{"id":548487,"date":"2022-12-22T13:58:51","date_gmt":"2022-12-22T10:58:51","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=548487"},"modified":"2022-12-22T13:58:51","modified_gmt":"2022-12-22T10:58:51","slug":"qafqazin-yegan%c9%99-zubr-ail%c9%99sinin-h%c9%99r%c9%99k%c9%99t-trayektoriyasi-mobil-t%c9%99tbiq-vasit%c9%99sil%c9%99-izl%c9%99nir-sahdag-milli-parkindan-reportaj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=548487","title":{"rendered":"Qafqaz\u0131n yegan\u0259 zubr ail\u0259sinin h\u0259r\u0259k\u0259t trayektoriyas\u0131 mobil t\u0259tbiq vasit\u0259sil\u0259 izl\u0259nir &#8211; \u015eahda\u011f Milli Park\u0131ndan reportaj"},"content":{"rendered":"<p>R\u0259sml\u0259rini Qobustan qayalar\u0131nda, \u00f6zl\u0259rini is\u0259 cizgi filml\u0259rind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz Qafqaz zubrlar\u0131na indi canl\u0131 da baxmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0<a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>-\u0131n \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 bir \u0259sr\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, Qafqazda n\u0259sli k\u0259sil\u0259n zubrlar\u0131n yenid\u0259n \u00e7oxald\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259sind\u0259 olub. \u018fm\u0259kda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n reportaj\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik.<\/p>\n<p>B\u0259nz\u0259rsiz g\u00f6z\u0259lliyi il\u0259 h\u0259r k\u0259si heyran ed\u0259n \u0130smay\u0131ll\u0131n\u0131n Buynuz k\u0259ndind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k m\u0259nzil ba\u015f\u0131na \u00e7at\u0131r\u0131q. \u00d6yr\u0259nirik ki, bura C\u0259nubi Qafqazda \u0259n b\u00f6y\u00fck milli parkd\u0131r. \u00d6lk\u0259nin 6 inzibati rayonunun \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>Bura IDEA \u0130ctimai Birliyi, Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi, \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 Fondunun Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 g\u0259tiril\u0259n zubrlar\u0131n m\u0259sk\u0259nidir. Bu canl\u0131lar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fc\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r bizona b\u0259nz\u0259dils\u0259 d\u0259, onlardan f\u0259rql\u0259nir.<\/p>\n<p>\u015eimali Qafqazda sonuncu zubr 1927-ci ild\u0259 ov\u00e7ular t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcls\u0259 d\u0259, C\u0259nubi Qafqazda is\u0259 onlar\u0131n n\u0259sli daha \u0259vv\u0259l k\u0259silib. Zubrlar vaxtil\u0259 Avrasiyada \u00e7ox geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u00d6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259td\u0259 n\u0259sli k\u0259silm\u0259k \u00fczr\u0259 olub. Qafqaz zubru kimi tarixd\u0259 iz buraxan bu heyvanlar h\u0259m d\u0259yi\u015f\u0259n iqlimin t\u0259siri, h\u0259m d\u0259 ov\u00e7ular\u0131n h\u00fccumlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, b\u00f6lg\u0259nin nadir heyvan\u0131na \u00e7evrilib.<\/p>\n<p>Avropa zubrunun Az\u0259rbaycan t\u0259bi\u0259tin\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131ndan dan\u0131\u015fan \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259si \u00fczr\u0259 sah\u0259 m\u00fcf\u0259tti\u015fi Rafael Musayev bildirib ki, reintroduksiya layih\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycanda 2010-cu ild\u0259n ba\u015flasa da, zubrlar\u0131n g\u0259tirilm\u0259sinin tarixi \u00e7ox da uza\u011fa getmir: \u201c2019-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 zubrlar\u0131n adaptasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn volyerl\u0259rin (heyvanlar\u0131n saxlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn meydan\u00e7a) tikilm\u0259si v\u0259 dig\u0259r infrastrukturun haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 i\u015f apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Sonra zubrlar \u00f6lk\u0259miz\u0259 g\u0259tirilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. \u0130lk olaraq 2019-cu ilin may\u0131nda 12 ba\u015f zubr g\u0259tirildi v\u0259 \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259sind\u0259 qabaqcadan ayr\u0131lm\u0131\u015f \u0259raziy\u0259 burax\u0131ld\u0131. Adaptasiya \u0259razisind\u0259 zubrlar\u0131n qalma m\u00fcdd\u0259ti t\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7 ay n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u00dc\u00e7 aydan sonra 300 hektarl\u0131q daha b\u00f6y\u00fck \u0259raziy\u0259, adaptasiyan\u0131 u\u011furla ke\u00e7dikd\u0259n sonra is\u0259 park\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259si \u00fczr\u0259 a\u00e7\u0131q \u0259raziy\u0259 burax\u0131l\u0131rlar\u201d.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda burada a\u00e7\u0131q \u0259razid\u0259 adaptasiya d\u00f6vr\u00fcn\u00fc tamamlayan 14 ba\u015f zubr var. Daha 17 zubr is\u0259 300 hektar \u0259razid\u0259 adaptasiya m\u0259rh\u0259l\u0259sini ke\u00e7ir. Noyabr\u0131n 23-d\u0259 yeni g\u0259tiril\u0259n 10 ba\u015f zubr da var ki, onlar h\u0259l\u0259 volyerl\u0259rd\u0259, y\u0259ni n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Uy\u011funla\u015fma d\u00f6vr\u00fc ke\u00e7\u0259n bu canl\u0131lar yeml\u0259 d\u0259 t\u0259min olunur. Milli park\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259si \u00fczr\u0259 sah\u0259 m\u00fcf\u0259tti\u015fi Rafael Musayevin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259lav\u0259 yeml\u0259m\u0259nin \u0259sas s\u0259b\u0259bi bu heyvanlar\u0131n say\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Y\u0259ni zubrlar v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259td\u0259 t\u0259bii yeml\u0259 qidaland\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 iki ild\u0259n bir bala verir. Amma yem bol oldu\u011fu zaman t\u0259bi\u0259td\u0259 h\u0259r il bala verir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 zubrlara \u0259lav\u0259 yem verilir ki, saylar\u0131 daha tez arts\u0131n. \u201cZubrlar quru ot, pal\u0131d qozas\u0131, dig\u0259r q\u00fcvv\u0259li yeml\u0259rl\u0259 qidalan\u0131r. H\u0259m\u00e7inin bu heyvanlar me\u015f\u0259 \u0259razisind\u0259 vektronik aerokosmik monitorinq metodu vasit\u0259sil\u0259 izl\u0259nir. Bel\u0259 ki, ana zubrlar\u0131n bo\u011faz\u0131na siqnal\u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fc xalta tax\u0131l\u0131b. Bununla da zubrlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tini telefonda proqram vasit\u0259sil\u0259 izl\u0259y\u0259r\u0259k, olduqlar\u0131 \u0259razini a\u015fkar ed\u0259 bilirik\u201d, &#8211; dey\u0259 h\u0259ms\u00f6hb\u0259timiz vur\u011fulay\u0131r.<\/p>\n<p>2019-cu ild\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r zubrlar\u0131n say\u0131 8 ba\u015f art\u0131b. Bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fan \u015eahda\u011f Milli Park\u0131 \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259sinin direktor m\u00fcavini C\u0259lil Rzazad\u0259 deyir ki, park\u0131n \u0259razisind\u0259 ay\u0131, canavar v\u0259 dig\u0259r y\u0131rt\u0131c\u0131 heyvanlar olsa da, onlar zubrlar \u00fc\u00e7\u00fcn real t\u0259hl\u00fck\u0259 deyil.<\/p>\n<p>Direktor m\u00fcavini, bizonlarla zubrlar\u0131n f\u0259rqi bar\u0259d\u0259 d\u0259 m\u0259lumat verib: \u201cZubr v\u0259 bizonlar f\u0259rqli heyvan n\u00f6vl\u0259ridir. Onlar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rind\u0259, fizioloji qurulu\u015flar\u0131nda da b\u00f6y\u00fck f\u0259rql\u0259r var. Zubrlar ad\u0259t\u0259n s\u00fcr\u00fc hal\u0131nda g\u0259zdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, v\u0259h\u015fi heyvanlar onlara h\u00fccum ed\u0259 bilmirl\u0259r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bizon Az\u0259rbaycan t\u0259bi\u0259tin\u0259 xas olmayan bir heyvan n\u00f6v\u00fcd\u00fcr v\u0259 bu regionda he\u00e7 vaxt ya\u015famay\u0131b. Zubrlar is\u0259 tarix\u0259n bu regionda ya\u015fay\u0131b, amma n\u0259sli k\u0259silib. Bu layih\u0259 say\u0259sind\u0259, yenid\u0259n Az\u0259rbaycan t\u0259bi\u0259tin\u0259 qaytar\u0131l\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n qap\u0131lar\u0131 turistl\u0259rin \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131qd\u0131r. Bu maraql\u0131 canl\u0131lar\u0131 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r Qaram\u0259ry\u0259m-\u0130smay\u0131ll\u0131-\u015e\u0259ki yolundan Buynuz k\u0259ndin\u0259 ke\u00e7m\u0259kl\u0259 park\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259sin\u0259 yax\u0131nla\u015fa bil\u0259rl\u0259r. Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131, m\u0259kt\u0259bli v\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259r\u0259 parka giri\u015f pulsuzdur. Xat\u0131rladaq ki, \u00fcmumi \u0259razisi 130508 hektar olan \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n 44 min hektar\u0131 \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259sinin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-548488\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066033591224340_1000x669-573x365.jpg\" alt=\"\" width=\"573\" height=\"365\" \/> <img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-548489\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_161671706603524937090_1000x669-487x365.jpg\" alt=\"\" width=\"487\" height=\"365\" \/> <img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-548490\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031504565336_1000x669-487x365.jpg\" alt=\"\" width=\"487\" height=\"365\" \/> <img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-548491\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_161671706603267637845_1000x669-487x365.jpg\" alt=\"\" width=\"487\" height=\"365\" \/> <img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-548492\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066036031959437_1000x669-487x365.jpg\" alt=\"\" width=\"487\" height=\"365\" \/> <img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-548493\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669-487x365.jpg\" alt=\"\" width=\"487\" height=\"365\" \/> <img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-548494\" src=\"https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066026227032296_1000x669-660x339.jpg\" alt=\"\" width=\"660\" height=\"339\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u0259sml\u0259rini Qobustan qayalar\u0131nda, \u00f6zl\u0259rini is\u0259 cizgi filml\u0259rind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz Qafqaz zubrlar\u0131na indi canl\u0131 da baxmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0AZ\u018fRTAC-\u0131n \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 bir \u0259sr\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, Qafqazda n\u0259sli k\u0259sil\u0259n zubrlar\u0131n yenid\u0259n \u00e7oxald\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259sind\u0259 olub. \u018fm\u0259kda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n reportaj\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik. B\u0259nz\u0259rsiz g\u00f6z\u0259lliyi il\u0259 h\u0259r k\u0259si heyran ed\u0259n \u0130smay\u0131ll\u0131n\u0131n Buynuz k\u0259ndind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k m\u0259nzil ba\u015f\u0131na \u00e7at\u0131r\u0131q. \u00d6yr\u0259nirik ki, bura C\u0259nubi Qafqazda \u0259n b\u00f6y\u00fck milli parkd\u0131r. \u00d6lk\u0259nin 6 inzibati rayonunun \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Bura IDEA \u0130ctimai Birliyi, Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi, \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 Fondunun Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 g\u0259tiril\u0259n zubrlar\u0131n m\u0259sk\u0259nidir. Bu canl\u0131lar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fc\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":548493,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669.jpg",892,669,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669.jpg",892,669,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669.jpg",892,669,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669-840x630.jpg",640,480,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669.jpg",892,669,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669.jpg",892,669,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/w_1616717066031505553026_1000x669-892x620.jpg",892,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"R\u0259sml\u0259rini Qobustan qayalar\u0131nda, \u00f6zl\u0259rini is\u0259 cizgi filml\u0259rind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz Qafqaz zubrlar\u0131na indi canl\u0131 da baxmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0AZ\u018fRTAC-\u0131n \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 bir \u0259sr\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, Qafqazda n\u0259sli k\u0259sil\u0259n zubrlar\u0131n yenid\u0259n \u00e7oxald\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259sind\u0259 olub. \u018fm\u0259kda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n reportaj\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik. B\u0259nz\u0259rsiz g\u00f6z\u0259lliyi il\u0259 h\u0259r k\u0259si heyran ed\u0259n \u0130smay\u0131ll\u0131n\u0131n Buynuz k\u0259ndind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k m\u0259nzil ba\u015f\u0131na \u00e7at\u0131r\u0131q. \u00d6yr\u0259nirik ki, bura C\u0259nubi Qafqazda&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/548487"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=548487"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/548487\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/548493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=548487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=548487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=548487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}