{"id":569515,"date":"2023-02-25T10:43:58","date_gmt":"2023-02-25T07:43:58","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=569515"},"modified":"2023-02-25T10:43:58","modified_gmt":"2023-02-25T07:43:58","slug":"d%c9%99r%c9%99l%c9%99y%c9%99z-mahali-tarixi-yurd-yerimiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=569515","title":{"rendered":"D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131: Tarixi yurd yerimiz"},"content":{"rendered":"<p>Q\u0259dim yurd yerimiz olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131-\u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z tarixi vilay\u0259tinin da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. Mahal \u015fimalda Basarke\u00e7\u0259r yaylas\u0131, \u015f\u0259rqd\u0259\u00a0Z\u0259ng\u0259zur silsil\u0259si, c\u0259nubda\u00a0\u018fl\u0259y\u0259z da\u011flar\u0131, q\u0259rbd\u0259 is\u0259\u00a0S\u0259lim a\u015f\u0131r\u0131m\u0131\u00a0yerl\u0259\u015f\u0259n h\u00fcnd\u00fcr da\u011flarla \u0259hat\u0259 olunmu\u015fdur. \u00dcmumi sah\u0259si 2304 kvadratmetr olan, \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n\u00a0az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u00a0ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z-\u018fl\u0259y\u0259z d\u0259r\u0259si toponimi orta \u0259srl\u0259rd\u0259 inzibati-\u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fc m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nm\u0259kl\u0259, geni\u015f \u0259razini \u0259hat\u0259 emi\u015fdir. XVIII \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259\u00a0Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin\u00a0idar\u0259si alt\u0131nda olan Nax\u00e7\u0131van sanca\u011f\u0131n\u0131n 14 nahiy\u0259sind\u0259n biri d\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z idi. Bu d\u00f6vrd\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z nahiy\u0259si 102 k\u0259ndi \u0259hat\u0259 edirdi. Xalq b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259, 3 hiss\u0259y\u0259 ayr\u0131l\u0131rd\u0131: \u015e\u0259rqi D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Q\u0259rbi D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z v\u0259 \u015e\u0259rurun\u00a0da\u011fl\u0131q hiss\u0259si.<\/p>\n<p>D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z toponimi Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u201ciki da\u011f v\u0259 ya t\u0259p\u0259 aras\u0131nda \u00e7uxur\u201d m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259n\u0259n d\u0259r\u0259 s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u201calag\u00f6z\u201d t\u00fcrk etnonimi \u0259sas\u0131nda yaranm\u0131\u015fd\u0131r.\u00d6lk\u0259 mahallara b\u00f6l\u00fcn\u0259nd\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u0259yal\u0259ti t\u0259rkibind\u0259 5 mahal, o c\u00fcml\u0259d\u0259n D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131 t\u0259\u015fkil olundu ki, bu da sonralar \u015e\u0259rur mahal\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131 ad\u0131 il\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 t\u0259rkibin\u0259 daxil edildi. \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131 \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (1827-1840) \u015e\u0259rur mahal\u0131 kimi onun t\u0259rkibin\u0259, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z is\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131\u011f\u0131na daxil idi. \u00c7ar Rusiyas\u0131 Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra burada \u201cErm\u0259ni vilay\u0259ti\u201d yaratm\u0131\u015fd\u0131. 1840-c\u0131 il inzibati-\u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fc zaman\u0131 \u201cErm\u0259ni vilay\u0259ti\u201d l\u0259\u011fv edildi, \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van q\u0259zalar\u0131 t\u0259\u015fkil olundu. 1870-ci ild\u0259 is\u0259 \u015e\u0259rur v\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z torpaqlar\u0131 \u0259sas\u0131nda yeni q\u0259za- \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131 t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>1828-ci ild\u0259 Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda ba\u011flanm\u0131\u015f T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 \u0259z\u0259li torpa\u011f\u0131m\u0131z olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycana, el\u0259c\u0259 d\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sinin n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u00f6lg\u0259 k\u0259skin demoqrafik d\u0259yi\u015fikliy\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259 ki, k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l b\u00f6lg\u0259d\u0259ki ail\u0259l\u0259rin 94,1 faizi az\u0259rbaycanl\u0131lar, 5,8 faiz erm\u0259nil\u0259r t\u0259\u015fkil edirdis\u0259, k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259rd\u0259n sonra erm\u0259ni ail\u0259l\u0259ri 25,8 faiz\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. 1828-1830-cu ill\u0259rd\u0259 \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z\u0259 2773 erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p>1897-ci il m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zin sah\u0259si 2972,3 kv.km, \u0259halisi 76551 n\u0259f\u0259r idi. \u018fhalinin 70,5 faizi az\u0259rbaycanl\u0131, 27,5 faizi erm\u0259ni olmu\u015fdur. 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zin az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisi d\u0259h\u015f\u0259tli soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, sa\u011f qalanlar is\u0259 \u00f6z do\u011fma yerl\u0259rini t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edilmi\u015fl\u0259r. Terror\u00e7u Andronik Ozanyan\u0131n h\u00fccumundan k\u00f6k\u0259nli m\u00fcs\u0259lman-t\u00fcrk \u0259halisini xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan h\u00fcdudlar\u0131na daxil olan Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sinin IV Qafqaz Ordusunun Musa Qarab\u0259kir Pa\u015fan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259sg\u0259r-zabit hey\u0259tinin bir ta\u011f\u0131m\u0131 da D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131nda olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131n\u0131n x\u0259rit\u0259si 1902-\u0441u ilin \u201cQafqaz t\u0259qvimi\u201dnd\u0259\u00a0 verilmi\u015f x\u0259rit\u0259 \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlan\u0131b. 1918\u20131920-ci ill\u0259rd\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zin az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisi d\u0259h\u015f\u0259tli soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, sa\u011f qalanlar is\u0259 \u00f6z do\u011fma yerl\u0259rini t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edildi. Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z b\u00f6lg\u0259si he\u00e7 bir \u0259sas olmadan, Az\u0259rbaycandan qopar\u0131l\u0131b Erm\u0259nistana verilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn XX \u0259sr boyu az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 apar\u0131lan soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 soyda\u015flar\u0131m\u0131z Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan o c\u00fcml\u0259d\u0259n D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259n zorla deportasiya olunmu\u015flar.<\/p>\n<p>1920-ci il avqustun 10-da Rusiya K(b)P-nin Qafqaz B\u00fcrosu Az\u0259rbaycan SSR-in r\u0259hb\u0259rliyinin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmadan Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z b\u00f6lg\u0259sini Erm\u0259nistana verm\u0259k b\u0259r\u0259d\u0259 q\u0259rar \u00e7\u0131xar\u0131b. Zaqafqaziya M\u0130K-in 1929-cu il 18 fevral tarixli q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan SSR-in rayonla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131 l\u0259\u011fv edilmi\u015f, t\u0259rkibind\u0259ki Qurdqulaq, Xa\u00e7ik, Horadiz k\u0259ndl\u0259ri torpaqlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 Erm\u0259nistana qat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu, Moskva m\u00fcqavil\u0259sinin (1921) v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259sinin (1921) \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259, eyni zamanda, beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na tamamil\u0259 zidd idi. Erm\u0259nistan SSR rayonla\u015fd\u0131r\u0131lan zaman D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131 Ke\u015fi\u015fk\u0259nd v\u0259 Soylan rayonlar\u0131na b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z (d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f ad\u0131 Ayotsdzor) da\u011f silsil\u0259si Arpa \u00e7ay\u0131 il\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u00e7ay\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. \u015e\u0259rqd\u0259 Z\u0259ng\u0259zur zirv\u0259sin\u0259 qovu\u015fur. Uzunlu\u011fu 70 km, \u0259n h\u00fcnd\u00fcr zirv\u0259si K\u00fck\u00fc da\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrk yurdu D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131nda \u0259halinin zorla qovulmas\u0131, deportasiyas\u0131 ba\u015flam\u0131\u015f, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 v\u0259 l\u0259\u011fv olunmas\u0131 1988-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 davam etmi\u015f, 48 k\u0259nd bir d\u0259f\u0259, 49 k\u0259nd 2 d\u0259f\u0259, 16 k\u0259nd 3 d\u0259f\u0259, 4 k\u0259nd 4 d\u0259f\u0259, 1 k\u0259nd 5 d\u0259f\u0259 deportasiyaya m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 l\u0259\u011fv olunmu\u015f, \u0259halisi zorak\u0131l\u0131qla qovulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>G\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k \u00f6lk\u0259mizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n s\u00f6yl\u0259diyi kimi, soyda\u015flar\u0131m\u0131z \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n min ill\u0259r boyu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tarixi torpaqlar\u0131m\u0131za, el\u0259c\u0259 d\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131na qay\u0131dacaqlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0259dim yurd yerimiz olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131-\u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z tarixi vilay\u0259tinin da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. Mahal \u015fimalda Basarke\u00e7\u0259r yaylas\u0131, \u015f\u0259rqd\u0259\u00a0Z\u0259ng\u0259zur silsil\u0259si, c\u0259nubda\u00a0\u018fl\u0259y\u0259z da\u011flar\u0131, q\u0259rbd\u0259 is\u0259\u00a0S\u0259lim a\u015f\u0131r\u0131m\u0131\u00a0yerl\u0259\u015f\u0259n h\u00fcnd\u00fcr da\u011flarla \u0259hat\u0259 olunmu\u015fdur. \u00dcmumi sah\u0259si 2304 kvadratmetr olan, \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n\u00a0az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u00a0ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z-\u018fl\u0259y\u0259z d\u0259r\u0259si toponimi orta \u0259srl\u0259rd\u0259 inzibati-\u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fc m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nm\u0259kl\u0259, geni\u015f \u0259razini \u0259hat\u0259 emi\u015fdir. XVIII \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259\u00a0Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin\u00a0idar\u0259si alt\u0131nda olan Nax\u00e7\u0131van sanca\u011f\u0131n\u0131n 14 nahiy\u0259sind\u0259n biri d\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z idi. Bu d\u00f6vrd\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z nahiy\u0259si 102 k\u0259ndi \u0259hat\u0259 edirdi. Xalq b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259, 3 hiss\u0259y\u0259 ayr\u0131l\u0131rd\u0131: \u015e\u0259rqi D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Q\u0259rbi D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z v\u0259 \u015e\u0259rurun\u00a0da\u011fl\u0131q hiss\u0259si. D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z toponimi Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u201ciki&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":569516,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/c5f7756d167240856240475931710944418-4.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Q\u0259dim yurd yerimiz olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131-\u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z tarixi vilay\u0259tinin da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. Mahal \u015fimalda Basarke\u00e7\u0259r yaylas\u0131, \u015f\u0259rqd\u0259\u00a0Z\u0259ng\u0259zur silsil\u0259si, c\u0259nubda\u00a0\u018fl\u0259y\u0259z da\u011flar\u0131, q\u0259rbd\u0259 is\u0259\u00a0S\u0259lim a\u015f\u0131r\u0131m\u0131\u00a0yerl\u0259\u015f\u0259n h\u00fcnd\u00fcr da\u011flarla \u0259hat\u0259 olunmu\u015fdur. \u00dcmumi sah\u0259si 2304 kvadratmetr olan, \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n\u00a0az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u00a0ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z-\u018fl\u0259y\u0259z d\u0259r\u0259si toponimi orta \u0259srl\u0259rd\u0259 inzibati-\u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fc m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nm\u0259kl\u0259, geni\u015f \u0259razini \u0259hat\u0259 emi\u015fdir. XVIII \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259\u00a0Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin\u00a0idar\u0259si alt\u0131nda&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/569515"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=569515"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/569515\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/569516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=569515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=569515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=569515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}