{"id":596908,"date":"2023-05-03T09:39:55","date_gmt":"2023-05-03T05:39:55","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=596908"},"modified":"2023-05-03T09:39:55","modified_gmt":"2023-05-03T05:39:55","slug":"d%c9%99r%c9%99l%c9%99y%c9%99z-bizi-s%c9%99sl%c9%99yir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=596908","title":{"rendered":"D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z bizi s\u0259sl\u0259yir"},"content":{"rendered":"<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev 2022-ci il dekabr\u0131n 24-d\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0130cmas\u0131n\u0131n inzibati binas\u0131nda yarad\u0131lan \u015f\u0259raitl\u0259 tan\u0131\u015f olark\u0259n deyib: \u201cQ\u0259rbi Az\u0259rbaycan bizim tarixi tor\u00adpa\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r, bunu bir \u00e7ox tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r t\u0259sdiql\u0259yir, tarixi x\u0259rit\u0259l\u0259r t\u0259sdiql\u0259yir, bizim tariximiz t\u0259sdiql\u0259yir. Ancaq \u0259fsuslar olsun ki, erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011fdak\u0131 kimi, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda da bizim b\u00fct\u00fcn tarixi, dini abid\u0259l\u0259rimizi yerl\u0259-yeksan edibl\u0259r, da\u011f\u0131\u00add\u0131blar, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n tarixi irsini silm\u0259k ist\u0259yibl\u0259r, ancaq buna nail ola bilm\u0259yibl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda min ill\u0259r boyu az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259n biri d\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131d\u0131r. Bu mahal \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z tarixi vilay\u0259tinin da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. 2308 kv.km \u0259razini \u0259hat\u0259 ed\u0259n mahal \u015fimalda Basarke\u00e7\u0259r yaylas\u0131, \u015f\u0259rqd\u0259\u00a0Z\u0259ng\u0259zur silsil\u0259si, c\u0259nubda\u00a0\u018fl\u0259y\u0259z da\u011flar\u0131, q\u0259rbd\u0259 is\u0259\u00a0S\u0259lim a\u015f\u0131r\u0131m\u0131 yerl\u0259\u015f\u0259n h\u00fcnd\u00fcr da\u011flarla \u0259hat\u0259 olunmu\u015fdur. Tarix\u00e7i aliml\u0259rin qeyd etdiyi kimi, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z toponimi Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u201ciki da\u011f v\u0259 ya t\u0259p\u0259 aras\u0131nda, \u00e7uxur\u201d m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259n\u0259n d\u0259r\u0259 s\u00f6z\u00fc il\u0259 alag\u00f6z t\u00fcrk etnonimi \u0259sas\u0131nda yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Oykonimini is\u0259 alag\u00f6z tayfa ad\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n etnotoponim kimi izah edir. XIX \u0259srd\u0259 \u015eimali Qafqazda Da\u011f\u0131stan \u0259yal\u0259tinin Teymurxan\u015fura dair\u0259sind\u0259 Alag\u00f6z, Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131nda Alag\u00f6z-M\u0259zr\u0259, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131nda Alag\u00f6z k\u0259nd xarabal\u0131\u011f\u0131, Qars \u0259yal\u0259tinin Kaq\u0131zman dair\u0259sind\u0259 Alag\u00f6z k\u0259nd xarabal\u0131\u011f\u0131, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131nda Alag\u00f6z \u00e7ay\u0131, Qars \u0259yal\u0259tinin \u018frd\u0259han dair\u0259sind\u0259 Alag\u00f6z adlar\u0131 il\u0259 m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 eynidir. Ad\u0131n birinci komponenti olan ala s\u00f6z\u00fc t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u201cgeni\u015f, b\u00f6y\u00fck, uca\u201d m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nir.<\/p>\n<p>\u018fn q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n\u00a0az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u00a0m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z-\u018fl\u0259y\u0259z d\u0259r\u0259si toponimi orta \u0259srl\u0259rd\u0259 inzibati-\u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fc m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nm\u0259kl\u0259, geni\u015f \u0259razini \u0259hat\u0259 emi\u015fdir. XVIII \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259\u00a0Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin\u00a0idar\u0259si alt\u0131nda olmu\u015f Nax\u00e7\u0131van sanca\u011f\u0131n\u0131n 14 nahiy\u0259sind\u0259n biri d\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z idi. Bu d\u00f6vrd\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z nahiy\u0259si 102 k\u0259ndi \u0259hat\u0259 edirdi. Xalq b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259, 3 hiss\u0259y\u0259 ayr\u0131l\u0131rd\u0131: \u015e\u0259rqi D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Q\u0259rbi D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z v\u0259\u00a0\u015e\u0259rurun\u00a0da\u011fl\u0131q hiss\u0259si.<\/p>\n<p>1828-ci ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra\u00a0Rusiyan\u0131n\u00a0t\u0259rkibin\u0259 daxil edil\u0259n D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z b\u00f6lg\u0259si \u0130ran v\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n\u00a0buraya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rin hesab\u0131na etnodemoqrafik d\u0259y\u015fiklikl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6lg\u0259d\u0259ki ail\u0259l\u0259rin 94,1 faizini az\u0259rbaycanl\u0131lar, 5.8 faizini erm\u0259nil\u0259r t\u0259\u015fkil edirdis\u0259, k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259rd\u0259n sonra erm\u0259ni ail\u0259l\u0259ri 25.8 faiz\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. 1870-ci ild\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 yarad\u0131lan \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131na daxil edilmi\u015fdir. 1897-ci il m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zin sah\u0259si 2972,3\u00a0km\u00b2, \u0259halisi 76551 n\u0259f\u0259r idi. \u018fhalinin 70,5 faizi az\u0259rbaycanl\u0131, 27,5 faizi erm\u0259ni olmu\u015fdur. 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zin az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisi d\u0259h\u015f\u0259tli soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, sa\u011f qalanlar is\u0259 \u00f6z do\u011fma yerl\u0259rini t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edilmi\u015fl\u0259r. Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z b\u00f6lg\u0259si he\u00e7 bir \u0259sas olmadan, Az\u0259rbaycandan qopar\u0131l\u0131b Erm\u0259nistana verilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn 20 \u0259sr boyu az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 apar\u0131lan soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 onlar\u00a0Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan\u00a0indi Erm\u0259nistan adland\u0131r\u0131lan \u0259razil\u0259rd\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259n zorla deportasiya olunmu\u015flar.<\/p>\n<p>Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistan SSR rayonla\u015fd\u0131r\u0131lan zaman D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131\u00a0Ke\u015fi\u015fk\u0259nd v\u0259 Soylan\u00a0rayonlar\u0131na b\u00f6l\u00fcn\u00fcb. D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f ad\u0131 Ayotsdzor) da\u011f silsil\u0259si Arpa\u00e7ay il\u0259 Nax\u00e7\u0131van aras\u0131nda yerl\u0259\u015fir. \u015e\u0259rqd\u0259 is\u0259 Z\u0259ng\u0259zur da\u011f zirv\u0259sin\u0259 qovu\u015fur. Oran\u0131n uzunlu\u011fu 70 km, \u0259n h\u00fcnd\u00fcr zirv\u0259si\u00a0K\u00fck\u00fc da\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>1920-ci mild\u0259 bol\u015fevikl\u0259r C\u0259nubi Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k sovetl\u0259\u015fdirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra \u0259razil\u0259ri kimi, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z d\u0259 zorla Erm\u0259nistan SSR-in t\u0259rkibin\u0259 daxil edildi.\u00a0 1920-ci il avqustun 10-da Rusiya K(b)P-nin Qafqaz B\u00fcrosu Az\u0259rbaycan SSR-in r\u0259hb\u0259rliyinin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmadan Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z b\u00f6lg\u0259sini Erm\u0259nistana verm\u0259k bar\u0259d\u0259 q\u0259rar \u00e7\u0131xar\u0131b.\u00a0Tarix\u00e7i Zaur \u018fliyevin yazd\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131nda \u0259halinin zorla qovulmas\u0131, deportasiyas\u0131 ba\u015flam\u0131\u015f, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 v\u0259 l\u0259\u011fv olunmas\u0131 1988-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 davam etmi\u015f, 48 k\u0259nd bir d\u0259f\u0259, 49 k\u0259nd 2 d\u0259f\u0259, 16 k\u0259nd 3 d\u0259f\u0259, 4 k\u0259nd 4 d\u0259f\u0259, 1 k\u0259nd 5 d\u0259f\u0259 deportasiyaya m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 l\u0259\u011fv olunmu\u015f, \u0259halisi zorak\u0131l\u0131qla qovulmu\u015fdur. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b qovulmas\u0131 il\u0259 paralel olaraq erm\u0259nil\u0259rin bu \u0259razil\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si prosesi d\u0259 davam etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018frar\u0259ngiz t\u0259bi\u0259ti ya\u015f\u0131ll\u0131qlar\u0131 \u00e7ay v\u0259g\u00f6ll\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 olan q\u0259dim tarixi abid\u0259l\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismi D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259dir. Qafqaz\u0131 add\u0131m-add\u0131m g\u0259z\u0259n alman s\u0259yyah\u0131 v\u0259 tarix\u00e7isi \u0130.\u015eopen yaz\u0131rd\u0131 ki, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z Qafqaz\u0131n \u0130sve\u00e7r\u0259sidir.<\/p>\n<p>Uzun ill\u0259rdir ki, tarixi yurd yerl\u0259rimiz bizi s\u0259sl\u0259yir, qucaq a\u00e7\u0131b bizi g\u00f6zl\u0259yir. Q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 dem\u0259k olar ki, q\u0131rx d\u00f6rd g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarixi Z\u0259f\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qaraba\u011fa v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zura qay\u0131td\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimi Q\u0259rbi Az\u0259rbaycana da qay\u0131daca\u011f\u0131q.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev 2022-ci il dekabr\u0131n 24-d\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0130cmas\u0131n\u0131n inzibati binas\u0131nda yarad\u0131lan \u015f\u0259raitl\u0259 tan\u0131\u015f olark\u0259n deyib: \u201cQ\u0259rbi Az\u0259rbaycan bizim tarixi tor\u00adpa\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r, bunu bir \u00e7ox tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r t\u0259sdiql\u0259yir, tarixi x\u0259rit\u0259l\u0259r t\u0259sdiql\u0259yir, bizim tariximiz t\u0259sdiql\u0259yir. Ancaq \u0259fsuslar olsun ki, erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011fdak\u0131 kimi, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda da bizim b\u00fct\u00fcn tarixi, dini abid\u0259l\u0259rimizi yerl\u0259-yeksan edibl\u0259r, da\u011f\u0131\u00add\u0131blar, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n tarixi irsini silm\u0259k ist\u0259yibl\u0259r, ancaq buna nail ola bilm\u0259yibl\u0259r\u201d. Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda min ill\u0259r boyu az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259n biri d\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131d\u0131r. Bu mahal \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z tarixi vilay\u0259tinin da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. 2308 kv.km \u0259razini \u0259hat\u0259 ed\u0259n mahal \u015fimalda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":596909,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/4ae67a7d168303736130308129710462264.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Prezident \u0130lham \u018fliyev 2022-ci il dekabr\u0131n 24-d\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0130cmas\u0131n\u0131n inzibati binas\u0131nda yarad\u0131lan \u015f\u0259raitl\u0259 tan\u0131\u015f olark\u0259n deyib: \u201cQ\u0259rbi Az\u0259rbaycan bizim tarixi tor\u00adpa\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r, bunu bir \u00e7ox tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r t\u0259sdiql\u0259yir, tarixi x\u0259rit\u0259l\u0259r t\u0259sdiql\u0259yir, bizim tariximiz t\u0259sdiql\u0259yir. Ancaq \u0259fsuslar olsun ki, erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011fdak\u0131 kimi, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda da bizim b\u00fct\u00fcn tarixi, dini abid\u0259l\u0259rimizi yerl\u0259-yeksan edibl\u0259r, da\u011f\u0131\u00add\u0131blar, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n tarixi irsini&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/596908"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=596908"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/596908\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/596909"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=596908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=596908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=596908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}