{"id":566067,"date":"2023-02-17T06:59:01","date_gmt":"2023-02-17T03:59:01","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=566067"},"modified":"2023-02-17T06:59:01","modified_gmt":"2023-02-17T03:59:01","slug":"mill%c9%99tin-milliliyini-saxlayan-onun-dilidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=566067","title":{"rendered":"Mill\u0259tin milliliyini saxlayan onun dilidir"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Bu aforizm ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 sevgisinin ifad\u0259sidir<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Dil h\u0259r bir xalq\u0131n milli kimliyinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Onu qorumaq, ya\u015fatmaq, \u0259slind\u0259, xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015famas\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259sdiq etm\u0259sidir. H\u0259r bir xalq\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu onun dili il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. K.U\u015finski demi\u015fdir: \u201cBir mill\u0259tin, xalq\u0131n var\u0131n\u0131, d\u00f6vl\u0259tini \u0259lind\u0259n alsan, o mill\u0259t \u00f6lm\u0259z, ya\u015fayar. Ancaq ana dilini \u0259lind\u0259n alsan, h\u0259min mill\u0259t m\u0259hv olar\u201d.<\/p>\n<p>\u201c\u00d6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn ad\u0131 var \u2013 Az\u0259rbaycan. \u00d6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn dili var \u2013 Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u00e7ox da g\u00f6z\u0259l dilimiz var. \u00c7ox bel\u0259 l\u0259zz\u0259tli dilimiz var. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan dili h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259zizdir. Mill\u0259tin milliliyini saxlayan onun dilidir\u201d.<\/p>\n<p>Bu fikirl\u0259r d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik salnam\u0259mizd\u0259 silinm\u0259z izl\u0259r qoymu\u015f, az\u0259rbaycanl\u0131 olmas\u0131 il\u0259 \u00f6m\u00fcr boyu f\u0259xr etmi\u015f, milli q\u00fcrur v\u0259 iftixar m\u0259nb\u0259yimiz olan Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 m\u0259xsusdur v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259mzi kimi q\u0259bul edilir.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Ulu \u00d6nd\u0259rin indiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u0259man\u0259ti, onun z\u0259ngin v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li irsi is\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli s\u0259rv\u0259tidir. Bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s miras\u0131 qoruyub saxlamaq h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259zif\u0259sidir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Az\u0259rbaycanda birinci d\u0259f\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldiyi ilk g\u00fcnd\u0259n Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 t\u0259r\u0259qqisi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259r g\u00f6rd\u00fc. Bunlardan \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 bir d\u00f6vl\u0259t xadimi kimi b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t t\u0259dbirl\u0259rind\u0259, r\u0259smi y\u0131\u011f\u0131ncaqlarda Az\u0259rbaycan dilind\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131 idi. Bu b\u00fct\u00fcn Sovetl\u0259r birliyi \u00fc\u00e7\u00fcn bir n\u00fcmun\u0259 idi. Ona edil\u0259n t\u0259zyiql\u0259r\u0259 baxmayaraq Ulu \u00d6nd\u0259r Az\u0259rbaycan dilinin g\u00f6z\u0259lliyini, z\u0259nginliyini \u00f6z natiqlik istedad\u0131 il\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya s\u0259rgil\u0259di. Ulu \u00d6nd\u0259r \u00fcmumrespublika t\u0259dbirl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaqdan \u00e7\u0259kinmirdi, ne\u00e7\u0259 ill\u0259r \u0259rzind\u0259 k\u00fcnc\u0259 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lan dilimizin sabah\u0131na i\u015f\u0131q sal\u0131r, c\u0259sar\u0259ti, \u015f\u0259xsi n\u00fcmun\u0259si il\u0259 milyonlarla insan\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7\u0259nl\u0259rin ifad\u0259\u00e7isin\u0259 \u00e7evrilir, haqq s\u00f6z\u00fc deyir, dilimizin \u0259n ali m\u0259rt\u0259b\u0259y\u0259 layiq oldu\u011funu b\u0259yan edirdi. O zaman \u00fc\u00e7\u00fcn ad\u0259t olunmam\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259dbirl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaq, Az\u0259rbaycan dilin\u0259 aid \u0259s\u0259rl\u0259r\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t etm\u0259kl\u0259 v\u0259 onlar\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 almas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k, Az\u0259rbaycan dilli \u0259d\u0259biyyat\u0131 yaradan b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131lara x\u00fcsusi d\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131n\u0131n verilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131. Bu d\u00f6vrd\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131nda, h\u0259m dilimizin t\u0259drisi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin \u00fcmumt\u00fcrk dill\u0259rin kontekstind\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck u\u011furlar qazan\u0131lm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 1969-cu ild\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin 50 illik yubileyinin ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar\u0131 v\u0259 bu yubileyd\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 x\u00fcsusi qeyd olunmal\u0131d\u0131r. 1994-c\u00fc ild\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin 75 illiyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f iclas\u0131nda Ulu \u00d6nd\u0259r bu hadis\u0259ni bel\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirdi: \u201cXatirimd\u0259dir, universitetin 50 illik yubileyind\u0259 m\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, \u00f6z ana dilimd\u0259, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131m. O vaxt bu b\u00f6y\u00fck sensasiya kimi q\u0259bul olundu. T\u0259\u0259cc\u00fcb do\u011furdu ki, respublikan\u0131n r\u0259hb\u0259ri Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir v\u0259 he\u00e7 d\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 pis dan\u0131\u015fm\u0131r. B\u0259zil\u0259ri m\u0259ni bu hadis\u0259 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 t\u0259brik etdil\u0259r. Dilini sev\u0259n, milli ruhla ya\u015fayanlar bunu do\u011furdan, b\u00f6y\u00fck hadis\u0259 kimi q\u0259bul etdil\u0259r.<\/p>\n<p>Ancaq m\u0259n is\u0259 onlara dedim ki, qeyri-adi he\u00e7n\u0259 yoxdur. Bu m\u0259nim ana dilimdir v\u0259 ana dilind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k b\u00f6y\u00fck q\u0259hr\u0259manl\u0131q deyil. Ana dilini bilm\u0259m\u0259k, onu qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259m\u0259k, \u015f\u00fcbh\u0259siz, xalq\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda q\u0259bah\u0259tdir\u201d.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin bu c\u0259sar\u0259tli add\u0131m\u0131 Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131nda ruh y\u00fcks\u0259kliyi yaratd\u0131. Heyd\u0259r \u018fliyev s\u0259n\u0259t adamlar\u0131n\u0131n, yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259rin b\u00f6y\u00fck dostu idi. 60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d poemas\u0131na g\u00f6r\u0259 B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259ni siyasi t\u0259qibl\u0259rd\u0259n qorumas\u0131, X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk\u0259, M\u0259mm\u0259d Araza, dig\u0259r Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131na, qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259si, ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 ustad s\u0259n\u0259tkarlar\u0131m\u0131za SSR\u0130-nin \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fckafatlar\u0131n\u0131, f\u0259xri adlar\u0131n\u0131 t\u0259qdim etm\u0259si \u0259slind\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan dilin\u0259, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131na g\u00f6st\u0259ril\u0259n b\u00f6y\u00fck qay\u011f\u0131n\u0131n parlaq t\u0259zah\u00fcr\u00fc idi.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin \u0259sas atributlar\u0131ndan biri kimi dil xalq\u0131n milli varl\u0131\u011f\u0131, milli s\u0259rv\u0259tidir. Torpaq, bayraq q\u0259d\u0259r m\u00fcq\u0259dd\u0259s olan dilin m\u00fcst\u0259qil inki\u015faf\u0131, z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 n\u00fcfuzu bilavasit\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilikl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu amill\u0259r qloballa\u015fma d\u00f6vr\u00fc olan m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilinin istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 inki\u015faf\u0131na y\u00fcks\u0259k h\u0259ssasl\u0131q v\u0259 diqq\u0259tl\u0259 yana\u015fma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi Heyd\u0259r \u018fliyevin b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ana dilin\u0259, d\u00f6vl\u0259t dilin\u0259 sevgi m\u00fch\u00fcm yer tutub. \u201cH\u0259r bir xalq\u0131n milliliyini, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini ya\u015fadan, inki\u015faf etdir\u0259n onun dilidir\u201d dey\u0259n dahi r\u0259hb\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tinin birinci m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259, d\u0259qiq des\u0259k 1978-ci ild\u0259 &#8211; sovet ideologiyas\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin konstitusiyaya d\u00f6vl\u0259t dili kimi daxil edilm\u0259si zaman\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0259sl q\u0259hr\u0259manl\u0131q v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nlik m\u00fcmun\u0259si idi. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra is\u0259 d\u00f6vl\u0259t dil siyas\u0259ti x\u00fcsusi keyfiyy\u0259t qazand\u0131. M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin irad\u0259sini ifad\u0259 ed\u0259n bu siyas\u0259ti Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri h\u0259yata ke\u00e7irdi. Heyd\u0259r \u018fliyevin 1993-c\u00fc ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 respublika h\u0259rc-m\u0259rclik m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b h\u0259qiqi m\u00fcst\u0259qillik yoluna q\u0259d\u0259m qoydu. \u00dcmummilli Liderin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na r\u0259hb\u0259rliyinin m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 &#8211; 2001-ci ild\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman\u0131 il\u0259 yeni tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili siyas\u0259tinin miqyas\u0131 daha da geni\u015fl\u0259ndi. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bu d\u00f6vrd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u0259d\u0259bi dilimiz s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda y\u00fcks\u0259k status qazand\u0131, d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda qanun q\u0259bul olundu, lat\u0131n qrafikas\u0131 b\u0259rpa edildi. 2001-ci ilin 9 avqustunda imzalanan n\u00f6vb\u0259ti F\u0259rmanla 1 avqust tarixi \u00f6lk\u0259mizd\u0259 Ana dili v\u0259 \u0259lifba g\u00fcn\u00fc elan olundu.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 ana dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1969-cu ild\u0259n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 milli dil siyas\u0259tinin, 1993-c\u00fc ild\u0259n etibar\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik siyas\u0259tinin davam\u0131 v\u0259 qanunauy\u011fun n\u0259tic\u0259si idi.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev g\u0259nc n\u0259slin ana dilini d\u00fczg\u00fcn, h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 elmi \u0259saslar z\u0259minind\u0259 m\u0259nims\u0259m\u0259sini t\u00f6vsiy\u0259 etdi: \u201c\u00d6z dilini sevm\u0259y\u0259n adam \u00f6z tarixini bil\u0259 bilm\u0259z. Ana dilini bilm\u0259y\u0259n g\u0259nc Nizamini oxuya bilm\u0259z. F\u00fczulini oxuya bilm\u0259z. C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259ni oxuya bilm\u0259z. \u018fg\u0259r onlar\u0131 oxuya bilm\u0259s\u0259, o, tariximizi bilm\u0259y\u0259c\u0259k, bizim m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi bilm\u0259y\u0259c\u0259k. Onlar\u0131 bilm\u0259s\u0259, o, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r olmayacaq, onda v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik duy\u011fular\u0131, hissiyyat\u0131 olmayacaq\u201d.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131, onun t\u0259tbiqi sah\u0259sinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 yaban\u00e7\u0131 t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorunmas\u0131, habel\u0259 bu dilin safl\u0131\u011f\u0131, t\u0259mizliyi istiqam\u0259tind\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu\u011fu siyas\u0259t bu g\u00fcn m\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n u\u011furla davam etdirilir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidentinin 9 aprel 2013-c\u00fc il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201d q\u0259bul edilib. Proqram \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t dil siyas\u0259ti b\u00fct\u00fcn parametrl\u0259r \u00fczr\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Dil komissiyas\u0131, Terminologiya kommissiyas\u0131, Toponimika komissiyas\u0131, Orfoqrafiya komissiyas\u0131 yarad\u0131l\u0131b v\u0259 bu komissiyalar zaman ke\u00e7dikc\u0259 xeyli t\u0259kmill\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin &#8220;Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259nin daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d 1 noyabr 2018-ci il tarixli F\u0259rman\u0131 m\u00fcst\u0259qil \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l olaraq apar\u0131lan m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259tin m\u0259ntiqi davam\u0131, h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259rin yeni m\u0259rh\u0259l\u0259sidir.<\/p>\n<p>Qloballa\u015fma d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin ideyalar\u0131 i\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u00f6lk\u0259 miqyas\u0131nda ana dilimizin, Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131nda, yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flan\u0131b. Bu d\u00f6vrd\u0259 dil\u00e7il\u0259r v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, ziyal\u0131lar qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 ana dilinimizn safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaqdan, \u0259d\u0259bi dil normalar\u0131na riyay\u0259t olunmas\u0131na n\u0259zar\u0259t etm\u0259kd\u0259n, dili yad \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259kd\u0259n ibar\u0259tdir. Ulu \u00d6nd\u0259rin s\u00f6yl\u0259diyi kimi: \u201cDilimizi qorumaq, daha da inki\u015faf etdirm\u0259k bizim \u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259zif\u0259mizdir\u201d.<\/p>\n<p>Dil h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n atributlardan biridir. Az\u0259rbaycan dili Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli dili, eyni zamanda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dilidir. Bu dild\u0259n t\u0259kc\u0259 respublikam\u0131zda deyil, h\u0259m d\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 istifad\u0259 olunur. D\u00fcnyan\u0131n 87 \u00f6lk\u0259sind\u0259 bu dild\u0259 dan\u0131\u015fanlar vard\u0131r. Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ya\u015fayan bir s\u0131ra azsayl\u0131 xalqlar lah\u0131c, tal\u0131\u015f, tat, qr\u0131z, saxur v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 Az\u0259rbaycan dilind\u0259n ikinci ana dili kimi istifad\u0259 edirl\u0259r. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n z\u0259ngin milli dill\u0259rind\u0259n olan Az\u0259rbaycan dili \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus g\u00f6z\u0259lliyi v\u0259 ah\u0259ngi il\u0259, xo\u015f avaz yaradan s\u0259sl\u0259r sistemi il\u0259, z\u0259ngin r\u0259ngar\u0259ng s\u00f6z ehtiyatlar\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259nir.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 totalitar Sovet rejimi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259si \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. Ulu \u00d6nd\u0259r bununla g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin milli r\u0259mzl\u0259rind\u0259n birini m\u0259har\u0259tl\u0259 qorumu\u015fdur. Bu b\u00f6y\u00fck tarixi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs idi. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olmas\u0131 u\u011frunda d\u00f6nm\u0259z m\u00fcbariz\u0259si dilimizin inki\u015faf tarixinin q\u0131z\u0131l h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259ndir. D\u00f6vl\u0259t dili u\u011frunda ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 aparan \u00dcmummilli Lider ziyal\u0131lar\u0131, xalq\u0131 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi ya\u015famaq h\u00fcququ u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259ri s\u0259f\u0259rb\u0259r etmi\u015fdir. B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n \u00f6z nitqind\u0259 x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r ki, Konstitusiya v\u0259t\u0259nda\u015flara t\u0259hsil h\u00fcququ vermi\u015fdir. Bu h\u00fcquq ana dilind\u0259 oxumaq imkan\u0131 il\u0259 t\u0259min olunur. Bu, \u0259slind\u0259 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili statusunu qorumaq m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edirdi. Az\u0259rbaycanda dil\u00e7i aliml\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259k diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, milli dild\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n kitablar\u0131n tirajlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r ana dilinin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan dilinin i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m yetir\u0259n \u00dcmummilli Lider Az\u0259rbaycan dilinin ad\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 qaytarm\u0131\u015fd\u0131r. 1995-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 haz\u0131rlanark\u0259n d\u00f6vl\u0259t dilinin nec\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu t\u0259klifl\u0259rin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 ana dilimizin Az\u0259rbaycan dili adland\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259nirdi. Geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1995-ci ild\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si yolu il\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan sonra ana dilimizin inki\u015faf\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 i\u015fi daha da g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan dilini t\u0259dris ed\u0259n v\u0259 bu i\u015fd\u0259n \u015f\u0259r\u0259f duyan biz m\u00fc\u0259lliml\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ox m\u00fch\u00fcm, m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259zif\u0259l\u0259r dayan\u0131r. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, Az\u0259rbaycan dilinin i\u015fl\u0259nm\u0259 areal\u0131n\u0131n, t\u0259sir dair\u0259sinin geni\u015fl\u0259ndiyi, onun t\u0259drisin\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t verildiyi indiki zamanda dil\u00e7i aliml\u0259rimiz, ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z, m\u00fc\u0259lliml\u0259rimiz v\u0259 b\u00fct\u00fcn ictimaiyy\u0259t bu \u015f\u0259r\u0259fli missiyan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 var q\u00fcvv\u0259si il\u0259 \u00e7al\u0131\u015facaq, Ulu \u00d6nd\u0259rin Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 namin\u0259 q\u0259bul etdiyi q\u0259rarlar\u0131n, imzalad\u0131\u011f\u0131 qanunlar\u0131n, F\u0259rman v\u0259 s\u0259r\u0259ncamlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 nail olacaqlar.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin m\u00fcst\u0259qil v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n h\u0259r biri \u00f6z dili il\u0259 f\u0259xr edir v\u0259 \u00f6z dilini sevirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki bu dil &#8220;D\u0259mir yumruq\u201d dilidir, bu dil &#8220;Xar\u0131 b\u00fclb\u00fcl\u201d dilidir, bu dil d\u00fcnyan\u0131 s\u00fclh\u0259, \u0259min-amanl\u0131\u011fa s\u0259sl\u0259y\u0259n dildir. Bu dil 30 illik h\u0259sr\u0259t\u0259 son qoyan igidl\u0259rin, Poladlar\u0131, C\u0259bray\u0131llar\u0131, Xudayarlar\u0131, ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 bel\u0259 q\u0259hr\u0259manlar\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259tir\u0259n analar\u0131n, qalib v\u0259 lider d\u00f6vl\u0259tin dilidir.<\/p>\n<p><strong>P\u0259rvan\u0259 \u0130smay\u0131lova,<\/strong><br \/>\n<u>S\u0259naye v\u0259 Texnologiya Kollecinin direktor m\u00fcavini,<br \/>\nQabaqc\u0131l t\u0259hsil i\u015f\u00e7isi<\/u><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu aforizm ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 sevgisinin ifad\u0259sidir Dil h\u0259r bir xalq\u0131n milli kimliyinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Onu qorumaq, ya\u015fatmaq, \u0259slind\u0259, xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015famas\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259sdiq etm\u0259sidir. H\u0259r bir xalq\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu onun dili il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. K.U\u015finski demi\u015fdir: \u201cBir mill\u0259tin, xalq\u0131n var\u0131n\u0131, d\u00f6vl\u0259tini \u0259lind\u0259n alsan, o mill\u0259t \u00f6lm\u0259z, ya\u015fayar. Ancaq ana dilini \u0259lind\u0259n alsan, h\u0259min mill\u0259t m\u0259hv olar\u201d. \u201c\u00d6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn ad\u0131 var \u2013 Az\u0259rbaycan. \u00d6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn dili var \u2013 Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u00e7ox da g\u00f6z\u0259l dilimiz var. \u00c7ox bel\u0259 l\u0259zz\u0259tli dilimiz var. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan dili h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259zizdir. Mill\u0259tin milliliyini saxlayan onun&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":566068,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b93e78c6160775244782658852110123796-1.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Bu aforizm ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilin\u0259 sevgisinin ifad\u0259sidir Dil h\u0259r bir xalq\u0131n milli kimliyinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Onu qorumaq, ya\u015fatmaq, \u0259slind\u0259, xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015famas\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259sdiq etm\u0259sidir. H\u0259r bir xalq\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu onun dili il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. K.U\u015finski demi\u015fdir: \u201cBir mill\u0259tin, xalq\u0131n var\u0131n\u0131, d\u00f6vl\u0259tini \u0259lind\u0259n alsan, o mill\u0259t \u00f6lm\u0259z, ya\u015fayar. Ancaq ana dilini \u0259lind\u0259n alsan, h\u0259min mill\u0259t&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/566067"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=566067"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/566067\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/566068"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=566067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=566067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=566067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}