{"id":564543,"date":"2023-02-14T07:15:22","date_gmt":"2023-02-14T04:15:22","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=564543"},"modified":"2023-02-14T07:15:22","modified_gmt":"2023-02-14T04:15:22","slug":"q%c9%99rbi-az%c9%99rbaycanda-turk-memarliq-irsin%c9%99-erm%c9%99ni-t%c9%99cavuzu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=564543","title":{"rendered":"Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda t\u00fcrk memarl\u0131q irsin\u0259 erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fc"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Vaxtil\u0259 b\u00fct\u00fcn Qafqazda g\u00f6rk\u0259mli v\u0259 h\u00fcnd\u00fcr q\u00fcll\u0259li m\u0259scidl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015fhur olan \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 bu g\u00fcn \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201dd\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 bir m\u00fcs\u0259lman ibad\u0259tgah\u0131ndan \u0259s\u0259r-\u0259lam\u0259t qalmay\u0131b<\/strong><\/em><\/p>\n<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u0259n \u00e7irkin \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n biri olan erm\u0259ni terrorunun tarixi uzun, co\u011frafiyas\u0131 geni\u015fdir. Erm\u0259nil\u0259r d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri terror aktlar\u0131n\u0131 \u0259sas\u0259n t\u00fcrkl\u0259r\u0259 v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdiribl\u0259r. Erm\u0259ni terrorunun bir qolunun da m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni irsin\u0259 y\u00f6n\u0259ldiyi m\u0259lumdur. Erm\u0259ni vandallar\u0131n\u0131n uzun ill\u0259r boyu haz\u0131rda Erm\u0259nistan adland\u0131r\u0131lan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin dig\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirdikl\u0259ri sistemli m\u0259d\u0259niyy\u0259t terrorundan \u0259n \u00e7ox memarl\u0131q abid\u0259l\u0259ri z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kib. Ancaq bu \u00e7ox ciddi v\u0259 qorxulu problem\u0259 uzun ill\u0259r he\u00e7 bir reaksiya verilm\u0259yib. Erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk memarl\u0131q irsin\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259n iri terror \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 apar\u0131blar. \u0130r\u0259vanda 1827-ci il rus i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra ba\u015flanan bu \u0259m\u0259liyyatlar indiy\u0259d\u0259k davam etm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olan \u0130r\u0259van XVI y\u00fczillikd\u0259 qala \u015f\u0259h\u0259r kimi yaran\u0131b. T\u00fcrk-\u0130slam \u015f\u0259h\u0259rsalma \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun inki\u015faf etmi\u015f \u0130r\u0259van XVIII y\u00fczillikd\u0259 Qala, \u015e\u0259h\u0259r, T\u0259p\u0259ba\u015f\u0131 v\u0259 D\u0259mirbulaq hiss\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t idi. Bunlar\u0131n h\u0259r biri m\u00fc\u0259yy\u0259n tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259r qrupu olub. M\u0259\u015fhur frans\u0131z s\u0259yyah\u0131 v\u0259 etnoqraf\u0131 \u0130van \u015eopen (1798-1870) XIX \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259 Rusiyaya g\u0259l\u0259r\u0259k, Qafqaz cani\u015finliyin\u0259 i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259ldikd\u0259n sonra general \u0130.F.Paskevi\u00e7in g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Qafqazda ya\u015fayan xalqlar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u00a0 \u0259halisinin tarixi il\u0259 \u0259laq\u0259dar t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri aparma\u011fa ba\u015flay\u0131b. \u0130.\u015eopen \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Qafqaz xalqlar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n tarixi, etnik t\u0259rkibi, dili, folkloru, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259ti haqq\u0131nda geni\u015f m\u0259lumatlar toplay\u0131b. O, 1832-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vanda 12 m\u0259scid qeyd\u0259 al\u0131b. Bunlara \u201cCame\u201d, \u201c\u015eah Abbas\u201d, \u201cZal xan\u201d, \u201cNovruz\u0259li b\u0259y\u201d, \u201cS\u0259rtib xan\u201d, \u201cH\u00fcseyn\u0259li xan\u201d (G\u00f6y m\u0259scid), \u201cHac\u0131 \u0130mamverdi b\u0259y\u201d, \u201cHac\u0131 C\u0259f\u0259r b\u0259y m\u0259scidl\u0259ri\u201dni misal g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Bu m\u0259scidl\u0259rin b\u0259zil\u0259ri bir s\u0131ra alban abid\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 erm\u0259ni vandallar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259dric\u0259n da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b v\u0259 ya erm\u0259nil\u0259\u015fdirilib. Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, 1912-ci il\u0259 kimi indiki Erm\u0259nistan \u0259razisinin \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda 42, E\u00e7mi\u0259dzin q\u0259zas\u0131nda 33, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 35 m\u0259scid f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib. 1915-ci ild\u0259 is\u0259 \u0130r\u0259van v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur quberniyas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 m\u0259scidl\u0259rin say\u0131n\u0131n artmas\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Burada 382 \u015fi\u0259, 9 s\u00fcnni m\u0259scidi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib. 1918-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq bu m\u0259scidl\u0259rin ham\u0131s\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131laraq m\u0259hv edilib.<\/p>\n<p>\u0130r\u0259vandak\u0131 m\u0259scidl\u0259rin \u0259n q\u0259dimi \u201cS\u0259rdar m\u0259scidi\u201d idi. K\u00f6hn\u0259 m\u0259scid adland\u0131r\u0131lan bu ibad\u0259tgah \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 onun v\u0259ziri R\u0259vanqulu xan \u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131 tikdirdiyi d\u00f6vrd\u0259 in\u015fa edilib. 1589-cu ild\u0259 is\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n yenid\u0259n b\u0259rpa edilib. \u0130r\u0259van qalas\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 v\u0259 S\u0259rdar saray\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cS\u0259rdar m\u0259scidi\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131b. 1918-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r h\u0259min m\u0259scid\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 dolduraraq od vurub yand\u0131r\u0131blar. M\u0259scid insanlarla birlikd\u0259 tamamil\u0259 yan\u0131b k\u00fcl\u0259 d\u00f6n\u00fcb.<\/p>\n<p>H\u00fcnd\u00fcr minar\u0259l\u0259ri olan \u0130r\u0259van m\u0259scidl\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rin m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc\u00a0 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n tikilil\u0259r olub. Bel\u0259 m\u0259scidl\u0259rd\u0259n 4-\u00fc \u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131n \u201cS\u0259h\u0259r\u201d m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015firdi. Bunlar \u201cNovruz\u0259li xan\u201d, \u201cH\u00fcseyn\u0259li xan\u201d (indiki \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201d), \u201cXoca S\u0259f\u0259r b\u0259y\u201d v\u0259 \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259d S\u0259rtib xan\u201d m\u0259scidl\u0259ri idi. Lakin \u0130r\u0259van m\u0259scidl\u0259ri aras\u0131nda s\u0259n\u0259t d\u0259y\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan \u201c\u015eah Abbas m\u0259scidi\u201dnin \u0259h\u0259miyy\u0259ti \u00e7ox b\u00f6y\u00fck idi. 1604-c\u00fc ild\u0259 1-ci \u015eah Abbas \u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131 Osmanl\u0131lardan azad etdikd\u0259n sonra 1606-c\u0131 ild\u0259 \u0130r\u0259van xan\u0131na m\u0259xsus S\u0259rdar saray\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq t\u0259r\u0259find\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir m\u0259scid in\u015fa etdirib. M\u0259scid\u0259 xalq t\u0259r\u0259find\u0259n \u201c\u015eah Abbas m\u0259scidi\u201d ad\u0131 verilib. M\u0259scidin memar\u0131 o zaman\u0131n m\u0259\u015fhur s\u0259n\u0259tkar\u0131 \u015eeyx Bah\u0259ddin idi. G\u0259nc\u0259 m\u0259scidin\u0259 ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 olan \u201c\u015eah Abbas m\u0259scidi\u201dnin kompleksin\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259, kitabxana, mehmanxana v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif obyektl\u0259r daxil idi. \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u0259scidin a\u015f evind\u0259 kas\u0131blara g\u00fcnd\u0259 3 pay yem\u0259k verilirmi\u015f. M\u0259scid dini m\u0259kan olmaqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 ictimai qurumlar\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 yer olmas\u0131 il\u0259 d\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edib. 1918-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u201c\u015eah Abbas m\u0259scidi\u201d yar\u0131mu\u00e7uq v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olsa da sonralar tamamil\u0259 m\u0259hv edilib.<\/p>\n<p>\u0130r\u0259vandak\u0131 \u201cXudab\u0259nd\u0259\u00a0 m\u0259scidi\u201d S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdar\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Xudab\u0259nd\u0259\u00a0 t\u0259r\u0259find\u0259n tikilib. Uzunlu\u011fu 9 metr, eni 6 metr, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc is\u0259 12 metr idi. Ki\u00e7ik mehrab\u0131 olan m\u0259scid bi\u015fmi\u015f q\u0131rm\u0131z\u0131 k\u0259rpicd\u0259n tikilmi\u015fdi. 1685-ci ild\u0259 S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdar\u0131 \u015eah S\u00fcleyman t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259scidin giri\u015f qap\u0131s\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 bir kitab\u0259 d\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u201cD\u0259mirbulaq m\u0259scidi\u201d \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 XVII-XVIII \u0259srl\u0259r\u0259 aid m\u00fcs\u0259lman ibad\u0259t m\u0259kan\u0131 olub. \u015e\u0259h\u0259rin D\u0259mirbulaq m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cD\u0259mirbulaq m\u0259scidi\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131b. M\u0259scidin \u00fcst\u00fcnd\u0259 d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f g\u00fcnl\u00fcy\u0259 g\u00f6r\u0259 ona b\u0259z\u0259n \u201cG\u00fcnl\u00fckl\u00fc m\u0259scid\u201d d\u0259 deyirmi\u015fl\u0259r. M\u0259scid \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin varl\u0131 adamlar\u0131ndan olan Hac\u0131 M\u00fcz\u0259ff\u0259r A\u011fa t\u0259r\u0259find\u0259n in\u015fa etdirilib. 1988-ci il\u0259 kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin dindar m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131na xidm\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259scid el\u0259 h\u0259min ilin fevral\u0131nda erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n h\u00fccuma m\u0259ruz qal\u0131b v\u0259 talan edil\u0259r\u0259k yand\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>\u201cR\u0259c\u0259b pa\u015fa m\u0259scidi\u201d. 1725-ci ild\u0259 R\u0259c\u0259b pa\u015fa t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130r\u0259van qalas\u0131nda in\u015fa edilmi\u015f m\u0259sciddir. Ruslar \u0130r\u0259van\u0131 i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonda (1827) R\u0259c\u0259b pa\u015fan\u0131n in\u015fa etdirdiyi m\u0259scid da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b v\u0259 yerind\u0259 Rus pravoslav kils\u0259si tikilib. \u201cAbbas Mirz\u0259 xan m\u0259scidi\u201d XVIII \u0259srd\u0259 Abbas Mirz\u0259 Qovanl\u0131-Qacar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130r\u0259van qalas\u0131nda in\u015fa etdirilib. 1827-ci ild\u0259 ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b. 2008-ci ild\u0259 is\u0259 tamamil\u0259 s\u00f6k\u00fcl\u00fcb. \u201c\u015e\u00fck\u00fcrb\u0259yli\u00a0 m\u0259scidi\u201d d\u0259 \u0130r\u0259vanda tikilib. 1827-ci ild\u0259 ruslar m\u0259scidin daxilini d\u0259yi\u015fdirib v\u0259\u00a0 ad\u0131n\u0131 \u201cSvyatoy Boqoradi\u00e7\u201d qoyublar. Haz\u0131rda \u201c\u015e\u00fck\u00fcrb\u0259yli m\u0259scidi\u201d rus kils\u0259si kimi f\u0259aliyy\u0259td\u0259dir. \u201cZalhan\u00a0 m\u0259scidi\u201d \u0130r\u0259vanda tikilib. M\u0259scid II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra arxitektura x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri pozularaq \u015f\u0259kil v\u0259 s\u0259rgi binas\u0131 kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>\u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201d qeyd etdiyimiz kimi, haz\u0131rda Erm\u0259nistan\u0131n paytaxt\u0131 \u0130r\u0259vanda qalm\u0131\u015f yegan\u0259 ibad\u0259tgahd\u0131r. Miqyas\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0130r\u0259vandak\u0131 \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201d Qafqazda \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u0259scid olmu\u015fdur. \u015e\u0259rq memarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nadir n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n hesab edil\u0259n \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201din in\u015fas\u0131na H\u00fcseyn\u0259li xan Qacar\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 1760-c\u0131 ild\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015f, 1766-c\u0131 ild\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n memarl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan bu m\u0259scidin eni 66, uzunlu\u011fu 92,2 metrdir. Bu ziyar\u0259tgah \u00e7ar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259vanda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ibad\u0259t etdikl\u0259ri 8 m\u0259scidd\u0259n biri idi. M\u0259scid 28 h\u00fccr\u0259, kitabxana, ibad\u0259tgah v\u0259 3 h\u0259y\u0259td\u0259n ibar\u0259tdir. \u00dcmumilikd\u0259, m\u0259scid 7000 kv.metrlik \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015fir. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Sovet h\u00f6kum\u0259tinin radikal d\u00fcny\u0259vi siyas\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 24 metr olan 4 minar\u0259d\u0259n 3-\u00fc s\u00f6k\u00fcld\u00fc v\u0259 1952-ci ild\u0259n m\u0259scidin bir hiss\u0259si planetariy\u0259, bir hiss\u0259si is\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259 \u00e7evrildi. M\u0259scid 20-ci \u0259srd\u0259 iki d\u0259f\u0259 yand\u0131r\u0131l\u0131b. Birinci d\u0259f\u0259 1918-ci ild\u0259, ikinci d\u0259f\u0259 is\u0259 1955-ci ilin mart\u0131nda. H\u0259min vaxt az\u0259rbaycanl\u0131 din xadimi Mahmud Aruzo\u011flu, h\u0259yat yolda\u015f\u0131 v\u0259 22 n\u0259f\u0259r t\u00fcrk alimi m\u0259scidd\u0259 ibad\u0259t ed\u0259rk\u0259n erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yand\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>1995-ci ild\u0259 \u0130ranla Erm\u0259nistan aras\u0131nda imzalanan m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n \u0130ran h\u00f6kum\u0259ti \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201din yenid\u0259n qurulmas\u0131 x\u0259rcl\u0259rini \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Rekonstruksiya i\u015fl\u0259ri \u0130ran\u0131n \u201cBonyade Mostez\u0259fan v\u0259 Canbazane Enqelabe Eslami\u201d fonduna h\u0259val\u0259 edildi. M\u0259scidd\u0259 son tamamlama i\u015fl\u0259ri 2006-c\u0131 ild\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Haz\u0131rda Erm\u0259nistan r\u0259smil\u0259ri \u201cG\u00f6y m\u0259scidi\u201d xaricd\u0259n g\u0259l\u0259n qonaqlara \u201cFars m\u0259scidi\u201d, yaxud da \u201c\u0130ran m\u0259scidi\u201d kimi t\u0259qdim edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da sadalanan faktlar s\u00fcbut edir ki, t\u0259kc\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Erm\u0259nistan adlanan v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcnyan\u0131n sivil \u00f6lk\u0259si kimi beyn\u0259lxalq al\u0259m\u0259 t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan bir d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus tarixi-memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rin\u0259, onlar\u0131n maddi irsin\u0259 qar\u015f\u0131 s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda m\u0259d\u0259ni vandalizm aktlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si bu g\u00fcn d\u0259 davam etdirilir. \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201d bu g\u00fcn erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bir kabusa \u00e7evrilib. F\u00fcrs\u0259t d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fk\u0259n onu s\u00f6km\u0259dikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 indi pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131q \u00e7\u0259kirl\u0259r. Yegan\u0259 yollar\u0131 is\u0259 \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201din m\u0259nsublu\u011funu farslar\u0131n aya\u011f\u0131na yazmaqd\u0131r. \u018flah\u0259zr\u0259t h\u0259qiq\u0259ti is\u0259 nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, \u00e7uvalda gizl\u0259tm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vaxtil\u0259 b\u00fct\u00fcn Qafqazda g\u00f6rk\u0259mli v\u0259 h\u00fcnd\u00fcr q\u00fcll\u0259li m\u0259scidl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015fhur olan \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 bu g\u00fcn \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201dd\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 bir m\u00fcs\u0259lman ibad\u0259tgah\u0131ndan \u0259s\u0259r-\u0259lam\u0259t qalmay\u0131b B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u0259n \u00e7irkin \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n biri olan erm\u0259ni terrorunun tarixi uzun, co\u011frafiyas\u0131 geni\u015fdir. Erm\u0259nil\u0259r d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri terror aktlar\u0131n\u0131 \u0259sas\u0259n t\u00fcrkl\u0259r\u0259 v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdiribl\u0259r. Erm\u0259ni terrorunun bir qolunun da m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni irsin\u0259 y\u00f6n\u0259ldiyi m\u0259lumdur. Erm\u0259ni vandallar\u0131n\u0131n uzun ill\u0259r boyu haz\u0131rda Erm\u0259nistan adland\u0131r\u0131lan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin dig\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirdikl\u0259ri sistemli m\u0259d\u0259niyy\u0259t terrorundan \u0259n \u00e7ox memarl\u0131q abid\u0259l\u0259ri z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kib. Ancaq bu \u00e7ox ciddi v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":564544,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-2.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Vaxtil\u0259 b\u00fct\u00fcn Qafqazda g\u00f6rk\u0259mli v\u0259 h\u00fcnd\u00fcr q\u00fcll\u0259li m\u0259scidl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015fhur olan \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 bu g\u00fcn \u201cG\u00f6y m\u0259scid\u201dd\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 bir m\u00fcs\u0259lman ibad\u0259tgah\u0131ndan \u0259s\u0259r-\u0259lam\u0259t qalmay\u0131b B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u0259n \u00e7irkin \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n biri olan erm\u0259ni terrorunun tarixi uzun, co\u011frafiyas\u0131 geni\u015fdir. Erm\u0259nil\u0259r d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri terror aktlar\u0131n\u0131 \u0259sas\u0259n t\u00fcrkl\u0259r\u0259 v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdiribl\u0259r. Erm\u0259ni terrorunun bir qolunun da&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/564543"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=564543"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/564543\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/564544"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=564543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=564543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=564543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}