{"id":567944,"date":"2023-02-21T14:11:53","date_gmt":"2023-02-21T11:11:53","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=567944"},"modified":"2023-02-21T14:11:53","modified_gmt":"2023-02-21T11:11:53","slug":"agilli-k%c9%99nd-n%c9%99dir-v%c9%99-az%c9%99rbaycan-ucun-n%c9%99-v%c9%99d-edir-arasdirma-foto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=567944","title":{"rendered":"\u201cA\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d n\u0259dir v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 v\u0259d edir? &#8211; ARA\u015eDIRMA + FOTO"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnya \u0259halisi durmadan art\u0131r. 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 10 milyarddan \u00e7ox insan ya\u015fayaca\u011f\u0131 t\u0259xmin edilir. D\u00fcnya \u0259halisinin \u00fc\u00e7d\u0259 ikisind\u0259n \u00e7oxu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ya\u015fayacaq v\u0259 bu insanlar\u0131n qidalanmas\u0131 m\u00fctl\u0259qdir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn cibimizd\u0259 komp\u00fcter da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q, h\u0259tta astronavtlar\u0131 kosmosa g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilirik. Amma, eyni zamanda, planetimizd\u0259ki doqquz n\u0259f\u0259rd\u0259n biri acl\u0131q \u00e7\u0259kir. D\u00fcnyada texnoloji inki\u015fafa r\u0259\u011fm\u0259n, qida istehsal\u0131 planetimizi m\u0259hv ed\u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259nayel\u0259rd\u0259n biridir. Amazon \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259 me\u015f\u0259l\u0259r yand\u0131r\u0131laraq soya tarlalar\u0131 sal\u0131n\u0131r. C\u0259nubi \u0130spaniyada \u00e7iy\u0259l\u0259k istehsal\u0131 torpa\u011f\u0131 qurudur, su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 qlobal bir problemdir. Bir s\u00f6zl\u0259, d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 qida istehsal\u0131 s\u0259b\u0259bi il\u0259 t\u0259bi\u0259t \u00e7ox ciddi z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u00fcr. Zaman is\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 ir\u0259lil\u0259yir. D\u00fcnya \u0259halisi artd\u0131qca qida t\u0259l\u0259bi d\u0259 art\u0131r. Bu gedi\u015fl\u0259, qida t\u0259l\u0259bat\u0131 2050-ci ild\u0259 2 d\u0259f\u0259 arta bil\u0259r&#8230;<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p><strong>B\u0259s, bu kimi qlobal problemin potensial h\u0259lli n\u0259dir? N\u0259 etm\u0259liyik ki, qar\u015f\u0131dan g\u0259l\u0259n qida f\u0259lak\u0259tini \u00f6nl\u0259y\u0259 bil\u0259k?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cA\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d. Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox yeni olan bu ifad\u0259nin mahiyy\u0259tini, \u0259slind\u0259, bir \u00e7oxumuz bilmirik. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d yaln\u0131z bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f paneli vasit\u0259sil\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n alternativ enerji il\u0259 q\u0131zd\u0131r\u0131lan, internetl\u0259 t\u0259min edil\u0259n evl\u0259rd\u0259n, g\u00fcn\u00fcn vaxt\u0131na g\u00f6r\u0259 i\u015f\u0131qlar\u0131 avtomatik yan\u0131b-s\u00f6n\u0259n k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259n, kamera m\u00fc\u015fahid\u0259si alt\u0131nda olan fermalardan, pivod sistemi il\u0259 suvar\u0131lan \u0259kin sah\u0259l\u0259rind\u0259n v\u0259 ya s\u00fcdver\u0259n in\u0259kl\u0259ri insan \u0259li d\u0259ym\u0259d\u0259n sa\u011fan aparatlardan ibar\u0259tdir. \u018fslind\u0259 is\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d s\u0131rf m\u00fcasir k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sistemidir. Burada h\u0259r hans\u0131 bir m\u0259hsulu \u0259kib-bec\u0259r\u0259n insanlar deyil, komp\u00fcterl\u0259rdir. Bu sisteml\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 tamamil\u0259 avtomatla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, sahibkar-torpaq, sahibkar-d\u00f6vl\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri r\u0259q\u0259msalla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bu arada, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201di \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u201dl\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131rmayaq. Bunlar tamamil\u0259 ayr\u0131 v\u0259 mahiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259n\u0259n konseptl\u0259rdir. \u201cA\u011f\u0131ll\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u201d daha geni\u015fmiqyasl\u0131 v\u0259 daha \u00e7ox\u00e7e\u015fidlidir. Bu, b\u00fct\u00f6v bir \u015f\u0259h\u0259rin r\u0259q\u0259msalla\u015fmas\u0131, h\u0259r bir xidm\u0259tin elektronla\u015fmas\u0131, h\u0259r bir enerjinin alternativl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 s. dem\u0259kdir. Lakin b\u00fcg\u00fcnk\u00fc m\u00f6vzumuzda \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u201dd\u0259n deyil, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201dl\u0259rd\u0259n b\u0259hs ed\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>\u201cA\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d dey\u0259nd\u0259 a\u011flag\u0259l\u0259n ilk yerl\u0259rd\u0259n biri Niderlandd\u0131r (ke\u00e7mi\u015f Hollandiya). Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu k\u0259ndin nec\u0259 bir yer oldu\u011funu daha yax\u0131ndan bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Niderland t\u0259cr\u00fcb\u0259sini \u00f6yr\u0259ndik.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzIvNDc5NzM4OGYtYzA4OS00ZmMwLWJiN2EtOGZjZDIzMDVmYWFiL2hqZ2hnICgxKS5qcGciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=a453053ba0a4f26d\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Niderland Avropada ki\u00e7ik bir d\u00f6vl\u0259tdir, \u0259razisi AB\u015e-d\u0259n 200 d\u0259f\u0259 ki\u00e7ikdir. Buna r\u0259\u011fm\u0259n, Niderland AB\u015e-d\u0259n sonra d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck ikinci qida ixracat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. B\u0259s\u00a0k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259l\u0259ri \u00fcmum\u0259n 1 milyon hektardan \u00e7ox olmayan, torpaqlar\u0131 daha \u00e7ox d\u0259nizd\u0259n xilas edil\u0259n, g\u00fcn\u0259\u015fi az g\u00f6r\u0259n Niderland buna nec\u0259 nail olur?<\/p>\n<p>\u0130lkin ara\u015fd\u0131rmam\u0131za g\u00f6r\u0259, niderlandl\u0131lar bunu y\u00fcks\u0259k h\u0259ssasl\u0131q g\u00f6st\u0259ril\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 il\u0259 bacar\u0131rlar. Bu g\u00fcn Niderland d\u00fcnyada \u0259n m\u0259hsuldar, y\u00fcks\u0259k texnologiya il\u0259 t\u0259chiz olunmu\u015f k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sistemini yaratmas\u0131 v\u0259 onu inki\u015faf etdirm\u0259si il\u0259 \u00f6y\u00fcn\u00fcr. B\u0259s\u00a0bu sistemi nec\u0259 qurublar?<\/p>\n<p>Vageningen Universiteti.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzIvMGIwMzY5M2QtYTExZi00MDNkLWEzZjQtYjc5YmQxZmE4YWQ0L3dhZ2VuaW5nZW5jYW1wdXMuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=fcf5e9e97410fe58\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Bu universitet Niderland\u0131n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 s\u0259nayesinin h\u0259r\u0259k\u0259tverici g\u00fccl\u0259rind\u0259n biridir. Buradak\u0131 aliml\u0259r durmadan qar\u015f\u0131dak\u0131 ill\u0259rd\u0259 insanlar\u0131 b\u0259sl\u0259y\u0259 bilm\u0259nin yollar\u0131n\u0131 axtar\u0131rlar. Q\u0131sa bir n\u00fcmun\u0259: onlar bitkil\u0259rd\u0259 nec\u0259 i\u015f\u0259 yarad\u0131\u011f\u0131na dair f\u0259rqli r\u0259ngl\u0259ri test edirl\u0259r. Lakin b\u00fct\u00fcn bunlar istilik, karbondioksid, konsentrasiya, n\u0259m, k\u00fcl\u0259k ax\u0131n\u0131 kimi dig\u0259r faktorlar da n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq edilir. Universitetd\u0259 t\u0259m\u0259l olaraq bir bitkinin nec\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fcn\u0259 dair ola bildikc\u0259 \u00e7ox m\u0259lumat toplay\u0131rlar. Bu m\u0259lumat\u0131 bitkinin nec\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fcn\u0259 dair simulyator v\u0259 komp\u00fcter modell\u0259rin\u0259 inteqrasiya edirl\u0259r. M\u0259lumdur ki, bitkil\u0259r fotosintez ad\u0131 veril\u0259n bir prosesl\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcr. Sad\u0259 dill\u0259 des\u0259k, bitkid\u0259ki h\u00fcceyr\u0259l\u0259r g\u00fcn\u0259\u015f enerjisini \u015f\u0259k\u0259r\u0259 \u00e7evirir. Universitetin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 bu prosesi \u00f6l\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi sensorlardan istifad\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzIvMzE5OGI4MzktYjdkMi00ZDIxLTgzYjMtMTdlMDNkNjU0M2RlL3NlbnNvcnIuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=b1dd14c9f5b9d1b9\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Sensorlar yarpa\u011f\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 yerl\u0259\u015fdirilir v\u0259 fotosintez prosesi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Bu aparatla, \u0259slind\u0259, bitkinin n\u0259 q\u0259d\u0259r karbondioksid ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcrl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, fotosintezin nec\u0259 i\u015fl\u0259diyini \u00f6yr\u0259nirl\u0259r. Daha sonra bu m\u0259lumat bitkinin nec\u0259 performans g\u00f6st\u0259rdiyini simulyasiya ed\u0259n komp\u00fcter modell\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015fdirilir. Modell\u0259r daha do\u011fru hala g\u0259tirildikd\u0259n sonra bir az f\u0259rqli \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259 d\u0259 bitkinin nec\u0259 reaksiya g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yini t\u0259xmin ed\u0259r\u0259k \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259rtin n\u0259 ola bil\u0259c\u0259yini m\u00fc\u0259yy\u0259n edirl\u0259r. Bunlar i\u015f\u0131\u011f\u0131n parlaql\u0131\u011f\u0131, r\u0259ngi, istilik v\u0259 s. ola bil\u0259r. Y\u0259ni\u00a0ilk \u00e7\u00f6z\u00fcm qidan\u0131 v\u0259 ya \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ri \u00e7\u00f6l \u015f\u0259raitind\u0259 t\u0259bii \u00fcsulla yeti\u015fdirm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, kontrollu bir ortam (istixana) yaratmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu zaman is\u0259 istixanan\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 olma\u011fa g\u0259r\u0259k yoxdur. Texnologiya h\u0259r \u015feyi k\u0259nardan kontrol edir. Bu kontrollar\u0131 is\u0259 bitkil\u0259rin zaman\u0131nda suland\u0131\u011f\u0131ndan, do\u011fru miqdarda enerji ald\u0131\u011f\u0131ndan \u0259min olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn edirl\u0259r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzIvZjA5MjkyODktOWIyNS00YWIyLWEwNDEtNzVjYzU0NzhlNjFhL2lzaXEtc2Vuc29yLmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=45b7011a8cb008eb\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Bu, bir i\u015f\u0131q sensorudur.<\/p>\n<p>Sensor istixanaya g\u0259l\u0259n i\u015f\u0131q miqdar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcr. \u00c7\u00fcnki bitkil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas b\u00f6y\u00fcm\u0259 faktoru i\u015f\u0131qd\u0131r. \u00c7ox i\u015f\u0131q varsa, bitkil\u0259rin daha \u00e7ox suya, daha \u00e7ox g\u00fcbr\u0259y\u0259 ehtiyac\u0131 var, daha y\u00fcks\u0259k istilik t\u0259l\u0259b oluna bil\u0259r. Y\u0259ni bu texnoloji sistemd\u0259 i\u015f\u0131q sensoru a\u00e7ar \u00fcns\u00fcrd\u00fcr.<\/p>\n<p>M\u00fcasir k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda b\u00fct\u00fcn bitkil\u0259r yuvalarda v\u0259 ya qablarda yeti\u015fdirilir. Bitkil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 olunmayan art\u0131q su damc\u0131s\u0131 toplanaraq t\u0259krar istifad\u0259 olunur. Bu, m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox ciddi \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131r\u0131r. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn dey\u0259k ki, bu \u015f\u0259kild\u0259 sah\u0259d\u0259 (torpaqda) eyni miqdarda pomidor yeti\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdiyimiz suyun sad\u0259c\u0259 y\u00fczd\u0259 10-u istifad\u0259 edilir. Y\u0259ni sah\u0259d\u0259 su miqdar\u0131 10 qat \u00e7ox s\u0259rf olunur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu m\u00fcasir sistemd\u0259 i\u015fin \u0259sas t\u0259r\u0259fi suyun d\u00f6vr olunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzIvYTE2ZTg5MGMtOThiNi00NDFkLWJkYzEtOWM3MTc1ZjQ4NDUyLzUxNTEuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=ae53169dc1b27555\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Vageningen Universitetinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri hesab edirl\u0259r ki, y\u00fcks\u0259k m\u0259hsuldarl\u0131q s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istixanalar ideal sensorlara v\u0259 komp\u00fcterl\u0259r\u0259 malik olmal\u0131d\u0131r. Komp\u00fcter sensorlar vasit\u0259sil\u0259 hans\u0131 m\u0259hsulun n\u0259y\u0259 ehtiyac\u0131 oldu\u011fu bilgisin\u0259 dayanaraq, bitkinin ehtiyac duydu\u011fu g\u00fcbr\u0259 miqdar\u0131 da daxil olmaqla, onun tam olaraq n\u0259 q\u0259d\u0259r su ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sbit edir. El\u0259c\u0259 d\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcalar\u0131n\u0131 kontrol ed\u0259n aparatlar n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulandan \u00e7ox d\u00fc\u015f\u0259n g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcas\u0131n\u0131n qaba\u011f\u0131n\u0131 al\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, bir m\u0259hsulun bec\u0259rilm\u0259sin\u0259 dair h\u0259r \u015fey n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda olur&#8230;<\/p>\n<p>D\u00fcnyada m\u00fcasir k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sistemi il\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u0130sraildir. \u0130srail texnologiyadan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 k\u0259nd h\u0259yat\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f bir s\u0131ra \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin\u0259 malikdir. Bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r ad\u0259t\u0259n k\u0259nd icmalar\u0131nda internet ba\u011flant\u0131s\u0131, b\u0259rpa olunan enerji sisteml\u0259ri v\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 evl\u0259r\u201d kimi a\u011f\u0131ll\u0131 infrastrukturun qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu layih\u0259l\u0259rin m\u0259qs\u0259di davaml\u0131 v\u0259 ya\u015fana bil\u0259n k\u0259nd icmalar\u0131 yaratmaq, eyni zamanda, t\u0259hsil, s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 dig\u0259r vacib xidm\u0259tl\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130sraild\u0259ki \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201din bir n\u00fcmun\u0259si \u00f6lk\u0259nin c\u0259nub hiss\u0259sind\u0259, \u0130ordaniya il\u0259 s\u0259rh\u0259d\u0259 yax\u0131n \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Arava vadisidir. Arava vadisi bir ne\u00e7\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 icmas\u0131n\u0131n v\u0259 ki\u00e7ik \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 bir \u0259razidir. Son ill\u0259rd\u0259 \u0130srail h\u00f6kum\u0259ti v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259\u015fkilatlar sakinl\u0259rin h\u0259yat keyfiyy\u0259tini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq v\u0259 yeni iqtisadi imkanlar yaratmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Arava vadisini \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d\u0259 \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzEvYWJmZmNjMTEtMjE4YS00MWUzLTlkNWEtODk3NWI2NGVkZjVmL2FyYXZhLmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=2f6940e003fa8f45\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Arava vadisind\u0259ki \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc g\u00fcn\u0259\u015f enerjisi sisteml\u0259ri, internet ba\u011flant\u0131s\u0131 v\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 evl\u0259r\u201d kimi m\u00fcxt\u0259lif texnologiyalar\u0131n qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. M\u0259s\u0259l\u0259n, k\u0259ndd\u0259ki evl\u0259r sakinl\u0259rin \u0259n\u0259n\u0259vi elektrik \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmaqla \u00f6z enerji istifad\u0259sin\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n smart sisteml\u0259rl\u0259 t\u0259chiz olunub. Bundan \u0259lav\u0259, k\u0259nd y\u00fcks\u0259ks\u00fcr\u0259tli internet\u0259 malikdir ki, bu da sakinl\u0259rin onlayn t\u0259hsil v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n, el\u0259c\u0259 d\u0259 yeni biznes imkanlar\u0131ndan yararlanmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, \u0130sraild\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri k\u0259nd sakinl\u0259rinin h\u0259yat keyfiyy\u0259tini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq, eyni zamanda, yeni iqtisadi imkanlar yaratmaq v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi infrastrukturdan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r&#8230;<\/p>\n<p>\u201cA\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d sektorunda son ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpan add\u0131mlar atmaqdad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cVodafone A\u011f\u0131ll\u0131 K\u0259nd\u201d ba\u015fdan-ba\u015fa m\u00fcasir k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 texnologiyalar\u0131n\u0131 v\u0259 \u0130KT t\u0259tbiql\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n bir k\u0259nddir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzEvZmYyNDk5MTEtN2E1YS00OTU0LWI5MzQtNWE2MzhiYzkwNTVlL3ZvZGFmb24tLS5qcGciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=9f121b4b068792fd\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Burada m\u0259hsuldarl\u0131q \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 texnologiya\u201d il\u0259 art\u0131r\u0131l\u0131r. K\u0259ndd\u0259 30-a yax\u0131n beyn\u0259lxalq firman\u0131n texnoloji m\u0259hsullar\u0131ndan istifad\u0259 edilir. Burada a\u011f\u0131ll\u0131 sisteml\u0259rl\u0259 torpaq sah\u0259sinin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc apar\u0131l\u0131r. Sensorlar vasit\u0259sil\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n m\u0259lumatlarla tarlalar\u0131 n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sulama, qulluq v\u0259 m\u0259hsul y\u0131\u011f\u0131m\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar fermerin a\u011f\u0131ll\u0131 telefonu v\u0259 tabletl\u0259rind\u0259n yoxlan\u0131l\u0131r. \u201cVodafone A\u011f\u0131ll\u0131 K\u0259nd\u201dd\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131\u201d sulama sisteml\u0259ri, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131\u201d istixana\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 meyv\u0259\u00e7ilik, n\u0259m sensorlar\u0131 v\u0259 meteoroloji stansiya, erk\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q sisteml\u0259ri, kollektiv sa\u011f\u0131m v\u0259 heyvan izl\u0259m\u0259 sisteml\u0259ri, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n monitorinqi m\u0259rk\u0259zi, laboratoriya v\u0259 r\u0259q\u0259msal kitabxana kimi proqram v\u0259 t\u0259tbiql\u0259r yer al\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzEvYTczNjMxYTMtM2Q1Yi00M2NmLTlkMTAtNTU1YjkxZjY3MzU4L2dvcnNlbC0zLmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=4e04f2daef8f03a2\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u201cTorbil\u201d ad\u0131 veril\u0259n bir sisteml\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na \u00fcmumi n\u0259zar\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bu sistem sahibkar-h\u00f6kum\u0259t, el\u0259c\u0259 d\u0259 sahibkar-t\u0259s\u0259rr\u00fcfat m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini elektronla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>\u0130ndi is\u0259 g\u0259l\u0259k Az\u0259rbaycana. Bildiyiniz kimi, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ilk \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d layih\u0259si i\u015f\u011faldan azad edil\u0259n Z\u0259ngilan rayonunun A\u011fal\u0131 k\u0259ndind\u0259 icra olunur. 21 oktyabr 2021-ci il tarixind\u0259 Prezident\u00a0<strong>\u0130lham \u018fliyev<\/strong>\u00a0\u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f olark\u0259n bildirildi ki, k\u0259nd \u0259n son texnologiya v\u0259 s\u00fcr\u0259tli internetl\u0259 t\u0259min edil\u0259c\u0259k, burada ictimai ferma yarad\u0131lacaq, peyin emal\u0131ndan g\u00fcbr\u0259 v\u0259 bioqaz \u0259ld\u0259 edil\u0259c\u0259k. H\u0259m\u00e7inin, bitki x\u0259st\u0259likl\u0259rini, suvarma v\u0259 hava il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n iqlim stansiyalar\u0131 qura\u015fd\u0131r\u0131lacaq, pivod suvarma sisteml\u0259ri yarad\u0131lacaq. El\u0259c\u0259 d\u0259 karbondioksid emissiyas\u0131 sertifikat\u0131na malik olan \u201cArximed\u201d qur\u011fusu \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201din b\u00fct\u00fcn daxili elektrik enerjisi ehtiyac\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259c\u0259k v\u0259 art\u0131q qalan enerjini xaric\u0259 satmaq m\u00fcmk\u00fcn olacaq. Bundan ba\u015fqa, \u0259halinin \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi xidm\u0259tl\u0259r\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, d\u00f6vl\u0259t xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 rahat \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 t\u0259min edil\u0259c\u0259k. B\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131ll\u0131 idar\u0259etm\u0259 sistemi is\u0259 data v\u0259 t\u0259hlil m\u0259rk\u0259zind\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzEvNzZhMzIxZjEtNzRlYy00MTcyLWJlM2EtOGFiYjc0M2ZlNzZjL3ByZXppZGVudF96ZW5naWxhbl9hZ2lsbGlfa2VuZF8yNzA1MjJfNTcuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=ba632461210ce4bf\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Az\u0259rbaycan da \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d konsepsiyas\u0131 \u00fczr\u0259 art\u0131q ilk add\u0131mlar\u0131n\u0131 atmaqdad\u0131r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, \u201cAz\u0259rkosmos\u201dun t\u0259qdim etdiyi imkanlar da \u00f6lk\u0259mizd\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131r\u0131r. Bununla bel\u0259, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r ictimaiyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 maraql\u0131d\u0131r. Hans\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r tamamlan\u0131b, hans\u0131lar h\u0259l\u0259\u00a0icra m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259dir? \u201cA\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201di \u0259hat\u0259 ed\u0259n v\u0259 orada t\u0259tbiq edil\u0259n m\u00fcasir texnologiya (avadanl\u0131qlar, i\u015f prinsipi) hans\u0131 beyn\u0259lxalq standarta (t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sertifikat\u0131na) \u0259saslan\u0131r? v\u0259 s.<\/p>\n<p>Bu kimi suallarla bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u00f6nc\u0259 h\u0259m K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyin\u0259, h\u0259m d\u0259 Prezidentin C\u0259bray\u0131l, Z\u0259ngilan v\u0259 Qubadl\u0131 \u00fczr\u0259 X\u00fcsusi N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdik. Nazirlikd\u0259n bildirildi ki, layih\u0259nin icras\u0131 onlar\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 deyil. Eyni zamanda, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d konsepsiyas\u0131 \u00fczr\u0259 nazirlik t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259l\u0259lik he\u00e7 bir layih\u0259 icra olunmur.<\/p>\n<p>M\u00f6vzu \u0259traf\u0131nda dig\u0259r suallar\u0131 is\u0259 ekspertl\u0259r\u0259 \u00fcnvanlad\u0131q:<\/p>\n<ul>\n<li>Az\u0259rbaycanda icra olunmaqda olan \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201din konsepsiyas\u0131n\u0131 v\u0259 t\u0259tbiq edil\u0259n konkret i\u015fi nec\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirsiniz? Effekt varm\u0131 v\u0259 ya olacaqm\u0131?<\/li>\n<li>Az\u0259rbaycan\u0131n daha hans\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201dl\u0259r yaratmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, potensial n\u0259dir v\u0259 hans\u0131 sah\u0259l\u0259r daha perspektivlidir<\/li>\n<li>\u201cA\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn riskl\u0259r n\u0259dir? Y\u0259ni bel\u0259 bir k\u0259ndd\u0259 hans\u0131 riskl\u0259r \u00f6nc\u0259d\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259li v\u0259 ona qar\u015f\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir?<\/li>\n<li>Reall\u0131qd\u0131r ki, r\u0259q\u0259msal sektorda n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcasir texnologiyaya sahib olsan da, onlar\u0131 i\u015fl\u0259d\u0259 bil\u0259n m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 ehtiyac var. Bu ehtiyac\u0131n t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259l\u0259r edilm\u0259lidir?<\/li>\n<\/ul>\n<p>H\u0259ms\u00f6hb\u0259timiz ADA Universitetinin dekan\u0131, dosent\u00a0<strong>Anar V\u0259liyevdir<\/strong>.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzEvYzFmZTFhYjQtOWM4ZS00YzU0LThjYTItYjZhNjI0OWU1MGZkL2FuYXJfdmVsaXlldi5qcGciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=1aa93ed2ae04b1aa\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>O hesab edir ki, A\u011fal\u0131 k\u0259ndind\u0259 n\u00fcmun\u0259 kimi t\u0259qdim olunan \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d layih\u0259si effektiv oldu:<\/p>\n<p>\u201cCamaat ora qay\u0131da bilibs\u0259, bu, dig\u0259r ke\u00e7mi\u015f m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yax\u015f\u0131 bir siqnald\u0131r ki, onlar f\u0259rqli bir \u015f\u0259rait\u0259 qay\u0131d\u0131rlar. Art\u0131q onlar n\u00fcmun\u0259vi bir yerd\u0259 ya\u015fayacaqlar. Bu k\u0259ndl\u0259rd\u0259 h\u0259yat t\u0259rzi f\u0259rqli olacaq. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, m\u0259nim fikrimc\u0259, psixoloji olaraq bu layih\u0259nin effekti var v\u0259 olacaq. Onun iqtisadi effektini is\u0259 zaman g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k. N\u0259 m\u0259nada? Bir \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201di yaratmaq, oradak\u0131 infrastrukturu qurmaq bir az baha ba\u015fa g\u0259l\u0259c\u0259k. Bel\u0259 k\u0259ndl\u0259r bir ne\u00e7\u0259 d\u0259n\u0259 v\u0259 bir-birin\u0259 yax\u0131n olmal\u0131d\u0131r ki, infrastruktura az v\u0259sait s\u0259rf olunsun. Bir k\u0259ndi yaratmaqla biz \u00e7ox pul x\u0259rcl\u0259yirik v\u0259 inanm\u0131ram ki, Az\u0259rbaycanda y\u00fczl\u0259rl\u0259 bel\u0259 k\u0259nd yarad\u0131la bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki bu, maddi c\u0259h\u0259td\u0259n m\u00fcmk\u00fcn deyil. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 siyasi v\u0259 psixoloji t\u0259r\u0259find\u0259n baxaraq, dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259ndi\u201dn effektivliyi var, onun iqtisadi t\u0259r\u0259fini is\u0259 zaman g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k\u201d.<\/p>\n<p>A.V\u0259liyev qeyd etdi ki, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201dl\u0259rin qurulmas\u0131 regiondan as\u0131l\u0131 deyil. Bel\u0259 k\u0259ndl\u0259ri h\u0259r bir rayonda yaratmaq olar. Sad\u0259c\u0259, buna t\u0259l\u0259bat v\u0259 yana\u015fma olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cY\u0259ni n\u0259inki Qaraba\u011fda, \u00f6lk\u0259nin dig\u0259r rayonlar\u0131nda da bel\u0259 k\u0259ndl\u0259r yaratmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sad\u0259c\u0259 olaraq, Qaraba\u011fda h\u0259r \u015fey s\u0131f\u0131rdan yarad\u0131l\u0131r, infrastruktur s\u0131f\u0131rdan qurulur. Ona g\u00f6r\u0259 orada \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d tikm\u0259k rahatd\u0131r, n\u0259inki m\u00f6vcud olan k\u0259ndl\u0259rd\u0259 evl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131b yeni x\u0259tl\u0259r \u00e7\u0259km\u0259k. Bu bax\u0131mdan, Qaraba\u011f\u0131n h\u0259r bir yerind\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201dl\u0259r yaratmaq olar, sad\u0259c\u0259 olaraq, baxmaq laz\u0131md\u0131r ki, buna harada daha \u00e7ox ehtiyac var. Y\u0259ni biz hara ist\u0259yirik ki, insanlar\u0131m\u0131z qay\u0131ts\u0131n. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu g\u00fcn vacib regionlar\u0131m\u0131zdan biri La\u00e7\u0131n rayonudur. Burada \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201dl\u0259r yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, insanlar oraya qay\u0131ts\u0131nlar. M\u0259nc\u0259, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201dl\u0259ri bundan sonra La\u00e7\u0131nda &#8211; Zabux v\u0259 Sus k\u0259ndl\u0259rind\u0259, Hadrutda v\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n \u0259traf\u0131nda yaratmaq bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydal\u0131 olar\u201d, &#8211; dey\u0259 o bildirib.<\/p>\n<p>Riskl\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n, A.V\u0259liyev ilk olaraq vur\u011fulad\u0131 ki, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201dl\u0259rin sal\u0131nmas\u0131 h\u0259r bir \u00f6lk\u0259y\u0259 baha ba\u015fa g\u0259lir:<\/p>\n<p>\u201cBizim riskimiz odur ki, ola bilsin, 5-6 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d tikdik, sonra pulumuz qurtard\u0131, n\u0259 ed\u0259c\u0259yik?! Bu bax\u0131mdan, k\u0259ndi tikm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l fikirl\u0259\u015fm\u0259liyik ki, bunu nec\u0259 ucuzla\u015fd\u0131ra bil\u0259rik. \u0130kinci m\u0259nada is\u0259 biz bu k\u0259ndl\u0259ri n\u00fcmun\u0259vi k\u0259nd kimi yarad\u0131r\u0131q. Ola bilsin, biz Koreyadan, AB\u015e-d\u0259n adam \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r\u0131q ki, biz \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d yarad\u0131r\u0131q, g\u0259lin biz\u0259 k\u00f6m\u0259k edin. Halbuki, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d qurulark\u0259n o k\u0259ndd\u0259 ya\u015fayan insanlar \u00f6zl\u0259ri dem\u0259lidirl\u0259r ki, komfort h\u0259yatlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 laz\u0131md\u0131r. Ola bil\u0259r o k\u0259ndd\u0259 ya\u015fayan adam dey\u0259r ki, bizd\u0259n he\u00e7 kim soru\u015fmay\u0131b bu k\u0259ndi nec\u0259 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir, bizi k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcbl\u0259r v\u0259 deyibl\u0259r ki, burada ya\u015famal\u0131san. Ona g\u00f6r\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bel\u0259 probleml\u0259r olanda insanlar orada ya\u015famaq ist\u0259m\u0259y\u0259c\u0259k, \u00e7\u00fcnki ona uy\u011fun deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, insanlar dey\u0259 bil\u0259r ki, m\u0259n\u0259 internet laz\u0131m deyil, klub, yaxud kinoteatr laz\u0131md\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 biz insanlardan soru\u015fmal\u0131y\u0131q ki, bu \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259ndi\u201d nec\u0259 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, n\u0259 ist\u0259yirsiniz?\u201d.<\/p>\n<p>Ekspert \u0259lav\u0259 etdi ki, \u0259halinin say\u0131, s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 az olan yerl\u0259rd\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d tikm\u0259y\u0259 g\u0259r\u0259k yoxdur. \u0130nsanlar\u0131n say\u0131 5-10 min olmal\u0131d\u0131r ki, datan\u0131 y\u0131\u011fark\u0259n q\u0259rar ver\u0259k: \u201cR\u0259q\u0259msall\u0131qla ba\u011fl\u0131 riskl\u0259r d\u0259 var, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki. Kiberh\u00fccumlar h\u0259r an ola bil\u0259r. Amma m\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck risk kimi burada kiberh\u00fccumlar\u0131 yox, maddi m\u0259s\u0259l\u0259ni g\u00f6r\u00fcr\u0259m. Bir ne\u00e7\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d tikm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn maliyy\u0259 \u00e7atd\u0131ra bil\u0259c\u0259yikmi?<\/p>\n<p>\u201cA\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201din \u0259sas m\u0259qs\u0259di insand\u0131r, texnologiya yox. Biz is\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d\u0259 texnologiya kimi bax\u0131r\u0131q. \u201cA\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d yeni q\u0259rarverm\u0259 mexanizmi v\u0259 insanlara ba\u011fl\u0131 olan bir yerdir\u201d.<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan \u0130nformasiya v\u0259 Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 S\u0259nayesi Assosiasiyas\u0131\u201d (A\u0130KTSA) \u0130ctimai Birliyinin \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin s\u0259dri\u00a0<strong>Elvin Abbasov<\/strong>\u00a0is\u0259 bildirdi ki, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u201d, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d sisteml\u0259ri b\u00fct\u00fcn qurumlar\u0131n inteqrasiyal\u0131 i\u015fl\u0259m\u0259sini t\u0259l\u0259b edir. Y\u0259ni d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 bir-biri il\u0259 payla\u015fmal\u0131d\u0131r: \u201cH\u0259r qurum \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131ll\u0131 sisteml\u0259r yarad\u0131r, bu qurumlar\u0131n sisteml\u0259ri birl\u0259\u015f\u0259nd\u0259, vahid olanda, ortaq, inteqrasiyal\u0131 bir sistem yarad\u0131landa olur \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u201d v\u0259 ya \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMDIvMjEvMTEvNDUvMzEvNTlhZjE2ZTctMmU0NC00YTE1LWEwNDMtY2Y3MmViMjY3MTIzL2VsdmluX2FiYmFzb3YuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=89199a3b02c469c9\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u0130KT m\u00fct\u0259x\u0259ssisinin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, Z\u0259ngilandak\u0131 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d konsepsiyas\u0131n\u0131 Milan v\u0259 ya Barselonadak\u0131 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d konseptin\u0259 otuzdura bilm\u0259rik. \u00c7\u00fcnki h\u0259r birind\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rqli iqlim \u015f\u0259raiti var. Bir yerd\u0259 k\u00fcl\u0259k \u00e7oxdur, bir yerd\u0259 isti hava&#8230;<\/p>\n<p>\u201cM\u0259s\u0259l\u0259n, K\u00fcrd\u0259mird\u0259 qura\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcn\u0259\u015f paneli Qusarda he\u00e7 bir i\u015f\u0259 yaramayacaq. Ona g\u00f6r\u0259 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 k\u0259nd\u201d, \u201ca\u011f\u0131ll\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u201d konsepti bar\u0259d\u0259 vahid bir \u015fey axtar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Bununla ba\u011fl\u0131 vahid \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fanlara da irad tutulmal\u0131d\u0131r ki, bu, konseptdir, bu, h\u0259min yerin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259, co\u011frafi m\u00f6vqeyin\u0259 g\u00f6r\u0259dir\u201d, &#8211; dey\u0259 o qeyd edib.<\/p>\n<p>E.Abbasov bu sah\u0259d\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis azl\u0131\u011f\u0131ndan da gileyl\u0259ndi. Vur\u011fulad\u0131 ki, Az\u0259rbaycan\u0131n rayonlar\u0131nda y\u00fczl\u0259rl\u0259 SCADA sisteml\u0259ri qurulub. Amma \u0259ks\u0259riyy\u0259ti i\u015fl\u0259mir: \u201cBir d\u0259f\u0259 bir layih\u0259nin t\u0259qdimat\u0131nda m\u0259nd\u0259n soru\u015fdular ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r SCADA sistemi qurmusunuz, dedim 1 517 \u0259d\u0259d. Dedil\u0259r ki, bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r onlarda h\u0259r hans\u0131 bir problem meydana g\u0259libmi? Dedim bir d\u0259n\u0259 d\u0259 olsun problem olmay\u0131b. T\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndil\u0259r ki, nec\u0259 y\u0259ni he\u00e7 bir problem \u00e7\u0131xmay\u0131b?! Dedim \u00e7\u00fcnki onlar\u0131 i\u015fl\u0259tm\u0259yibl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259 bel\u0259dir, biz sistemi qururuq, onu istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn insan yoxdur. \u0130nsan var, sad\u0259c\u0259, h\u0259min sisteml\u0259ri oxuyub \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259mir, deyir h\u0259r g\u00fcn da\u015f da\u015f\u0131y\u0131m, amma o d\u00fcym\u0259y\u0259 basmayaca\u011fam. Y\u0259ni intellektual i\u015f\u0259 deyil, fiziki i\u015f\u0259 \u00f6n\u0259m veririk. \u018fsas problemimiz d\u0259 budur\u201d.<\/p>\n<p>\u201cTrend\u201d \u0130nformasiya Agentliyi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya \u0259halisi durmadan art\u0131r. 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 10 milyarddan \u00e7ox insan ya\u015fayaca\u011f\u0131 t\u0259xmin edilir. D\u00fcnya \u0259halisinin \u00fc\u00e7d\u0259 ikisind\u0259n \u00e7oxu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ya\u015fayacaq v\u0259 bu insanlar\u0131n qidalanmas\u0131 m\u00fctl\u0259qdir. Bu g\u00fcn cibimizd\u0259 komp\u00fcter da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q, h\u0259tta astronavtlar\u0131 kosmosa g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilirik. Amma, eyni zamanda, planetimizd\u0259ki doqquz n\u0259f\u0259rd\u0259n biri acl\u0131q \u00e7\u0259kir. D\u00fcnyada texnoloji inki\u015fafa r\u0259\u011fm\u0259n, qida istehsal\u0131 planetimizi m\u0259hv&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":567945,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",620,413,false],"newsmatic-featured":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",620,413,false],"newsmatic-list":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",600,400,false],"newsmatic-thumb":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",300,200,false],"newsmatic-small":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",143,95,false],"newsmatic-grid":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",375,250,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/FotoJet-63-1-1.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"D\u00fcnya \u0259halisi durmadan art\u0131r. 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 10 milyarddan \u00e7ox insan ya\u015fayaca\u011f\u0131 t\u0259xmin edilir. D\u00fcnya \u0259halisinin \u00fc\u00e7d\u0259 ikisind\u0259n \u00e7oxu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ya\u015fayacaq v\u0259 bu insanlar\u0131n qidalanmas\u0131 m\u00fctl\u0259qdir. Bu g\u00fcn cibimizd\u0259 komp\u00fcter da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q, h\u0259tta astronavtlar\u0131 kosmosa g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilirik. Amma, eyni zamanda, planetimizd\u0259ki doqquz n\u0259f\u0259rd\u0259n biri acl\u0131q \u00e7\u0259kir. D\u00fcnyada texnoloji inki\u015fafa r\u0259\u011fm\u0259n, qida istehsal\u0131 planetimizi m\u0259hv...","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/567944"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=567944"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/567944\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/567945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=567944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=567944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=567944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}