{"id":534565,"date":"2022-11-14T10:42:27","date_gmt":"2022-11-14T07:42:27","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=534565"},"modified":"2022-11-14T10:42:27","modified_gmt":"2022-11-14T07:42:27","slug":"noyabrin-14-u-umumdunya-diabetl%c9%99-mubariz%c9%99-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=534565","title":{"rendered":"Noyabr\u0131n 14-\u00fc \u00dcmumd\u00fcnya Diabetl\u0259 M\u00fcbariz\u0259 G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>1991-ci ild\u0259n etibar\u0259n \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 v\u0259 Beyn\u0259lxalq Diabet Federasiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 noyabr\u0131n 14-\u00fc \u00dcmumd\u00fcnya Diabetl\u0259 M\u00fcbariz\u0259 G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. 2007-ci ild\u0259n h\u0259min g\u00fcn BMT-nin himay\u0259si alt\u0131nda ke\u00e7irilir. 2006-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131 \u015f\u0259k\u0259rli diabetl\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edib. Q\u0259tnam\u0259nin q\u0259bul edilm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d ictimaiyy\u0259ti x\u0259st\u0259liyin yaranma s\u0259b\u0259bl\u0259ri, \u0259lam\u0259tl\u0259ri, f\u0259sadlar\u0131, m\u00fcalic\u0259si v\u0259 profilaktikas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatland\u0131rmaq, inki\u015faf\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 yollar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaqd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong> tibbi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, 1922-ci ilin yanvar\u0131nda Frederik Bantinq ilk d\u0259f\u0259 insulinin inyeksiyas\u0131n\u0131 \u015f\u0259k\u0259rli diabetin a\u011f\u0131r formas\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n 14 ya\u015fl\u0131 o\u011flana vuraraq onun h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas edib. O, bundan sonra ixtira etdiyi insulin\u0259 patent almaq h\u00fcququnu Toronto Universitetin\u0259 verib. H\u0259min ilin ax\u0131rlar\u0131nda yeni preparat d\u0259rman bazar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Frederik Bantinqin Con Makleodla birlikd\u0259 ixtira etdiyi hormon milyonlarla diabet x\u0259st\u0259sinin h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas edib. \u015e\u0259k\u0259rli diabet indi d\u0259 sa\u011falmayan x\u0259st\u0259likl\u0259r s\u0131ras\u0131na daxil olsa da, insulinin hesab\u0131na onu n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 1923-c\u00fc ild\u0259 biokimya v\u0259 t\u0259bab\u0259t sah\u0259sind\u0259 Bantinq v\u0259 Makleoda Nobel m\u00fckafat\u0131 verilib.<\/p>\n<p>\u015e\u0259k\u0259rli diabet orqanizmd\u0259 b\u0259zi m\u00fcbadil\u0259 prosesl\u0259rinin pozulmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 qanda \u015f\u0259k\u0259rin normadan art\u0131q v\u0259 ya b\u0259z\u0259n d\u0259 az olmas\u0131d\u0131r. Tam m\u00fcalic\u0259 olunmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259min x\u0259st\u0259l\u0259r daim ciddi n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda olmal\u0131, m\u00fc\u0259yy\u0259n qayda v\u0259 qada\u011falara riay\u0259t etm\u0259lidirl\u0259r. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 b\u0259z\u0259n \u015f\u0259k\u0259rli diabet x\u0259st\u0259lik yox, h\u0259yat t\u0259rzi hesab edilir.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda \u015f\u0259k\u0259rli diabet ateroskleroz v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 yana\u015f\u0131, d\u00fcnyada \u0259n \u00e7ox \u0259lilliy\u0259 v\u0259 \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u0259b\u0259b olan ilk \u00fc\u00e7 x\u0259st\u0259likd\u0259n biri hesab edilir. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, bu problem d\u00fcnya \u0259halisinin \u00f6l\u00fcm faizini 2-3 d\u0259f\u0259 art\u0131r\u0131r. X\u0259st\u0259lik, eyni zamanda, yay\u0131lma miqyas\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u0259 aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyur. \u018fg\u0259r 1980-ci ild\u0259 \u015f\u0259k\u0259rli diabetd\u0259n 108 milyon n\u0259f\u0259r \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirdis\u0259, 2014-c\u00fc ilin hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259min r\u0259q\u0259m 422 milyona \u00e7at\u0131b. Y\u0259ni, h\u0259r il \u015f\u0259k\u0259rli diabetd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin siyah\u0131s\u0131 artmaqda davam edir. X\u0259st\u0259liyin risk qrupuna 24-60 ya\u015f aras\u0131nda olanlar daxil edilir.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r qanda ql\u00fckozan\u0131n miqdar\u0131 1 litrd\u0259 6,6 millimoldan \u00e7ox olanlar diabet x\u0259st\u0259si hesab edilirdi. \u0130ndi is\u0259 qanda ql\u00fckozan\u0131n miqdar\u0131n\u0131n 3,3-5,5 millimola q\u0259d\u0259r olmas\u0131 norma hesab edilir. Bu, \u015f\u0259k\u0259rli diabet x\u0259st\u0259l\u0259rinin say\u0131n\u0131n artmas\u0131 dem\u0259kdir. H\u0259r yerd\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da diabet x\u0259st\u0259liyinin \u0259sas s\u0259b\u0259bi azh\u0259r\u0259k\u0259tli h\u0259yat t\u0259rzi, qeyri-d\u00fczg\u00fcn qidalanma v\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259kidir. Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u015f\u0259k\u0259rli diabet x\u0259st\u0259l\u0259rinin say\u0131 300 min\u0259 yax\u0131nd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1991-ci ild\u0259n etibar\u0259n \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 v\u0259 Beyn\u0259lxalq Diabet Federasiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 noyabr\u0131n 14-\u00fc \u00dcmumd\u00fcnya Diabetl\u0259 M\u00fcbariz\u0259 G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. 2007-ci ild\u0259n h\u0259min g\u00fcn BMT-nin himay\u0259si alt\u0131nda ke\u00e7irilir. 2006-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131 \u015f\u0259k\u0259rli diabetl\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edib. Q\u0259tnam\u0259nin q\u0259bul edilm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d ictimaiyy\u0259ti x\u0259st\u0259liyin yaranma s\u0259b\u0259bl\u0259ri, \u0259lam\u0259tl\u0259ri, f\u0259sadlar\u0131, m\u00fcalic\u0259si v\u0259 profilaktikas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatland\u0131rmaq, inki\u015faf\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 yollar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaqd\u0131r. ARANTV.AZ tibbi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, 1922-ci ilin yanvar\u0131nda Frederik Bantinq ilk d\u0259f\u0259 insulinin inyeksiyas\u0131n\u0131 \u015f\u0259k\u0259rli diabetin a\u011f\u0131r formas\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n 14 ya\u015fl\u0131 o\u011flana vuraraq onun h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":534566,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669.jpg",1000,623,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669.jpg",1000,623,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669.jpg",1000,623,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669-586x365.jpg",586,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669-840x523.jpg",640,398,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669.jpg",1000,623,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669.jpg",1000,623,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/166840728612201165_1000x669-1000x620.jpg",1000,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"1991-ci ild\u0259n etibar\u0259n \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 v\u0259 Beyn\u0259lxalq Diabet Federasiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 noyabr\u0131n 14-\u00fc \u00dcmumd\u00fcnya Diabetl\u0259 M\u00fcbariz\u0259 G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. 2007-ci ild\u0259n h\u0259min g\u00fcn BMT-nin himay\u0259si alt\u0131nda ke\u00e7irilir. 2006-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131 \u015f\u0259k\u0259rli diabetl\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edib. Q\u0259tnam\u0259nin q\u0259bul edilm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d ictimaiyy\u0259ti x\u0259st\u0259liyin yaranma s\u0259b\u0259bl\u0259ri, \u0259lam\u0259tl\u0259ri, f\u0259sadlar\u0131, m\u00fcalic\u0259si v\u0259 profilaktikas\u0131 bar\u0259d\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/534565"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=534565"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/534565\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/534566"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=534565"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=534565"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=534565"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}