{"id":597971,"date":"2023-05-05T09:29:44","date_gmt":"2023-05-05T05:29:44","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=597971"},"modified":"2023-05-05T09:29:44","modified_gmt":"2023-05-05T05:29:44","slug":"dunyada-dollarin-qara-gunl%c9%99ri-baslayib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=597971","title":{"rendered":"D\u00fcnyada dollar\u0131n \u201cqara g\u00fcnl\u0259ri\u201d ba\u015flay\u0131b"},"content":{"rendered":"<h3><strong>Az\u0259rbaycanda dollar bollu\u011fu yaran\u0131b<\/strong><\/h3>\n<p><strong>D\u00fcnyan\u0131n bir n\u00f6mr\u0259li valyutas\u0131 statusunu da\u015f\u0131yan AB\u015e dollar\u0131 \u0259traf\u0131nda maraql\u0131 prosesl\u0259r c\u0259r\u0259yan edir. Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun icra\u00e7\u0131 direktoru Kristalina Georgiyevan\u0131n d\u00fcnyan\u0131n bir sayl\u0131 valyutas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlamalar\u0131 is\u0259 maliyy\u0259 sferas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n narahatl\u0131\u011fa yol a\u00e7\u0131b. O bildirib ki, d\u00fcnya dollardan t\u0259dric\u0259n imtina etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Kristalina Georgiyeva \u201cDollardan t\u0259dric\u0259n imtina var. \u018fvv\u0259ll\u0259r dollar ehtiyatlar\u0131n t\u0259xmin\u0259n 70 faizini t\u0259\u015fkil edirdis\u0259, indi bu r\u0259q\u0259m 60 faizd\u0259n bir q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r\u201d deyib.\u00a0 Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, haz\u0131rda dollar\u0131n \u0259sas r\u0259qibi avrodur. Bundan \u0259vv\u0259l amerikal\u0131 iqtisad\u00e7\u0131 Nuriel Roubini 10 il \u0259rzind\u0259 dollar\u0131n ehtiyat valyuta kimi s\u0131radan \u00e7\u0131xa bil\u0259c\u0259yini bildirib. Ox\u015far fikri amerikal\u0131 maliyy\u0259\u00e7i, \u201cBridgewater Associates\u201din t\u0259sis\u00e7isi Rey Dalio da bildirib. O hesab edir ki, dollar\u0131n h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 iqtisadiyyatda qloballa\u015fma il\u0259 d\u00fcnya nizam\u0131 eras\u0131 sona \u00e7at\u0131r.<\/p>\n<p>Bu iqtisad\u00e7\u0131lar \u00f6t\u0259n ild\u0259n b\u0259ri dollarla ticar\u0259t \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131n\u0131 \u0259sas kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Bel\u0259 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n azalmas\u0131 \u0259sas\u0259n Rusiya v\u0259 \u00c7inin ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nmaqdad\u0131r. Rusiya g\u0259lirl\u0259rini a\u011f\u0131r sanksiyalardan yay\u0131nd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn neft-qaz ticar\u0259tini dollar v\u0259 avrodan k\u0259nar valyutalarla aparma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\u00a0 Rusiya ba\u015f nazirinin m\u00fcavini Aleksandr Novak enerji resurslar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hesablamalarda dollar v\u0259 avrodan tamamil\u0259 imtina etdiyini a\u00e7\u0131qlay\u0131b. Rusiya maliyy\u0259 nazirinin m\u00fcavini Aleksey Moiseyev is\u0259 qeyd edib ki, Rusiya Federasiyas\u0131 transs\u0259rh\u0259d hesabla\u015fmalarda dost olmayan \u00f6lk\u0259l\u0259rin valyutalar\u0131ndan, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 dollardan, dem\u0259k olar ki, tamamil\u0259 imtina edib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/banco.az\/sites\/default\/files\/news\/seudiyye_ve_cin.jpg\" alt=\"S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 il\u0259 \u00c7in aras\u0131nda 34 investisiya sazi\u015fi imzalan\u0131b |  Banco.az\" width=\"709\" height=\"503\" \/><\/p>\n<p><strong>\u00c7in is\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131ndan yuanla neft alma\u011fa ba\u015flay\u0131b, eyni zamanda Braziliya il\u0259 onun valyutas\u0131 \u0259sas\u0131nda ticar\u0259t etm\u0259k bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lib. \u0130ndi Hindistan v\u0259 Malayziya da rupi il\u0259 ticar\u0259t edir. C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiyan\u0131n b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259ri d\u0259 daxili \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 milli valyutalara ke\u00e7irm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131r. Haz\u0131rda d\u00fcnyan\u0131n m\u0259rk\u0259zi banklar\u0131n\u0131n kassalar\u0131n\u0131n t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, dollar\u0131n \u00fcmumi ehtiyatlardak\u0131 pay\u0131 getdikc\u0259 azal\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Rusiyan\u0131n ticar\u0259t \u0259m\u0259liyyatlar\u0131nda dollar v\u0259 avrodan imtinas\u0131 m\u0259cburi add\u0131md\u0131r v\u0259 \u00f6lk\u0259 bundan b\u00f6y\u00fck itkil\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir. Bunu mart ay\u0131nda Rusiya m\u0259tbuat\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 prezident Vladimir Putinin dedikl\u0259rind\u0259n d\u0259 ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k olur: &#8220;Biz dollardan istifad\u0259 ed\u0259rdik, amma biz\u0259 imkan vermirl\u0259r. O zaman hesablamalar\u0131 nec\u0259 apara bil\u0259rik? Ticar\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259qbul olan valyutada. Yuan bel\u0259 valyutalardan biridir, o, Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun valyuta s\u0259b\u0259tin\u0259 daxildir. Onlar (AB\u015e &#8211; red.) oturduqlar\u0131 buda\u011f\u0131 k\u0259sirl\u0259r. Ani siyasi m\u00fclahiz\u0259l\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq dollardan istifad\u0259ni m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaqla \u00f6zl\u0259rin\u0259 ziyan vururlar, dem\u0259k olar ki, \u00f6z ayaqlar\u0131na g\u00fcll\u0259 at\u0131rlar. Bu, Amerika hakimiyy\u0259tinin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck s\u0259hvidir ki, d\u00fcnya \u00fczr\u0259 b\u0259y\u0259nm\u0259dikl\u0259ri \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 dollarla hesabla\u015fmalar\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>R\u0259smi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, \u00f6t\u0259n il \u0259rzind\u0259 Moskva birjas\u0131nda yuanla ticar\u0259tin h\u0259cmi 40 d\u0259f\u0259 art\u0131b. Fevral ay\u0131n\u0131n yekununda yuan Moskva birjas\u0131nda \u0259n populyar valyutaya \u00e7evrilib. Onunla ticar\u0259tin h\u0259cmi 1,48 trilyon rubla \u00e7at\u0131b, banklar yuana olan t\u0259l\u0259bin s\u00fcr\u0259tl\u0259 artmas\u0131n\u0131 qeyd\u0259 al\u0131rlar.<\/p>\n<p>Rusiya \u015firk\u0259tl\u0259ri ticar\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fczl\u0259rini \u00c7in\u0259 \u00e7evirm\u0259y\u0259, hesabla\u015fmalar\u0131 is\u0259 yuanla aparma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u00c7\u00fcnki haz\u0131rk\u0131 m\u0259qamda yuan rubladan daha etibarl\u0131 v\u0259 d\u00f6n\u0259rlidir. Lakin bu, biznesin \u00f6z se\u00e7imi deyil, Rusiya h\u00f6kum\u0259tinin dollar v\u0259 avro il\u0259 \u0259m\u0259liyyatlara t\u0259tbiq etdiyi m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rin, Q\u0259rbin \u00f6lk\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 sanksiyalar\u0131n fonunda m\u0259cburi add\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Q\u0259rbd\u0259n Rusiyaya mal v\u0259 xidm\u0259t idxal\u0131n\u0131n 80-90 faiz azalmas\u0131 fonunda \u00f6lk\u0259d\u0259 dollar v\u0259 avroya t\u0259l\u0259bat da azal\u0131b. Bu is\u0259 banklar\u0131n h\u0259min valyuta il\u0259 \u0259man\u0259t q\u0259bulunu b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 dayand\u0131rmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirib: yerl\u0259\u015fdirm\u0259k imkan\u0131 yoxdur.<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259hz bu amill\u0259rin t\u0259siri il\u0259 \u00f6t\u0259n il Rusiyan\u0131n \u00c7inl\u0259 ticar\u0259ti 2021-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 29 faiz artaraq 190 milyard dollar \u00e7at\u0131b. Hesablamalara \u0259sas\u0259n bu ticar\u0259tin 50 faiz\u0259 q\u0259d\u0259ri m\u0259hz yuanla apar\u0131l\u0131b. Bir \u00e7ox iri Rusiya \u015firk\u0259tl\u0259ri \u00c7inl\u0259 ticar\u0259td\u0259 tamamil\u0259 yuana ke\u00e7ibl\u0259r, b\u0259zil\u0259ri yuan-dollar paritetind\u0259n istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu il \u0259rzind\u0259 s\u0131rf yuanla ticar\u0259tin daha da artaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>Rusiyal\u0131lar\u0131n yuana y\u00f6nl\u0259nm\u0259sinin \u0259sas s\u0259b\u0259bi \u00c7inin AB\u015e-la qar\u015f\u0131durmada olmas\u0131, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ist\u0259m\u0259s\u0259 bel\u0259, Rusiyan\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalmas\u0131d\u0131r. Pekin \u0259n az\u0131ndan AB\u015e valyutas\u0131n\u0131n d\u00fcnya ticar\u0259tind\u0259 pay\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiyaya yuandan istifad\u0259ni qada\u011fan etm\u0259y\u0259c\u0259k, \u0259ksin\u0259, onun geni\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 maraql\u0131 olacaq.<\/p>\n<p>Rusiya eyni zamanda Hindistana g\u00fcnd\u0259lik 1,6 milyon barel\u0259 \u00e7atan neft sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 dig\u0259r valyutaya ke\u00e7irm\u0259kd\u0259dir. \u0130ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda ticar\u0259tin rupi v\u0259 rubla ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 dair raz\u0131la\u015fma \u0259ld\u0259 olunub. Bu raz\u0131la\u015fma \u0259sas\u0131nda 2022-ci ilin oktyabr\u0131ndan b\u0259ri neft\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si rupi, B\u018f\u018f dinar\u0131 il\u0259, ki\u00e7ik bir qismi is\u0259 avro il\u0259 apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Rusiya Q\u0259rbin ona satmad\u0131\u011f\u0131 m\u0259hsullar\u0131 \u00c7in v\u0259 Hindistandan almaqla neft-qaz m\u00fcqabilind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi yuan v\u0259 rupini x\u0259rcl\u0259m\u0259y\u0259 yer tapaca\u011f\u0131na \u00fcmid edirdi. Lakin h\u0259r iki \u00f6lk\u0259 Q\u0259rb sanksiyalar\u0131ndan ehtiyatlanaraq, Rusiyaya m\u0259hsul t\u0259dar\u00fck\u00fcn\u00fc art\u0131rma\u011fa h\u0259v\u0259s g\u00f6st\u0259rmirl\u0259r. Rusiya 2022-ci ilin noyabr\u0131ndan b\u0259ri Hindistana 4 d\u0259f\u0259 r\u0259smi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k, yerli \u015firk\u0259tl\u0259ri ticar\u0259t\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r t\u0259tbiq etm\u0259y\u0259 haz\u0131r oldu\u011funu a\u00e7\u0131qlasa da, Hindistan t\u0259r\u0259find\u0259n bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara ciddi reaksiya n\u00fcmayi\u015f etdirilmir. Bu \u00f6lk\u0259d\u0259n Rusiyaya mal ixrac\u0131n\u0131n ayl\u0131q h\u0259cmi 250-300 milyon dollardan yuxar\u0131 qalxm\u0131r, halbuki Rusiyadan 3-4 milyard dollarl\u0131q neft al\u0131n\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/c.files.bbci.co.uk\/F9C8\/production\/_123644936_f8eb3e0c-c1a0-44bd-bfb4-00b8dbc619a2.jpg\" alt=\"Rusiyan\u0131n Ukraynaya qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259si planetd\u0259 acl\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b ola bil\u0259rmi? -  BBC News Az\u0259rbaycanca\" width=\"827\" height=\"465\" \/><\/strong><\/p>\n<p>\u00c7in is\u0259 n\u0259inki Rusiyanln ehtiyac duydu\u011fu m\u0259hsullar\u0131 ona satma\u011fa, h\u0259tta Rusiyadan neft-qaz al\u0131\u015f\u0131n\u0131 art\u0131rma\u011fa bel\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rmir. Rusiya ba\u015f nazirinin m\u00fcavini Aleksandr Novak\u0131n a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, 2022-ci ild\u0259 Rusiyadan \u00c7in\u0259 neft ixrac\u0131 8,9 faiz art\u0131b. 2021-ci ild\u0259 \u00c7in\u0259 neft idxal\u0131 4,5 faiz azalmaqla 79,64 milyon ton olub. 2022-ci ild\u0259 bu h\u0259cm 8,9 faiz artaraq 87 milyon tona yax\u0131n olub. Ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, Rusiyan\u0131n \u00c7in\u0259 neft ixrac\u0131n\u0131 art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn infrastruktur imkanlar\u0131 daha geni\u015fdir, n\u0259inki Hindistana. N\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, 2021-ci ild\u0259 Rusiya \u015firk\u0259tl\u0259ri Hindistana ixrac\u0131n y\u00fcks\u0259k da\u015f\u0131ma x\u0259rci, s\u0131\u011forta haqq\u0131 v\u0259 sair\u0259 g\u00f6r\u0259 iqtisadi bax\u0131mdan s\u0259m\u0259r\u0259li hesab etm\u0259dikl\u0259rini a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131lar. Amma 2022-ci ild\u0259 onlar m\u0259cbur\u0259n Avropan\u0131n almad\u0131\u011f\u0131 neft h\u0259cml\u0259rini Hindistana y\u00f6n\u0259ltdil\u0259r. 2023-c\u00fc ilin \u00f6t\u0259n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Rusiya neftinin 90 faizd\u0259n \u00e7oxunu Hindistan v\u0259 \u00c7in al\u0131b.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Rusiyan\u0131n dollara alternativ olaraq \u00fcz tutdu\u011fu \u0259sas valyuta yuand\u0131r. Lakin bu valyutan\u0131n beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 dollar\u0131 \u0259v\u0259z etm\u0259si real g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. Bel\u0259 ki, \u00c7in yuan\u0131n\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259si inzibati qaydada t\u0259nziml\u0259ndiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 onu bazar m\u0259z\u0259nn\u0259si hesab etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 yuana investisiyalar\u00a0 inzibati t\u0259nziml\u0259m\u0259 aradan qalxsa, yaxud \u00c7in iqtisadiyyat\u0131nda probleml\u0259r yaransa, iflas t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r. AB\u015e valyutas\u0131n\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259sini is\u0259 bazar t\u0259nziml\u0259yir. Buna g\u00f6r\u0259dir ki, \u00c7in d\u00fcnyan\u0131n ikinci \u0259n b\u00f6y\u00fck iqtisadiyyat\u0131na malik olsa da, d\u00fcnya ticar\u0259tinin yaln\u0131z 1,9 faizi onun valyutas\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Dollarla maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259 is\u0259 d\u00fcnya ticar\u0259tinin 40 faizini \u0259hat\u0259 edir. 2022-ci ild\u0259 beyn\u0259lxalq hesabla\u015fmalarda yuan\u0131n pay\u0131 c\u0259mi 1,3 faiz olub. Bu \u015f\u0259raitd\u0259 h\u0259tta \u00c7inin \u00f6z\u00fc bel\u0259 yuanla \u0259m\u0259liyyatlar\u0131\u00a0 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259y\u0259 c\u0259hd etmir &#8211; iqtisadi bax\u0131mdan \u0259lveri\u015fli, siyasi bax\u0131mdan q\u0259bulolunan deyil. \u00c7\u00fcnki yuan\u0131 d\u00fcnyada q\u0259bul olunan d\u00f6n\u0259r valyutaya \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onun m\u0259z\u0259nn\u0259si tam s\u0259rb\u0259st burax\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0130qtisadi bax\u0131mdan \u0259lveri\u015fli olmamas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi \u00c7inin \u0259sas ixrac bazarlar\u0131ndan birinin AB\u015e olmas\u0131d\u0131r. \u00c7in bu ticar\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 dollara ehtiyac duyur.<\/p>\n<p>Son aylarda Rusiya yuan v\u0259 rupi ax\u0131n\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib. Rusiya biznesinin onlar\u0131 \u00c7in v\u0259 Hindistana yat\u0131rmaq imkan\u0131 \u00e7ox m\u0259hduddur. Yax\u0131n perspektivd\u0259 bu imkan\u0131n geni\u015fl\u0259n\u0259c\u0259yi d\u0259 g\u00f6zl\u0259nmir.\u00a0 Buna g\u00f6r\u0259dir ki, Rusiya dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 milli valyutalarla ticar\u0259ti geni\u015fl\u0259ndirm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259smir.<\/p>\n<p>Sanksiyalar\u0131n t\u0259tbiq olundu\u011fu \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259ri olsa da,\u00a0 AB\u015e-\u0131n dollardan istifad\u0259y\u0259 qada\u011falar\u0131 bu valyutan\u0131n d\u00fcnya ticar\u0259tind\u0259 pay\u0131n\u0131 azald\u0131r. Lakin onu \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259c\u0259k valyutan\u0131n olmamas\u0131 dollar\u0131n laxlayan m\u00f6vqel\u0259rinin tamam sars\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n valyuta ehtiyatlar\u0131n\u0131n \u00e7ox b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si dollarla saxlan\u0131l\u0131r. Bu ilin birinci r\u00fcb\u00fcn\u00fcn yekununda D\u00f6vl\u0259t Neft Fondunun portfelind\u0259 dollar\u0131n pay\u0131 70 faiz t\u0259\u015fkil edib. Neft-qaz ixrac\u0131ndan \u00f6lk\u0259y\u0259 daxil olan dollar\u0131n h\u0259cmind\u0259 d\u0259 art\u0131m var. Bel\u0259 ki, 2023-c\u00fc ilin yanvar-mart aylar\u0131 \u0259rzind\u0259 ARDNF-nin A\u00c7G-d\u0259n g\u0259lirl\u0259ri 2 milyard 468 milyon dollar (2022-ci ilin 4 ay\u0131nda\u00a0 2 milyard 898 milyon dollar, 15 faiz\u0259d\u0259k azalma), \u201c\u015eahd\u0259niz\u201dd\u0259n g\u0259lirl\u0259ri is\u0259 935,754 milyon dollar(2022-ci ild\u0259 405,475 milyon dollar, 2,3 d\u0259f\u0259 art\u0131m) t\u0259\u015fkil edib.<\/strong><\/p>\n<p>Neft-qaz\u00a0 ixrac\u0131 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sin\u0259 bu sektordan vergi g\u0259lirl\u0259rini d\u0259 k\u0259skin art\u0131r\u0131b. Maliyy\u0259 Nazirliyinin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, bu ilin birinci r\u00fcb\u00fcnd\u0259 b\u00fcdc\u0259y\u0259\u00a0 neft-qaz sektorundan 2 milyard 284 milyon manat vergi g\u0259liri daxil olub. \u00d6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 vergi g\u0259lirl\u0259rinin c\u0259mi 557,5 milyon manat\u0131n\u0131n neft sektorundan daxil oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, bu il neft-qaz sektorundan vergi daxilolmalar\u0131nda 4 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox art\u0131m qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 dey\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p>Ayd\u0131nd\u0131r ki, neft-qaz sektorunda \u00e7al\u0131\u015fan \u015firk\u0259tl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n SOCAR m\u0259nf\u0259\u0259t v\u0259 dig\u0259r vergil\u0259ri \u00f6d\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn dollar\u0131n manata konvertasiyas\u0131na ehtiyac duyurlar. Quru s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n xaric\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 k\u0259skin azaltd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 dollar al\u0131\u015f\u0131 da azal\u0131b. Bu is\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dollar bollu\u011funun yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131b.<\/p>\n<p>Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n ke\u00e7irdiyi h\u0259rraclarda banklar t\u0259r\u0259find\u0259n dollar al\u0131\u015f\u0131 azalmaqda davam edir. Cari ilin yanvar-aprel aylar\u0131nda valyuta h\u0259rraclar\u0131nda c\u0259mi 1 milyard 215 milyon AB\u015e dollar\u0131 m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 sat\u0131\u015f olub. Bu, \u00f6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 44,1 faiz azd\u0131r. Aprel ay\u0131nda valyuta sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n m\u0259bl\u0259\u011fi 286 milyon dollar t\u0259\u015fkil edib. Bu is\u0259 1 il \u0259vv\u0259l\u0259 nisb\u0259t\u0259n 47,9 faiz azd\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259rk\u0259zi Bank bildirir ki, 2023-c\u00fc ilin 4 ay\u0131nda valyuta h\u0259rraclar\u0131n\u0131n 97 faizind\u0259 t\u0259klif t\u0259l\u0259bi \u00fcst\u0259l\u0259yib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda dollar bollu\u011fu yaran\u0131b D\u00fcnyan\u0131n bir n\u00f6mr\u0259li valyutas\u0131 statusunu da\u015f\u0131yan AB\u015e dollar\u0131 \u0259traf\u0131nda maraql\u0131 prosesl\u0259r c\u0259r\u0259yan edir. Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun icra\u00e7\u0131 direktoru Kristalina Georgiyevan\u0131n d\u00fcnyan\u0131n bir sayl\u0131 valyutas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlamalar\u0131 is\u0259 maliyy\u0259 sferas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n narahatl\u0131\u011fa yol a\u00e7\u0131b. O bildirib ki, d\u00fcnya dollardan t\u0259dric\u0259n imtina etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Kristalina Georgiyeva \u201cDollardan t\u0259dric\u0259n imtina var. \u018fvv\u0259ll\u0259r dollar ehtiyatlar\u0131n t\u0259xmin\u0259n 70 faizini t\u0259\u015fkil edirdis\u0259, indi bu r\u0259q\u0259m 60 faizd\u0259n bir q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r\u201d deyib.\u00a0 Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, haz\u0131rda dollar\u0131n \u0259sas r\u0259qibi avrodur. Bundan \u0259vv\u0259l amerikal\u0131 iqtisad\u00e7\u0131 Nuriel Roubini 10 il \u0259rzind\u0259 dollar\u0131n ehtiyat valyuta&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":597972,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1.jpg",750,422,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1.jpg",750,422,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1.jpg",750,422,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1-649x365.jpg",649,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1.jpg",750,422,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1.jpg",750,422,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/e47c78cb6f231d085ffcdd341c7819c1.jpg",750,422,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycanda dollar bollu\u011fu yaran\u0131b D\u00fcnyan\u0131n bir n\u00f6mr\u0259li valyutas\u0131 statusunu da\u015f\u0131yan AB\u015e dollar\u0131 \u0259traf\u0131nda maraql\u0131 prosesl\u0259r c\u0259r\u0259yan edir. Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun icra\u00e7\u0131 direktoru Kristalina Georgiyevan\u0131n d\u00fcnyan\u0131n bir sayl\u0131 valyutas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlamalar\u0131 is\u0259 maliyy\u0259 sferas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n narahatl\u0131\u011fa yol a\u00e7\u0131b. O bildirib ki, d\u00fcnya dollardan t\u0259dric\u0259n imtina etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Kristalina Georgiyeva \u201cDollardan t\u0259dric\u0259n imtina var. \u018fvv\u0259ll\u0259r dollar&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/597971"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=597971"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/597971\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/597972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=597971"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=597971"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=597971"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}