 m\u00fcst\u0259qil t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t deyil, onun co\u011frafi s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daha geni\u015fdir. Hesab edir\u0259m ki, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n k\u0259narda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin, milli kimliyinin qorunmas\u0131, onlar\u0131n assimilyasiyaya u\u011framamas\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri art\u0131q t\u0259\u015fkilat \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 daimi \u0259sasda diqq\u0259td\u0259 saxlama\u011f\u0131n vaxt\u0131 g\u0259lib \u00e7at\u0131b\u201d -dem\u0259si, ist\u0259r T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259, ist\u0259rs\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti bax\u0131m\u0131ndan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli diplomatiyas\u0131nda \u0259sas istiqam\u0259t, strateji h\u0259d\u0259f oldu\u011funun bariz n\u00fcmun\u0259sidir. Bu s\u00f6zl\u0259ri&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":534364,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110.jpg",700,367,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110.jpg",700,367,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110.jpg",700,367,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110-660x346.jpg",660,346,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110.jpg",640,336,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110.jpg",700,367,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110.jpg",700,367,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Subha-1649921110.jpg",700,367,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n S\u0259m\u0259rq\u0259ndd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n IX Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 \u201cT\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 t\u0259kc\u0259 m\u00fcst\u0259qil t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t deyil, onun co\u011frafi s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daha geni\u015fdir. Hesab edir\u0259m ki, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n k\u0259narda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin, milli kimliyinin qorunmas\u0131, onlar\u0131n assimilyasiyaya u\u011framamas\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri art\u0131q t\u0259\u015fkilat \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 daimi \u0259sasda&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/534363"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=534363"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/534363\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/534364"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=534363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=534363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=534363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}