{"id":590937,"date":"2023-04-18T08:48:23","date_gmt":"2023-04-18T04:48:23","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=590937"},"modified":"2023-04-18T08:48:23","modified_gmt":"2023-04-18T04:48:23","slug":"sonsuzluq-ayri-seckilik-etmir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=590937","title":{"rendered":"Sonsuzluq \u201cayr\u0131-se\u00e7kilik etmir\u201d"},"content":{"rendered":"<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) bu h\u0259ft\u0259nin \u0259vv\u0259lind\u0259 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 yeni hesabatda sonsuzluq probleminin b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada h\u0259r alt\u0131 yetkin insandan birin\u0259 t\u0259sir etdiyi g\u00f6st\u0259rilib.<\/p>\n<p>\u00dcST m\u00fc\u0259yy\u0259n edib ki, d\u00fcnya \u00fczr\u0259 yetkinl\u0259rin t\u0259xmin\u0259n 17,5%-i n\u0259 vaxtsa sonsuzluqdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 regionlar, varl\u0131 v\u0259 daha kas\u0131b \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda c\u00fczi f\u0259rql\u0259r var. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Tedros Adhanom Qebreyesus m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni hesabat\u0131n \u201c\u00d6n s\u00f6z\u201d\u00fcnd\u0259 yaz\u0131b: &#8220;Qlobal miqyasda t\u0259xmin edil\u0259n h\u0259r alt\u0131 n\u0259f\u0259rd\u0259n biri h\u0259yat\u0131n\u0131n hans\u0131sa m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 u\u015faq sahibi ola bilm\u0259m\u0259kd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir.Bu, onlar\u0131n harada ya\u015famas\u0131ndan v\u0259 hans\u0131 resurslara malik olmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq bel\u0259dir.\u201d<\/p>\n<p>H\u0259yatlar\u0131 boyu y\u00fcks\u0259k g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259rin 17,8%-i, a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 orta g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 16,5%-i sonsuzluqdan t\u0259sirl\u0259nib.<\/p>\n<p>Tedros vur\u011fulay\u0131b ki, hesabat on ild\u0259 ilk d\u0259f\u0259 vacib bir h\u0259qiq\u0259ti ortaya qoydu: sonsuzluq \u201cayr\u0131-se\u00e7kilik etmir&#8221;.<\/p>\n<p>\u00dcST bu problemi &#8220;qlobal miqyasda \u0259sas sa\u011flaml\u0131q problemi&#8221; adland\u0131r\u0131b. Lakin bir ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259n m\u0259lumatlar\u0131n olmamas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n m\u00fcxt\u0259lif regionlardak\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259yin \u00e7\u0259tinliyini vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n<p>Sonsuzluq 12 ay v\u0259 ya daha \u00e7ox m\u00fcnt\u0259z\u0259m qorunmayan cinsi \u0259laq\u0259d\u0259n sonra hamil\u0259liyin \u0259ld\u0259 edilm\u0259m\u0259si il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edil\u0259n ki\u015fi v\u0259 ya qad\u0131n reproduktiv sisteminin x\u0259st\u0259liyi kimi t\u0259snif edilir.<\/p>\n<p>Hesabatda sonsuzlu\u011fun s\u0259b\u0259bl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131lmay\u0131b v\u0259 ya zamanla m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan tendensiyalar v\u0259 ya cinsl\u0259r aras\u0131nda sonsuzluq f\u0259rql\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259yib.<\/p>\n<p>\u018fv\u0259zind\u0259 1990-2021-ci ill\u0259r aras\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada apar\u0131lan geni\u015f t\u0259dqiqatlar vasit\u0259sil\u0259 ekspertl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n qlobal v\u0259 regional paylanman\u0131n ilk t\u0259xmini t\u0259qdim edilib.<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Kontrasepsiya v\u0259 fertilliy\u0259 qulluq b\u00f6lm\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri Ceyms Kiari jurnalistl\u0259r\u0259 deyib: &#8220;Biz \u0259limizd\u0259 olan m\u0259lumatlara \u0259saslanaraq, sonsuzlu\u011fun artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 ya daimi oldu\u011funu dey\u0259 bilm\u0259rik. M\u00fcnsifl\u0259r hey\u0259ti h\u0259l\u0259 d\u0259 bu suala cavab vermir&#8221;.<\/p>\n<p>Tedros bildirib ki, fakt odur ki, sonsuzluq milyonlarla insana t\u0259sir edir v\u0259 &#8220;h\u0259tta h\u0259l\u0259 d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00f6yr\u0259nilm\u0259mi\u015f h\u0259ll yollar\u0131 y\u00fcks\u0259k x\u0259rcl\u0259r, sosial stiqma v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00e7oxlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atmaz olaraq qal\u0131r.<\/p>\n<p>Jurnalistl\u0259r\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 o, qeyd edib ki, sonsuzluq qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259ri bir \u00e7ox insan \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck problemdir v\u0259 ciddi bir kapital problemin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.Bunu \u00e7ox vaxt \u201c tibbi yoxsulluq t\u0259l\u0259si\u201d d\u0259 adland\u0131rmaq olar.<\/p>\n<p>Ceyms Kiari z\u0259man\u0259mizd\u0259 insanlar\u0131n zehni v\u0259 psixososial rifah\u0131na t\u0259sir ed\u0259n narahatl\u0131q v\u0259 depressiyadan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259km\u0259sinin fertilliy\u0259 x\u00fcsusi t\u0259sirini d\u0259 vur\u011fulay\u0131b. Bildirib ki, \u00dcST \u00f6lk\u0259l\u0259ri sonsuzlu\u011fun m\u00fcalic\u0259sini reproduktiv sa\u011flaml\u0131q siyas\u0259tl\u0259rin\u0259, xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259sin\u0259 daxil etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcST-\u00fcn fertillik \u00fczr\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 Gitau Mburu is\u0259 jurnalistl\u0259r\u0259 deyib: &#8220;Biz sonsuzluqla ba\u011fl\u0131 s\u00fckutu pozdu\u011fumuza \u0259min olmaq ist\u0259yirik&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) bu h\u0259ft\u0259nin \u0259vv\u0259lind\u0259 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 yeni hesabatda sonsuzluq probleminin b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada h\u0259r alt\u0131 yetkin insandan birin\u0259 t\u0259sir etdiyi g\u00f6st\u0259rilib. \u00dcST m\u00fc\u0259yy\u0259n edib ki, d\u00fcnya \u00fczr\u0259 yetkinl\u0259rin t\u0259xmin\u0259n 17,5%-i n\u0259 vaxtsa sonsuzluqdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 regionlar, varl\u0131 v\u0259 daha kas\u0131b \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda c\u00fczi f\u0259rql\u0259r var. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Tedros Adhanom Qebreyesus m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni hesabat\u0131n \u201c\u00d6n s\u00f6z\u201d\u00fcnd\u0259 yaz\u0131b: &#8220;Qlobal miqyasda t\u0259xmin edil\u0259n h\u0259r alt\u0131 n\u0259f\u0259rd\u0259n biri h\u0259yat\u0131n\u0131n hans\u0131sa m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 u\u015faq sahibi ola bilm\u0259m\u0259kd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir.Bu, onlar\u0131n harada ya\u015famas\u0131ndan v\u0259 hans\u0131 resurslara malik olmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":590938,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/e074a297168173805498558634010632505.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) bu h\u0259ft\u0259nin \u0259vv\u0259lind\u0259 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 yeni hesabatda sonsuzluq probleminin b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada h\u0259r alt\u0131 yetkin insandan birin\u0259 t\u0259sir etdiyi g\u00f6st\u0259rilib. \u00dcST m\u00fc\u0259yy\u0259n edib ki, d\u00fcnya \u00fczr\u0259 yetkinl\u0259rin t\u0259xmin\u0259n 17,5%-i n\u0259 vaxtsa sonsuzluqdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 regionlar, varl\u0131 v\u0259 daha kas\u0131b \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda c\u00fczi f\u0259rql\u0259r var. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Tedros Adhanom Qebreyesus&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/590937"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=590937"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/590937\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/590938"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=590937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=590937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=590937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}