{"id":556676,"date":"2023-01-20T08:53:45","date_gmt":"2023-01-20T05:53:45","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=556676"},"modified":"2023-01-20T08:53:45","modified_gmt":"2023-01-20T05:53:45","slug":"20-yanvar-qirgininin-l%c9%99n%c9%99tl%c9%99nmis-mu%c9%99llifi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=556676","title":{"rendered":"20 Yanvar q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n\u0131n l\u0259n\u0259tl\u0259nmi\u015f m\u00fc\u0259llifi"},"content":{"rendered":"<p>SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini, Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc Heyd\u0259r \u018fliyev Moskvada tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259zyiql\u0259 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131landan sonra erm\u0259nil\u0259r f\u0259alla\u015fd\u0131lar. Bu hadis\u0259d\u0259n bir ay ke\u00e7m\u0259mi\u015f SSR\u0130 r\u0259hb\u0259ri Mixail Qorba\u00e7ovun m\u00fc\u015faviri, akademik Abel Aqanbekyan Fransada \u201cHumanite\u201d q\u0259zetin\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 o zamank\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin &#8220;m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011funlu\u011funu&#8221; b\u0259yan etdi. Bununla da o, d\u00fcnya erm\u0259nil\u0259rin\u0259 aya\u011fa qalxmaq, Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259k mesaj\u0131n\u0131 verdi. O zaman Qorba\u00e7ovun \u0259zizl\u0259diyi erm\u0259nil\u0259r o q\u0259d\u0259r h\u0259yas\u0131zla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar ki, Erm\u0259nistan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n prezidenti, akademik Viktor Hambarsumyan h\u0259tta SSR\u0130 Ali Sovetinin iclas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k bu yolda laz\u0131m g\u0259ls\u0259 qan t\u00f6k\u0259c\u0259kl\u0259rini a\u00e7\u0131qca bildirdi. Ancaq bu, deputatlar v\u0259 h\u00f6kum\u0259t \u00fczvl\u0259ri aras\u0131nda ciddi reaksiya do\u011furmad\u0131. \u00c7\u00fcnki onlar bilirdil\u0259r ki, etiraz\u0131n he\u00e7 bir m\u0259nas\u0131 olmayacaq, Mixail Qorba\u00e7ov v\u0259 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n bahal\u0131 da\u015f-qa\u015flar alm\u0131\u015f arvad\u0131 Raisa Qorba\u00e7ova bu \u00e7irkin m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 onlara \u00f6z \u201cxeyir-dualar\u0131n\u0131\u201d \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n veribl\u0259r. Az\u0259rbaycandan olan deputatlar\u0131n is\u0259 ciddi naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 he\u00e7 effekt verm\u0259di.<\/p>\n<p>1988-ci ild\u0259n etibar\u0259n erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyinin a\u015fkar v\u0259 aqressiv fazaya ke\u00e7m\u0259si il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Erm\u0259nistandan \u00f6z d\u0259d\u0259-baba torpaqlar\u0131ndan n\u00f6vb\u0259ti deportasiyas\u0131 ba\u015flad\u0131. SSR\u0130-nin bu etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259tini \u00f6rt-basd\u0131r etm\u0259y\u0259 g\u00fcc\u00fc \u00e7atmad\u0131. \u00c7\u00fcnki y\u00fczill\u0259r boyu t\u0259krarlanan prosesin y\u00f6nl\u0259ndiricisi el\u0259 imperiyan\u0131n \u00f6z\u00fc idi. 1988-ci ild\u0259 Erm\u0259nistana s\u0259f\u0259r ed\u0259n Sov. \u0130KP M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin katibi , \u00f6lk\u0259nin ba\u015f ideoloqu Aleksandr Yakovlev erm\u0259nil\u0259r\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259yi, Qaraba\u011f\u0131 n\u0259 yolla olursa-olsun i\u015f\u011fal etm\u0259yi tap\u015f\u0131rd\u0131. Sonrak\u0131 aylarda v\u0259 ill\u0259rd\u0259 Sovet h\u00f6kum\u0259ti ekstremist erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan \u0259leyhin\u0259 cinay\u0259tkar planlar i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlad\u0131 v\u0259 bunlar\u0131n g\u00fcc yolu il\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131 silahland\u0131rd\u0131. Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n h\u0259min planlar\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259l\u0259rind\u0259n biri idi. B\u00fct\u00fcn bunlardan m\u0259qs\u0259d d\u00fcnyada az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n v\u0259h\u015fi obraz\u0131n\u0131 yaratmaq, onlar\u0131 g\u00fcnahkar kimi t\u0259qdim etm\u0259k, separat\u00e7\u0131 v\u0259 terror\u00e7u erm\u0259nil\u0259r\u0259 Qaraba\u011f\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259kd\u0259 haqq qazand\u0131rmaq idi.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259ni milli m\u00fcnaqi\u015f\u0259 alovlar\u0131 b\u00fcr\u00fcd\u00fc v\u0259 SSR\u0130-nin idar\u0259etm\u0259 orqanlar\u0131 bir-bir s\u0131radan \u00e7\u0131xaraq funksiyalardan m\u0259hrum oldu.\u00a0 Erm\u0259nistan\u0131n Qaraba\u011f\u0131 Az\u0259rbaycandan qoparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn di\u015fini q\u0131cayaraq, b\u00fct\u00fcn etik-m\u0259n\u0259vi v\u0259 siyasi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 t\u00fcp\u00fcr\u0259r\u0259k h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259si g\u0259l\u0259c\u0259k qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259rin a\u00e7ar\u0131 oldu. Prosesl\u0259r bir-biri il\u0259 z\u0259ncirvari \u015f\u0259kild\u0259 \u0259laq\u0259li idi. Erm\u0259nil\u0259rin i\u00e7l\u0259rind\u0259 gizl\u0259tdikl\u0259ri t\u00fcrk nifr\u0259ti \u015fah\u0259 qalxm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin h\u00fcquqi t\u0259nziml\u0259nm\u0259si m\u0259hv\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Bel\u0259 bir m\u0259qamda SSR\u0130-nin yenid\u0259nqurma strateql\u0259ri n\u0259h\u0259ng g\u00fcc\u00fcn \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn qa\u00e7\u0131lmaz oldu\u011funu anlayaraq Rusiyan\u0131n imperiya \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini dir\u00e7\u0259ltm\u0259y\u0259 c\u0259hd edirdil\u0259r. Moskva konfliktl\u0259rin artmas\u0131ndan v\u0259cd\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k xaosun idar\u0259 edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif qanl\u0131 oyunlar qururdu. Avant\u00fcrist Qorba\u00e7ov SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni \u0259sirg\u0259mir, bu i\u015fd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6m\u0259yin\u0259 arxalan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>SSR\u0130 \u0259razisinin k\u0259\u015ffiyyat poliqonuna \u00e7evrilm\u0259si imperiyan\u0131n lab\u00fcd \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirirdi. SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131 il\u0259 ondan qopacaq s\u0259rv\u0259tl\u0259rin kimin cayna\u011f\u0131na ke\u00e7\u0259c\u0259yi u\u011frunda strateji m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u00a0 arxas\u0131nda g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n r\u0259qab\u0259t h\u00f6km s\u00fcrm\u0259kd\u0259 idi.<\/p>\n<p>SSR\u0130 is\u0259 tarixin s\u0259hn\u0259sini t\u0259rk etm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259sini sovu\u015fdura bilmirdi, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 son n\u0259f\u0259sind\u0259 bel\u0259, toqqu\u015fmalar\u0131 k\u00f6r\u00fckl\u0259m\u0259kl\u0259 siyasi s\u0259hn\u0259d\u0259n el\u0259-bel\u0259, sakitc\u0259 getm\u0259k ist\u0259mirdi.\u00a0 Bu x\u0259bis niyy\u0259tl\u0259 SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rl\u0259ri \u0259ll\u0259rini ax\u0131dacaqlar\u0131 qana bat\u0131rmadan d\u0259fn olunmaq niyy\u0259tind\u0259 deyildil\u0259r v\u0259 bu ist\u0259kl\u0259rini Az\u0259rbaycanda realla\u015fd\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>SSR\u0130-ni 20 Yanvar q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 t\u00f6r\u0259tm\u0259y\u0259 hans\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259r vadar etdi? Burada Az\u0259rbaycan\u0131n daxili-siyasi m\u00fchitind\u0259ki \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rin rolu var idimi? T\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, Sovet r\u0259hb\u0259rliyi onsuz da ba\u015fqa b\u0259han\u0259l\u0259r tap\u0131b Bak\u0131ya qo\u015fun yerid\u0259c\u0259kdi. Bu q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 qorxudub yerind\u0259 oturtmaq idi. Sonra is\u0259 Qorba\u00e7ovun plan\u0131nda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutuldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan imperiyadan iki\u0259lli yap\u0131\u015fmal\u0131 olacaq, erm\u0259nil\u0259r is\u0259 Qaraba\u011f\u0131 Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259kdil\u0259r. Faci\u0259vi g\u00fcnl\u0259r \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 ba\u015fda SSR\u0130 Ali Sovetinin s\u0259dri Anatoli Lukyanov, SSR\u0130 m\u00fcdafi\u0259 naziri, mar\u015fal Dmitri Yazov, SSR\u0130 daxili i\u015fl\u0259r naziri Vadim Bakatin, SSR\u0130 DTK-s\u0131n\u0131n s\u0259dri Vladimir Kryu\u00e7kov olmaqla Moskvada t\u0259rtib olunan q\u0131r\u011f\u0131n plan\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 SSR\u0130-nin b\u00fct\u00fcn g\u00fcc strukturlar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri d\u0259 Bak\u0131ya g\u0259ldil\u0259r v\u0259 qanl\u0131 \u0259m\u0259liyyatlara \u015f\u0259xs\u0259n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdil\u0259r.<\/p>\n<p>SSR\u0130 qo\u015funlar\u0131 1990-c\u0131 ilin yanvar\u0131n 19-dan 20-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 Bak\u0131ya daxil olaraq m\u00fclki insanlar\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirdi. Sonradan m\u0259lum oldu ki, \u00fczl\u0259ri qapal\u0131 olan saqqall\u0131 erm\u0259nil\u0259r bu q\u0131r\u011f\u0131nlarda x\u00fcssi q\u0259ddarl\u0131qlar\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259nibl\u0259r. Onlar Stavropoldan v\u0259 Krasnodardan orduya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015f zabitl\u0259r olublar.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, a\u011f\u0131ls\u0131z v\u0259 s\u0259rs\u0259m Qorba\u00e7ov v\u0259 c\u0259llad komandas\u0131 SSR\u0130-ni erm\u0259nil\u0259rin qara niyy\u0259tl\u0259rin\u0259 qurban verdil\u0259r. 20 Yanvar faci\u0259si is\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn at\u0131lan ilk b\u00f6y\u00fck add\u0131m, onun \u0259zminin v\u0259 yenilm\u0259zliyinin g\u00f6st\u0259ricisi kimi tarix\u0259 d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n<p>20 Yanvar faci\u0259sinin l\u0259n\u0259tl\u0259nmi\u015f m\u00fc\u0259llifi Mixail Qorba\u00e7ov 1995-ci aprelin 27-d\u0259 \u0130stanbulda Qara Yanvarla ba\u011fl\u0131 bunu demi\u015fdir: &#8220;Bak\u0131da f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t elan etm\u0259k v\u0259 oraya qo\u015fun g\u00f6nd\u0259rm\u0259k m\u0259nim siyasi h\u0259yat\u0131m\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259hvi idi.&#8221;<\/p>\n<p>B\u0259li, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck s\u0259hv idi\u00a0 v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bu s\u0259hvi ba\u011f\u0131\u015flam\u0131r v\u0259 unutmur&#8230; \u018fsrl\u0259r boyu unutmayacaq da!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini, Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc Heyd\u0259r \u018fliyev Moskvada tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259zyiql\u0259 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131landan sonra erm\u0259nil\u0259r f\u0259alla\u015fd\u0131lar. Bu hadis\u0259d\u0259n bir ay ke\u00e7m\u0259mi\u015f SSR\u0130 r\u0259hb\u0259ri Mixail Qorba\u00e7ovun m\u00fc\u015faviri, akademik Abel Aqanbekyan Fransada \u201cHumanite\u201d q\u0259zetin\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 o zamank\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin &#8220;m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011funlu\u011funu&#8221; b\u0259yan etdi. Bununla da o, d\u00fcnya erm\u0259nil\u0259rin\u0259 aya\u011fa qalxmaq, Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259k mesaj\u0131n\u0131 verdi. O zaman Qorba\u00e7ovun \u0259zizl\u0259diyi erm\u0259nil\u0259r o q\u0259d\u0259r h\u0259yas\u0131zla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar ki, Erm\u0259nistan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n prezidenti, akademik Viktor Hambarsumyan h\u0259tta SSR\u0130 Ali Sovetinin iclas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":556677,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/0c72cb7e157898990686626959511097032-2.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini, Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc Heyd\u0259r \u018fliyev Moskvada tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259zyiql\u0259 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131landan sonra erm\u0259nil\u0259r f\u0259alla\u015fd\u0131lar. Bu hadis\u0259d\u0259n bir ay ke\u00e7m\u0259mi\u015f SSR\u0130 r\u0259hb\u0259ri Mixail Qorba\u00e7ovun m\u00fc\u015faviri, akademik Abel Aqanbekyan Fransada \u201cHumanite\u201d q\u0259zetin\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 o zamank\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin &#8220;m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011funlu\u011funu&#8221; b\u0259yan etdi. Bununla&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/556676"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=556676"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/556676\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/556677"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=556676"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=556676"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=556676"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}