{"id":598309,"date":"2023-05-05T16:47:23","date_gmt":"2023-05-05T12:47:23","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=598309"},"modified":"2023-05-05T16:47:23","modified_gmt":"2023-05-05T12:47:23","slug":"t%c9%99n%c9%99zzuld%c9%99n-iqtisadi-t%c9%99r%c9%99qqiy%c9%99-dogru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=598309","title":{"rendered":"T\u0259n\u0259zz\u00fcld\u0259n iqtisadi t\u0259r\u0259qqiy\u0259 do\u011fru"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnyada tarix haqq\u0131nda yazanlar \u00e7ox olsa da, tarix yaradanlar\u0131n say\u0131 azd\u0131r. \u00c7\u00fcnki tarix yaratmaq tarix yazmaqdan qat-qat \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tlidir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259 tarix yaradan dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. \u00dcmummilli lideri d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli ictimai siyasi xadiml\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259nl\u0259r \u00e7ox vaxt onun Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrl\u0259ri, y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n oldu\u011fu ill\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131rlar, bu da t\u0259biidir. \u00c7\u00fcnki insanlar bu d\u00f6vrl\u0259r bar\u0259d\u0259 daha \u00e7ox m\u0259lumata malikdirl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n iqtsadi azadl\u0131\u011f\u0131na qovu\u015fmas\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyevin olduqca \u00a0b\u00f6y\u00fck rolu var. Bu Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 olduqca \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hadis\u0259 say\u0131l\u0131r. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dn\u0259 ged\u0259n yol m\u00fcxt\u0259lif \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcmummilli lideri, g\u00f6rk\u0259mli siyasi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi prezident Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u0259mir irad\u0259si v\u0259 m\u00f6hk\u0259m d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259zminin, q\u0259tiyy\u0259tli v\u0259 ard\u0131c\u0131l siyas\u0259tinin n\u0259tic\u0259si olaraq realla\u015fd\u0131. 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda dayanan \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri \u00f6lk\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259b olunan maliyy\u0259 v\u0259saiti \u0259ld\u0259 etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t idi. X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyyatlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259si v\u0259 d\u00fcnya bazarlar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, \u0259ld\u0259 edil\u0259n v\u0259saitin \u00f6lk\u0259nin m\u00f6vcud ehtiyaclar\u0131na, g\u0259l\u0259c\u0259k sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131na y\u00f6n\u0259ldilm\u0259si o zaman \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259lk\u0259 d\u0259 yegan\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu hesab olunurdu. H. \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi v\u0259 siyasi h\u0259yat\u0131nda d\u0259rin d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu. El\u0259 ilk g\u00fcnl\u0259rd\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259tinin birinci vitse-prezidenti, mill\u0259t v\u0259kili \u0130lham \u018fliyev dan\u0131\u015f\u0131qlar prosesin\u0259 c\u0259lb edildi, yeni neft strategiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131n v\u0259 u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin \u0259n f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan oldu.<\/p>\n<p>1994-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti il\u0259 7 \u00f6lk\u0259nin 10 \u015firk\u0259ti aras\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorunda Az\u0259ri, \u00c7\u0131raq yataqlar\u0131n\u0131n v\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fli yata\u011f\u0131n\u0131n d\u0259rinlikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n hiss\u0259sinin birg\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 neft hasilat\u0131n\u0131n pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc\u00fc haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti il\u0259 Amoko, Kaspian, Si Petroleum Limited, Bi-Pi Eksplorey\u015fn Limited, Delta Nimir X\u0259z\u0259r Limited, Den Norspe Stats Olyeselskap A.S, Lukoyl S\u0259hmdar C\u0259miyy\u0259ti, Makdermott Az\u0259rbaycan \u0130nk, Pennzoyl Kaspian Korporey\u015fn, Remko X\u0259z\u0259r Enerci Limited, T\u00fcrkiy\u0259 Petrolleri A.O., Yunokal X\u0259z\u0259r, LTD aras\u0131nda sazi\u015f imzaland\u0131. T\u0259xmin\u0259n 400 s\u0259hif\u0259 h\u0259cmind\u0259 v\u0259 4 dild\u0259 t\u0259rtib olunmu\u015f m\u00fcqavil\u0259 \u00f6z tarixi, siyasi v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d ad\u0131n\u0131 al\u0131b. Bu m\u00fcqavil\u0259 h\u0259m karbohidrogen ehtiyyatlar\u0131n\u0131n miqdar\u0131na, h\u0259m d\u0259 qoyulan s\u0259rmay\u0259l\u0259rin h\u0259cmin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyada ba\u011flanan \u0259n iri sazi\u015fl\u0259r siyah\u0131s\u0131na daxildir. Ulu \u00f6nd\u0259r h\u0259m d\u0259 xarici neft \u015firk\u0259tl\u0259ri il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n imzalayaca\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn neft-qaz m\u00fcqavil\u0259l\u0259rinin \u015f\u0259rtl\u0259rini bizim milli maraqlara maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131ra bildi.<\/p>\n<p>Xarici neft \u015firk\u0259tl\u0259ri il\u0259 apar\u0131lan dan\u0131\u015f\u0131qlarda birba\u015fa i\u015ftirak ed\u0259n c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev imzalanacaq b\u00fct\u00fcn neft-qaz m\u00fcqavil\u0259l\u0259rinin xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli maraqlar\u0131na cavab ver\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k s\u0259ri\u015ft\u0259 v\u0259 bacar\u0131qla t\u0259min etdi. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d respublikada neft hasilat\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub.<\/p>\n<p>1997-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan neftinin Bak\u0131-Supsa mar\u015frutu il\u0259 n\u0259qli haqq\u0131nda \u00f6lk\u0259mizl\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan aras\u0131nda sazi\u015f imzaland\u0131. 1999-cu ilin aprelind\u0259 Bak\u0131-Supsa neft k\u0259m\u0259ri v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n Qara d\u0259niz sahilind\u0259ki Supsa ixrac terminal\u0131 istismara verildi. Lakin bu kifay\u0259t etmirdi. Bak\u0131-Supsa v\u0259 Bak\u0131-Novorossiysk boru k\u0259m\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n getdikc\u0259 artan iri neft h\u0259cml\u0259rini d\u00fcnya bazar\u0131na ixrac etm\u0259k g\u00fcc\u00fcnd\u0259 deyildi. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259sas ixrac neft boru k\u0259m\u0259rinin q\u0131sa zamanda in\u015fas\u0131 z\u0259rur\u0259ti yarand\u0131. 2002-ci ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin davaml\u0131 s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnd\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan, lakin yen\u0259 d\u0259 b\u0259zil\u0259rinin \u0259fsan\u0259 v\u0259 ya \u201cka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u0259m\u0259r\u201d hesab etdiyi \u0259sas ixrac k\u0259m\u0259rinin \u2013 Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan\u0131n t\u0259m\u0259li qoyuldu. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 bu k\u0259m\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnya bazarlar\u0131na alternativ enerji ixrac\u0131 siyas\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm amil oldu.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan n\u0259inki z\u0259ngin neft v\u0259 qaz yataqlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259sin\u0259 v\u0259 enerji resurslar\u0131n\u0131n hasilat\u0131na v\u0259 onlar\u0131n d\u00fcnya bazar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni ixrac mar\u015frutlar\u0131n\u0131n i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131na nail olmu\u015fdur. M\u00fcqavil\u0259nin \u0259sas beyn\u0259lxalq geosiyasi v\u0259 geoiqtisadi \u0259\u0259h\u0259miyy\u0259ti ondan ibar\u0259t idi ki, bu tarixi raz\u0131la\u015fma \u0259sas\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, region d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus karbohidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n alternativ istehsal\u0131 v\u0259 ixrac\u0131n\u0131n yeni transmilli enerji v\u0259 kommunikasiya layih\u0259l\u0259rinin ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259sinin t\u0259m\u0259li qoyuldu. Bu m\u00fcqavil\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tin\u0259, \u00f6lk\u0259nin ictimai-siyasi v\u0259 iqtisadi institutlar\u0131na xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin maliyy\u0259 v\u0259 texnoloji resuslar\u0131ndan geni\u015f istifad\u0259 etm\u0259k imkan\u0131 qazad\u0131rd\u0131. Bu m\u00fcqavil\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n transmilli layih\u0259l\u0259r C\u0259nubi Qafqaz v\u0259 X\u0259z\u0259r h\u00f6vz\u0259sinin dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 geosiyasi v\u0259 geoiqtisadi d\u0259y\u0259rl\u0259rini art\u0131rd\u0131. Bu m\u00fcqavil\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan maliyy\u0259 v\u0259saiti v\u0259 qabaqc\u0131l texnologiya \u0259ld\u0259 etdi ki, bunun say\u0259sind\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259miz qlobal d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p><strong>Sevinc R\u0259hmanova,<\/strong><br \/>\n<em>X\u0259tai rayon 24 \u2116-li tam orta m\u0259kt\u0259bin Az\u0259rbaycan-dili v\u0259 \u018fd\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi,<\/em><br \/>\n<em>YAP X\u0259tai rayonu t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyada tarix haqq\u0131nda yazanlar \u00e7ox olsa da, tarix yaradanlar\u0131n say\u0131 azd\u0131r. \u00c7\u00fcnki tarix yaratmaq tarix yazmaqdan qat-qat \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tlidir. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259 tarix yaradan dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. \u00dcmummilli lideri d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli ictimai siyasi xadiml\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259nl\u0259r \u00e7ox vaxt onun Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrl\u0259ri, y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n oldu\u011fu ill\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131rlar, bu da t\u0259biidir. \u00c7\u00fcnki insanlar bu d\u00f6vrl\u0259r bar\u0259d\u0259 daha \u00e7ox m\u0259lumata malikdirl\u0259r. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n iqtsadi azadl\u0131\u011f\u0131na qovu\u015fmas\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyevin olduqca \u00a0b\u00f6y\u00fck rolu var. Bu Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 olduqca \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hadis\u0259 say\u0131l\u0131r. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dn\u0259 ged\u0259n yol m\u00fcxt\u0259lif&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":598310,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/c57abe86167835016545357315510553108.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"D\u00fcnyada tarix haqq\u0131nda yazanlar \u00e7ox olsa da, tarix yaradanlar\u0131n say\u0131 azd\u0131r. \u00c7\u00fcnki tarix yaratmaq tarix yazmaqdan qat-qat \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tlidir. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259 tarix yaradan dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. \u00dcmummilli lideri d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli ictimai siyasi xadiml\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259nl\u0259r \u00e7ox vaxt onun Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrl\u0259ri, y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n oldu\u011fu ill\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131rlar, bu&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598309"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=598309"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598309\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/598310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=598309"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=598309"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=598309"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}