{"id":598306,"date":"2023-05-05T16:46:41","date_gmt":"2023-05-05T12:46:41","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=598306"},"modified":"2023-05-05T16:46:41","modified_gmt":"2023-05-05T12:46:41","slug":"dahi-s%c9%99xsiyy%c9%99t-heyd%c9%99r-%c9%99liyev-yeni-az%c9%99rbaycanin-memaridir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=598306","title":{"rendered":"Dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t Heyd\u0259r \u018fliyev yeni Az\u0259rbaycan\u0131n memar\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 1923\u2013c\u00fc il may\u0131n 10\u2013da Az\u0259rbaycan\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. O, 1939\u2013cu ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Pedaqoji Texnikumunu bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan S\u0259naye \u0130nstitutunun (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft Akademiyas\u0131) memarl\u0131q fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r. Ba\u015flanan m\u00fcharib\u0259 ona t\u0259hsilini ba\u015fa \u00e7atd\u0131rma\u011fa imkan verm\u0259mi\u015fdir. 1941\u2013ci ild\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq Komissarlar\u0131 Sovetind\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f v\u0259 1944\u2013c\u00fc ild\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi orqanlar\u0131nda i\u015f\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. Bu d\u00f6vrd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik orqanlar\u0131 sistemind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Heyd\u0259r \u018fliyev 1964\u2013c\u00fc ild\u0259n Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259si s\u0259drinin m\u00fcavini, 1967\u2013ci ild\u0259n is\u0259 s\u0259dri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f, general\u2013mayor r\u00fctb\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 o, Leninqradda (indiki Sankt\u2013Peterburq) x\u00fcsusi ali t\u0259hsil alm\u0131\u015f, 1957\u2013ci ild\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin tarix fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin 1969\u2013cu il iyul plenumunda Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin birinci katibi se\u00e7il\u0259r\u0259k respublikan\u0131n r\u0259hb\u0259ri olmu\u015fdur. 1982\u2013ci ilin dekabr\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc se\u00e7il\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilmi\u015f v\u0259 SSR\u0130\u2013nin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. Heyd\u0259r \u018fliyev 20 il \u0259rzind\u0259 SSR\u0130 Ali Sovetinin deputat\u0131, 5 il is\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin m\u00fcavini olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1987\u2013ci ilin oktyabr\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun v\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n Ba\u015f katibi Mixail Qorba\u00e7ovun yeritdiyi siyasi x\u0259tt\u0259 etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n istefa vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1990\u2013c\u0131 ilin 20 yanvar\u0131nda sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n Bak\u0131da t\u00f6r\u0259tdiyi qanl\u0131 faci\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar ert\u0259si g\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n Moskvadak\u0131 daimi n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyind\u0259 b\u0259yanatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f cinay\u0259tin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 icra\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmi\u015fdir. O, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda yaranm\u0131\u015f k\u0259skin m\u00fcnaqi\u015f\u0259li v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin iki\u00fczl\u00fc siyas\u0259tin\u0259 etiraz ed\u0259r\u0259k 1991\u2013ci ilin iyulunda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n s\u0131ralar\u0131n\u0131 t\u0259rk etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1990\u2013c\u0131 ilin iyulunda Az\u0259rbaycana qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6nc\u0259 Bak\u0131da, sonra is\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda ya\u015fam\u0131\u015f, h\u0259min ild\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan Ali Sovetin\u0259 deputat se\u00e7ilmi\u015fdir. O, 1991\u2013ci 1993\u2013c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin s\u0259dri, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Soveti s\u0259drinin m\u00fcavini olmu\u015fdur. Heyd\u0259r \u018fliyev 1992\u2013ci ild\u0259 Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259sis qurultay\u0131nda partiyan\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1993\u2013c\u00fc ilin may\u2013iyununda h\u00f6kum\u0259t b\u00f6hran\u0131n\u0131n son d\u0259r\u0259c\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015f verm\u0259si v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin itirilm\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131qda Az\u0259rbaycan xalq\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilm\u0259si t\u0259l\u0259bi il\u0259 aya\u011fa qalxd\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n ozamank\u0131 r\u0259hb\u0259rl\u0259ri Heyd\u0259r \u018fliyevi r\u0259sm\u0259n Bak\u0131ya d\u0259v\u0259t etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldular. Heyd\u0259r \u018fliyev 1993\u2013c\u00fc il iyunun 15\u2013d\u0259 Az\u0259rbaycan Ali Sovetinin s\u0259dri se\u00e7ildi, iyunun 24\u2013d\u0259 is\u0259 Milli M\u0259clisin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidentinin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>1993\u2013c\u00fc il oktyabr\u0131n 3\u2013d\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti se\u00e7ildi. O, 1998\u2013ci il oktyabr\u0131n 11\u2013d\u0259 xalq\u0131n y\u00fcks\u0259k f\u0259all\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259 s\u0259sl\u0259rin 76,1 faizini toplayaraq yenid\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti se\u00e7ilmi\u015fdir. 2003\u2013c\u00fc il oktyabr\u0131n 15\u2013d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 namiz\u0259dliyinin ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 raz\u0131l\u0131q vermi\u015f Heyd\u0259r \u018fliyev s\u0259hh\u0259tind\u0259 yaranm\u0131\u015f probleml\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar se\u00e7kil\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259kd\u0259n imtina etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq m\u00fckafatlara, m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin universitetl\u0259rinin f\u0259xri doktoru ad\u0131na v\u0259 dig\u0259r y\u00fcks\u0259k n\u00fcfuzlu f\u0259xri adlara layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. O, d\u00f6rd d\u0259f\u0259 Lenin ordeni, Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ulduz ordeni v\u0259 \u00e7oxlu medallarla t\u0259ltif edilmi\u015f, iki d\u0259f\u0259 Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f, bir \u00e7ox xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin orden v\u0259 medallar\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n 30 ild\u0259n art\u0131q bir d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n tarixi taleyi Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 il\u0259 q\u0131r\u0131lmaz tell\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 xalq\u0131n ictimai\u2013siyasi, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 dir\u00e7\u0259li\u015f m\u0259hz onun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev r\u0259hb\u0259rlik etdiyi bu d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 daim t\u0259r\u0259qqisi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131, z\u0259ngin m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, b\u00f6y\u00fck tarixi ke\u00e7mi\u015fi il\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 q\u00fcrur duydu\u011fu v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin taleyi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc do\u011fma yurdu Az\u0259rbaycan\u0131 bir d\u00f6vl\u0259t kimi zaman\u0131n a\u011f\u0131r v\u0259 s\u0259rt s\u0131naqlar\u0131ndan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>O, b\u00f6y\u00fck siyasi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi, xalq\u0131n \u015f\u0259ksiz lideri olaraq h\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda canl\u0131 \u0259fsan\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015f, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev fenomeni h\u0259mi\u015f\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb etmi\u015f, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n bu \u00fcmummilli liderinin heyranl\u0131q do\u011furacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 co\u015f\u011fun siyasi f\u0259aliyy\u0259ti ist\u0259r \u00f6lk\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 d\u00fcnya m\u0259tbuat\u0131nda geni\u015f i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin da\u011f\u0131lmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc v\u0259 art\u0131q a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda \u20131993\u2013c\u00fc ilin iyununda m\u00f6vcud hakimiyy\u0259tin d\u0259yi\u015film\u0259sini t\u0259kidl\u0259 t\u0259l\u0259b etmi\u015f v\u0259 h\u0259min vaxtdan taleyini yen\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 etibar etmi\u015fdir. Xalq\u0131n\u0131n bel\u0259 bir dar g\u00fcnd\u0259 qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb onun t\u0259kidli d\u0259v\u0259tini q\u0259bul ed\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycanda yenid\u0259n b\u00f6y\u00fck siyas\u0259t\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. Xalq Heyd\u0259r \u018fliyevin bu qay\u0131d\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00fcmid v\u0259 sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lam\u0131\u015f, h\u0259min g\u00fcn\u00fc is\u0259 Milli Qurtulu\u015f G\u00fcn\u00fc kimi m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n tarixin\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev birinci d\u0259f\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 \u20131960\u2013c\u0131 ill\u0259rin ax\u0131rlar\u0131nda da Az\u0259rbaycan iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni t\u0259n\u0259zz\u00fcl d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131rd\u0131. O zaman m\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u0259li\u015fi il\u0259 c\u0259miyy\u0259t h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 s\u00fcr\u0259tli yuks\u0259li\u015f, milli ruhun inki\u015faf\u0131 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisi d\u00f6vr\u00fc ya\u015fanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev ikinci d\u0259f\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 d\u0259 yen\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn siyasi bacar\u0131\u011f\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u0259 \u00f6lk\u0259ni v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n, ictimai\u2013siyasi p\u0259rak\u0259nd\u0259likd\u0259n xilas ed\u0259 bilmi\u015f v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin m\u0259qs\u0259dini, qay\u0259sini \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259xsiyy\u0259tind\u0259 t\u0259zah\u00fcr etdir\u0259r\u0259k, do\u011fma xalq\u0131n\u0131 yenid\u0259n vahid bir m\u0259fkur\u0259 \u0259traf\u0131nda s\u0259f\u0259rb\u0259r edib onun q\u0259lbind\u0259 sabaha inam hissi yaratma\u011f\u0131 bacarm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Olduqca m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir d\u00f6vrd\u0259 xalq\u0131n xidm\u0259tind\u0259 dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev bir \u00e7ox siyasi xadimin ed\u0259 bilm\u0259diyini v\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yini ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirmi\u015f, m\u00fcasir d\u00fcnyan\u0131n \u0259n aktual \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131na cavab verm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 XX v\u0259 XXI \u0259srl\u0259rin tan\u0131nm\u0131\u015f siyasi xadiml\u0259ri aras\u0131nda h\u0259mi\u015f\u0259lik \u00f6z layiqli yerini tutmu\u015fdur. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n yetirdiyi nadir d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259rind\u0259n olan Heyd\u0259r \u018fliyev ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 f\u0131rt\u0131nal\u0131 h\u0259yat\u0131 boyu h\u0259r zaman xalq\u0131n\u0131, v\u0259t\u0259nini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. Onun \u00fcr\u0259yi Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, do\u011fma xalq\u0131n\u0131n xo\u015fb\u0259xtliyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131rp\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyev bir d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 kimi Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n \u00e7\u0259tin anlar\u0131nda onu xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn misilsiz f\u0259dakarl\u0131qlar g\u00f6st\u0259rmi\u015f, \u00f6lk\u0259sini b\u0259lalardan qurtarma\u011f\u0131 bacarm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259bi\u0259tin ona b\u0259x\u015f etdiyi bir \u00e7ox nadir keyfiyy\u0259tl\u0259r say\u0259sind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev uzaqg\u00f6r\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi tarixi hadis\u0259l\u0259rin gedi\u015fini ir\u0259lic\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bilir, milli tarix \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan q\u0259rarlar q\u0259bul edil\u0259n zaman \u0259sl v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r m\u00f6vqeyi n\u00fcmayi\u015f etdirir, tam q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259yi bacar\u0131rd\u0131. \u015e\u0259xsiyy\u0259tind\u0259ki q\u0259tiyy\u0259t onun geni\u015f auditoriya qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015flar ed\u0259rk\u0259n \u00e7ox vaxt el\u0259 b\u0259dah\u0259t\u0259n s\u00f6yl\u0259diyi fikirl\u0259rd\u0259 d\u0259 parlaq \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Sars\u0131lmaz m\u0259ntiq \u00fcz\u0259rin\u0259 qurularaq qeyri\u2013adi t\u0259sir g\u00fcc\u00fcn\u0259 malik m\u0259ruz\u0259 v\u0259 nitql\u0259ri Heyd\u0259r \u018fliyevin f\u0259ls\u0259fi v\u0259 siyasi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259ki d\u0259rinliyin v\u0259 geni\u015fliyin a\u00e7\u0131q ifad\u0259sidir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti kimi Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00e7ox\u0259srlik d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimiz tarixind\u0259 m\u00fcst\u0259sna yeri vard\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyevin f\u0259aliyy\u0259ti \u00f6z \u0259h\u0259miyy\u0259ti bax\u0131m\u0131ndan Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcdudlar\u0131ndan \u00e7ox\u2013\u00e7ox k\u0259narlara \u00e7\u0131x\u0131r. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 n\u0259inki Az\u0259rbaycanda, h\u0259tta postsovet m\u0259kan\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnya miqyas\u0131nda ged\u0259n prosesl\u0259ri Heyd\u0259r \u018fliyevin \u015f\u0259xsiyy\u0259tind\u0259n v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n k\u0259narda t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi.<\/p>\n<p>M\u00fcasir Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun, iqtisadi dir\u00e7\u0259li\u015fin, siyasi \u015f\u00fcurun, h\u0259yat\u0131n son 30 ild\u0259n art\u0131q bir d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n zaman k\u0259siyi b\u00f6y\u00fck siyasi xadim kimi tan\u0131nan v\u0259 d\u0259rin z\u0259kaya, ensiklopedik biliy\u0259, geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 malik olan tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u2013Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131, \u0259m\u0259li f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259, ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirdiyi konkret i\u015fl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu m\u00fcr\u0259kk\u0259b prosesl\u0259r is\u0259 onun h\u0259m \u0259m\u0259li f\u0259aliyy\u0259tind\u0259, h\u0259m d\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u0259fkur\u0259sind\u0259, milli dir\u00e7\u0259li\u015f f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev z\u0259man\u0259mizin b\u00f6y\u00fck filosofu v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkiri idi. Onun formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirdiyi az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q f\u0259ls\u0259f\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir d\u00fcnyada x\u00fcsusi yerini m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015f, milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259mr\u0259yliyi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6hk\u0259m z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan ziyal\u0131s\u0131, son y\u00fczillikl\u0259rd\u0259 \u0259n ciddi \u015f\u0259kild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259min ill\u0259rd\u0259ki f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 strateji d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tin\u0259, elmd\u0259n, sosiologiyadan v\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259d\u0259n \u0259m\u0259li siyas\u0259t m\u00fcst\u0259visin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z parlaq siyasi z\u0259kas\u0131 v\u0259 istedad\u0131 say\u0259sind\u0259 yeni Az\u0259rbaycan\u0131, onun bug\u00fcnk\u00fc ger\u00e7\u0259klikl\u0259rini yaratm\u0131\u015f v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 aparan yollar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan tarixinin 1969\u2013cu ild\u0259n b\u0259ri ya\u015fanan d\u00f6vr\u00fc Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 tariximiz\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vr\u00fc kimi h\u0259kk olunmu\u015fdur. Bu d\u00f6vr\u00fcn is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k tarixi taleyi bax\u0131m\u0131ndan ba\u015fl\u0131ca m\u0259zmunu Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funa aparan yolu, \u0259slind\u0259, 1969\u2013cu ild\u0259n\u2013m\u0259hz onun hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259li\u015find\u0259n sonra ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259nada, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259n parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259ri d\u0259 el\u0259 h\u0259min ill\u0259rd\u0259n etibar\u0259n yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyev el\u0259 o d\u00f6vrd\u0259 m\u00f6vcud olan ideologiyaya, \u0259lb\u0259tt\u0259, a\u015fkarda daban\u2013dabana zidd olmayan formada olsa bel\u0259, alt qatda ona m\u00fcxalif qalaraq, Az\u0259rbaycanda milli ruhun tamam\u0259n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na n\u0259inki yol verm\u0259mi\u015f, \u0259ksin\u0259, onu y\u00fcks\u0259ltm\u0259k yolunda b\u00fct\u00fcn imkanlardan maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 istifad\u0259 etm\u0259yi bacarm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan Heyd\u0259r \u018fliyevin respublika r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin, milli \u00f6z\u00fcn\u0259qay\u0131d\u0131\u015f\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 kimi q\u0259bul edilir. Tarixi m\u0259hz bu d\u00f6vrd\u0259n etibar\u0259n ba\u015flanan Heyd\u0259r \u018fliyev idar\u0259etm\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259sinin ba\u015fl\u0131ca ideya\u2013siyasi istiqam\u0259tini d\u0259 m\u0259hz xalq\u0131n milli \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259sinin b\u00fct\u00fcn forma v\u0259 vasit\u0259l\u0259rinin geni\u015f v\u00fcs\u0259t almas\u0131, milli q\u00fcrur hissinin g\u00fccl\u0259nm\u0259si v\u0259 milli \u015f\u00fcurun y\u00fcks\u0259li\u015fin\u0259 t\u0259kan ver\u0259n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirilm\u0259si t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Onun respublikaya r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnl\u0259rd\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rinin yubileyl\u0259rinin m\u00fcnt\u0259z\u0259m sur\u0259td\u0259 qeyd olunmas\u0131 bir \u0259n\u0259n\u0259 hal\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f, bu is\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcmumilli probleml\u0259ri il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131 olub milli ruhun, milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin y\u00fcks\u0259li\u015fi, xalq\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin 1969\u20131982\u2013ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrd\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk duy\u011fular\u0131n\u0131 ideoloji sistemin ke\u00e7mi\u015f buxovlar\u0131ndan xilas ed\u0259r\u0259k xalq\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 kimi t\u0259m\u0259l prinsipl\u0259r \u0259sas\u0131nda milli ruhun h\u0259dsiz y\u00fcks\u0259li\u015fini t\u0259min etmi\u015f, xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259lbind\u0259 ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri s\u0131x\u0131l\u0131b qalm\u0131\u015f milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik ideyas\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnbit z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>SSR\u0130\u2013nin \u0259yal\u0259tl\u0259rind\u0259n biri kimi bax\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, 60\u2013c\u0131 ill\u0259rin sonlar\u0131na do\u011fru sosial\u2013iqtisadi h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rinin geril\u0259diyi, m\u0259nfi meyill\u0259rin g\u00fccl\u0259n\u0259r\u0259k getdikc\u0259 daha d\u0259rin k\u00f6k sald\u0131\u011f\u0131, hakimiyy\u0259t u\u011frunda gizli r\u0259qab\u0259tin artd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 eyb\u0259c\u0259r \u015f\u0259kill\u0259r ald\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n is\u0259 xalq\u0131n milli\u2013m\u0259n\u0259vi birliyin\u0259 ziyan vurdu\u011fu Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n yeni r\u0259hb\u0259rin birinci i\u015fi respublikada iqtisadi potensial\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n, ictimai\u2013siyasi h\u0259yatda yaranm\u0131\u015f t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn xalq\u0131n m\u0259n\u0259vi\u2013psixoloji v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqdan ibar\u0259t oldu. Respublikada kosmopolit bir \u0259hval\u2013ruhiyy\u0259 h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fcnd\u0259n milli kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, milli dilin q\u0259bul etdirilm\u0259si v\u0259 istifad\u0259 olunmas\u0131, d\u00f6vl\u0259t idar\u0259etm\u0259 strukturlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan m\u0259murlar\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 olmas\u0131na diqq\u0259t yetirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 n\u0259inki ciddi add\u0131m at\u0131lm\u0131r, h\u0259tta bu y\u00f6nd\u0259 edil\u0259 bil\u0259n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131n\u0131rd\u0131 ki, bel\u0259 hal da he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, milli \u015f\u00fcura malik olan, milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 il\u0259 ya\u015fayan v\u0259 milli mentalitetin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 say\u0131lan kadrlar\u0131n yeti\u015fm\u0259sin\u0259 \u00e7ox ciddi mane\u0259l\u0259r t\u00f6r\u0259dirdi.<\/p>\n<p>\u0130qtisadiyyat\u0131 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 d\u0259rin v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli b\u00f6hran m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259m qoymu\u015f respublikada yaranm\u0131\u015f bu a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu tap\u0131lmal\u0131, onun iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn prinsipial c\u0259h\u0259td\u0259n yeni konseptual s\u0259viyy\u0259d\u0259 yana\u015fma yollar\u0131 i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmal\u0131, iqtisadiyyatda k\u00f6kl\u00fc struktur d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri aparmal\u0131, t\u0259s\u0259rr\u00fcfatda v\u0259 iqtisadi h\u0259v\u0259sl\u0259ndirm\u0259d\u0259 yeni \u00fcsullar t\u0259tbiq olunmal\u0131 idi. Heyd\u0259r \u018fliyev \u0259min idi ki, mill\u0259tin siyasi m\u00fcst\u0259qilliyinin \u00f6z\u00fcl\u00fcn\u00fc onun iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n azadl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir.<\/p>\n<p>O ill\u0259rd\u0259 milli ideyan\u0131n q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n ba\u015f al\u0131b ged\u0259n, h\u0259m iqtisadi, h\u0259m m\u0259d\u0259ni t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 aparan m\u0259nfi hallar Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259li\u015fi il\u0259 aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131. Onun yorulmaz f\u0259ailiyy\u0259tinin n\u0259tic\u0259sidir ki, 1970\u20131985\u2013ci ill\u0259r ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin miqyas\u0131na g\u00f6r\u0259, ictimai v\u0259 iqtisadi sah\u0259d\u0259ki d\u0259rin islahatlar\u0131n s\u0259ciyy\u0259sin\u0259 v\u0259 xalq\u0131n maddi rifah hal\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 ke\u00e7m\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan quruculuq salnam\u0259sind\u0259, s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda, \u0259n parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130ndiki d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t suverenliyi v\u0259 iqtisadi m\u00fcst\u0259qilliyi, onun xarici iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rinin sistemli olaraq geni\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na daha d\u0259rin bir \u015f\u0259kild\u0259 inteqrasiyas\u0131 prosesi h\u0259l\u0259 1970\u20131980\u2013ci ill\u0259rd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259m\u0259li qoyulmu\u015f potensiala \u0259saslan\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin strateji d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik proqram\u0131nda az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 diqq\u0259ti bir d\u0259 m\u0259hz bel\u0259 bir c\u0259h\u0259t \u00e7\u0259kir ki, burada m\u0259n\u0259vi, b\u0259dii, estetik intibah iqtisadiyyat\u0131nda, s\u0259naye, tikinti v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131ndak\u0131 b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259rl\u0259, g\u00fcz\u0259randak\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fma v\u0259 k\u00fctl\u0259vi ruh y\u00fcks\u0259kliyi il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k vahid axarda ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fmi\u015fdir.<\/p>\n<p>70\u2013ci ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq, iqtisadi potensial\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 bu y\u00fcks\u0259li\u015f Az\u0259rbaycan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131n n\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259si kimi tarix\u0259n, z\u0259ruri azadl\u0131q m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 d\u0259 daxil\u0259n haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131r. 80\u2013ci ill\u0259rin sonu, 90\u2013c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 m\u00fcst\u0259qillik h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n geni\u015f v\u00fcs\u0259t almas\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki h\u0259min iqtisadi y\u00fcks\u0259li\u015f v\u0259 ona paralel olaraq m\u00fcbarizlik ruhunun t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapmas\u0131 say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Totalitar sistemin elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t xadiml\u0259rimiz\u0259, ziyal\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u0259zyiql\u0259ri, t\u0259qib v\u0259 t\u0259hdidl\u0259ri Sovetl\u0259r \u0130ttifaq\u0131n\u0131n bir \u00e7ox ba\u015fqa respublikalar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc a\u015fkar hiss etdirdiyi halda, qorxmaz, c\u0259sur, m\u00f6hk\u0259m irad\u0259 sahibi olmas\u0131 say\u0259sind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycanda yarad\u0131c\u0131 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rb\u0259st d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc ifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259k, alt qatda is\u0259 milli\u2013m\u0259n\u0259vi ideala, Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 suverenliyi, m\u00fcst\u0259qilliyi t\u0259min ed\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 aparan yollar\u0131 tapmaq imkan\u0131 ver\u0259n bir \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>M\u0259hz h\u0259min ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Bak\u0131da \u0259n b\u00f6y\u00fck abadl\u0131q i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan memarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri say\u0131lan, respublikan\u0131n siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131nda b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti olan bir s\u0131ra memarl\u0131q ansambl\u0131, inzibati m\u0259rk\u0259z, saray, institut, n\u0259\u015friyyat, t\u0259dris korpusu, kompleks v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00f6rk\u0259mi il\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 r\u00f6vn\u0259q ver\u0259n ne\u00e7\u0259\u2013ne\u00e7\u0259 dig\u0259r bina tikilib istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015fdir. M\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc say\u0259sind\u0259 \u00e7ox sayda memarl\u0131q abid\u0259sinin b\u0259rpas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdu. O, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015find\u0259, m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tarixind\u0259 iz qoymu\u015f b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin abid\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259sinin xalq\u0131n milli varl\u0131\u011f\u0131na, milli duy\u011fular\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir ed\u0259c\u0259yini \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilirdi. Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz\u0259, tariximiz\u0259 d\u0259rin ehtiram n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k g\u00f6st\u0259rdiyi qay\u011f\u0131 say\u0259sind\u0259 Bak\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6rk\u0259mli yerl\u0259rind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan b\u00f6y\u00fck insanlar\u0131n \u0259z\u0259m\u0259tli heyk\u0259ll\u0259ri ucald\u0131lm\u0131\u015f, b\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin h\u0259r biri \u00fc\u00e7\u00fcn bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evril\u0259n ev\u2013muzeyl\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 1969\u201382\u2013ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycandak\u0131 intibah\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri respublikada t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilm\u0259si, g\u0259ncliyin ana dilind\u0259 t\u0259hsilin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259si olmu\u015fdur. Milli h\u0259rb\u00e7i kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 da xalq\u0131n m\u00fcst\u0259qil g\u0259l\u0259c\u0259yini g\u00f6r\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevd\u0259n \u00f6tr\u00fc x\u00fcsusil\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259s\u0259l\u0259 idi.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u0259l\u0259c\u0259yin m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutaraq, milli m\u0259fkur\u0259sinin y\u00fcks\u0259li\u015fi v\u0259 xalq\u0131n milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik arzular\u0131n\u0131n daha da g\u00fccl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259rd\u0259n biri SSR\u0130\u2013nin xarici siyas\u0259ti \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 d\u0259 olsa, Az\u0259rbaycan\u0131n xarici al\u0259ml\u0259 elmi\u2013texniki, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259rdiyi maksimum s\u0259yl\u0259rdir. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Bak\u0131da \u0130ttifaq v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r t\u0259\u015fkil olundu\u011fu kimi, SSR\u0130 respublikalar\u0131 v\u0259 sosialist d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259si \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259ti g\u00fcnl\u0259ri ke\u00e7irilirdi ki, b\u00fct\u00fcn bunlar son n\u0259tic\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 v\u0259 orada ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131larla \u0259laq\u0259l\u0259rinin qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus tarixi, m\u0259d\u0259ni \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri olan xalq olaraq tan\u0131nmas\u0131n\u0131, Bak\u0131n\u0131n is\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 d\u00fcnya miqyas\u0131nda tan\u0131nan bir elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini t\u0259min edirdi.<\/p>\n<p>Bu, h\u0259min d\u00f6vr idi ki, h\u0259tta Moskvada, Sankt\u2013Peterburqda \u00e7\u0131xan jurnallarda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259 bilm\u0259y\u0259n yaz\u0131lar f\u0259al v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q n\u00fcmun\u0259si olan \u0259s\u0259rl\u0259r kimi o d\u00f6vr\u00fcn m\u0259tbuat\u0131nda d\u0259rc oluna bilir, \u015f\u0259xs\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev s\u0259viyy\u0259sind\u0259 h\u0259r c\u00fcr h\u00fccumdan v\u0259 q\u0259sdl\u0259rd\u0259n qorunurdu. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin tarixi ke\u00e7mi\u015fimiz, el\u0259c\u0259 d\u0259 bu g\u00fcn\u00fcm\u00fczl\u0259 ba\u011fl\u0131 qada\u011fa qoyulmadan milli ruhlu \u0259s\u0259rl\u0259r yarada bilm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnbit \u015f\u0259raitin t\u0259min olunmas\u0131 g\u0259nc q\u0259l\u0259m sahibl\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 v\u0259 diqq\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259lidir.<\/p>\n<p>Hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldiyi ilk g\u00fcnl\u0259rd\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 hesablanan, milli d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n strateji proqram\u0131nda Az\u0259rbaycan dili ayr\u0131ca diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 idi. Heyd\u0259r \u018fliyevin respublikaya r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan dilin\u0259 h\u0259qiqi d\u00f6vl\u0259t dili statusu qazand\u0131rma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f f\u0259aliyy\u0259tinin b\u0259hr\u0259sidir ki, 1978\u2013ci il Konstitusiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t statusu t\u0259sbit olundu. D\u00f6vr bax\u0131m\u0131ndan, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011fa b\u0259rab\u0259r bel\u0259 bir add\u0131m m\u0259hz g\u0259l\u0259c\u0259yin m\u00fcst\u0259qil, yeni Az\u0259rbaycan\u0131 namin\u0259 at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan dilinin idar\u0259\u00e7ilikd\u0259 geni\u015f t\u0259tbiqi, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn b\u00f6y\u00fck klassikl\u0259rin \u0130ttifaq miqyas\u0131nda yubileyl\u0259rinin ke\u00e7irilm\u0259si, Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u00fcmumittifaq miqyas\u0131nda \u00f6n m\u00f6vqel\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131, elmi, \u0259d\u0259bi, m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rin planl\u0131 t\u0259tbiqi v\u0259 n\u0259\u015fri\u2013b\u00fct\u00fcn bunlar Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u0259l\u0259c\u0259k milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin ideya t\u0259m\u0259lind\u0259 dayanan siyas\u0259tinin \u0259m\u0259li n\u0259tic\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin 1993\u2013c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259nin ictimai\u2013siyasi, sosial, iqtisadi, elmi\u2013m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131nda, beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f yaranm\u0131\u015f, elmi \u0259saslara, beyn\u0259lxalq norma v\u0259 prinsipl\u0259r\u0259 uy\u011fun m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesi ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi t\u0259xir\u0259sal\u0131nmaz t\u0259dbirl\u0259rin n\u0259tic\u0259si kimi, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, Milli Ordunun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n milli m\u0259nafel\u0259rini qoruma\u011fa qadir silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcdafi\u0259 olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn siyasi v\u0259 diplomatik vasit\u0259l\u0259r i\u015f\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f, bunun da n\u0259tic\u0259sind\u0259 1994\u2013c\u00fc ilin may\u0131nda \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 nail olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan daxilind\u0259 yaranm\u0131\u015f nisbi sabitlikd\u0259n v\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 artan inam v\u0259 maraqdan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k 1994\u2013c\u00fc ilin sentyabr\u0131nda \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d adland\u0131r\u0131lan ilk neft m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131 v\u0259 onun ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirilm\u0259si Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi inki\u015faf konsepsiyas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n neft strategiyas\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin parlaq t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda apar\u0131lm\u0131\u015f son d\u0259r\u0259c\u0259 g\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n taleyi il\u0259 p\u0259rd\u0259arxas\u0131 oyunlara, siyasi anarxiya v\u0259 eksperimentl\u0259r\u0259 son qoyulmu\u015f, \u00f6lk\u0259d\u0259 cinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f, qanunsuz silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r l\u0259\u011fv olunmu\u015fdu ki, bunlar da Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesinin u\u011furla apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin m\u00f6vcudlu\u011funa b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 olan 1994\u2013c\u00fc il oktyabr v\u0259 1995\u2013ci il mart d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fi c\u0259hdl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyevin q\u0259tiyy\u0259ti say\u0259sind\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f, d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi qorunub saxlanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t t\u0259sisatlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesi b\u00f6y\u00fck v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015fd\u0131r ki, bunun da \u0259sas\u0131n\u0131 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259bul etdiyi ilk Konstitusiyas\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi. Ondan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si v\u0259 demokratik prinsipl\u0259rin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131, demokratik, h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesinin u\u011furla, s\u00fcr\u0259tl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u015f\u0259xs\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u015fl\u0131ca qay\u0259sini m\u00fcst\u0259qillik, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik, \u0259dal\u0259tlilik, demokratiya, milli t\u0259r\u0259qqi, d\u00fcny\u0259vilik kimi \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259n yeni bir ideologiyan\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur, Heyd\u0259r \u018fliyevin apard\u0131\u011f\u0131 daxili siyas\u0259t Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131na azad, s\u0259rb\u0259st ya\u015famaq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259 \u00f6z rifah\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq imkanlar\u0131 yaratmaqdan ibar\u0259t olmu\u015fdur. Heyd\u0259r \u018fliyevin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 iqtisadi islahatlar, bazar iqtisadiyyat\u0131n\u0131n b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131, iqtisadi inki\u015faf\u0131n t\u0259min edilm\u0259si, Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na inteqrasiyas\u0131, \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirm\u0259 proqram\u0131n\u0131n, aqrar islahatlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si ard\u0131c\u0131l prioritet olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev demokratik, h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu istiqam\u0259tind\u0259 davaml\u0131 siyas\u0259t yerid\u0259r\u0259k, \u00f6lk\u0259d\u0259 insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca prinsipl\u0259rinin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r.Heyd\u0259r \u018fliyevin f\u0259al diplomatiyas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00fcnyan\u0131n demokratik d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin v\u0259 apar\u0131c\u0131 ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259miz\u0259, onun zorla c\u0259lb olundu\u011fu silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259tinin \u0259sasl\u0131 sur\u0259td\u0259 d\u0259yi\u015film\u0259sin\u0259 nail ola bilmi\u015fdir. Heyd\u0259r \u018fliyevin xarici siyas\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 s\u00fclh, beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na, s\u0259rh\u0259dl\u0259rin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 v\u0259 toxunulmazl\u0131\u011f\u0131na, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 h\u00f6rm\u0259t v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 sur\u0259td\u0259 faydal\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q prinsipl\u0259ri t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Onun d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin b\u00fct\u00fcn nailiyy\u0259tl\u0259rini, sivil beyn\u0259lxalq normalar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 tam \u0259ks etdir\u0259n s\u00fclhsev\u0259r xarici siyas\u0259tinin \u0259sas\u0131nda is\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, milli m\u00fcst\u0259qilliyin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin h\u00fcquqlar\u0131na h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131lmas\u0131, b\u00fct\u00fcn m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin s\u00fclh v\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259si, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 sur\u0259td\u0259 faydal\u0131 iqtisadi, elmi v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q yarad\u0131lmas\u0131, d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 mane olan h\u0259r c\u00fcr m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 prinsipl\u0259ri dayan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1992\u2013ci ild\u0259n ba\u015flayaraq, t\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda iqtisadi, siyasi, \u0259d\u0259bi\u2013m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259rin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 d\u0259 g\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. O, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0259n n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xsiyy\u0259ti kimi \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rind\u0259n, \u0259lveri\u015fli co\u011frafi\u2013strateji m\u00f6vqeyinin \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rind\u0259n \u00f6lk\u0259nin milli m\u0259nafel\u0259rin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f irimiqyasl\u0131 beyn\u0259lxalq iqtisadi sazi\u015fl\u0259rin i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 g\u0259rgin v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Onun b\u00f6y\u00fck siyasi irad\u0259si v\u0259 m\u00fcdrik uzaqg\u00f6r\u0259nliyi say\u0259sind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259l\u0259r\u0259 imza at\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 onlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 b\u00f6y\u00fck siyasi m\u0259na k\u0259sb ed\u0259n bir s\u0131ra d\u00fcnyamiqyasl\u0131 iqtisadi proqramlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan apar\u0131c\u0131 rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. B\u00f6y\u00fck bir co\u011frafi m\u0259kanda region q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin dan\u0131lmaz xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p><strong>N.\u018fliyeva,<\/strong><br \/>\n<em>YAP X\u0259tai rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n &#8220;Q.N\u0259bi 6a&#8221; \u00fcnvan\u0131\u00a0\u00fczr\u0259 \u0259razi partiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n s\u0259dri<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 1923\u2013c\u00fc il may\u0131n 10\u2013da Az\u0259rbaycan\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. O, 1939\u2013cu ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Pedaqoji Texnikumunu bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan S\u0259naye \u0130nstitutunun (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft Akademiyas\u0131) memarl\u0131q fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r. Ba\u015flanan m\u00fcharib\u0259 ona t\u0259hsilini ba\u015fa \u00e7atd\u0131rma\u011fa imkan verm\u0259mi\u015fdir. 1941\u2013ci ild\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq Komissarlar\u0131 Sovetind\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f v\u0259 1944\u2013c\u00fc ild\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi orqanlar\u0131nda i\u015f\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. Bu d\u00f6vrd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik orqanlar\u0131 sistemind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Heyd\u0259r \u018fliyev 1964\u2013c\u00fc ild\u0259n Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259si s\u0259drinin m\u00fcavini, 1967\u2013ci&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":598307,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[8],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/aceacd5d167819358378249553910085365.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=8\" rel=\"category\">\u018fsas s\u0259hif\u0259<\/a>","rttpg_excerpt":"Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 1923\u2013c\u00fc il may\u0131n 10\u2013da Az\u0259rbaycan\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. O, 1939\u2013cu ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Pedaqoji Texnikumunu bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan S\u0259naye \u0130nstitutunun (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft Akademiyas\u0131) memarl\u0131q fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r. Ba\u015flanan m\u00fcharib\u0259 ona t\u0259hsilini ba\u015fa \u00e7atd\u0131rma\u011fa imkan verm\u0259mi\u015fdir. 1941\u2013ci ild\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598306"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=598306"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598306\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/598307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=598306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=598306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=598306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}