{"id":546620,"date":"2022-12-17T12:22:57","date_gmt":"2022-12-17T09:22:57","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=546620"},"modified":"2022-12-17T12:22:57","modified_gmt":"2022-12-17T09:22:57","slug":"d%c9%99mirli-yataginda-qanunsuz-f%c9%99aliyy%c9%99t-v%c9%99-m%c9%99hv-edilmis-tarix-arasdirma-foto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=546620","title":{"rendered":"\u201cD\u0259mirli\u201d yata\u011f\u0131nda qanunsuz f\u0259aliyy\u0259t v\u0259 m\u0259hv edilmi\u015f tarix &#8211; ARA\u015eDIRMA + FOTO"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rinin qanunsuz istismar\u0131na son qoyulmas\u0131n\u0131, \u201cQ\u0131z\u0131lbulaq\u201d q\u0131z\u0131l v\u0259 \u201cD\u0259mirli\u201d mis-molibden yataqlar\u0131nda monitorinq apar\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259n Az\u0259rbaycan ekoloqlar\u0131n\u0131n, qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin, f\u0259allar\u0131n v\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rin etiraz aksiyas\u0131 art\u0131q be\u015f g\u00fcnd\u00fcr davam edir. Rusiya s\u00fclhm\u0259raml\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti yerl\u0259\u015fdirildiyi \u0259razil\u0259rd\u0259 faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131 yataqlar\u0131n\u0131n qanunsuz istismar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131racaq monitorinq qrupunun dekabr\u0131n 3-d\u0259 v\u0259 7-d\u0259 s\u00fclhm\u0259raml\u0131 kontingentin komandanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259r, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259yib. Ekof\u0259allar\u0131n t\u0259l\u0259bin\u0259 baxmayaraq, monitorinq\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 imkan yarad\u0131lmay\u0131b. Bu g\u00fcn ilkin monitorinqin n\u00f6vb\u0259ti t\u0259xribat n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f tutmad\u0131\u011f\u0131 elan olundu. \u201cQ\u0131z\u0131lbulaq\u201d v\u0259 \u201cD\u0259mirli\u201d yataqlar\u0131n\u0131n qanunsuz istismar\u0131 dekabr\u0131n ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n \u00f6lk\u0259 g\u00fcnd\u0259minin \u0259sas m\u00f6vzular\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilib.<\/p>\n<p>AZ\u018fRTAC bununla ba\u011fl\u0131 Strateji Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131, Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Tarix \u0130nstitutunun ba\u015f m\u00fct\u0259x\u0259ssisi S\u0259buhi H\u00fcseynovun ara\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>\u201cD\u0259mirli\u201d (erm\u0259nil\u0259r Ka\u015fen adland\u0131r\u0131r \u2013 red.) m\u0259d\u0259n yata\u011f\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 \u201cVallex\u201d \u015firk\u0259tl\u0259r qrupunun t\u00f6r\u0259m\u0259 \u015firk\u0259ti olan \u201cBase Metals\u201d QSC t\u0259r\u0259find\u0259n 2012-ci ild\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lkin d\u00f6vrd\u0259 \u0259ld\u0259 olunan mis-molibden filizi Q\u0131z\u0131lbulaq m\u0259d\u0259nind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n z\u0259nginl\u0259\u015fdirm\u0259 zavoduna apar\u0131laraq orada emal edilmi\u015fdir. 2014-c\u00fc ilin aprelind\u0259n \u201cD\u0259mirli\u201d da\u011f-m\u0259d\u0259n kompleksinin tikinti i\u015fl\u0259ri start g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. C\u0259mi 1 il 9 aydan sonra ilkin emal g\u00fcc\u00fc ild\u0259 t\u0259qrib\u0259n 2 milyon ton filiz olan m\u0259d\u0259n kompleksi istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Qanunsuz f\u0259aliyy\u0259t zaman\u0131 \u00f6z i\u015fl\u0259rin\u0259 h\u00fcquqi don geyindirm\u0259y\u0259 c\u0259hd ed\u0259n \u015firk\u0259t r\u0259hb\u0259rl\u0259ri v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n siyasi dair\u0259l\u0259ri ilk d\u00f6vrd\u0259 \u0259razinin istismar\u0131 zaman\u0131 he\u00e7 bir ekoloji f\u0259sadlar\u0131n meydana g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259yini bildirirdil\u0259r. Bundan ba\u015fqa, bu hadis\u0259 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tind\u0259n, ekoloji t\u0259\u015fkilatlardan gizl\u0259dilirdi.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, m\u0259d\u0259nin in\u015fa edil\u0259c\u0259yi \u0259razi ist\u0259r t\u0259bii v\u0259 ist\u0259rs\u0259 d\u0259 tarixi c\u0259h\u0259td\u0259n olduqca z\u0259ngin idi. Qaraba\u011f\u0131n bu hiss\u0259si \u00f6z\u00fcn\u00fcn f\u00fcsunkar t\u0259bi\u0259tin\u0259 v\u0259 b\u00f6y\u00fck me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u0259 malik idi. \u018frazid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bir ne\u00e7\u0259 k\u0259ndd\u0259 v\u0259 onlar\u0131n \u0259traf\u0131nda Az\u0259rbaycan xalq\u0131na m\u0259xsus y\u00fczl\u0259rl\u0259 tarixi-memarl\u0131q abid\u0259l\u0259ri vard\u0131. Bu abid\u0259l\u0259rin bir \u00e7oxu Qafqaz Albaniyas\u0131na m\u0259xsus olan q\u0259dim q\u0259biristanl\u0131qlar, qalalar, kils\u0259l\u0259r, saraylar v\u0259 s. idi.<\/p>\n<p>Lakin \u015firk\u0259t \u0259razid\u0259 qanunsuz tikinti v\u0259 hasilat i\u015fl\u0259ri aparark\u0259n t\u0259bii v\u0259 tarixi m\u00fchitini pozmu\u015f v\u0259 istismar\u0131 tez ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn tarixi-memarl\u0131q v\u0259 arxeoloji abid\u0259l\u0259rimizi m\u0259hv etmi\u015fdir. Bundan ba\u015fqa, \u201cD\u0259mirli\u201d da\u011f-m\u0259d\u0259n kompleksinin tikintisi zaman\u0131 onun yerl\u0259\u015fdiyi 850 hektardan art\u0131q \u0259razid\u0259ki Qaraba\u011f me\u015f\u0259l\u0259rinin \u0259n g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin yer ald\u0131\u011f\u0131 82 hektara yax\u0131n me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fc m\u0259hv edilmi\u015fdir. Ba\u015f vermi\u015f bu ekoloji faci\u0259 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n siyasi hakimiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tind\u0259n ustal\u0131qla gizl\u0259dilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>H\u0259tta \u201cGlobal Forest Watch\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131na m\u0259xsus monitorinq sistemi bu ekoloji faci\u0259nin ba\u015f verm\u0259sini n\u0259d\u0259ns\u0259, sad\u0259c\u0259, \u00fc\u00e7 hektar me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn itirilm\u0259si kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. G\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, \u201cBase Metals\u201d \u015firk\u0259ti v\u0259 separat\u00e7\u0131 rejim n\u0259inki Qaraba\u011fda ya\u015fayan sad\u0259 erm\u0259nil\u0259ri aldada bilmi\u015f, h\u0259m d\u0259 bunu beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlardan da gizli h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259yi bacarm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu ara\u015fd\u0131rmada \u201cD\u0259mirli\u201d yata\u011f\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131 v\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si zaman\u0131 ba\u015f vermi\u015f barbarl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcbutlar\u0131 t\u0259qdim olunur. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259razinin tarixi\u2013t\u0259bii m\u00fchitinin Co\u011frafi \u0130nformasiya Sistemind\u0259 yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlili apar\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><strong>Ara\u015fd\u0131rman\u0131n metodu &#8211; m\u0259saf\u0259d\u0259n zondlama<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 arxeoloji abid\u0259l\u0259rin s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 m\u0259saf\u0259d\u0259n zondlama (Remote Sensing), x\u00fcsusil\u0259 s\u00fcni peykl\u0259rd\u0259n (bundan sonra peyk adland\u0131r\u0131lacaq) \u0259ld\u0259 edilmi\u015f t\u0259svirl\u0259rin t\u0259hlili effektli v\u0259 u\u011furlu t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir. Son zamanlar peyk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri ekoloji, tarixi \u0259razil\u0259ri, tarixi v\u0259 arxeoloji, monumental v\u0259 dig\u0259r abid\u0259l\u0259ri s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn etibarl\u0131 vasit\u0259y\u0259 \u00e7evrilib. Bunun \u0259sas \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc ondan ibar\u0259tdir ki, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 \u0259raziy\u0259 getm\u0259d\u0259n abid\u0259nin yerl\u0259\u015fdiyi m\u0259kan\u0131n t\u0259hlilini aparmaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 edir. Ara\u015fd\u0131rmada 1977-1980-ci ill\u0259rin m\u0259xfilik qrifi g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f Amerika peyk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rind\u0259n, sovet topoqraflar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcf\u0259ss\u0259l x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259n, Sovet \u0130ttifaq\u0131 Ba\u015f Q\u0259rargah\u0131n\u0131n 1989-cu ild\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015f topoqrafik x\u0259rit\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 olunub.<\/p>\n<p>\u201cHexagon\u201d proqram\u0131 il\u0259 tan\u0131nan s\u00fcni peyk seriyas\u0131 Yerin orbitin\u0259 yax\u0131n burax\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 1972-ci ild\u0259n 1986-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r \u201cSoyuq m\u00fcharib\u0259\u201d zaman\u0131 AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunan 20 k\u0259\u015ffiyyat peykind\u0259n ibar\u0259t idi. Proqram AB\u015e-\u0131 Yerin y\u00fcks\u0259k ay\u0131rdetm\u0259 t\u0259svirl\u0259ri il\u0259 t\u0259min etm\u0259k, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 raket \u0259leyhin\u0259 m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259rinin m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na dair m\u00fcqavil\u0259d\u0259n sonra SSR\u0130-d\u0259 strateji silah texnologiyalar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn kosmosa g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Proqrama daxil olan 20 k\u0259\u015ffiyyat peyki 1979-cu ild\u0259n 1986-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r Yer k\u00fcr\u0259sinin dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn n\u00f6qt\u0259l\u0259rinin (buraya Qaraba\u011f \u0259razisi d\u0259 daxil idi) \u00e7\u0259kili\u015fl\u0259rini aparm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min peyk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri biz\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sinin ist\u0259nil\u0259n n\u00f6qt\u0259sinin 30 il v\u0259 ya 40 il \u0259vv\u0259l hans\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olmas\u0131na dair m\u0259lumat verir. Bu peyk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri AB\u015e Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin Geoloji Xidm\u0259tinin x\u00fcsusi arxivind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rd\u0259n t\u0259bii ehtiyatlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti haqq\u0131nda elmi m\u0259lumatlar toplan\u0131l\u0131r, monitorinqi v\u0259 t\u0259hlill\u0259ri apar\u0131l\u0131r. Geoloji Xidm\u0259tin Yer resurslar\u0131n\u0131n M\u00fc\u015fahid\u0259 v\u0259 Elm M\u0259rk\u0259zi (EROS) m\u0259xfilik kodu g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n KH-9 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rinin neqativl\u0259rini skanla\u015fd\u0131raraq m\u0259lumat t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131 kimi 29 minlik arxiv\u0259 malikdir. Bu ara\u015fd\u0131rmada \u201cHexagon\u201d proqram\u0131na daxil olan KH-9 peykinin Yer k\u00fcr\u0259si n\u00f6qt\u0259l\u0259rinin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 olunub.<\/p>\n<p><strong>\u201cD\u0259mirli\u201d da\u011f-m\u0259d\u0259n kompleksinin in\u015fas\u0131 zaman\u0131 \u0259razinin t\u0259bii m\u00fchitin\u0259 vurulan z\u0259r\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>T\u0259hlil\u0259 ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u201cD\u0259mirli\u201d m\u0259d\u0259nind\u0259 qanunsuz f\u0259aliyy\u0259tin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni m\u0259tbuat\u0131nda yer alm\u0131\u015f b\u0259zi faktlar n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilib. 2012-ci ild\u0259 \u201cHeqt.am\u201d n\u0259\u015frind\u0259 jurnalist Hayk Qazaryan\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 dair \u201cKa\u015fen (D\u0259mirli) yata\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259ki abid\u0259l\u0259ri hans\u0131 aqib\u0259t g\u00f6zl\u0259yir?\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259li m\u0259qal\u0259 d\u0259rc olunmu\u015fdu. M\u0259d\u0259nin in\u015fas\u0131na ba\u015flanark\u0259n ist\u0259r \u201cBase Metals\u201d, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 separat\u00e7\u0131 rejimin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri \u0259razid\u0259 me\u015f\u0259l\u0259rin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirirdil\u0259r. Lakin erm\u0259ni jurnalist m\u0259qal\u0259sind\u0259 deyil\u0259nl\u0259rin h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u011fun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131rd\u0131. Bundan ba\u015fqa, m\u0259qal\u0259d\u0259 bildirilirdi ki, \u0259razid\u0259 2500 abid\u0259 v\u0259 q\u0259bir da\u015flar\u0131 m\u00f6vcuddur. M\u0259s\u0259l\u0259 m\u0259tbuata \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra \u201cBase Metals\u201d \u015firk\u0259tinin r\u0259hb\u0259rliyi abid\u0259l\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259yini v\u0259d etdi.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, biz Co\u011frafi \u0130nformasiya Sistemind\u0259 h\u0259rbi-topoqrafik x\u0259rit\u0259l\u0259rin WGS-8 koordinat sistemin\u0259 inteqrasiya ed\u0259r\u0259k \u201cD\u0259mirli\u201d da\u011f-m\u0259d\u0259n kompleksinin in\u015fa edildiyi \u0259razid\u0259 1989-cu ild\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015f x\u0259rit\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u0259razisini hesablaya bildik. Bu, 280 hektarl\u0131q \u0259razidir.<\/p>\n<p>Bundan sonra x\u0259rit\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olunan me\u015f\u0259 \u0259razisi \u201cHexagon\u201d KH-9 peyki il\u0259 1977-ci il avqustun 22-d\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcd\u0259 d\u0259 t\u0259sbit edildi. \u018frazid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n me\u015f\u0259 \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn h\u0259r iki s\u00fcbuta istinad\u0259n Co\u011frafi \u0130nformasiya Sistemind\u0259 m\u0259kana ba\u011fl\u0131 t\u0259hlili apar\u0131ld\u0131. Bel\u0259likl\u0259, m\u0259d\u0259nin in\u015fa edildiyi d\u00f6vrl\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259ki peyk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rini m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259k, 2012-2015-ci ill\u0259rd\u0259 \u201cBase Metals\u201d \u015firk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n 82 hektar me\u015f\u0259 zola\u011f\u0131n\u0131n m\u0259hv edildiyini g\u00f6r\u0259rik.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMTIvMTcvMTMvMDQvMDIvNWRmY2Q4MmQtZjc4Yi00YTk3LWI2MzYtMTgwNjk2YTIxZTdjLzAxLmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=6186e4d03272036a\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMTIvMTcvMTMvMDQvMDIvMDE5MmM2NzYtMGM4MS00ODVmLTk2YTUtMjU3ODI1ZWJiYjYzLzAyLmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=63815fd90955ac4d\" alt=\"\" \/><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMTIvMTcvMTMvMDQvMDIvMGJjYTJhMTktNzg0Yi00OWY1LThkOTUtYjQyMmZkOTZhNDg2LzAzLmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=edaf4abbf2c284be\" alt=\"\" \/><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMTIvMTcvMTMvMDQvMDIvZjY0MWIwNGYtNzgwOS00Y2I4LWEyNWQtNzlkNjQ1ZmMzNGMxLzA0LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=65cc32f76fac12f6\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>\u201cD\u0259mirli\u201d da\u011f-m\u0259d\u0259n kompleksinin in\u015fas\u0131 zaman\u0131 maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rimiz\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f vandall\u0131q<\/strong><\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259n ayd\u0131n olur ki, \u0259razid\u0259 ist\u0259r ekoloji, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 maddi-m\u0259d\u0259ni irs m\u0259hv edilib. Bu cinay\u0259t h\u0259m m\u0259tbuatdan, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlardan gizl\u0259dilib. Biz Az\u0259rbaycan xalq\u0131na m\u0259xsus maddi-m\u0259d\u0259ni irsin, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya m\u0259d\u0259ni irsinin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k s\u0259lahiyy\u0259ti olan beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlara v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirik. G\u00f6st\u0259ril\u0259n s\u00fcbutlar regionda uzun \u0259srl\u0259r boyu ya\u015fam\u0131\u015f bir xalq\u0131n m\u0259d\u0259ni irsinin yox edilm\u0259si, kultursid akt\u0131d\u0131r. Bu faktlar\u0131n h\u0259r biri s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirilmi\u015f s\u00fcni peyk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri il\u0259 s\u00fcbuta yetirilir. H\u0259min cinay\u0259tl\u0259r Erm\u0259nistan Respublikas\u0131, Qaraba\u011fdak\u0131 separat\u00e7\u0131 rejim v\u0259 \u201cBase Metals\u201d \u015firk\u0259tinin birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilib. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n maddi-m\u0259d\u0259ni irsi v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259ri m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hv edil\u0259r\u0259k talan olunub.<\/p>\n<p>G\u00f6st\u0259ril\u0259n faktlar Az\u0259rbaycan M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n, alim v\u0259 ekspertl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t monitorinq qrupunun ekoloqlarla birg\u0259 \u0259razid\u0259 t\u0259cili yoxlamalar aparmas\u0131n\u0131n vacibliyini bir daha t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n<p>S\u00f6hb\u0259t art\u0131q n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdiyimiz 850 hektardan \u00e7ox \u0259razid\u0259 2500-d\u0259n \u00e7ox maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259sinin m\u0259hv edilm\u0259sind\u0259n gedir. Bunlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 Xa\u00e7\u0131n m\u0259liyi M\u0259lik Allahverdinin qalas\u0131, M\u0259lik \u0130srailin qalas\u0131, alban d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn yadigar\u0131 olan kils\u0259l\u0259r v\u0259 dig\u0259r memarl\u0131q abid\u0259l\u0259ri, y\u00fczl\u0259rl\u0259 xa\u00e7 da\u015flar\u0131 vard\u0131. Bu xa\u00e7 da\u015flar\u0131 Qafqaz Albaniyas\u0131na v\u0259 sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Xa\u00e7\u0131n m\u0259likliyin\u0259 aid xristian abid\u0259l\u0259ri idi.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMTIvMTcvMTMvMDQvMDEvMTUzN2M1ZjMtMWMxMy00OTNmLTg3MmMtOGUwNGNhZjIzZDJkLzA1LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=edb7421206385605\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>Xa\u00e7\u0131n m\u0259liyi M\u0259lik Allahverdinin qalas\u0131<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMTIvMTcvMTMvMDQvMDEvYTNjNDcxOTgtNzlkOS00NWRhLWEyNWQtYWE0YWU1ZTgxZjc2LzA2LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=d928bce9281b7612\" alt=\"\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>G\u00fclyataq k\u0259ndind\u0259 alban q\u0259bri<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMTIvMTcvMTMvMDQvMDEvYjc5NDMwMDMtYjlmNi00MzJlLTg1OTQtZmRmNTE4N2U5YTUxLzA3LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=7ce62cc6dc79835c\" alt=\"\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>Canyataq k\u0259ndind\u0259 alban q\u0259bri<\/strong><\/p>\n<p>Yata\u011f\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razid\u0259ki Canyataq v\u0259 G\u00fclyataq k\u0259ndl\u0259rinin erm\u0259ni \u0259halisinin bu yerl\u0259r\u0259 1828-ci ild\u0259n sonra k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda elmi \u0259d\u0259biyyatda v\u0259 arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259lumatlar var. Erm\u0259nil\u0259rin yerl\u0259\u015fdirildiyi bu \u0259razil\u0259r Qafqaz Albaniyas\u0131na aid q\u0259dim abid\u0259l\u0259rl\u0259 z\u0259ngin idi. Onlar\u0131n bir qrupu arxeoloji abid\u0259l\u0259rdir. Da\u011f-m\u0259d\u0259n yata\u011f\u0131n\u0131n sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 G\u00fclyataq k\u0259ndind\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar\u0131n apar\u0131lmas\u0131na h\u0259l\u0259 1896-c\u0131 ild\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min il Moskva Arxeoloji C\u0259miyy\u0259ti A.A.\u0130vanovskini C\u0259nubi Qafqaza ezam etmi\u015fdi. O, Qaraba\u011f\u0131n bir ne\u00e7\u0259 yerind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n G\u00fclyataq k\u0259ndind\u0259 81 sayl\u0131 kurqanda arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar aparm\u0131\u015fd\u0131. Kurqan\u0131n diametri 40 metrd\u0259n \u00e7ox olub. Bu arxeoloji qaz\u0131nt\u0131larla ba\u011fl\u0131 hesabat regionda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n arxeoloqlar\u0131n bir \u00e7oxuna m\u0259lumdur. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u0130vanovski Canyataq v\u0259 G\u00fclyataq k\u0259ndl\u0259rinin \u0259razil\u0259rind\u0259 bir \u00e7ox kurqan\u0131n m\u00f6vcud oldu\u011funu yaz\u0131rd\u0131. Onun a\u015fkarlad\u0131\u011f\u0131 maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri sonralar C\u0259nubi Qafqazda t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 oldu.<\/p>\n<p>G\u00fclyataq k\u0259ndind\u0259 t\u0259dqiqatlar aparm\u0131\u015f erm\u0259ni aliml\u0259rinin \u00f6zl\u0259ri k\u0259ndd\u0259 M\u0259lik Allahverdinin qalas\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyini yaz\u0131rd\u0131. Bu qalan\u0131n uzunlu\u011fu 34, eni 14 metr idi. K\u0259ndd\u0259n 4 kilometr c\u0259nub-q\u0259rbd\u0259 orta \u0259srl\u0259r\u0259 aid xarabal\u0131qlar var idi. Bundan ba\u015fqa, yax\u0131nl\u0131qda Qafqaz Albaniyas\u0131na m\u0259xsus q\u0259dim xa\u00e7 da\u015flar\u0131 il\u0259 z\u0259ngin q\u0259biristanl\u0131q yerl\u0259\u015firdi.<\/p>\n<p>Qaraba\u011f\u0131n antropomorfik heyk\u0259ll\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015fhur olan Canyataq k\u0259ndind\u0259 6 bel\u0259 abid\u0259 olmu\u015fdur. Bu, 1964-1987-ci ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. Lakin bu da\u015f abid\u0259l\u0259r sonradan yoxa \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Onlar\u0131n taleyi h\u0259l\u0259 d\u0259 nam\u0259lum olaraq qal\u0131r. 1973-c\u00fc ild\u0259 Canyataq, Mollalar v\u0259 \u015e\u0259fib\u0259yli k\u0259ndl\u0259rind\u0259ki abid\u0259l\u0259rin say\u0131 10-a \u00e7at\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>G\u00fclyataq k\u0259ndinin \u0259razisind\u0259 Qaraba\u011f atlar\u0131n\u0131n saxlan\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ar Rusiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n qalm\u0131\u015f yer m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Bu tarixi abid\u0259nin d\u0259 taleyi nam\u0259lumdur.<\/p>\n<p>2012-ci ild\u0259 \u201cHetq.am\u201d erm\u0259ni n\u0259\u015frinin jurnalisti \u00f6z m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cBu v\u0259ziyy\u0259t\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z fikrini bildirm\u0259y\u0259n \u201cArtsax\u201d tarix\u00e7il\u0259rinin susmas\u0131 ayd\u0131n deyil\u201d. M\u0259d\u0259nin in\u015fas\u0131 zaman\u0131 bu abid\u0259l\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259yini bildir\u0259n \u015firk\u0259t sonradan h\u0259min abid\u0259l\u0259ri sad\u0259c\u0259 olaraq m\u0259d\u0259nin alt\u0131nda gizlinc\u0259 yox etdi. \u018fslind\u0259, bu abid\u0259l\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn olan i\u015f deyildi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rinin qanunsuz istismar\u0131na son qoyulmas\u0131n\u0131, \u201cQ\u0131z\u0131lbulaq\u201d q\u0131z\u0131l v\u0259 \u201cD\u0259mirli\u201d mis-molibden yataqlar\u0131nda monitorinq apar\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259n Az\u0259rbaycan ekoloqlar\u0131n\u0131n, qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin, f\u0259allar\u0131n v\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rin etiraz aksiyas\u0131 art\u0131q be\u015f g\u00fcnd\u00fcr davam edir. Rusiya s\u00fclhm\u0259raml\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti yerl\u0259\u015fdirildiyi \u0259razil\u0259rd\u0259 faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131 yataqlar\u0131n\u0131n qanunsuz istismar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131racaq monitorinq qrupunun dekabr\u0131n 3-d\u0259 v\u0259 7-d\u0259 s\u00fclhm\u0259raml\u0131 kontingentin komandanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259r, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259yib. Ekof\u0259allar\u0131n t\u0259l\u0259bin\u0259 baxmayaraq, monitorinq\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 imkan yarad\u0131lmay\u0131b. Bu g\u00fcn ilkin monitorinqin n\u00f6vb\u0259ti t\u0259xribat n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f tutmad\u0131\u011f\u0131 elan olundu. \u201cQ\u0131z\u0131lbulaq\u201d v\u0259 \u201cD\u0259mirli\u201d yataqlar\u0131n\u0131n qanunsuz istismar\u0131 dekabr\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":546621,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16712276082699315007_1200x630.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rinin qanunsuz istismar\u0131na son qoyulmas\u0131n\u0131, \u201cQ\u0131z\u0131lbulaq\u201d q\u0131z\u0131l v\u0259 \u201cD\u0259mirli\u201d mis-molibden yataqlar\u0131nda monitorinq apar\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259n Az\u0259rbaycan ekoloqlar\u0131n\u0131n, qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin, f\u0259allar\u0131n v\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rin etiraz aksiyas\u0131 art\u0131q be\u015f g\u00fcnd\u00fcr davam edir. Rusiya s\u00fclhm\u0259raml\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti yerl\u0259\u015fdirildiyi \u0259razil\u0259rd\u0259 faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131 yataqlar\u0131n\u0131n qanunsuz istismar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131racaq monitorinq qrupunun dekabr\u0131n 3-d\u0259 v\u0259 7-d\u0259 s\u00fclhm\u0259raml\u0131 kontingentin komandanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/546620"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=546620"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/546620\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/546621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=546620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=546620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=546620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}