{"id":587647,"date":"2023-04-10T11:44:09","date_gmt":"2023-04-10T07:44:09","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=587647"},"modified":"2023-04-10T11:44:09","modified_gmt":"2023-04-10T07:44:09","slug":"olk%c9%99mizin-beyn%c9%99lxalq-nufuzunu-artiran-movqeyini-mohk%c9%99ml%c9%99ndir%c9%99n-ugurlu-xarici-siyas%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=587647","title":{"rendered":"\u00d6lk\u0259mizin beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzunu art\u0131ran, m\u00f6vqeyini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndir\u0259n u\u011furlu xarici siyas\u0259t"},"content":{"rendered":"<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t bug\u00fcnk\u00fc beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemini yaratmazdan \u0259vv\u0259l minill\u0259rl\u0259 davam ed\u0259n \u00e7\u0259tin v\u0259 ke\u015fm\u0259ke\u015fli bir tarix ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130nsan c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 birlikl\u0259rinin sosial-siyasi xarakterind\u0259n, insanlar\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n, ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nm\u0259si z\u0259rur\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq onlar aras\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif xarakterli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r c\u0259r\u0259yan etmi\u015f, m\u00fcharib\u0259l\u0259r, qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ya\u015fanm\u0131\u015f, iri d\u00f6vl\u0259tl\u0259r, imperiyalar qurulmu\u015f, sonra da iflasa u\u011fram\u0131\u015flar. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, ya\u015fay\u0131\u015f davam etmi\u015f, insanlar \u0259n \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r\u0259 uy\u011funla\u015fma\u011f\u0131, m\u00fcxt\u0259lif \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131 tapma\u011f\u0131, ir\u0259liy\u0259 do\u011fru inki\u015faf em\u0259yi bacarm\u0131\u015f, yeni-yeni ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri \u2013 k\u0259ndl\u0259r, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r, \u00f6lk\u0259l\u0259r salm\u0131\u015flar. \u018flb\u0259tt\u0259, insanl\u0131q uzun m\u00fcdd\u0259t t\u0259crid v\u0259ziyy\u0259tind\u0259, bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259siz ya\u015faya bilm\u0259zdi. Odur ki, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri \u00f6z aralar\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 girir, ticar\u0259t edir, m\u00fcharib\u0259l\u0259r apar\u0131r, bar\u0131\u015f\u0131r, m\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r k\u0259sir v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k add\u0131mlar haqq\u0131nda z\u0259man\u0259tl\u0259r bel\u0259 ala bilirdil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar bizim bu g\u00fcn beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemi kimi xarakteriz\u0259 etdiyimiz ger\u00e7\u0259kliyin r\u00fc\u015feyml\u0259ri idi.<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemi bir q\u0259d\u0259r d\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fmi\u015f, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda siyasi, iqtisadi, dini v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259r intensivl\u0259\u015fmi\u015fdi. D\u00fcnya siyas\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin etno-demoqrafik t\u0259rkibi m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00a0 xalqlar\u0131n\u0131n hesab\u0131na m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fmi\u015f, \u0259halisinin milli, dini v\u0259 sosial qurulu\u015fu d\u0259yi\u015fmi\u015fdi.\u00a0 Bu vaxtlar getdikc\u0259 Avropa v\u0259 d\u00fcnya miqyas\u0131na daha tez-tez m\u00fcdaxil\u0259 ed\u0259n yeni bir g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259t\u00a0 meydana \u00e7\u0131x\u0131r ki, bu da AB\u015e idi. Bu d\u00f6vl\u0259t s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u00fcnya siyas\u0259tinin g\u00fccl\u00fc v\u0259 n\u0259h\u0259ng faktoruna \u00e7evrilm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 t\u0259dric\u0259n \u00f6z m\u0259xsusi maraqlar\u0131n\u0131 ortaya qoyur. M\u0259hz el\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 d\u00fcnyada d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fm\u0259 &#8211; varl\u0131 v\u0259 yoxsul d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 ayr\u0131lma prosesi s\u00fcr\u0259tl\u0259nir. \u018fn g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259tl\u0259r art\u0131q d\u00fcnyan\u0131n geni\u015f \u0259razil\u0259rini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k, \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259sin\u0259 \u00e7evirmi\u015f, t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259k resurslar\u0131na sahib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131lar. \u018fslind\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin iqtisadi g\u00fcc\u00fc v\u0259 milli g\u0259liri d\u0259 malik oldu\u011fu \u0259razil\u0259rl\u0259 bilavasit\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Odur ki, ist\u0259nil\u0259n d\u00f6vl\u0259tin yeni \u0259razi iddias\u0131 d\u0259rhal ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259tl\u0259 konflikt\u0259 s\u0259b\u0259b olurdu v\u0259 m\u00fcvafiq olaraq h\u0259rbi toqqu\u015fma yarad\u0131rd\u0131. D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin iqtisadi g\u00fcc\u00fc XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0131z\u0131l, g\u00fcm\u00fc\u015f, k\u00f6m\u00fcr, metal v\u0259 neft \u0259ld\u0259 etm\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bu bax\u0131mdan, t\u0259bii ehtiyatlarla z\u0259ngin \u0259razil\u0259r\u0259 sahiblik u\u011frunda d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcbariz\u0259l\u0259r getdikc\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015firdi.<\/p>\n<p>Avropada milli d\u00f6vl\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131 v\u0259 Roma dini imperiyas\u0131n\u0131n s\u00fcqutu \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin timsal\u0131nda regionun n\u00fcfuzlu v\u0259 say\u0131lan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evril\u0259 bilmi\u015fdi. S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn parametrl\u0259ri il\u0259\u00a0 b\u00f6lg\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qil xarici siyas\u0259t f\u0259aliyy\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irirdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fcn milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l m\u00fcst\u0259qilliyini qoruyub saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 d\u00fcnyada b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuzu olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n biri il\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri qurma\u011f\u0131 v\u0259 ondan yard\u0131m alma\u011f\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun hesab edirdi. S\u00f6zs\u00fcz ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n yax\u0131n d\u00f6vl\u0259t ola bilm\u0259zdi. Amma h\u0259min vaxt Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti AB\u015e-la siyasi v\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r yaratmaqda maraql\u0131 oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirir, \u00f6lk\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyinin AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131na s\u0259y g\u00f6st\u0259rirdi. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259, \u018f.M.Top\u00e7uba\u015fov sentyabr\u0131n 26-da Prezident V.Vilsona yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda AB\u015e-\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini qoruyaca\u011f\u0131na v\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmid etdiyini bildirirdi. \u018fslind\u0259, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin AB\u015e-la diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r qurmaqda\u00a0 maraql\u0131 olmas\u0131, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, bu d\u00f6vl\u0259tin d\u00fcnya siyas\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 apar\u0131c\u0131 rol oynamas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdursa, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n erm\u0259nil\u0259rin AB\u015e-da getdikc\u0259 f\u0259alla\u015fmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar idi. AB\u015e-da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u201cM\u00fcst\u0259qil Erm\u0259nistan\u0131n Amerika Komit\u0259si\u201d bu \u00f6lk\u0259nin siyasi dair\u0259l\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda b\u00f6htan v\u0259 yalan yaymaqla m\u0259\u015f\u011ful idi v\u0259 bu m\u0259nfur niyy\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 g\u00f6zd\u0259n salma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti erm\u0259nil\u0259rin bu c\u00fcr iyr\u0259nc m\u0259qs\u0259dl\u0259rini if\u015fa etm\u0259k v\u0259 Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri Amerika ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu \u00f6lk\u0259d\u0259 laz\u0131mi t\u0259bli\u011fat aparma\u011f\u0131 vacib hesab edirdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin\u00a0 xarici siyas\u0259t sah\u0259sind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 nailiyy\u0259tl\u0259r xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli istiqlaliyy\u0259tinin tan\u0131nmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan xarici siyas\u0259t d\u00fcnyada Az\u0259rbaycan\u0131n sivil, demokratik respublika kimi tan\u0131nmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 \u00e7ox ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmaqda idi. AT\u018fT-in ideoloji v\u0259 sinfi qar\u015f\u0131durma d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f son zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc 1990-c\u0131 ild\u0259 Parisd\u0259 topland\u0131. Bu sammitd\u0259 m\u00fcasir beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sisteminin \u0259sas prinsipl\u0259ri v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcququn b\u0259zi yeni normalar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi.\u00a0 Bu ill\u0259rd\u0259 (1990) \u00a0beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemi h\u0259m t\u0259rkibin\u0259, h\u0259m d\u0259 xarakterin\u0259 g\u00f6r\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoyaraq &#8211; yeni d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 ke\u00e7ir.<\/p>\n<p>M\u00fcasir beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin \u0259sas tendensiyalar\u0131ndan biri beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259l\u0259bl\u0259rinin, qlobal v\u0259 lokal terrorizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin \u00fcmumd\u00fcnya siyas\u0259ti s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131lmas\u0131 hesab olunur. M\u00fcasir beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin yeni t\u0259zah\u00fcr formalar\u0131ndan ikincisi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 regionlar\u0131n, \u00f6lk\u0259l\u0259rin daxili subyektl\u0259rinin beyn\u0259lxalq al\u0259m\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131, beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 qat\u0131lmas\u0131, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qda i\u015ftirak\u0131 hesab oluna bil\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qil v\u0259 b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin, beyn\u0259lxalq h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 v\u0259 qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n i\u015ftirak etdiyi m\u00fcasir beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r bir t\u0259r\u0259fd\u0259n beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k, sivil-birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f qaydalar\u0131na cavab ver\u0259n yeni d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131 t\u0259lqin edir, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, bu nizamda r\u0259hb\u0259r v\u0259 d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 hegemon olmaq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparan yeni-yeni m\u0259rk\u0259zl\u0259r (d\u00f6vl\u0259tl\u0259r) \u00f6z iddialar\u0131n\u0131 ortaya qoyur. XXI \u0259srd\u0259 d\u00fcnyada hegemonluq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 \u0259sas\u0259n bir ideya v\u0259 bayraq alt\u0131nda apar\u0131l\u0131r ki, bunun da m\u00fcasir ad\u0131 \u201cqloballa\u015fma\u201dd\u0131r. M\u0259hz bel\u0259 bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 &#8211; riyakarl\u0131\u011f\u0131n, qeyri-s\u0259mimi v\u0259 f\u0259rqli standartl\u0131 yana\u015fman\u0131n hakim k\u0259sildiyi m\u00fcasir d\u00fcnya siyas\u0259ti \u015f\u0259raitind\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin, x\u00fcsusil\u0259 beyn\u0259lxalq prosesl\u0259rd\u0259 h\u0259l\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00f6z yerini tutmam\u0131\u015f v\u0259 milli maraqlar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259mi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin ya\u015famaq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. Bu g\u0259rgin, m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 ziddiyy\u0259tli prosesl\u0259rd\u0259 \u00f6z d\u00f6vl\u0259tinin m\u00f6vcudlu\u011funu, suveren h\u00fcquqlar\u0131n\u0131, \u0259halisinin firavan v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rt\u0259r\u0259fli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, b\u00fct\u00fcn inc\u0259 m\u0259qamlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alan xarici siyas\u0259t kursu h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k t\u0259l\u0259b olunur.<\/p>\n<p>1998-ci il sentyabr\u0131n 7-8-d\u0259 32 d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 13 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 tarixi &#8220;B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolu&#8221;nun b\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f Bak\u0131 beyn\u0259lxalq konfrans\u0131 v\u0259 onun n\u0259tic\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259tinin m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 \u0259n m\u00fch\u00fcm nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. 1992-ci ild\u0259n BMT, AT\u018fT v\u0259 \u0130KT-nin \u00fczv\u00fc olan Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi ard\u0131c\u0131l siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 2001-ci ild\u0259 Avropa \u015euras\u0131na q\u0259bul edilmi\u015f, Avropa Birliyi, NATO v\u0259 ba\u015fqa t\u0259\u015fkilatlarla s\u0131x \u0259laq\u0259l\u0259r yaratm\u0131\u015f, bu qurumlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin inki\u015faf etdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259al xarici siyas\u0259t yeridir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemin\u0259 qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi, siyasi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 xarici siyas\u0259t sah\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin rolu k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259r\u0259k h\u0259lledici \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc beyn\u0259lxalq v\u0259ziyy\u0259ti xarici siyas\u0259t sah\u0259sind\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir q\u00fctb\u0259 v\u0259 yaxud istiqam\u0259t\u0259 a\u00e7\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdiril\u0259n \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259sini m\u00fcmk\u00fcns\u00fczl\u0259\u015fdirir, balansla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 tarazla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 siyasi kurs se\u00e7ilm\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndirir. \u00c7\u00fcnki XX \u0259srin sonunda beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 yaranm\u0131\u015f geostrateji maraqlar\u0131n k\u0259skin r\u0259qab\u0259ti, iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi-siyasi durum yenic\u0259 suverenlik \u0259ld\u0259 etmi\u015f, h\u0259l\u0259 nisb\u0259t\u0259n z\u0259if olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u00fcst\u0259qil xarici siyas\u0259t yeritm\u0259si sah\u0259sind\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 probleml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xar\u0131r. D\u00fcnyada \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259vi t\u0259sir dair\u0259l\u0259ri olan f\u00f6vq\u0259ld\u00f6vl\u0259tl\u0259r v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r birliyi yeni m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin inki\u015faf modeli se\u00e7m\u0259si, beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 siyasi oriyentasiyas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 y\u00fcks\u0259k h\u0259ssasl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirirl\u0259r. Bu, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, g\u0259nc d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin xarici siyas\u0259t strategiyas\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda xeyli \u00e7\u0259tinlik yaratsa da, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n onlar\u0131n m\u00fcst\u0259qil xarici siyas\u0259t yeritm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli manevr imkanlar\u0131 a\u00e7\u0131r. Haz\u0131rda d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri t\u0259nziml\u0259y\u0259n \u0259sas vasit\u0259 iqtisadi, h\u0259rbi-siyasi v\u0259 ya ideoloji g\u00fcc, q\u00fcvv\u0259 olsa da, d\u00fcnyada k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n silahlar\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n atom bombas\u0131na malik olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131n artmas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259si iri f\u00f6vq\u0259ld\u00f6vl\u0259tl\u0259ri v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r birliyini bir n\u00f6v siyasi m\u00fcvazin\u0259ti saxlama\u011fa v\u0259 qoruma\u011fa m\u0259cbur edir. \u018fsas\u0131 h\u0259l\u0259 son orta \u0259srl\u0259rd\u0259 qoyulmu\u015f &#8220;siyasi m\u00fcvazin\u0259t n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259&#8221; g\u00f6r\u0259, m\u00fcxt\u0259lif maraqlar\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259t\u0259 ba\u015fqalar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 hegemonluq etm\u0259y\u0259 v\u0259 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn davran\u0131\u015f qaydalar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 imkan vermir. H\u0259rbi-siyasi v\u0259 iqtisadi sah\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n keyfiyy\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri region d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda milli maraqlarla yana\u015f\u0131 daha \u00fcmumi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n region maraqlar\u0131n\u0131, qlobal \u015f\u0259kild\u0259 is\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada qayda-qanunun v\u0259 \u0259min-amanl\u0131\u011f\u0131n qorunub saxlanmas\u0131 mara\u011f\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2023\/04\/10\/\/-0f28181016811116372787679661012282.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>\u00c7i\u00e7\u0259k \u018fliyeva,<\/strong><br \/>\n<em>Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri,\u00a0X\u0259tai rayonu A.S.x\u0259lilov ad\u0131na\u00a0 263 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi<br \/>\nYAP X\u0259tai rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n &#8220;Mehmandarov 78&#8221; \u00fcnvan\u0131 \u00fczr\u0259 \u0259razi partiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t bug\u00fcnk\u00fc beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemini yaratmazdan \u0259vv\u0259l minill\u0259rl\u0259 davam ed\u0259n \u00e7\u0259tin v\u0259 ke\u015fm\u0259ke\u015fli bir tarix ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130nsan c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 birlikl\u0259rinin sosial-siyasi xarakterind\u0259n, insanlar\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n, ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nm\u0259si z\u0259rur\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq onlar aras\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif xarakterli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r c\u0259r\u0259yan etmi\u015f, m\u00fcharib\u0259l\u0259r, qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ya\u015fanm\u0131\u015f, iri d\u00f6vl\u0259tl\u0259r, imperiyalar qurulmu\u015f, sonra da iflasa u\u011fram\u0131\u015flar. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, ya\u015fay\u0131\u015f davam etmi\u015f, insanlar \u0259n \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r\u0259 uy\u011funla\u015fma\u011f\u0131, m\u00fcxt\u0259lif \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131 tapma\u011f\u0131, ir\u0259liy\u0259 do\u011fru inki\u015faf em\u0259yi bacarm\u0131\u015f, yeni-yeni ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri \u2013 k\u0259ndl\u0259r, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r, \u00f6lk\u0259l\u0259r salm\u0131\u015flar. \u018flb\u0259tt\u0259, insanl\u0131q uzun m\u00fcdd\u0259t t\u0259crid v\u0259ziyy\u0259tind\u0259, bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259siz ya\u015faya bilm\u0259zdi.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":587648,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/781877bd165962866926629844710511683.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t bug\u00fcnk\u00fc beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemini yaratmazdan \u0259vv\u0259l minill\u0259rl\u0259 davam ed\u0259n \u00e7\u0259tin v\u0259 ke\u015fm\u0259ke\u015fli bir tarix ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130nsan c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 birlikl\u0259rinin sosial-siyasi xarakterind\u0259n, insanlar\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n, ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nm\u0259si z\u0259rur\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq onlar aras\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif xarakterli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r c\u0259r\u0259yan etmi\u015f, m\u00fcharib\u0259l\u0259r, qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ya\u015fanm\u0131\u015f, iri d\u00f6vl\u0259tl\u0259r, imperiyalar qurulmu\u015f, sonra da iflasa u\u011fram\u0131\u015flar. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, ya\u015fay\u0131\u015f&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/587647"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=587647"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/587647\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/587648"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=587647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=587647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=587647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}