{"id":534829,"date":"2022-11-15T06:50:52","date_gmt":"2022-11-15T03:50:52","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=534829"},"modified":"2022-11-15T06:50:52","modified_gmt":"2022-11-15T03:50:52","slug":"t%c9%99bi%c9%99t%c9%99-laqeyd-munasib%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=534829","title":{"rendered":"T\u0259bi\u0259t\u0259 laqeyd m\u00fcnasib\u0259t"},"content":{"rendered":"<p>Sivilizasiyan\u0131n m\u00fcasir faydalar\u0131 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z rahatl\u0131q yaratm\u0131r, eyni zamanda, t\u0259bi\u0259t\u0259 b\u0259rpas\u0131 \u00e7\u0259tin olan ziyan da vurur. T\u0259kc\u0259 son 10-15 ild\u0259 d\u00fcnyada plastik m\u0259hsul istehsal\u0131 xeyli art\u0131b. H\u0259r il s\u0259kkiz milyon tondan \u00e7ox plastik d\u00fcnya okean\u0131n\u0131 \u00e7irkl\u0259ndirir. Bird\u0259f\u0259lik qablar, torbalar, qabla\u015fd\u0131rmalar \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan paketl\u0259r, butulkalar v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif plastik m\u0259hsullar h\u0259r g\u00fcn istifad\u0259 etdiyimiz, \u0259n \u00e7ox yay\u0131lm\u0131\u015f tullant\u0131 n\u00f6vl\u0259ridir. \u0130stifad\u0259d\u0259n sonra qalan h\u0259min tullant\u0131lar\u0131n yaln\u0131z 5 faizi\u00a0 t\u0259krar emal olunaraq g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda yenid\u0259n istifad\u0259 edilir. Bundan ba\u015fqa, d\u00fcnyada iqtisadiyyat\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n s\u0259nayenin, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u0259traf m\u00fchit \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 \u00e7irkl\u0259nm\u0259y\u0259 v\u0259 su ehtiyatlar\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli itkil\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. BMT -nin proqnozuna g\u00f6r\u0259, 2050 -ci il\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259r il 5,7 milyard insan \u0259n az\u0131 bir ay t\u0259miz su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015faya bil\u0259r. Qurumun m\u0259lumat\u0131nda bildirilir ki, d\u00fcnya \u0259halisinin \u00fc\u00e7d\u0259 biri (2,2 milyard) t\u0259miz, i\u00e7m\u0259li su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir. \u00a0M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin a\u00e7\u0131qlamalar\u0131na g\u00f6r\u0259,\u00a0 insan istifad\u0259 etdiyi suyun yaln\u0131z 10% -n\u0259 q\u0259d\u0259rini m\u0259i\u015f\u0259td\u0259ki ehtiyaclar\u0131na i\u015fl\u0259dir, qalan 90% -i s\u0259naye v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda istifad\u0259 olunur.<\/p>\n<p>S\u0259naye inqilab\u0131n\u0131n v\u0259 k\u00fctl\u0259vi istehsal\u0131n ba\u015flamas\u0131 il\u0259 (t\u0259xmin\u0259n XIX \u0259srin ortalar\u0131) Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 s\u0259naye qaz\u0131 emissiyalar\u0131 k\u0259skin artma\u011fa ba\u015flad\u0131. Onlar istifad\u0259 etdiyimiz istilik v\u0259 elektrik enerjisind\u0259n tutmu\u015f binalar\u0131n isidilm\u0259sin\u0259, i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131na q\u0259d\u0259r, bir s\u00f6zl\u0259, insan f\u0259aliyy\u0259tinin bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259ri atmosferi \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Y\u0259ni, elmi-texniki t\u0259r\u0259qqi h\u0259m d\u0259 t\u0259bi\u0259tin tarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 pozdu. Metan, karbon dioksid (CO2), su buxar\u0131 v\u0259 dig\u0259r s\u0259naye emissiyalar\u0131 g\u00fcn\u0259\u015f t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0131zd\u0131r\u0131lan yerd\u0259n \u00e7\u0131xan istiliyi toplayaraq, onu \u201cburaxm\u0131r\u201d. Bu da planetin h\u0259r yerind\u0259 orta temperaturun normadan art\u0131q olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Almaniyan\u0131n Potsdam universitetinin iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rini \u00f6yr\u0259n\u0259n aliml\u0259ri bildirirl\u0259r ki, son 3 milyon ild\u0259 atmosferd\u0259 karbon qaz\u0131n\u0131n konsentrasiyas\u0131 maksimum h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b. BMT-nin \u018ftraf M\u00fchit Proqram\u0131n\u0131n hesabat\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259ri \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edibl\u0259r ki, anomal istil\u0259r artmaqda davam edir v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin t\u0259sirl\u0259ri indi daha ayd\u0131n hiss olunur. Sadalanan v\u0259 dig\u0259r bir \u00e7ox \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r s\u0259y g\u00f6st\u0259rir, aliml\u0259r d\u00fcnyan\u0131 xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini a\u00e7\u0131qlay\u0131rlar, yeni modell\u0259rin t\u0259tbiqini t\u0259klif edirl\u0259r.<\/p>\n<p>2020-ci il mart\u0131n 11-d\u0259 Avropa Komissiyas\u0131 yeni S\u0131f\u0131r Tullant\u0131 \u00fczr\u0259 F\u0259aliyy\u0259t Plan\u0131n\u0131 q\u0259bul etdi. \u201cYa\u015f\u0131l sazi\u015f\u201d\u0259 \u0259sas\u0259n, t\u0259klif olunan yeni s\u0259naye strategiyas\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si olaraq, Avropa Komissiyas\u0131 daha davaml\u0131 m\u0259hsullar\u0131n layih\u0259l\u0259ndirilm\u0259si, tullant\u0131lar\u0131n azald\u0131lmas\u0131, eyni zamanda, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ehtiva ed\u0259n yeni dair\u0259vi iqtisadiyyat f\u0259aliyy\u0259t plan\u0131 t\u0259klif etdi. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, son onillikd\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 dair\u0259vi iqtisadiyyata do\u011fru daha \u00e7ox ir\u0259lil\u0259yi\u015f \u0259ld\u0259 edib.\u00a0 Dair\u0259vi iqtisadiyyat x\u0259tti iqtisadi model\u0259 alternativdir v\u0259 konsepsiya bax\u0131m\u0131ndan b\u0259rpaedicidir. Tullant\u0131lar\u0131n idar\u0259 edilm\u0259si sistemi tullant\u0131lar\u0131n toplanmas\u0131, da\u015f\u0131nmas\u0131, t\u0259krar emal\u0131 v\u0259 ya utilizasiyas\u0131, habel\u0259 bu prosesl\u0259r\u0259 n\u0259zar\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r kompleksidir. Tullant\u0131lar dedikd\u0259 ad\u0259t\u0259n insan f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan tullant\u0131lar ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n il Avropa Komissiyas\u0131n\u0131n Prezidenti Ursula Fon der Lyayen vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131 ki, Avropa \u0130ttifaq\u0131 (A\u0130) enerji sah\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259qil olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn iqlim islahatlar\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259lidir. \u018ftraf m\u00fchit\u0259 daha az m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k \u015f\u0259kild\u0259 yenid\u0259n qurulmas\u0131 layih\u0259si olan \u201cYa\u015f\u0131l sazi\u015f\u201d \u00f6z\u00fcnd\u0259 emissiyalar\u0131n azald\u0131lmas\u0131, z\u0259r\u0259rli qazlar\u0131n tutulmas\u0131 v\u0259 saxlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi il\u0259 iqlim neytrall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ehtiva edir.<\/p>\n<p>He\u00e7 k\u0259s\u0259 sirr deyil ki, bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259diyi enerji layih\u0259l\u0259ri Avropan\u0131n enerji x\u0259rit\u0259sini tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fdirir. Cari il iyulun 18-d\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 il\u0259 imzalanan strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q haqq\u0131nda Anla\u015fma Memorandumu da dedikl\u0259rimizin s\u00fcbutudur.<\/p>\n<p>Noyabr\u0131n 11-d\u0259 S\u0259m\u0259rq\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n birinci xan\u0131m\u0131 Mehriban \u018fliyeva, \u00d6zb\u0259kistan Respublikas\u0131n\u0131n birinci xan\u0131m\u0131 Ziroatxon Mirziyoyeva, Macar\u0131stan\u0131n Ba\u015f nazirinin xan\u0131m\u0131 Aniko Levai t\u0259r\u0259find\u0259n \u201c\u00dcmumi evimiz olan D\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn S\u0131f\u0131r Tullant\u0131 \u00fczr\u0259 Qlobal \u00f6hd\u0259liy\u0259 dair B\u0259yannam\u0259\u201d imzaland\u0131. S\u00f6z\u00fcged\u0259n B\u0259yannam\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 haz\u0131rlan\u0131b. B\u0259yannam\u0259d\u0259 Paris Sazi\u015find\u0259ki v\u0259 Dayan\u0131ql\u0131 \u0130nki\u015faf M\u0259qs\u0259dl\u0259rinin 2030-cu il G\u00fcnd\u0259liyind\u0259ki h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 nail olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u00fck\u0259n\u0259n ehtiyatlar\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259sinin t\u0259\u015fviqi v\u0259 t\u0259krar istifad\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 tullant\u0131lar\u0131n yaranmas\u0131n\u0131n t\u0259krar emal vasit\u0259sil\u0259 azald\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259ti qeyd edilir. H\u0259m\u00e7inin tullant\u0131lar\u0131n dayan\u0131ql\u0131 idar\u0259 olunmas\u0131 il\u0259 resurslar\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259liliyi v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi aras\u0131nda g\u00fccl\u00fc \u0259laq\u0259nin oldu\u011fu q\u0259bul edilir. B\u0259yannam\u0259d\u0259 tullant\u0131lar\u0131n dayan\u0131ql\u0131 idar\u0259 olunmas\u0131 strategiyas\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 sadiqlik ifad\u0259 olunur. S\u0259n\u0259d\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada s\u0131f\u0131r tullant\u0131 yana\u015fmas\u0131n\u0131n t\u0259bli\u011f olunaca\u011f\u0131 v\u0259 qabaqc\u0131l t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rin payla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 v\u0259d edilir. B\u0259yannam\u0259d\u0259 BMT-y\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin\u0259, \u00f6z\u0259l sektora v\u0259 mediaya strategiya v\u0259 yana\u015fmalar\u0131 dair\u0259vi iqtisadiyyata ke\u00e7idin s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259, tullant\u0131lar\u0131n iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 t\u0259sirinin azald\u0131lmas\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131rma\u011fa dair \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f edilir. B\u0259yannam\u0259ni BMT-nin Ba\u015f katibi Antonio Quterre\u015f d\u0259 imzalay\u0131b.<\/p>\n<p>Milli v\u0259 beyn\u0259lxalq arenada tan\u0131nan he\u00e7 bir qurum qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyind\u0259 insan faktorunu inkar etmir. T\u0259bi\u0259t\u0259 laqeyd m\u00fcnasib\u0259t sui-q\u0259sd\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259tdir. Planeti qorumaq v\u0259 t\u0259bi\u0259tin qay\u011f\u0131s\u0131na qalmaq h\u0259r birimizin borcudur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sivilizasiyan\u0131n m\u00fcasir faydalar\u0131 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z rahatl\u0131q yaratm\u0131r, eyni zamanda, t\u0259bi\u0259t\u0259 b\u0259rpas\u0131 \u00e7\u0259tin olan ziyan da vurur. T\u0259kc\u0259 son 10-15 ild\u0259 d\u00fcnyada plastik m\u0259hsul istehsal\u0131 xeyli art\u0131b. H\u0259r il s\u0259kkiz milyon tondan \u00e7ox plastik d\u00fcnya okean\u0131n\u0131 \u00e7irkl\u0259ndirir. Bird\u0259f\u0259lik qablar, torbalar, qabla\u015fd\u0131rmalar \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan paketl\u0259r, butulkalar v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif plastik m\u0259hsullar h\u0259r g\u00fcn istifad\u0259 etdiyimiz, \u0259n \u00e7ox yay\u0131lm\u0131\u015f tullant\u0131 n\u00f6vl\u0259ridir. \u0130stifad\u0259d\u0259n sonra qalan h\u0259min tullant\u0131lar\u0131n yaln\u0131z 5 faizi\u00a0 t\u0259krar emal olunaraq g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda yenid\u0259n istifad\u0259 edilir. Bundan ba\u015fqa, d\u00fcnyada iqtisadiyyat\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n s\u0259nayenin, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u0259traf m\u00fchit \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":534830,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/27f2065405a4f7b950a96ea1d74a8471_22173_47.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Sivilizasiyan\u0131n m\u00fcasir faydalar\u0131 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z rahatl\u0131q yaratm\u0131r, eyni zamanda, t\u0259bi\u0259t\u0259 b\u0259rpas\u0131 \u00e7\u0259tin olan ziyan da vurur. T\u0259kc\u0259 son 10-15 ild\u0259 d\u00fcnyada plastik m\u0259hsul istehsal\u0131 xeyli art\u0131b. H\u0259r il s\u0259kkiz milyon tondan \u00e7ox plastik d\u00fcnya okean\u0131n\u0131 \u00e7irkl\u0259ndirir. Bird\u0259f\u0259lik qablar, torbalar, qabla\u015fd\u0131rmalar \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan paketl\u0259r, butulkalar v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif plastik m\u0259hsullar h\u0259r g\u00fcn istifad\u0259 etdiyimiz, \u0259n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/534829"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=534829"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/534829\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/534830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=534829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=534829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=534829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}