{"id":574527,"date":"2023-03-09T13:50:49","date_gmt":"2023-03-09T10:50:49","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=574527"},"modified":"2023-03-09T13:50:49","modified_gmt":"2023-03-09T10:50:49","slug":"az%c9%99rbaycan-milli-teatrinin-150-yoxsa-165-illiyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=574527","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Milli Teatr\u0131n\u0131n 150, yoxsa 165 illiyi?"},"content":{"rendered":"<p>\u201cAxundzad\u0259 ehtiyat edirdi ki, faci\u0259 \u0259s\u0259ri yazarsa, bu, ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z \u015e\u0259beh teatr\u0131 il\u0259 uy\u011funla\u015facaq, onsuz da xalq\u0131m\u0131z \u015e\u0259beh tama\u015fas\u0131nda sin\u0259-ba\u015f vura-vura a\u011flay\u0131r, nec\u0259 ki Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir deyirdi: \u201cA\u011flad\u0131qca ki\u015fi qeyr\u0259tsiz olar, nec\u0259 ki a\u011flad\u0131 v\u0259 \u0130ran oldu\u201d<\/p>\n<p>Bu\u00a0\u201cQaynarinfo\u201da Respublikan\u0131n Xalq artisti, Akademik Milli Dram Teatr\u0131n\u0131n aktyoru, Az\u0259rbaycan M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Universitetinin professoru \u018fli Qay\u0131b o\u011flu\u00a0Nurzad\u0259nin\u00a0(\u018fli Nur) Az\u0259rbaycan Milli Teatr\u0131n\u0131n yaranma tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma yaz\u0131s\u0131nda qeyd edilib.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>&#8230;1844-c\u00fc ild\u0259 Rusiya d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u0259rbi xadimi, general Feldmar\u015fal Qraf Mixail Semyonovi\u00e7 Vorontsov (1782-1856) London s\u0259firliyind\u0259n Qafqaz\u0131n inzibati m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259zi \u015f\u0259h\u0259ri olan Tiflis\u0259 Qafqaz ordusunun ba\u015f komandan\u0131 v\u0259 Qafqaz\u0131n ba\u015f hakimi &#8211;\u00a0cani\u015fini t\u0259yin olundu. (1825-1855). O, xan\u0131m\u0131 t\u0259r\u0259fd\u0259n I Nikolay\u0131n qohumu idi. M.Vorontsov \u00f6z a\u011fl\u0131, biliyi il\u0259 ba\u015fqa \u00e7ar inzibat\u00e7\u0131lar\u0131ndan elm\u0259, \u0259d\u0259biyyata, m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 s\u0259yi v\u0259 hamilik etm\u0259yi il\u0259 f\u0259rql\u0259nirdi. Vorontsov imperator I Nikolaya v\u0259 h\u0259rbi nazir Knyaz Aleksandr \u00c7ern\u0131\u015fev\u0259 m\u0259ktubla m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k 1845-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 Rus Teatr\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 xahi\u015f etdi.<\/p>\n<p>M\u0259ktubda bel\u0259 bir qeyd var:<\/p>\n<p>\u201cZaqafqaziyaya g\u0259li\u015fimin birinci ilind\u0259 Tiflisd\u0259 ictimai Rus Teatr\u0131 a\u00e7ma\u011f\u0131n h\u0259m h\u0259rbi v\u0259 m\u00fclki m\u0259murlar\u0131m\u0131z\u0131 \u0259yl\u0259ndirm\u0259k, h\u0259m d\u0259 x\u00fcsusil\u0259 yerli \u0259halini rus dili, rus \u0259xlaq\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f etm\u0259k v\u0259 onlar\u0131 Rusiya il\u0259 daha da yax\u0131nla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir i\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131m\u201d\u2026<\/p>\n<p>Vorontsov \u0130taliya Opera Teatr\u0131 artistl\u0259rini d\u0259 Tiflis\u0259 d\u0259v\u0259t edirdi. H\u0259tta t\u0259dbirl\u0259rind\u0259 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r meydanlar\u0131nda konsert verdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Nax\u00e7\u0131vandan \u0259rd\u0259billi m\u00fc\u011f\u0259nni S\u0259ttar\u0131 da \u00f6z ansambl\u0131 il\u0259 Tiflisd\u0259 saxlay\u0131rd\u0131. Cani\u015fin Zaqafqaziyada ya\u015fayan mill\u0259tl\u0259ri d\u0259 yaddan \u00e7\u0131xarmad\u0131. O, imperatordan g\u00fcrc\u00fc, erm\u0259ni v\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n teatrlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na da nail oldu (1849-cu ild\u0259). 1848-ci ild\u0259 is\u0259 rusdilli q\u0131z m\u0259kt\u0259bin\u0259 &#8211; \u201cSvyataya Nina\u201dn\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na da icaz\u0259 ald\u0131.<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fcl\u0259r \u00f6z milli teatr\u0131n\u0131n yaranmas\u0131n\u0131 1850-ci ild\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. G\u00fcrc\u00fc teatr\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan bir tarixi hadis\u0259ni ayd\u0131nla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 laz\u0131m bildik.<\/p>\n<p>1850-ci il yanvar\u0131n 11-d\u0259 Tiflisd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 Georgi Eristavinin (1811-1864, dramaturq, rejissor, ictimai xadim) \u201cB\u00f6lg\u00fc\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rinin tama\u015fas\u0131 g\u00f6st\u0259rildi v\u0259 bu tarix g\u00fcrc\u00fc teatr\u0131n\u0131n tarixi oldu. Bir az \u0259vv\u0259l is\u0259 1832-ci ild\u0259 bir qrup g\u00fcrc\u00fc zad\u0259gan Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n \u0259sar\u0259tind\u0259n qurtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Knyaz Orbelianinin evind\u0259 veril\u0259n ziyaf\u0259t zaman\u0131 Qafqaz cani\u015fini baron Rozeni v\u0259 onun \u0259traf\u0131n\u0131 h\u0259bs etm\u0259k, bununla da rus ordusunu ba\u015fs\u0131z qoymaq plan\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131b. Lakin plan ba\u015f tutmay\u0131b. M\u0259hk\u0259m\u0259 sui-q\u0259sd i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc k\u0259sib. Onlar\u0131n aras\u0131nda Knyaz Georgi Eristavi d\u0259 olub. Son anda \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc Rusiya \u0130mperatorunun q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n, s\u00fcrg\u00fcnl\u0259 \u0259v\u0259z olunub. 1850-ci ild\u0259 art\u0131q G.Eristavi s\u00fcrg\u00fcnd\u0259n qay\u0131d\u0131b Tiflisd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. Onun \u0259s\u0259ri 1845-ci ild\u0259 a\u00e7\u0131lan Rus Teatr\u0131n\u0131n binas\u0131nda yox, Tiflis gimnaziyas\u0131nda oynan\u0131ld\u0131. 1850-ci il 11 yanvarda o d\u00f6vr \u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259tli say\u0131lacaq bel\u0259 bir t\u0259dbirin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 &#8220;\u015f\u00fcbh\u0259li v\u0259 l\u0259k\u0259li\u201d bioqrafiyas\u0131 olan Georgi Eristaviy\u0259 \u00f6z dilind\u0259 teatr a\u00e7ma\u011fa icaz\u0259 verildi.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fmaqsa m\u00fcmk\u00fcn deyil. Erm\u0259nil\u0259r \u00f6z teatr tarixini b\u00fct\u00fcn dunyaya guya eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 53-c\u00fc ild\u0259 Yunan dramaturqu Evripidin \u201cVakxp\u0259r\u0259st qad\u0131nlar\u201d \u0259s\u0259rinin oynan\u0131lmas\u0131 il\u0259 b\u0259yan edirl\u0259r, m\u00fc\u0259llif yunan, \u0259s\u0259r yunan dilind\u0259, yunan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 oynan\u0131l\u0131b, bunun erm\u0259niy\u0259 n\u0259 d\u0259xli var? Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, erm\u0259ni teatr\u0131 Yunan, Hind, \u00c7in teatr tarixind\u0259n d\u0259 q\u0259dimdir. Bu is\u0259 teatr tarixin\u0259 q\u0259ti uy\u011fun g\u0259lmir, c\u0259f\u0259ngiyatd\u0131r. \u018fslind\u0259 erm\u0259ni teatr\u0131n\u0131n tarixi 1863-c\u00fc ild\u0259 Sundukyan\u0131n (1825-1912, cani\u015finin d\u0259ft\u0259rxanas\u0131nda m\u00fct\u0259rcim) dramaturgiyas\u0131 \u0259sas\u0131nda G.\u00c7mi\u015fkyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda Tiflisd\u0259 yaran\u0131b.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov (1812-1878) \u201cT\u0259msilat\u201d\u0131na \u00f6n s\u00f6z kimi yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cFehristi-Kitab\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 hicrinin 1266-c\u0131 ilind\u0259 Knyaz Vorontsovun f\u0259rman\u0131 il\u0259 Tiflisd\u0259 teatr binas\u0131 in\u015fa edildiyini v\u0259 bu teatrda \u201cH\u0259r bir \u0259hli-elim\u201d\u0259 bu imkandan istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn himay\u0259 v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rdiyini s\u00f6yl\u0259yir. Ayr\u0131ca teatr binas\u0131 1845-ci ild\u0259 in\u015fa edilib v\u0259 rus dilind\u0259 tama\u015falar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>Cani\u015fin t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n bel\u0259 bir t\u0259dbir rusla\u015fma siyas\u0259tin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259liydi. G\u00fcrc\u00fc, erm\u0259ni v\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn cani\u015fin \u00fc\u00e7 dild\u0259 komissiya t\u0259\u015fkilin\u0259 \u0259mr verdi. Az\u0259rbaycan komissiyas\u0131nda i\u015fl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Mirz\u0259 F\u0259t\u0259lid\u0259n ba\u015fqa adam tap\u0131lmad\u0131 v\u0259 ax\u0131rda pyes yazmaq Mirz\u0259 F\u0259t\u0259liy\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131. Bu, Vorontsovun Qafqazda apard\u0131\u011f\u0131 m\u0259d\u0259ni islahatlarla ba\u011fl\u0131 idi. M.F Axundov 1850-ci ild\u0259 \u201cHekay\u0259ti-Molla Ibrahim X\u0259lil Kimyag\u0259r\u201d, \u201cHekay\u0259ti-M\u00fcsyo Jordan h\u0259kimi-n\u0259bat\u0259t v\u0259 d\u0259rvi\u015f M\u0259st\u0259li \u015fah Caduguni-m\u0259\u015fhur\u201d, \u201cS\u0259rg\u00fcz\u0259\u015fti V\u0259ziri-Xani L\u0259nk\u0259ran\u201d komediyalar\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r \u00fc\u00e7 komediyan\u0131n \u0259lyazmas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llifin x\u0259ttil\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: \u201cT\u0259snifi-kapitan\u201d Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259, Tiflis, fi s\u0259naye 1267 (1850). 1851-ci ild\u0259 \u201cMisyo Jordan h\u0259kimi n\u0259bat\u0259t v\u0259 d\u0259rvi\u015f M\u0259st\u0259li \u015fah-Cadug\u0259ri-m\u0259\u015fhur\u201d v\u0259 \u201cX\u0131rs Quldurbasan\u201d komediyas\u0131 \u00e7ap edildi.<\/p>\n<p>\u201cKavkaz\u201d q\u0259zeti,\u00a030 oktyabr\u00a01851-ci il. Bu g\u00fcn orijinal \u201cX\u0131rs Quldurbasan\u201d komediyas\u0131 oynanacaq.<\/p>\n<p>\u201cKavkaz\u201d\u00a0q\u0259zeti,\u00a02 fevral\u00a01952-ci il. M.F.Axundov \u201cS\u0259rg\u00fcz\u0259\u015fti m\u0259rdi x\u0259sis\u201d komediyas\u0131n\u0131 v\u0259 \u201cM\u00fcrafi\u0259 v\u0259kill\u0259ri\u201d tamamlay\u0131b. Tiflis teatr\u0131 Petrovskinin benefisi<\/p>\n<p>\u201cKavkaz\u201d\u00a0q\u0259zeti,\u00a014 may 1853-c\u00fc il.\u00a0M.F.Axundov \u201cV\u0259ziri Xani-s\u0259rab\u201d.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda teatra do\u011fru bir add\u0131m atan M.F.Axundzad\u0259 hans\u0131 m\u00f6vzudan b\u0259hs olunmas\u0131na baxmayaraq, \u0259lvanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 g\u00f6z qama\u015fd\u0131ran, min c\u00fcr yozuma \u015f\u0259rait yaradan alt\u0131 \u0259s\u0259r meydana g\u0259tirdi. Bu \u0259s\u0259rl\u0259rin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dilin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259rq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti dayan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Sual oluna bil\u0259r ki, niy\u0259 M.F.Axundzad\u0259 faci\u0259 janr\u0131na m\u00fcraci\u0259t etm\u0259yib?<\/p>\n<p>Axundzad\u0259 ehtiyat edirdi ki, faci\u0259 \u0259s\u0259ri yazarsa, bu, ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z \u015e\u0259beh teatr\u0131 il\u0259 uy\u011funla\u015facaq, onsuz da xalq\u0131m\u0131z \u015e\u0259beh tama\u015fas\u0131nda sin\u0259-ba\u015f vura-vura a\u011flay\u0131r, nec\u0259 ki Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir deyirdi: \u201cA\u011flad\u0131qca ki\u015fi qeyr\u0259tsiz olar, nec\u0259 ki a\u011flad\u0131 v\u0259 \u0130ran oldu\u201d.<\/p>\n<p>Bu janra m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov \u201cM\u00fcsib\u0259ti F\u0259xr\u0259ddin\u201d \u0259s\u0259ri il\u0259 s\u00fcbut etdi ki, M.F.Axundzad\u0259 yan\u0131lmay\u0131b. Bu \u0259s\u0259ri tam m\u0259nada \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259n \u0259s\u0259r adland\u0131rmaq olar. Bu m\u00fcsib\u0259tnam\u0259ni h\u0259m klassik faci\u0259 il\u0259, h\u0259m d\u0259 \u015e\u0259beh tama\u015falar\u0131n\u0131n m\u0259tni il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik. A\u011flamaq &#8211;\u00a0buna s\u0259b\u0259b olacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck sars\u0131d\u0131c\u0131 hadis\u0259y\u0259 hissi m\u00fcnasib\u0259tdir. G\u00fclm\u0259k &#8211;\u00a0bu hadis\u0259nin ba\u015f verm\u0259m\u0259sin\u0259 m\u00fcnasib\u0259tdir. Biz Axundzad\u0259nin yazd\u0131\u011f\u0131 komediyada Parisd\u0259 hakimiyy\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 g\u00fclm\u00fcr\u00fck. Biz Parisd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259nin cadug\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dilm\u0259sin\u0259 inananlara g\u00fcl\u00fcr\u00fck. Biz \u015eeyx N\u0259srullah\u0131n \u00f6l\u00fc dirild\u0259n yox, \u0130sfahan lotusu oldu\u011funa yox, onun \u00f6l\u00fc diriltm\u0259yin\u0259 inananlara g\u00fcl\u00fcr\u00fck. Y\u0259ni aldanan adamlar\u0131n savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, elmsizliyin\u0259, nadanl\u0131\u011f\u0131na g\u00fcl\u00fcr\u00fck!..<\/p>\n<p>\u201c2 mart 1873-c\u00fc il,\u00a0Bak\u0131\u2026<\/p>\n<p>Tiflis cani\u015finin\u0259<\/p>\n<p>\u0130nay\u0259tli \u018ff\u0259ndim!<\/p>\n<p>Baron Aleksandr Pavlovi\u00e7 Nikolayev\u0259!<\/p>\n<p>Mart\u0131n onunda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n Novruz bayram\u0131d\u0131r. Buran\u0131n yerli \u0259halisind\u0259n bir ne\u00e7\u0259 \u015f\u0259xs o g\u00fcn Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovun \u201cV\u0259ziri-Xani L\u0259nk\u0259ran\u201d \u0259s\u0259rini tatar (Az\u0259rbaycan) dilind\u0259 oynamaq fikrind\u0259dirl\u0259r\u2026 Zaqafqaziya \u0259halisi aras\u0131nda Bak\u0131 \u0259halisi Avropa ad\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259n \u00e7ox yaban\u00e7\u0131 qalaraq h\u0259r c\u00fcr yenilik v\u0259 x\u00fcsus\u0259n da tama\u015fadan uzaq qal\u0131rlar. \u015e\u00fcbh\u0259siz onlar\u0131n aras\u0131nda Avropa ruhlu \u0259yl\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 meyil v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t oyatmaq \u00f6z-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 onlar\u0131 biz\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259qiqi vasit\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu yolda birinci t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn mane\u0259y\u0259y\u0259 u\u011framas\u0131 arzu olunacaq hal deyildi.<\/p>\n<p>\u2026Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 pyesin m\u0259zmununda el\u0259 bir \u015fey yoxdur ki, qada\u011fan edil\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259r c\u00fcml\u0259sin\u0259 daxil olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olsun\u2026 M\u0259s\u0259l\u0259ni n\u0259z\u0259ri-alil\u0259rin\u0259 \u0259rz etm\u0259kl\u0259 mart\u0131n onunda m\u0259zkur\u0259 \u0259s\u0259rin oynan\u0131lmas\u0131na l\u00fctf\u0259n icaz\u0259 buyurmaq meylind\u0259 olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 teleqrafla bildirm\u0259kl\u0259 b\u0259nd\u0259ni \u015f\u0259r\u0259fyab buyurma\u011f\u0131n\u0131z\u0131 rica edir\u0259m.<\/p>\n<p>Ehtiramati &#8211;\u00a0faqi\u0259mi \u0259rz\u0259 v\u0259 il ax&#8230;<\/p>\n<p>Dmitri Starolelski<\/p>\n<p>Bak\u0131 general-qubernatoru\u201d.<\/p>\n<p>\u201c8 mart, Tiflis<\/p>\n<p>Bak\u0131da general-qubernator D.Staroselskiy\u0259!<\/p>\n<p>205-ci madd\u0259nin yasaq q\u0259rar\u0131 xristian \u0259halisi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi Teatr tama\u015falar\u0131na aiddir. Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovun \u0259s\u0259rini ail\u0259vi tama\u015fa sur\u0259til\u0259 oynamaq olar.<\/p>\n<p>Aleksandr Pavlovi\u00e7\u201d.<\/p>\n<p>\u201c10 mart, Bak\u0131.<\/p>\n<p>Mart ay\u0131n\u0131n 10-cu g\u00fcn\u00fcnd\u0259 Bak\u0131da Sobraniyed\u0259 veril\u0259c\u0259k t\u0259snifi &#8211;\u00a0Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259 \u201cS\u0259rg\u00fcz\u0259\u015fti V\u0259ziri-Xani L\u0259nk\u0259ran\u201d. Keyfiyy\u0259ti d\u00f6rd m\u0259clisd\u0259 b\u0259yan olunub.<\/p>\n<p>Vilay\u0259tin Xan\u0131 &#8211;\u00a0\u018fliyar.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 H\u0259bib V\u0259zir &#8211; S\u0259m\u0259d.<\/p>\n<p>Ziba xan\u0131m &#8211; N\u0259c\u0259f (B\u0259y V\u0259zirov)<\/p>\n<p>Teymur a\u011fa &#8211; \u018fsk\u0259r (a\u011fa \u00c7orani)\u201d<\/p>\n<p>G\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb: Az\u0259rbaycan Teatr\u0131n\u0131n Salnam\u0259si, s\u0259h: 37, 1975-ci il.<\/p>\n<p>M\u0259ktubda tama\u015fa oynamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ad\u0131 \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi idi. Z\u0259rdabi Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin h\u0259m atas\u0131, h\u0259m d\u0259 anas\u0131 idi. O, 1837-ci ild\u0259 G\u00f6y\u00e7ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 b\u0259y ail\u0259sind\u0259 anadan olub v\u0259 \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 rusdilli m\u0259kt\u0259bi f\u0259rql\u0259nm\u0259 il\u0259 bitirib v\u0259 \u2026 1858-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131 Qubernatoru onu Tiflis gimnaziyas\u0131na g\u00f6nd\u0259rib. Gimnaziyan\u0131 f\u0259rql\u0259nm\u0259 il\u0259 bitir\u0259n Z\u0259rdabi Moskva Universitetinin fizika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sinin T\u0259bi\u0259t \u015f\u00f6b\u0259sini bitirib (1865). Z\u0259rdabi Sokrat kimi \u0259lind\u0259 \u00e7\u0131raq insanlar\u0131 ayd\u0131nl\u0131\u011fa, i\u015f\u0131\u011fa aparan dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t idi. O, Az\u0259rbaycan teatr\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131 idi&#8230; H\u0259tta \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yliy\u0259 d\u0259 demi\u015fdi: &#8220;El\u0259 teatr yaz ki, orada aktyorlar oxusunlar!\u201d<\/p>\n<p>1880-ci ld\u0259 Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev teatr binas\u0131 tikdirdi. Bunu Az\u0259rbaycan teatr tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm, \u0259lam\u0259tdar bir hadis\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259liyik\u2026<\/p>\n<p>&#8220;\u015eamax\u0131, 1858<\/p>\n<p>\u015eamax\u0131da t\u0259sis olunan \u201cSivyataya Nina\u201d q\u0131zlar m\u0259kt\u0259bin\u0259 \u015eu\u015fadan Xan q\u0131z\u0131 Xur\u015fidbanu Nat\u0259van 1000 (min) manat q\u0131z\u0131l pul g\u00f6nd\u0259rdi.<\/p>\n<p>\u201cQafqaz\u201d q\u0259zeti\u201d<\/p>\n<p>\u015eAMAXIDA TEATR:<\/p>\n<p>6 dekabr, \u015eamax\u0131<\/p>\n<p>\u2026 Ke\u00e7\u0259n ilin ax\u0131rlar\u0131nda biz xeyriyy\u0259 m\u0259qs\u0259dil\u0259 bir teatr tama\u015fas\u0131 verm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldik. G\u0259ncl\u0259rimiz toplan\u0131b bir s\u0259hn\u0259 d\u00fcz\u0259ltdil\u0259r, t\u0259l\u0259m-t\u0259l\u0259sik dekorasiya \u00e7\u0259kdil\u0259r, p\u0259rd\u0259 v\u0259 afi\u015fa haz\u0131rland\u0131, dekabr\u0131n 6-da tama\u015fa veril\u0259c\u0259yi elan edildi. Bu yenilik ham\u0131n\u0131 maraqland\u0131rd\u0131, h\u0259v\u0259skarlar\u0131n verdikl\u0259ri be\u015f tama\u015fada, bir yer d\u0259 bo\u015f qalmam\u0131\u015fd\u0131. \u015eamax\u0131da afi\u015falar \u0259ld\u0259n-\u0259l\u0259 g\u0259zirdi. \u015e\u0259h\u0259rin h\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6k\u00fcl\u00fcb g\u0259lir v\u0259 bilet alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. \u018ftrafdan g\u0259lmi\u015f yerli \u0259halinin atlar\u0131 tama\u015fa binas\u0131n\u0131n \u0259traf\u0131nda ki\u015fn\u0259yirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Tama\u015fa veril\u0259n binan\u0131n dar\u0131sqall\u0131\u011f\u0131ndan s\u0259hn\u0259ni yax\u015f\u0131 g\u00f6rm\u0259k olmurdu\u2026<\/p>\n<p>Bu hadis\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 bir teatr binas\u0131 d\u00fcz\u0259ltm\u0259k m\u0259qs\u0259dini yada sald\u0131\u2026 Biz k\u00f6hn\u0259 v\u0259 bo\u015f qalm\u0131\u015f da\u015f binan\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 ald\u0131q. Bir \u00e7oxu\u00a0\u201cbundan bir \u015fey \u00e7\u0131xmaz\u201d \u0259qid\u0259sind\u0259 idi. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 teatr binas\u0131 bar\u0259sind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. M\u0259lum oldu ki, bu i\u015f\u0259 min be\u015f y\u00fczd\u0259n iki min manatad\u0259k g\u00fcm\u00fc\u015f pul laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259 pul haradan tap\u0131lacaqd\u0131? B\u0259lk\u0259 d\u0259 tapd\u0131q. \u00c7\u00fcnki \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 \u015fayi\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 ki, b\u0259zil\u0259ri material, ba\u015fqalar\u0131 i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259si, bir ba\u015fqas\u0131 \u00f6z z\u0259hm\u0259ti il\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131r. H\u0259tta yerli h\u00f6rm\u0259tli adamlardan pul verm\u0259y\u0259 haz\u0131r oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Bu s\u00f6hb\u0259tl\u0259r getdiyi yerd\u0259 bird\u0259n-bir\u0259 bir cavan b\u0259y polismeystrl\u0259 c\u0259nabi qubernatorun yan\u0131na g\u0259lib, teatr binas\u0131 tikilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn 1500 manat verm\u0259y\u0259 haz\u0131r oldu\u011funu bildirdi. H\u0259tta, \u0259g\u0259r art\u0131q laz\u0131md\u0131rsa, onu da verm\u0259y\u0259 raz\u0131l\u0131q verdi. Ayd\u0131nd\u0131r ki, onun ian\u0259sini q\u0259bul etdil\u0259r v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 cani\u015fin\u0259 x\u0259b\u0259r verdil\u0259r. Knyaz biz\u0259 icaz\u0259 verdi ki, teatr tikm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ma\u011fazalar binas\u0131n\u0131 alaq v\u0259 ian\u0259 ver\u0259n Atab\u0259y Zeynalb\u0259y o\u011fluna t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr ed\u0259k. Biz haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flad\u0131q. B\u0259s binan\u0131n plan\u0131n\u0131 kim haz\u0131rlayacaq? Ba\u015f arxitektor burada deyildi, onun k\u00f6m\u0259k\u00e7isi \u015famax\u0131l\u0131 Qas\u0131mb\u0259y is\u0259 he\u00e7 vaxt quberniyadan k\u0259nara \u00e7\u0131xmam\u0131\u015f v\u0259 teatr binas\u0131 g\u00f6rm\u0259mi\u015fdi. Bu, o q\u0259d\u0259r d\u0259 qorxulu deyildi. \u00c7\u00fcnki \u0259vv\u0259la, Qas\u0131mb\u0259y \u00f6z-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 savadl\u0131, t\u0259cr\u00fcb\u0259li v\u0259 i\u015fd\u0259 istedadl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu t\u0259z\u0259 i\u015fi d\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc, ikinciy\u0259 qalan yerd\u0259 \u00fcmumi arzu h\u0259r bir arxitektordan yax\u015f\u0131d\u0131r. El\u0259 bel\u0259 d\u0259 oldu.<\/p>\n<p>Buradak\u0131lardan birisi bir par\u00e7a ka\u011f\u0131z\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 karanda\u015f il\u0259 teatr\u0131n eskizini \u00e7\u0259kdi, t\u0259sad\u00fcf\u0259n buraya g\u0259lmi\u015f bir n\u0259f\u0259r m\u00fch\u0259ndis zabit onu d\u00fcz\u0259ltdi\u2026 Bundan sonra Qas\u0131mb\u0259y \u0259la bir plan haz\u0131rlad\u0131\u2026 Bel\u0259likl\u0259 bir ay ke\u00e7m\u0259mi\u015f k\u00f6hn\u0259 ma\u011fazan\u0131n divarlar\u0131 aras\u0131nda teatra yararl\u0131 bir bina haz\u0131r oldu. T\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bil\u0259rsiniz: s\u0259hn\u0259 h\u0259m uca idi, h\u0259m d\u0259 geni\u015f, \u00fcz\u00fc yuxar\u0131 olan zalda y\u00fcz ver vard\u0131, iki t\u0259r\u0259fd\u0259n 14 loja d\u00fcz\u0259ldilmi\u015fdi: birinci olmaq \u00fczr\u0259 \u015eamax\u0131ya bundan art\u0131q n\u0259 laz\u0131m idi? Halbuki, el\u0259 Tiflisin d\u0259 birinci teatr\u0131 manejd\u0259 qayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, \u00f6z\u00fc d\u0259 bizimkind\u0259n \u00e7ox da yax\u015f\u0131 deyildi\u2026 H\u0259r halda aprelin 17-d\u0259 birinci tama\u015fa verildi, artistl\u0259r v\u0259 teatr tik\u0259nl\u0259r alq\u0131\u015flarla qar\u015f\u0131land\u0131lar\u2026<\/p>\n<p>(\u201cKavkaz\u201d, 6 iyul\u00a0 1858)<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan Teatr\u0131n\u0131n Salnam\u0259si\u201d (1850-1920)<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t N\u0259\u015friyyat\u0131. Bak\u0131 1975.<\/p>\n<p>Dem\u0259li, \u0259slind\u0259 Az\u0259rbaycan Milli Teatr\u0131n\u0131n tarixi 1873-c\u00fc ild\u0259n yox, 1858-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131da a\u00e7\u0131lan teatrla tariximiz\u0259 yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r. 1859-cu ild\u0259 \u015eamax\u0131da g\u00fccl\u00fc z\u0259lz\u0259l\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 teatr binas\u0131 da\u011f\u0131ld\u0131. \u015eamax\u0131 qubernatorunun \u00c7ar II Aleksandra m\u00fcraci\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Quberniya m\u0259rk\u0259zi Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cAxundzad\u0259 ehtiyat edirdi ki, faci\u0259 \u0259s\u0259ri yazarsa, bu, ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z \u015e\u0259beh teatr\u0131 il\u0259 uy\u011funla\u015facaq, onsuz da xalq\u0131m\u0131z \u015e\u0259beh tama\u015fas\u0131nda sin\u0259-ba\u015f vura-vura a\u011flay\u0131r, nec\u0259 ki Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir deyirdi: \u201cA\u011flad\u0131qca ki\u015fi qeyr\u0259tsiz olar, nec\u0259 ki a\u011flad\u0131 v\u0259 \u0130ran oldu\u201d Bu\u00a0\u201cQaynarinfo\u201da Respublikan\u0131n Xalq artisti, Akademik Milli Dram Teatr\u0131n\u0131n aktyoru, Az\u0259rbaycan M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Universitetinin professoru \u018fli Qay\u0131b o\u011flu\u00a0Nurzad\u0259nin\u00a0(\u018fli&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":574528,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",620,413,false],"newsmatic-featured":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",620,413,false],"newsmatic-list":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",600,400,false],"newsmatic-thumb":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",300,200,false],"newsmatic-small":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",143,95,false],"newsmatic-grid":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",375,250,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/FotoJet-2023-03-09T120807.687.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u201cAxundzad\u0259 ehtiyat edirdi ki, faci\u0259 \u0259s\u0259ri yazarsa, bu, ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z \u015e\u0259beh teatr\u0131 il\u0259 uy\u011funla\u015facaq, onsuz da xalq\u0131m\u0131z \u015e\u0259beh tama\u015fas\u0131nda sin\u0259-ba\u015f vura-vura a\u011flay\u0131r, nec\u0259 ki Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir deyirdi: \u201cA\u011flad\u0131qca ki\u015fi qeyr\u0259tsiz olar, nec\u0259 ki a\u011flad\u0131 v\u0259 \u0130ran oldu\u201d Bu\u00a0\u201cQaynarinfo\u201da Respublikan\u0131n Xalq artisti, Akademik Milli Dram Teatr\u0131n\u0131n aktyoru, Az\u0259rbaycan M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Universitetinin professoru \u018fli Qay\u0131b o\u011flu\u00a0Nurzad\u0259nin\u00a0(\u018fli...","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/574527"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=574527"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/574527\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/574528"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=574527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=574527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=574527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}