{"id":573413,"date":"2023-03-07T07:31:42","date_gmt":"2023-03-07T04:31:42","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=573413"},"modified":"2023-03-07T07:31:42","modified_gmt":"2023-03-07T04:31:42","slug":"repressiya-qurbani-olmus-qadinlarimiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=573413","title":{"rendered":"Repressiya qurban\u0131 olmu\u015f qad\u0131nlar\u0131m\u0131z"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Onlar\u0131n t\u00fck\u00fcrp\u0259dici h\u0259bsxana h\u0259yatlar\u0131n\u0131n h\u0259r an\u0131 a\u011flas\u0131\u011fmaz faci\u0259l\u0259rl\u0259 doludur<\/strong><\/em><\/p>\n<p>1920-1950-ci ill\u0259rd\u0259 sovet d\u00f6vl\u0259tinin apard\u0131\u011f\u0131 repressiya siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n 100 min\u0259 yax\u0131n ziyal\u0131, h\u0259rb\u00e7i, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi, alim, yaz\u0131\u00e7\u0131, m\u00fc\u0259llim, din xadimi Sibir\u0259, Qazax\u0131stana v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259r\u0259 s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. Bununla da Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tinin a\u011f\u0131ll\u0131, elmli, istedadl\u0131, \u0259m\u0259ksev\u0259r, m\u0259n\u0259viyyatl\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259sinin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si m\u0259hv edilmi\u015fdir. Bu bir\u00a0 faktd\u0131r ki, \u0259halinin h\u0259r min n\u0259f\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n repressiya qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan ke\u00e7mi\u015f Sovet respublikalar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 birinci yerd\u0259 dururdu.<\/p>\n<p>1920-ci ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq 30 il\u0259 yax\u0131n davam ed\u0259n repressiya ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n 100 min\u0259 yax\u0131n ziyal\u0131-h\u0259rb\u00e7i, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi, alim, yaz\u0131\u00e7\u0131, m\u00fc\u0259llim, din xadimi v\u0259 onlar\u0131n ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri Sibir\u0259, Orta Asiyaya v\u0259 Qazax\u0131stana s\u00fcrg\u00fcn olunmu\u015fdur. G\u00fcll\u0259l\u0259n\u0259nl\u0259rin, s\u00fcrg\u00fcn edil\u0259nl\u0259rin, h\u0259bsxana divarlar\u0131 aras\u0131nda min bir i\u015fg\u0259nc\u0259 il\u0259 q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nl\u0259rin aras\u0131nda qad\u0131nlar\u0131n say\u0131 az olmay\u0131b. Bu qad\u0131nlar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Sovet rejimi, kommunist ideologiyas\u0131 v\u0259 m\u00f6vcud qurulu\u015fa qar\u015f\u0131 real v\u0259 ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarada bil\u0259c\u0259k g\u00fcc v\u0259 z\u0259ka sahibl\u0259ri kimi q\u0259bul edilirdil\u0259r.<\/p>\n<p><em><strong>37-nin 37 ya\u015fl\u0131 qurban\u0131: \u0130lk repressiya olunan qad\u0131n Umg\u00fcls\u00fcm Sad\u0131qzad\u0259<\/strong><\/em><\/p>\n<p>1937-ci ilin qurbanlar\u0131ndan olan Umg\u00fcls\u00fcm Sad\u0131qzad\u0259 1900-c\u00fc ild\u0259 ruhani ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015fdu. Bak\u0131n\u0131n Novxan\u0131 v\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259rind\u0259 m\u0259\u015fhur olan \u018fbd\u00fcl\u0259ziz ki\u015finin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc q\u0131z\u0131 h\u0259l\u0259 u\u015faq ya\u015flar\u0131ndan \u0259d\u0259biyyata, \u015feir\u0259, s\u0259n\u0259t\u0259 meyil g\u00f6st\u0259rirdi. Get-ged\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259n bilikl\u0259ri v\u0259 istedad\u0131 ona heca v\u0259 \u0259ruz v\u0259znl\u0259rind\u0259 g\u00f6z\u0259l \u015feirl\u0259r yazd\u0131r\u0131rd\u0131. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, onun bu istedad\u0131 tezlikl\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kdi. O, 1914-c\u00fc ild\u0259n etibar\u0259n art\u0131q \u2013 \u201cA\u00e7\u0131q s\u00f6z\u201d, \u201cBirlik\u201d, \u201c\u0130qbal\u201d, \u201cYeni iqbal\u201d, \u201c\u0130stiqlal\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan\u201d, \u201c\u018fd\u0259biyyat\u201d, \u201c\u015e\u0259rq qad\u0131n\u0131\u201d kimi m\u0259tbu orqanlarda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Milli ruhlu \u015feirl\u0259ri il\u0259 tez bir zamanda \u0259d\u0259bi al\u0259md\u0259 tan\u0131nma\u011fa ba\u015flayan g\u0259nc \u015fair\u0259nin istedad\u0131 v\u0259 c\u0259sar\u0259ti o vaxt m\u0259tbuatda qad\u0131n azadl\u0131qlar\u0131, h\u00fcquqlar\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Seyid H\u00fcseynin d\u0259 diqq\u0259tind\u0259n yan ke\u00e7m\u0259di. 1920-ci ild\u0259 ail\u0259 quran Seyid H\u00fcseyn v\u0259 Umg\u00fcls\u00fcm\u00fcn d\u00f6rd \u00f6vlad\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259lir: C\u0131\u011fatay, To\u011frul, Oqtay v\u0259 Qumral. G\u0259nc ail\u0259 art\u0131q \u0259sm\u0259kd\u0259 olan repressiya r\u00fczgar\u0131n\u0131 hiss edirdi. Umg\u00fcls\u00fcm\u00fcn h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Seyid H\u00fcseyni 1937-ci il iyulun 15-d\u0259 \u015e\u00fcv\u0259landak\u0131 ba\u011f\u0131nda h\u0259bs edirl\u0259r. O\u011flu To\u011frulun &#8211; \u201cAta, n\u0259 vaxt qay\u0131dacaqsan\u201d sual\u0131 \u0259b\u0259di olaraq cavabs\u0131z qal\u0131r. 1938-ci ilin yanvar ay\u0131nda Seyid H\u00fcseyn g\u00fcll\u0259l\u0259nir. 1937-ci ilin noyabr ay\u0131nda onu \u201cxalq d\u00fc\u015fm\u0259ni\u201dnin arvad\u0131 kimi h\u0259bs edib Bay\u0131l h\u0259bsxanas\u0131na sal\u0131rlar. Bel\u0259c\u0259, 37-nin 37 ya\u015fl\u0131 qurban\u0131 olur Umg\u00fcls\u00fcm Sad\u0131qzad\u0259. H\u0259m d\u0259 ilk repressiya olunan Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131. Ona s\u0259kkiz il i\u015f k\u0259s\u0259r\u0259k 1938-ci ild\u0259 Mordova Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n Yavas q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259ki Temlaq \u0259m\u0259k islah d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r. O, d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 oldu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 a\u011f\u0131r s\u00fcrg\u00fcn g\u00fcnl\u0259rini yazmaqla ovunurdu. \u201cQala xatir\u0259l\u0259rim\u201d bel\u0259c\u0259 yaran\u0131r. O, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin sevimli Dilb\u0259ri il\u0259 eyni d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 olub, onun v\u0259ziyy\u0259tini ac\u0131 il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. Umg\u00fcls\u00fcm xan\u0131m 1943-c\u00fc ild\u0259 SSR\u0130 XD\u0130K-n\u0131n X\u00fcsusi M\u00fc\u015favir\u0259sin\u0259 \u0259riz\u0259 il\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k, azadl\u0131\u011fa bura\u0445\u0131lmas\u0131n\u0131 \u0445ahi\u015f edir. Onun azad olunmas\u0131na yaln\u0131z 1945-ci ilin aprel ay\u0131nda q\u0259rar verilir. Art\u0131q s\u00fcrg\u00fcn g\u00fcnl\u0259rinin gerid\u0259 qald\u0131\u011f\u0131na, u\u015faqlar\u0131na v\u0259 evin\u0259 qovu\u015fdu\u011funa yenic\u0259 sevinmi\u015f bu \u0259zabke\u015f qad\u0131na iyirmi g\u00fcn sonra Bak\u0131da qalmaq yasaqlan\u0131r. O, V\u0259t\u0259nind\u0259 d\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunur. Bak\u0131dan \u015eamax\u0131ya k\u00f6\u00e7m\u0259li olur. Burada da uzun m\u00fcdd\u0259t ya\u015faya bilmir v\u0259 \u00fc\u00e7 ay sonra q\u0131z\u0131 Qumral\u0131n qollar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6zl\u0259rini \u0259b\u0259di olaraq yumur.<\/p>\n<p><em><strong>Anas\u0131n\u0131n d\u0259fnind\u0259 h\u0259bs edil\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 jurnalist<\/strong><\/em><\/p>\n<p>G\u00fclar\u0259 Q\u0259dirb\u0259yova 1903-c\u00fc ild\u0259 Nuxa q\u0259zas\u0131n\u0131n Ba\u015f G\u00f6yn\u00fck k\u0259ndind\u0259 molla ail\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 1920-ci ild\u0259 \u015e\u0259kid\u0259 pedaqoji kursu bitirib do\u011fma k\u0259ndind\u0259 m\u00fc\u0259llimlik etmi\u015fdir. Tezlikl\u0259 ictimai-siyasi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb olunmu\u015f, 20 ya\u015f\u0131nda Q\u0259za qad\u0131nlar \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sin\u0259 ir\u0259li \u00e7\u0259kilmi\u015f, \u015e\u0259ki, \u015eamxor (indiki \u015e\u0259mkir), Quba, Bak\u0131 rayonlar\u0131nda Qad\u0131nlar \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f, 1927-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan M\u0130K Qad\u0131nlar \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sin\u0259 ir\u0259li \u00e7\u0259kilmi\u015f, &#8220;\u015e\u0259rq qad\u0131n\u0131&#8221; jurnal\u0131n\u0131n redaktoru olmu\u015f, 1930\u20131937-ci ill\u0259rd\u0259 is\u0259 \u018fli Bayramov ad\u0131na qad\u0131nlar klubunun m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. &#8220;\u015e\u0259rq qad\u0131n\u0131&#8221; jurnal\u0131 ilk f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n onun s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n ilk m\u00fcxbir q\u0131z olmu\u015fdur. O V\u0259t\u0259ninin, mill\u0259tinin t\u0259r\u0259qqisi namin\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f, m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259ki alovlu publisist yaz\u0131lar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan qad\u0131nlar\u0131n\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sin\u0259 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1936-c\u0131 ild\u0259 \u018fli Bayramov ad\u0131na qad\u0131nlar klubunun 15 illiyi il\u0259 \u0259laq\u0259dar G\u00fclar\u0259 Q\u0259dirb\u0259yovan\u0131n redakt\u0259si alt\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f &#8220;Bir saray\u0131n tarixi&#8221; adl\u0131 kitab mill\u0259t\u00e7ilik ruhunda yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259s\u0259r kimi ciddi t\u0259nqid edilmi\u015f, H\u00fcseyn Cavid, \u018fhm\u0259d Cavad, Seyid H\u00fcseyn kimi m\u00fcsavat\u00e7\u0131 ziyal\u0131larla dostluq \u0259laq\u0259l\u0259rinin olmas\u0131na g\u00f6r\u0259 onu antisovet f\u0259aliyy\u0259td\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n, \u0259ksinqilabi t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fc kimi t\u0259qib etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. Az\u0259rbaycan SSR Kommunal T\u0259s\u0259rr\u00fcfat Komissar\u0131 H.Sultanovun dindirilm\u0259si zaman\u0131 t\u0259zyiq alt\u0131nda al\u0131nan b\u00f6htan\u00e7\u0131 ifad\u0259l\u0259rd\u0259 G\u00fclar\u0259 Q\u0259dirb\u0259yovan\u0131n da \u0259ks-inqilabi t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fc olmas\u0131, 1937-ci ilin oktyabr\u0131nda g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015f \u0130brahim Ta\u011f\u0131yev t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259ks-inqilabi t\u0259\u015fkilata c\u0259lb edilm\u0259si g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1938-ci il iyulun 23-d\u0259 G\u00fclar\u0259 Q\u0259dirb\u0259yovan\u0131n h\u0259bsi bar\u0259d\u0259 L-956 sayl\u0131 order verilmi\u015f, \u00fc\u00e7 g\u00fcnd\u0259n sonra is\u0259 o, \u0130smay\u0131ll\u0131 rayonunun Basqal k\u0259ndind\u0259 anas\u0131n\u0131n d\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 h\u0259bs olunmu\u015fdur. O, 4 d\u0259f\u0259 \u2013 1938-ci il avqustun 19-da, 1938-ci il oktyabr\u0131n 31-d\u0259, 1938-ci il noyabr\u0131n 15-d\u0259 v\u0259 1938-ci il noyabr\u0131n 20-d\u0259 istintaq dindirilm\u0259sin\u0259 c\u0259lb olunmu\u015f, h\u0259r d\u0259f\u0259 d\u0259 g\u00fcnahs\u0131z oldu\u011funu qeyd etmi\u015fdir. 1939-cu il fevral\u0131n 1-d\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Prokurorunun m\u00fcavini Selivestrov v\u0259 mart\u0131n 28-d\u0259 XD\u0130K yan\u0131nda X\u00fcsusi M\u00fc\u015favir\u0259 Katibliyinin m\u00fcv\u0259kkili, leytenant Xolodirov, X\u00fcsusi M\u00fc\u015favir\u0259 Katibliyinin I m\u00fcavini leytenant Borovkov q\u0259rara raz\u0131l\u0131q vermi\u015fl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, X\u00fcsusi M\u00fc\u015favir\u0259nin 1939-cu il 9 iyul tarixli (protokol \u211614) q\u0259rar\u0131 il\u0259 G\u00fclar\u0259 Q\u0259dirb\u0259yova 5 il Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f, 1942-ci ild\u0259 is\u0259 Sibir s\u00fcrg\u00fcn\u00fcnd\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. G\u00fclar\u0259 Q\u0259dirb\u0259yovan\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131 As\u0259f R\u0259hmanov 1938-ci il yanvar\u0131n 3-d\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015f, qarda\u015f\u0131 K\u0259rim Qaz\u0131yev is\u0259 M\u00fcsavat Partiyas\u0131n\u0131n f\u0259al \u00fczv\u00fc kimi s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p><em><strong>Quba Q\u0131zlar Seminariyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri S\u0259nub\u0259r \u018fyyubova<\/strong><\/em><\/p>\n<p>S\u0259nub\u0259r N\u0259sib q\u0131z\u0131 \u018fyyubova 1905-ci ild\u0259 indiki A\u011fstafa rayonunun Da\u011f K\u0259s\u0259m\u0259n k\u0259ndind\u0259 anadan olub. Onun m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259ti Quba il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. S\u0259nub\u0259r d\u00f6rd il Quba Q\u0131zlar Seminariyas\u0131na r\u0259hb\u0259rlik edib v\u0259 burada qad\u0131nlar klubunu a\u00e7\u0131b. O, Quba Q\u0131zlar Seminariyas\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etdiyi zaman q\u0131zlar\u0131n t\u0259hsilin\u0259, t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 ciddi yana\u015f\u0131rd\u0131. S\u0259nub\u0259r 1928-ci ild\u0259 Quban\u0131n prokuroru Mehdi M\u0259h\u0259rr\u0259movla ail\u0259 qurur. Sonra ail\u0259 Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr. Mehdi Respublika prokurorunun m\u00fcavini, S\u0259nub\u0259r is\u0259 maarif komissarl\u0131\u011f\u0131nda \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. 1935-ci ild\u0259 S\u0259nub\u0259r \u018fyyubova indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetinin tarix-co\u011frafiya fak\u00fclt\u0259sinin dekan\u0131 t\u0259yin edilir. Lakin 20 iyul 1937-ci ild\u0259 onlar h\u0259bs edilir v\u0259 repressiyaya m\u0259ruz qal\u0131rlar. H\u0259yat yolda\u015f\u0131 Mehdi M\u0259h\u0259rr\u0259mov h\u0259bsxanada g\u00fcll\u0259l\u0259nir, S\u0259nub\u0259r is\u0259 \u201cxalq d\u00fc\u015fm\u0259ni\u201dnin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 kimi Qazax\u0131stan\u0131n \u201cALJ\u0130R\u201d d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edilir. 8 illik s\u00fcrg\u00fcn h\u0259yat\u0131ndan sonra S\u0259nub\u0259r 20 iyul 1945-ci ild\u0259 azadl\u0131\u011fa \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 1947-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycana qay\u0131d\u0131r. Bir m\u00fcdd\u0259t o, K\u00fcrd\u0259mir v\u0259 \u015eamax\u0131da baytar h\u0259kimi i\u015fl\u0259yir. 1956-c\u0131 ild\u0259 S\u0259nub\u0259r\u0259 b\u0259ra\u0259t verilir v\u0259 o, Bak\u0131da ya\u015famaq h\u00fcququnu al\u0131r. S\u0259nub\u0259r \u018fyyubova 1970-ci ild\u0259 Bak\u0131da v\u0259fat edir.<\/p>\n<p><em><strong>Akmola: \u201cQad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn yerd\u0259 c\u0259h\u0259nn\u0259m\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Qeyd etdiyimiz kimi, o d\u00f6vrd\u0259 Qazax\u0131stan Stalinin h\u00f6km\u00fc il\u0259 xalqlar\u0131n zindan\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdi. Stalin repressiyalar\u0131 ill\u0259rind\u0259 Qazax\u0131standa 150 min az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 bunlardan 28 min n\u0259f\u0259ri m\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 istintaq olmadan g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015fdir. Stalin repressiyalar\u0131n\u0131n qurban\u0131 olmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri olan qad\u0131nlar\u0131n bu d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259ki ac\u0131 talel\u0259ri d\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259rind\u0259ndir. Bu qad\u0131nlar\u0131n m\u0259cburi saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 islah \u0259m\u0259k d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259si say\u0131lan, i\u015fg\u0259nc\u0259 t\u0259tbiqin\u0259 g\u00f6r\u0259 analoqu olmayan Akmola d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sini \u201cQad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn yerd\u0259 c\u0259h\u0259nn\u0259m\u201d adland\u0131r\u0131blar. Bu d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259y\u0259 xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni ad\u0131 il\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nl\u0259rin h\u0259yat yolda\u015flar\u0131n\u0131 s\u00fcrg\u00fcn edibl\u0259r. D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 c\u0259za \u00e7\u0259k\u0259n qad\u0131nlar \u00f6z aralar\u0131nda c\u0259h\u0259nn\u0259mi xat\u0131rladan bu m\u0259kana qeyri-r\u0259smi \u201cALJ\u0130R\u201d adas\u0131 (\u0410\u043a\u043c\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043b\u0430\u0433\u0435\u0440\u044c \u0436\u0435\u043d \u0438\u0437\u043c\u0435\u043d\u043d\u0438\u043a\u043e\u0432 \u0420\u043e\u0434\u0438\u043d\u044b) ad\u0131n\u0131 qoyublar. D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 haz\u0131rda Qazax\u0131stan\u0131n paytaxt\u0131 olan Astanadan \u00e7ox da uzaqda olmayan s\u0259hral\u0131\u011f\u0131n ortas\u0131nda sal\u0131n\u0131b. ALJ\u0130R-Akmola siyasi repressiya qurbanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t himninin m\u00fc\u0259llifi, g\u00f6rk\u0259mli \u015fair \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131 \u015e\u00fckriyy\u0259 xan\u0131m da daxil olmaqla, 44 az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n s\u00fcrg\u00fcn h\u0259yat\u0131 ya\u015fay\u0131b. S\u00fcrg\u00fcn olunan qad\u0131nlar\u0131n aras\u0131nda h\u0259m\u00e7inin F\u0259t\u0259li xan Xoyskinin q\u0131z\u0131 Tamara Xoyskaya v\u0259 Quba Q\u0131zlar Seminariyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri S\u0259nub\u0259r Eyyubova kimi onlarla az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n var idi.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 c\u0259za \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin ya\u015fam t\u0259rzi a\u011f\u0131las\u0131\u011fmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 a\u011f\u0131r olub. Q\u0131\u015f f\u0259slind\u0259 havan\u0131n temperaturunun m\u0259nfi 40 d\u0259r\u0259c\u0259 oldu\u011fu halda s\u0131ra bax\u0131\u015f\u0131na d\u00fcz\u00fclm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir d\u0259qiq\u0259 vaxt verilib. Verilmi\u015f m\u00fcdd\u0259td\u0259 s\u0131rada olmayanlar\u0131 c\u0259za g\u00f6zl\u0259yib. D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 saxlan\u0131lan qad\u0131nlara d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 n\u0259zar\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn saxlan\u0131lan itl\u0259r\u0259 veril\u0259n yem\u0259k verilib. \u00c7ox nadir hallarda onlara d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 xidm\u0259t ed\u0259nl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259silmi\u015f donuz v\u0259 in\u0259kl\u0259rin ayaqlar\u0131 verilib ki, n\u0259 vaxtsa alim, h\u0259kim, m\u00fc\u0259llim, d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259rinin arvadlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda bayram pay\u0131 say\u0131l\u0131b. Burada c\u0259za m\u00fcdd\u0259ti 5 ild\u0259n 10 il\u0259 q\u0259d\u0259r olub. Amma 1941-ci ild\u0259 m\u00fcharib\u0259 ba\u015flananda c\u0259za m\u00fcdd\u0259ti qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n vaxta q\u0259d\u0259r uzad\u0131l\u0131b. Y\u0259ni, c\u0259za m\u00fcdd\u0259ti ba\u015fa \u00e7atanlar bu c\u0259h\u0259nn\u0259m m\u0259kan\u0131ndan xilas ola bilm\u0259yibl\u0259r. H\u0259m\u00e7inin d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 \u00e7ox s\u0259rt daxili rejim qaydalar\u0131 h\u00f6km s\u00fcr\u00fcb. Bu qaydalar\u0131 pozanlara is\u0259 rejim qaydalar\u0131ndan da daha s\u0259rt c\u0259zalar t\u0259tbiq edilib. D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259ki qad\u0131nlara m\u0259n\u0259vi \u0259zab verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yerli \u201cNKVD\u201d orqanlar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 tez-tez g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7iribl\u0259r. Onlar qad\u0131nlara \u00f6vladlar\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat veribl\u0259r, bildiribl\u0259r ki, u\u015faqlar valideynl\u0259rin\u0259 xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni kimi nifr\u0259t edirl\u0259r v\u0259 he\u00e7 vaxt onlarla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259l\u0259rini arzu etmirl\u0259r.<\/p>\n<p>30 hektar \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 ilk tikinti i\u015fl\u0259rini, baraklar\u0131, tiki\u015f sexl\u0259rini, inzibati v\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 otaqlar\u0131 ilk s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n qad\u0131nlar tikibl\u0259r. D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259nin tikintisi \u00fc\u00e7 n\u00f6vb\u0259d\u0259 apar\u0131l\u0131b. T\u0259kc\u0259 alt\u0131 ay m\u00fcdd\u0259tind\u0259ki tikinti zaman\u0131 soyuqdan 98 n\u0259f\u0259r qad\u0131n \u00f6l\u00fcb. Akmola d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 m\u00f6vcud oldu\u011fu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 18 min qad\u0131n (b\u0259zi versiyalara g\u00f6r\u0259 26 min) c\u0259za \u00e7\u0259kib. Akmola d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259ti 1953-c\u00fc ild\u0259n dayand\u0131r\u0131lsa da, 1958-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r bu d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 c\u0259za \u00e7\u0259k\u0259n qad\u0131nlara Qazax\u0131stan\u0131 t\u0259rk etm\u0259k qada\u011fan olunub. Haz\u0131rda d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259nin \u0259razisind\u0259 muzey f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir, h\u0259m\u00e7inin \u0259razid\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck xatir\u0259 kompleksi d\u0259 yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Onlar\u0131n t\u00fck\u00fcrp\u0259dici h\u0259bsxana h\u0259yatlar\u0131n\u0131n h\u0259r an\u0131 a\u011flas\u0131\u011fmaz faci\u0259l\u0259rl\u0259 doludur 1920-1950-ci ill\u0259rd\u0259 sovet d\u00f6vl\u0259tinin apard\u0131\u011f\u0131 repressiya siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n 100 min\u0259 yax\u0131n ziyal\u0131, h\u0259rb\u00e7i, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi, alim, yaz\u0131\u00e7\u0131, m\u00fc\u0259llim, din xadimi Sibir\u0259, Qazax\u0131stana v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259r\u0259 s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. Bununla da Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tinin a\u011f\u0131ll\u0131, elmli, istedadl\u0131, \u0259m\u0259ksev\u0259r, m\u0259n\u0259viyyatl\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259sinin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si m\u0259hv edilmi\u015fdir. Bu bir\u00a0 faktd\u0131r ki, \u0259halinin h\u0259r min n\u0259f\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n repressiya qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan ke\u00e7mi\u015f Sovet respublikalar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 birinci yerd\u0259 dururdu. 1920-ci ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq 30 il\u0259 yax\u0131n davam ed\u0259n repressiya ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n 100 min\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":573414,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/32f6c513167812007311503222310011121.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Onlar\u0131n t\u00fck\u00fcrp\u0259dici h\u0259bsxana h\u0259yatlar\u0131n\u0131n h\u0259r an\u0131 a\u011flas\u0131\u011fmaz faci\u0259l\u0259rl\u0259 doludur 1920-1950-ci ill\u0259rd\u0259 sovet d\u00f6vl\u0259tinin apard\u0131\u011f\u0131 repressiya siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n 100 min\u0259 yax\u0131n ziyal\u0131, h\u0259rb\u00e7i, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi, alim, yaz\u0131\u00e7\u0131, m\u00fc\u0259llim, din xadimi Sibir\u0259, Qazax\u0131stana v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259r\u0259 s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. Bununla da Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tinin a\u011f\u0131ll\u0131, elmli, istedadl\u0131, \u0259m\u0259ksev\u0259r, m\u0259n\u0259viyyatl\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259sinin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si m\u0259hv edilmi\u015fdir.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/573413"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=573413"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/573413\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/573414"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=573413"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=573413"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=573413"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}