{"id":570706,"date":"2023-02-28T18:50:56","date_gmt":"2023-02-28T15:50:56","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=570706"},"modified":"2023-02-28T18:50:56","modified_gmt":"2023-02-28T15:50:56","slug":"h%c9%99s%c9%99n-h%c9%99s%c9%99nov-novruzun-turk-az%c9%99rbaycan-v%c9%99-fars-ad%c9%99t-%c9%99n%c9%99n%c9%99l%c9%99ri-cox-f%c9%99rqlidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=570706","title":{"rendered":"H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nov: \u201cNovruzun T\u00fcrk-Az\u0259rbaycan v\u0259 fars ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri \u00e7ox f\u0259rqlidir\u201d"},"content":{"rendered":"<p>Yeni ili qar\u015f\u0131lamaq \u00e7oxdan b\u00fct\u00fcn xalqlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm ad\u0259tl\u0259rd\u0259n biri olub v\u0259 bu, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 d\u0259 aiddir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, az\u0259rbaycanl\u0131larla farslar aras\u0131nda bu \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u00e7ox ciddi f\u0259rql\u0259r var, onlar\u0131n bir-birind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayan \u00f6z m\u0259n\u015f\u0259yi v\u0259 ayd\u0131n f\u0259rql\u0259r sistemi var. Bu o dem\u0259k deyil ki, birininki daha yax\u015f\u0131, dig\u0259rininki is\u0259 daha pisdir. S\u00f6hb\u0259t ondan gedir ki, bu ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 d\u0259y\u0259rli olmaqla, bir halda \u0130ran, dig\u0259rind\u0259 is\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm qeyri-maddi irsidir.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p><strong>Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 Tenqri\u00e7ilik<\/strong><\/p>\n<p>Fars v\u0259 t\u00fcrk-Az\u0259rbaycan xalqlar\u0131n\u0131n Yeni ili yaz\u0131n\u00a0gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd etm\u0259k ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rql\u0259rin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 dini inanclar dayan\u0131r. Q\u0259dim farslar z\u0259rd\u00fc\u015ftiliy\u0259, q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r is\u0259 tenqri\u00e7iliy\u0259, y\u0259ni \u0130slamdan \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrd\u0259 bu xalqlar\u0131n etiqad etdikl\u0259ri b\u00fctp\u0259r\u0259st inanclara \u0259saslan\u0131r.<\/p>\n<p>Fars z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fcy\u00fc m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u201cAvesta\u201d kitab\u0131nda \u0259trafl\u0131 t\u0259svir edilib, tenqri\u00e7ilik is\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, biz\u0259 \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab\u0131n\u0131 miras qoymay\u0131b, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 aliml\u0259r bu bar\u0259d\u0259 q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259r \u2013 yunan tarix\u00e7isi Herodotun, alban Musa Kalankaytuklunun v\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lumat ver\u0259n dig\u0259r avropal\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259ri \u0259sas\u0131nda fikir formala\u015fd\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq, bir s\u0131ra milli ad\u0259t v\u0259 ayinl\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259 Yeni ilin qeyd olunmas\u0131nda z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fc-fars v\u0259 tenqri\u00e7i-t\u00fcrk \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri aras\u0131nda f\u0259rql\u0259ri t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k olar.<\/p>\n<p>\u201cAvesta\u201dda aril\u0259r-z\u0259rd\u00fc\u015ftil\u0259rin kitabda tur-turanl\u0131lar adland\u0131r\u0131lan t\u00fcrk-tenqril\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyi \u0259trafl\u0131 t\u0259svir edilir.<\/p>\n<p>D\u00fcnyada Xeyirl\u0259 \u015e\u0259r aras\u0131nda \u0259b\u0259di m\u00fcbariz\u0259 oldu\u011funu t\u0259bli\u011f ed\u0259n z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7ilik dini \u0259slind\u0259 b\u00fct\u00fcn Xeyirl\u0259rin aril\u0259r-z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u0259rin, b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rin is\u0259 turlar\u0131n, turanl\u0131lar\u0131n, tenqrilil\u0259rin i\u015fi oldu\u011funu \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k, etiqad d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyini t\u0259bli\u011f edir.<\/p>\n<p>Novruz s\u00f6z\u00fc \u0259slind\u0259 yeni il deyil, yeni g\u00fcn dem\u0259kdir. Q\u0259dimd\u0259 farslar h\u0259r ay\u0131n birinci g\u00fcn\u00fcn\u0259 Novruz dey\u0259rdil\u0259r. Yaln\u0131z 11-ci \u0259srd\u0259n etibar\u0259n Yeni ilin qar\u015f\u0131lanmas\u0131 bayram\u0131 da bel\u0259 adland\u0131r\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrkl\u0259r is\u0259 yeni ili qar\u015f\u0131lama bayram\u0131n\u0131 ilk olaraq Bayram adland\u0131r\u0131rd\u0131, 11-ci \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq is\u0259 onu Novruz bayram\u0131 adland\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Bu s\u00f6z\u00fcn etimologiyas\u0131 v\u0259 ona Novruz s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259lav\u0259 edilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi bar\u0259d\u0259 daha sonra m\u0259lumat ver\u0259c\u0259yik. H\u0259l\u0259liks\u0259 bu yaz\u0131da yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n z\u0259rd\u00fc\u015fti-fars v\u0259 tenqriyan-az\u0259rbaycan variantlar\u0131n\u0131n rituallar\u0131 v\u0259 mahiyy\u0259tind\u0259ki f\u0259rql\u0259ri t\u0259qdim edirik.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrk v\u0259 fars ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259 Yeni ilin g\u0259li\u015fi<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lar \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq Yeni ili yaz gec-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd edirl\u0259r ki, bunu orta \u0259sr m\u00fc\u0259llifl\u0259ri \u2013 \u018fl-Biruni, N\u0259sir\u0259ddin Tusi v\u0259 Uluqbekin m\u0259lumatlar\u0131 da t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n<p>E.\u0259. I \u0259srin \u00c7in m\u0259nb\u0259l\u0259ri x\u0259b\u0259r verirl\u0259r ki, t\u00fcrkl\u0259r yeni ilin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131ll\u0131qlar\u0131n yeni-yeni g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc vaxt, y\u0259ni yaz\u0131n ba\u015flanmas\u0131 il\u0259 qeyd edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Fars \u0259n\u0259n\u0259sind\u0259 is\u0259 q\u0259dim zamanlardan XI \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r yeni il yazda deyil, iyunun 22-si Yay g\u00fcnd\u00f6n\u00fcm\u00fc g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd olunurdu.<\/p>\n<p>\u018fl-Biruni (973-1050) x\u0259b\u0259r verir ki, mifik fars pad\u015fah\u0131 C\u0259m\u015fid yeni il bayram\u0131n\u0131 fars t\u0259qvimin\u0259 uy\u011fun olaraq F\u0259rverdin-Maha ay\u0131n\u0131n, y\u0259ni yay\u0131n birinci ay\u0131n\u0131n birinci g\u00fcn\u00fcn\u0259 t\u0259yin etmi\u015fdi v\u0259 bu da G\u00fcn\u0259\u015fin X\u0259r\u00e7\u0259ng b\u00fcrc\u00fcn\u0259 daxil olmas\u0131 (22 iyun) il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn farslar\u0131n d\u00f6vl\u0259t dini oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 v\u0259 daha sonra XI \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r farslar yeni ili iyunun 22-d\u0259 qeyd edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Yay g\u00fcnd\u00f6n\u00fcm\u00fc v\u0259 ya yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi?<\/p>\n<p>Hans\u0131 s\u0259b\u0259b\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u00fcrkl\u0259r yeni ili ilkin olaraq bahar\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 (mart\u0131n 22-si), farslar is\u0259 yay\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 (22 iyun) il\u0259 qeyd edirdil\u0259r?<\/p>\n<p>\u018fl-Biruni qeyd edir ki, ilin \u0259vv\u0259li kimi g\u00fcnd\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc (yay v\u0259 ya q\u0131\u015f) g\u00f6t\u00fcrm\u0259k daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur, \u00e7\u00fcnki gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 onu adi g\u00f6zl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k daha asand\u0131r. O \u0259lav\u0259 edir ki, gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u00fc yaln\u0131z astronomiyadan x\u0259b\u0259rdar olanlar v\u0259 astronomik al\u0259tl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259nl\u0259r t\u0259yin ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Buradan bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, q\u0259dim zamanlarda astronomik al\u0259tl\u0259ri m\u0259nims\u0259y\u0259n insanlar onlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u00fc (mart\u0131n 22-ni) t\u0259yin ed\u0259 bilirdil\u0259r, bel\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131 olmayanlar is\u0259 yeni ili yay g\u00fcnd\u00f6n\u00fcm\u00fc g\u00fcn\u00fc (22 iyun) qeyd edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fn az\u0131 6-c\u0131 \u0259srd\u0259n etibar\u0259n q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan t\u00fcrk t\u0259qvimi haqq\u0131nda \u018fl-Biruni v\u0259 N\u0259sir\u0259ddin Tusinin m\u0259lumatlar\u0131nda a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 qeyd olunur ki, t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 Yeni il mart ay\u0131nda, yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcl\u0259rin \u201cBundahi\u015fn\u201d kitab\u0131nda (IX \u0259sr) yaz\u0131l\u0131r ki, z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcl\u00fck ili alt\u0131 bayram d\u00f6vr\u00fcn\u0259 (qahanb\u0259rl\u0259r deyilirdi \u2013 red.) b\u00f6l\u00fcn\u00fcr v\u0259 bunlar yaz\u0131n ortas\u0131, yay\u0131n ortas\u0131, m\u0259hsul y\u0131\u011f\u0131m\u0131 bayram\u0131, mal-qaran\u0131n yay otlaqlar\u0131ndan qay\u0131tmas\u0131 bayram\u0131, q\u0131\u015f ortas\u0131, Fravarti\u015fin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 rituald\u0131r. Bu da onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, z\u0259rd\u00fc\u015ftil\u0259rd\u0259 yaz\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131, y\u0259ni yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fc \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 bayram olmay\u0131b. Bu siyah\u0131dan da g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fc m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 yeni ilin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 kimi qeyd olunmur. Farslar yaln\u0131z \u0130slam d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, XI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 S\u0259lcuq imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olduqlar\u0131 zaman t\u00fcrk sultan\u0131 M\u0259lik \u015fah\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 Novruz bayram\u0131n\u0131 mart ay\u0131nda qeyd etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131blar. Z\u0259rd\u00fc\u015ftil\u0259rin \u00f6zl\u0259ri is\u0259, g\u00f6rk\u0259mli z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fc alim Meri Boysun fikrinc\u0259, Yeni ili mart ay\u0131nda yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd etm\u0259k q\u0259rar\u0131na yaln\u0131z 20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 g\u0259libl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Novruz ne\u00e7\u0259 g\u00fcn qeyd olunur?<\/strong><\/p>\n<p>Fars-Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fc v\u0259 Az\u0259rbaycan-Tenqri\u00e7i \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259 bayramlar\u0131n say\u0131 da f\u0259rqlidir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn bayram 8 bayram g\u00fcn\u00fcnd\u0259n ibar\u0259tdir ki, bunlardan biri yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcd\u00fcr, dig\u0259r yeddisi is\u0259 bayramdan \u0259vv\u0259lki d\u00f6rd \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131 v\u0259 ondan sonrak\u0131 \u00fc\u00e7 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Farslarda is\u0259 bayram, XI \u0259srd\u0259n etibar\u0259n, yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r v\u0259 ard\u0131c\u0131l alt\u0131 g\u00fcn davam edir.<\/p>\n<p><strong>Bayram rituallar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lar v\u0259 farslar aras\u0131nda yeni ilin qar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n ritual sistemi d\u0259 \u00e7ox f\u0259rqlidir.<\/p>\n<p>\u018fl-Biruni farslar\u0131n Novruz ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 aid bayram m\u0259rasiml\u0259ri haqq\u0131nda bel\u0259 yaz\u0131r: \u201cNovruz g\u00fcn\u00fc pad\u015fah \u015f\u0259nliyi ba\u015flatd\u0131 v\u0259 sad\u0259 insanlara onlar\u0131n yan\u0131nda oturub onlara m\u0259rh\u0259m\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yini bildirdi. \u0130kinci g\u00fcn is\u0259 o, bir pill\u0259 yuxar\u0131da dayananlar\u0131, y\u0259ni dehqanlar\u0131 (torpaq sahibl\u0259rini \u2013 red.) v\u0259 zad\u0259gan ail\u0259l\u0259rinin \u00fczvl\u0259rini, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn atl\u0131lar\u0131 v\u0259 ali dindarlar\u0131, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn evinin \u00fczvl\u0259rini v\u0259 qohumlar\u0131n\u0131, be\u015finci g\u00fcn o\u011fullar\u0131 v\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259ril\u0259rini q\u0259bul etdi. Ham\u0131ya layiq oldu\u011fu q\u0259d\u0259r l\u00fctf edilirdi v\u0259 h\u0259r k\u0259s pad\u015fahdan h\u0259diyy\u0259l\u0259r v\u0259 m\u00fckafatlar al\u0131rd\u0131. Alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn g\u0259l\u0259nd\u0259 is\u0259 pad\u015fah ehtiyaclar\u0131n \u00f6d\u0259nm\u0259sini ba\u015fa \u00e7atd\u0131raraq \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u0259 Novruz bayram\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi ki, bu m\u0259rasim\u0259 yaln\u0131z ona yax\u0131n olanlar, pad\u015fahla t\u0259k qalma\u011fa layiq adamlar qat\u0131la bilirdi\u201d.<\/p>\n<p>El\u0259 \u00d6m\u0259r X\u0259yyam (1048-1131) da \u201cNovruznam\u0259\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 bayram\u0131n t\u0259xmin\u0259n eyni t\u0259svirini verir. \u018fl-Biruni v\u0259 \u00d6m\u0259r X\u0259yyam\u0131n yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, farslar\u0131n Yeni il bayram\u0131 olan Novruz \u0259sas\u0259n fars \u015fah\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259 yax\u0131n \u0259traf\u0131n\u0131n bayram\u0131 olub.<\/p>\n<p>G\u0259lin indi d\u0259 yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan variant\u0131n\u0131n strukturunu t\u0259svir etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015faq. Az\u0259rbaycan versiyas\u0131n\u0131n \u0259sas sistem x\u00fcsusiyy\u0259ti s\u0259kkiz bayram g\u00fcn\u00fcn\u00fcn olmas\u0131d\u0131r ki, onlardan biri m\u0259hz yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u0259, qalan yeddisi is\u0259 bayramdan \u0259vv\u0259lki v\u0259 sonrak\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015famlar\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Bayram \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rinin h\u0259r birinin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ritual versiyas\u0131 var (\u018fl-Biruninin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, farslar h\u0259ft\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etmirdil\u0259r, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ilk vaxtlar onlarda, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131 g\u00fcnl\u0259ri olmurdu).<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan versiyas\u0131nda s\u0259kkiz bayram g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ham\u0131s\u0131 s\u0259kkiz Tenqri\u00e7i b\u00fctp\u0259r\u0259st tanr\u0131s\u0131na h\u0259sr olunub.<\/p>\n<p>Yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fc qeyd olunan \u0259sas bayram G\u00fcn\u0259\u015f tanr\u0131s\u0131na h\u0259sr olunur. Bayramdan \u0259vv\u0259lki d\u00f6rd \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131 Tenqri\u00e7i b\u00fctp\u0259r\u0259stlik tanr\u0131lar\u0131na \u2013 S\u0259ma (Hava), Su, Yer v\u0259 Od tanr\u0131lar\u0131na h\u0259sr olunur.<\/p>\n<p>\u018fsas bayramdan sonrak\u0131 \u00fc\u00e7 bayram \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si insan hissl\u0259rini v\u0259 davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdir\u0259n Tenqri\u00e7i b\u00fctp\u0259r\u0259st tanr\u0131lar\u0131na h\u0259sr olunurdu. Bu \u0259cdadlardan g\u0259lm\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tdir \u2013 fal\u00e7\u0131l\u0131q, xeyriyy\u0259\u00e7ilik v\u0259 qurban k\u0259sm\u0259kdir. M\u00fc\u0259yy\u0259n tarixi reall\u0131qlara g\u00f6r\u0259, 19-20-ci \u0259srl\u0259rin qov\u015fa\u011f\u0131nda bu \u00fc\u00e7 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131n\u0131n qeyd edilm\u0259si yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fc il\u0259 birl\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n<p>Bayram\u0131n Az\u0259rbaycan variant\u0131nda fars variant\u0131nda g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fczd\u0259n f\u0259rqli olaraq, pad\u015fah\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri yoxdur, prioritet t\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin v\u0259 insan hissl\u0259rinindir, \u0259halinin b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri d\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. Az\u0259rbaycan-Tenqri\u00e7i ritual\u0131 mahiyy\u0259tc\u0259 Yeni il \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 \u00fcmumxalq \u015f\u0259nliyidir.<\/p>\n<p><strong>Tonqal n\u0259 vaxt qalan\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lar yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fc Od tanr\u0131s\u0131n\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 tonqal qalay\u0131r (\u0130slamdan \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrd\u0259 bu tanr\u0131 Od Ana adlan\u0131rd\u0131. Herodotun fikrinc\u0259, skifl\u0259r aras\u0131nda od ilah\u0259si Tabiti adlan\u0131rd\u0131. M\u00fcasir az\u0259rbaycan dilind\u0259 bu s\u00f6z \u201ct\u0259pitm\u0259\u201d dem\u0259kdir. Sacda lava\u015f bi\u015firm\u0259 prosesi bel\u0259 adlan\u0131r).<\/p>\n<p>Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcl\u0259r v\u0259 m\u00fcasir farslar is\u0259 yaz\u0131n g\u0259li\u015fi \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 bayram tonqal\u0131 yand\u0131rm\u0131rlar.<\/p>\n<p>Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcl\u0259r tonqal\u0131 q\u0259dim fars-z\u0259rd\u00fc\u015fti t\u0259qvimin\u0259 g\u00f6r\u0259 dekabr\u0131n 22-d\u0259n yanvar\u0131n 22-d\u0259k olan d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n Dey ay\u0131nda, q\u0131\u015f\u0131n g\u0259li\u015fi v\u0259 q\u0131\u015f g\u00fcnd\u00f6n\u00fcm\u00fc \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 qalay\u0131rlar.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lar yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259n bir g\u00fcn \u0259vv\u0259l bayram tonqal\u0131 yand\u0131raraq onun \u00fcz\u0259rind\u0259n tullan\u0131r, ritual\u0131 dualarla m\u00fc\u015fayi\u0259t edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrk ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, odun \u00fcst\u00fcnd\u0259n tullanmaqla h\u0259r bir pis v\u0259 z\u0259r\u0259rli \u015feyd\u0259n t\u0259mizl\u0259nir insan. Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcl\u0259r is\u0259 odun \u00fcst\u00fcnd\u0259n tullanm\u0131r v\u0259 bunu b\u00f6y\u00fck g\u00fcnah hesab edirl\u0259r. Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcl\u0259rin \u201cSaleh Viraz haqq\u0131nda\u201d kitab\u0131nda deyilir ki, z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z alt\u0131nda od saxlamaq g\u00fcnahd\u0131r v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 onlar c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 gedirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Bayram s\u00fcfr\u0259sinin simvollar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Farslar bayram s\u00fcfr\u0259sini ad\u0131 fars dilind\u0259 S h\u0259rfi il\u0259 ba\u015flayan nem\u0259tl\u0259rl\u0259 b\u0259z\u0259yirl\u0259r. Bu \u0259n\u0259n\u0259nin formala\u015fmas\u0131n\u0131n d\u0259qiq s\u0259b\u0259bi b\u0259lli deyil. Lakin bir \u015fey d\u0259qiqdir ki, bu, t\u00fcrk xalqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259buledilm\u0259zdir, \u00e7\u00fcnki fars v\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 eyni m\u0259hsullar\u0131n ad\u0131 m\u00fcxt\u0259lif h\u0259rfl\u0259rl\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, Az\u0259rbaycan\u0131n Yeni il s\u00fcfr\u0259sini t\u0259bi\u0259ti simvoliz\u0259 ed\u0259n q\u0259dim b\u00fctp\u0259r\u0259st tanr\u0131s\u0131 Tenqrini t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdir\u0259n \u015firniyyatlar b\u0259z\u0259yir.<\/p>\n<p>Bunlar q\u00fcrub ed\u0259n G\u00fcn\u0259\u015fi simvoliz\u0259 ed\u0259n \u015eorqo\u011fal v\u0259 z\u00fchur ed\u0259n G\u00fcn\u0259\u015fi simvoliz\u0259 ed\u0259n \u015eirinqo\u011fald\u0131r. Yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rl\u0259\u015fm\u0259sinin \u0259sas bayram g\u00fcn\u00fc olan Bayram ax\u015fam\u0131 da m\u0259hz buna h\u0259sr olunub.<\/p>\n<p>Bayram s\u00fcfr\u0259sind\u0259 h\u0259m d\u0259 Novruzun ilk \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 ehtiramla an\u0131lan S\u0259man\u0131 simvoliz\u0259 ed\u0259n \u015e\u0259k\u0259r \u00e7\u00f6r\u0259yi, ikinci \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 ehtiramla an\u0131lan Suyu simvoliz\u0259 ed\u0259n, torpaqs\u0131z su il\u0259 yeti\u015fdiril\u0259n S\u0259m\u0259ni, Novruzun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 ehtiramla an\u0131lan Yer k\u00fcr\u0259sini simvoliz\u0259 ed\u0259n Paxlava, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 ehtiramla an\u0131lan Odu simvoliz\u0259 ed\u0259n \u015e\u0259k\u0259rbura da olur.<\/p>\n<p><strong>Novruz v\u0259 Bayram v\u0259 ya Novruz Bayram\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Yeni il bayram\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan variant\u0131 olan yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u0259 Bayram deyilir. Mahmud Ka\u015f\u011fari (XI \u0259sr) yaz\u0131r ki, Bayram t\u00fcrkl\u0259r\u0259 m\u0259xsus bayramd\u0131r. Onun ad\u0131 qad\u0131nlar\u0131n qoruyucu ilah\u0259si olan Bay\u0131n (t\u00fcrk mifologiyas\u0131nda bu ilah\u0259 Umay da adlan\u0131r) ad\u0131ndan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir.<\/p>\n<p>Mahmud Ka\u015f\u011fariy\u0259 g\u00f6r\u0259, Bayram s\u00f6z\u00fc t\u00fcrkl\u0259rin b\u00fctp\u0259r\u0259st tanr\u0131s\u0131 olan Bayat teonimind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n \u201cBay\u201d komponentind\u0259n ibar\u0259tdir. S\u00f6z\u00fcn ikinci hiss\u0259si olan \u201cRam\u201d \u201cAram\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib. Uy\u011furlar\u0131n m\u00fcasir t\u0259qvimind\u0259 mart ay\u0131n\u0131n ad\u0131 bel\u0259dir. &#8220;Aram&#8221; s\u00f6z\u00fc q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 &#8220;ke\u00e7mi\u015fl\u0259 yeni il aras\u0131ndak\u0131 d\u00f6vr&#8221;\u00fc bildir\u0259n &#8220;ara&#8221; s\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib. Bundan \u0259lav\u0259, \u00e7uva\u015f, q\u0131r\u011f\u0131z, qazax, qaraqalpaq, t\u00fcrkm\u0259n, \u00f6zb\u0259k, tuva, ba\u015fq\u0131rd, tatar dill\u0259rind\u0259 \u201caram\u201d s\u00f6z\u00fc sehrli, m\u00f6c\u00fcz\u0259li, ayinl\u0259r, \u0259lam\u0259t, \u0259lam\u0259tl\u0259r\u0259 inam, qabaqcadan hiss etm\u0259, ni\u015fan\u0259 kimi m\u0259nalara malikdir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li \u201cBayram\u201d s\u00f6z\u00fc a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 semantikaya malikdir: \u201ck\u00f6hn\u0259 il il\u0259 yeni il aras\u0131ndak\u0131 intervalda yerl\u0259\u015f\u0259n Bayat ilah\u0259sin\u0259 ehtiram ay\u0131, h\u0259m\u00e7inin \u0259lam\u0259t v\u0259 ni\u015fan\u0259l\u0259r ilah\u0259si Bayat\u0131n ay\u0131\u201d.<\/p>\n<p>Fars variant\u0131nda Yeni il bayram\u0131 Novruz adlan\u0131r. Biruni ona bel\u0259 t\u0259rif verir: &#8220;F\u0259rverdin-Mah ay\u0131n\u0131n birinci g\u00fcn\u00fc N\u0259vruz adlan\u0131r. Bu, yeni ilin birinci g\u00fcn\u00fcd\u00fcr v\u0259 onun farsca ad\u0131 m\u0259hz bu m\u0259nan\u0131 verir\u201d. Q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 fars \u0259n\u0259n\u0259sind\u0259 ilin deyil, h\u0259r ay\u0131n birinci g\u00fcn\u00fc bel\u0259 adlan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da deyil\u0259nl\u0259rd\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, farslarda v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131larda t\u0259kc\u0259 Yeni il bayram\u0131n\u0131n ayinl\u0259ri v\u0259 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc anlay\u0131\u015flar\u0131 deyil, h\u0259tta onun adlar\u0131n\u0131n semantikas\u0131 da f\u0259rql\u0259nir. Eyni zamanda, farslarda bayram\u0131n ad\u0131 s\u0131rf t\u0259qvim xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r, \u201cyeni g\u00fcn\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 verirs\u0259, t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 (Bayram) t\u0259bi\u0259td\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri \u0259ks etdirir v\u0259 semantik olaraq b\u00fctp\u0259r\u0259st tanr\u0131larla \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir.<\/p>\n<p><strong>T\u0259qvim islahat\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi \u0259fsan\u0259vi fars pad\u015fah\u0131 C\u0259m\u015fidin q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n, Yeni il iyunun 22-n\u0259 &#8211; yay g\u00fcn d\u00f6n\u00fcm\u00fc g\u00fcn\u00fcn\u0259 t\u0259yin edilib. Amma indi farslar da az\u0259rbaycanl\u0131lar kimi Yeni il bayram\u0131n\u0131 mart\u0131n 22-d\u0259 &#8211; yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd edirl\u0259r. Sual yaran\u0131r ki, bu birl\u0259\u015fm\u0259 n\u0259 vaxt ba\u015f verib?<\/p>\n<p>1079-cu il mart\u0131n 15-d\u0259 O\u011fuz-S\u0259lcuq sultan\u0131 M\u0259lik\u015fah\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 \u00d6m\u0259r X\u0259yyam\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi astronomiya komissiyas\u0131 farslar\u0131n Yeni il bayram\u0131 olan Novruzun qeyd olunmas\u0131n\u0131 yay gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259n yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u0259 ke\u00e7irib.<\/p>\n<p>Daha do\u011frusu, \u00d6m\u0259r X\u0259yyam t\u0259kc\u0259 bayram\u0131n vaxt\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259yib, h\u0259m d\u0259 fars t\u0259qvimind\u0259 islahat apar\u0131b v\u0259 F\u0259rverdin-Mah ay\u0131n\u0131 yay\u0131n ilk ay\u0131ndan yaz\u0131n ilk ay\u0131na ke\u00e7irib.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, S\u0259lcuqlar\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 islahat n\u0259tic\u0259sind\u0259 ilkin olaraq, g\u00fcn\u0259\u015fin X\u0259r\u00e7\u0259ng b\u00fcrc\u00fcnd\u0259 oldu\u011fu zaman &#8211; iyunun 22-d\u0259 qeyd olunan Fars Yeni ili &#8211; Novruz v\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 mart\u0131n 22-d\u0259 &#8211; g\u00fcn\u0259\u015fin Qo\u00e7 b\u00fcrc\u00fcnd\u0259 oldu\u011fu zaman qeyd olunan T\u00fcrk Yeni ili &#8211; Bayram bir t\u0259qvim g\u00fcn\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fib. Az\u0259rbaycanda yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ad\u0131 is\u0259 iki bayram\u0131n ad\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Novruz Bayram\u0131 ad\u0131n\u0131 al\u0131b.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, iddia etm\u0259k olar ki, bir-birind\u0259n \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n Yeni ilin qar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n iki f\u0259rqli versiyas\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funu etiraf etm\u0259k daha d\u00fczg\u00fcn olard\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n Yeni il Bayram\u0131 lap \u0259vv\u0259ld\u0259n mart\u0131n 22-d\u0259 &#8211; yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd edilib, farslar\u0131n Yeni ili olan Novruz is\u0259 ilk olaraq yay g\u00fcn d\u00f6n\u00fcm\u00fc g\u00fcn\u00fc &#8211; iyunun 22-d\u0259 qeyd olunub. Yaln\u0131z 1079-cu ild\u0259 S\u0259lcuq sultan\u0131 M\u0259lik\u015fah\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 fars Yeni ili \u00d6m\u0259r X\u0259yyam t\u0259r\u0259find\u0259n iyunun 22-d\u0259n mart\u0131n 22-n\u0259 ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>O\u011fuz-S\u0259lcuq sultan\u0131 M\u0259lik\u015fah onun imperiyas\u0131 daxilind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n Yeni ilin qar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 hakim s\u00fclal\u0259 eyni g\u00fcnd\u0259 &#8211; yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd etm\u0259sini ist\u0259yirdi.<\/p>\n<p>M\u0259lik\u015fah\u0131n \u0259mri il\u0259 farslar Yeni il bayram\u0131n\u0131 iyunun 22-d\u0259n mart\u0131n 22-n\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r, lakin yuxar\u0131da t\u0259svir etdiyimiz b\u00fct\u00fcn q\u0259dim ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini\u00a0qoruyub saxlad\u0131lar. Bu f\u0259rql\u0259r bu bayramlar\u0131n h\u0259r birinin ayr\u0131ca, m\u00fcst\u0259qil inki\u015faf\u0131n\u0131 tan\u0131ma\u011fa \u0259sas verir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, yaz gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcn\u00fcn Yeni il kimi qeyd olunmas\u0131n\u0131n fars v\u0259 Az\u0259rbaycan variant\u0131 aras\u0131nda f\u0259rqin olmas\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n qeyd etdiyi Novruz bayram\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan variant\u0131n\u0131n yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 \u0259n q\u0259dim bayramlardan biri oldu\u011funu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir. Bundan \u0259lav\u0259, bunun Z\u0259rd\u00fc\u015ftilikl\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur v\u0259 Yeni ilin qar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n fars versiyas\u0131ndan \u00e7ox f\u0259rqlidir.<\/p>\n<article>\n<div>\n<p><strong>\u201cReport\u201d \u0130nformasiya Agentliyi<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<p><strong>H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nov,<\/strong><\/p>\n<\/article>\n<p><strong>T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (TDT) A\u011fsaqqallar \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, diplomat<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yeni ili qar\u015f\u0131lamaq \u00e7oxdan b\u00fct\u00fcn xalqlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm ad\u0259tl\u0259rd\u0259n biri olub v\u0259 bu, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 d\u0259 aiddir. T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, az\u0259rbaycanl\u0131larla farslar aras\u0131nda bu \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u00e7ox ciddi f\u0259rql\u0259r var, onlar\u0131n bir-birind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayan \u00f6z m\u0259n\u015f\u0259yi v\u0259 ayd\u0131n f\u0259rql\u0259r sistemi var. Bu o dem\u0259k deyil ki, birininki daha yax\u015f\u0131, dig\u0259rininki is\u0259 daha pisdir. S\u00f6hb\u0259t ondan gedir ki, bu ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 d\u0259y\u0259rli olmaqla, bir halda \u0130ran, dig\u0259rind\u0259 is\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm qeyri-maddi irsidir. Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 Tenqri\u00e7ilik Fars v\u0259 t\u00fcrk-Az\u0259rbaycan xalqlar\u0131n\u0131n Yeni ili yaz\u0131n\u00a0gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd etm\u0259k ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":570707,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/6ee49493-28a6-309a-9f28-71c373305a19_850.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Yeni ili qar\u015f\u0131lamaq \u00e7oxdan b\u00fct\u00fcn xalqlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm ad\u0259tl\u0259rd\u0259n biri olub v\u0259 bu, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 d\u0259 aiddir. T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, az\u0259rbaycanl\u0131larla farslar aras\u0131nda bu \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u00e7ox ciddi f\u0259rql\u0259r var, onlar\u0131n bir-birind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayan \u00f6z m\u0259n\u015f\u0259yi v\u0259 ayd\u0131n f\u0259rql\u0259r sistemi var. Bu o dem\u0259k deyil ki, birininki daha yax\u015f\u0131, dig\u0259rininki is\u0259 daha pisdir. S\u00f6hb\u0259t&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/570706"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=570706"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/570706\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/570707"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=570706"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=570706"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=570706"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}