{"id":604869,"date":"2023-06-07T10:21:06","date_gmt":"2023-06-07T06:21:06","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=604869"},"modified":"2023-06-07T10:21:06","modified_gmt":"2023-06-07T06:21:06","slug":"x%c9%99rc%c9%99ngin-mualic%c9%99sind%c9%99-inqilab-cinli-aliml%c9%99r-axir-ki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=604869","title":{"rendered":"X\u0259r\u00e7\u0259ngin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 inqilab &#8211; \u00c7inli aliml\u0259r ax\u0131r ki&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00c7je\u00e7zyandan olan \u00c7in aliml\u0259ri t\u0259bii x\u0259r\u00e7\u0259ng \u0259leyhin\u0259 vinblast d\u0259rman\u0131n\u0131 sintez etm\u0259yi \u00f6yr\u0259nibl\u0259r. Hefeyd\u0259n olan molekulyar bioloqlar is\u0259 insan orqanizminin x\u0259r\u00e7\u0259ng v\u0259 dig\u0259r ciddi x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n nec\u0259 qurtulmas\u0131n\u0131n sirrini a\u00e7\u0131blar.<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/publika.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Publika.az<\/a>\u00a0xarici mediaya istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, h\u0259r iki k\u0259\u015ff m\u00fcasir tibbd\u0259 inqilab v\u0259d edir.<\/p>\n<p>\u0130nsan orqanizmi x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 t\u0259kba\u015f\u0131na m\u00fcbariz\u0259 apara bilir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn immunitetd\u0259 \u201cqatil\u201d adland\u0131r\u0131lan NK h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri var. Onlar \u0259n erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng h\u00fcceyr\u0259l\u0259rini, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif viruslardan &#8211; qripd\u0259n tutmu\u015f papilloma q\u0259d\u0259r t\u0259sirl\u0259n\u0259nl\u0259ri tan\u0131y\u0131b m\u0259hv ed\u0259 bilirl\u0259r. Lakin m\u0259lumdur ki, gecikmi\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri NK h\u00fcceyr\u0259l\u0259rind\u0259n yay\u0131na bilir. X\u0259r\u00e7\u0259ngin immun sistemind\u0259n nec\u0259 xilas olmas\u0131 biokimya\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 genetikl\u0259ri onillikl\u0259r boyu narahat ed\u0259n sual olub.<\/p>\n<p><strong>Professor Xiaohu \u00c7jan insan immuniteti prinsipl\u0259rini yenid\u0259n k\u0259\u015ff edib!<\/strong><\/p>\n<p>Bu sual\u0131n cavab\u0131n\u0131 \u00c7in aliml\u0259ri tap\u0131blar. Xiaohu \u00c7jan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar Hefeyd\u0259ki \u00c7in D\u00f6vl\u0259t Elm v\u0259 Texnologiya Universitetind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b v\u0259 \u00f6z n\u0259tic\u0259l\u0259rini d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 \u201cNature Immunology\u201d jurnal\u0131nda yay\u0131mlay\u0131blar.<\/p>\n<p>Biokimya\u00e7\u0131lar \u0259n d\u0259qiq mikroskoplar alt\u0131nda x\u0259r\u00e7\u0259ng \u015fi\u015fl\u0259rin i\u00e7\u0259risind\u0259 v\u0259 xaricind\u0259 immun NK h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin s\u0259thini t\u0259dqiq edibl\u0259r. N\u00fcmun\u0259d\u0259 qaraciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngi istifad\u0259 olunub. Sonra neyron \u015f\u0259b\u0259k\u0259nin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u201cqatilin\u201d s\u0259thinin nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259kil\u0259n kadrlar\u0131n m\u00fcqayis\u0259si apar\u0131l\u0131b. Sa\u011flam NK h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin membranlar\u0131nda b\u0259zi t\u00fcberk\u00fcll\u0259r oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. V\u0259 &#8220;qatil&#8221; art\u0131q \u015fi\u015fin qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131na daxil olduqda, bu t\u00fcberk\u00fcll\u0259r yox olub. \u018fslind\u0259 aliml\u0259r immunitet prinsipini yenid\u0259n k\u0259\u015ff edibl\u0259r. M\u0259lum olub ki, bel\u0259 molekulyar t\u00fcberk\u00fcll\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 NK h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri \u201cz\u0259r\u0259rli\u201d h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri (x\u0259r\u00e7\u0259ng v\u0259 ya virusa yoluxmu\u015f) tan\u0131y\u0131r v\u0259 tutur. Bundan \u0259lav\u0259, bu t\u00fcberk\u00fcll\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 immun sisteminin h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259 yarad\u0131r. Y\u0259ni, insan orqanizmind\u0259 sinir \u0259laq\u0259l\u0259ri kimi bir sistem \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u201cQatill\u0259r\u0259\u201d biokimyan\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 faydal\u0131 \u201cq\u0259tll\u0259r\u201d \u00f6yr\u0259dil\u0259c\u0259k<\/strong><\/p>\n<p>NK-h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin s\u0259thind\u0259 molekulyar qabarc\u0131qlar x\u00fcsusi lipid madd\u0259 &#8211; sfinqomielini \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirir. M\u0259hz onun say\u0259sind\u0259 immun sistemi i\u015fl\u0259yir v\u0259 z\u0259r\u0259rli t\u0259sirl\u0259rd\u0259n xilas olur. B\u0259d\u0259nd\u0259ki x\u0259r\u00e7\u0259ng v\u0259 yoluxmu\u015f h\u00fcceyr\u0259l\u0259r bir \u015f\u0259kild\u0259 sfinqomielini m\u0259hv ed\u0259 bil\u0259r. \u00c7ox g\u00fcman ki, onlar qatil h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin membranlar\u0131n\u0131 m\u0259hv ed\u0259n sfinqomielinaza fermentini istehsal edirl\u0259r. Odur ki, \u201cqatill\u0259r\u201d \u201cd\u00fc\u015fm\u0259n\u201d h\u00fcceyr\u0259l\u0259rini tan\u0131salar da, onlardan qurtula bilmirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130ndi \u00c7in aliml\u0259rinin v\u0259zif\u0259si NK h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin \u201cqatil\u201d funksiyas\u0131n\u0131 b\u0259rpa ed\u0259c\u0259k d\u0259rmanlar yaratmaqd\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn sfinqomielinaz fermentinin z\u0259r\u0259rli t\u0259sirini dayand\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, bu ferment t\u0259kc\u0259 insan\u0131n immun sistemin\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 madd\u0259l\u0259r m\u00fcbadil\u0259sin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Lakin biokimy\u0259vi problem ondan ibar\u0259tdir ki, sfinqomielin t\u0259kc\u0259 faydal\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 z\u0259r\u0259rli ola bil\u0259r. \u018fg\u0259r vaxt\u0131nda par\u00e7alanmazsa v\u0259 b\u0259d\u0259nd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmazsa, bu lipid beyin v\u0259 s\u00fcm\u00fck iliyi, qaraciy\u0259r v\u0259 dalaq h\u00fcceyr\u0259l\u0259rind\u0259 y\u0131\u011f\u0131lma\u011fa ba\u015flay\u0131r v\u0259 bu, Nimana-Pik x\u0259st\u0259liyi kimi tan\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>Sfinqomielinin metabolizmin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n bir ne\u00e7\u0259 eksperimental d\u0259rman art\u0131q yarad\u0131l\u0131b. Bununla bel\u0259, ayd\u0131nd\u0131r ki, bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259l\u0259 \u00e7ox i\u015f g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir. \u00c7inli genetikl\u0259r i\u015fin yaln\u0131z t\u0259m\u0259lini qoyublar. V\u0259 bir m\u00fcalic\u0259 yarad\u0131lsa bel\u0259, x\u0259r\u00e7\u0259ngin m\u00fcalic\u0259sinin dig\u0259r \u00fcsullar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>X\u0259r\u00e7\u0259ng biokimyas\u0131 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm elmi sah\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. \u00c7ind\u0259 bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar \u00e7ox s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf edir. X\u0259r\u00e7\u0259ngin d\u0259rman\u0131n\u0131 tapan da m\u0259hz \u00e7inlil\u0259r olub. \u00dcst\u0259lik, onlar laboratoriyada sintez olunmay\u0131b, v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259td\u0259 tap\u0131l\u0131b. D\u0259rman planetin yaln\u0131z bir yerind\u0259, Madaqaskarda bit\u0259n \u00c7\u0259hray\u0131 q\u0131fotu (Catharanthus roseus) bitkisinin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 edilir. Bitki Hodgkin lenfomas\u0131, ki\u00e7ik h\u00fcceyr\u0259li olmayan a\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngi v\u0259 melanoma, h\u0259m\u00e7inin sidik kis\u0259si, beyin v\u0259 yumurta x\u0259r\u00e7\u0259ngi d\u0259 daxil olmaqla bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6v x\u0259r\u00e7\u0259ngin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 istifad\u0259 olunan vinblastin adl\u0131 bir alkaloid istehsal edir. Onda daha az \u00f6yr\u0259nilmi\u015f 120-d\u0259n \u00e7ox dig\u0259r alkaloid var. 1 qram d\u0259rman madd\u0259sini \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn dem\u0259k olar ki, 2 ton quru \u00c7\u0259hray\u0131 q\u0131fotu yarpa\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b olunur.<\/p>\n<p>Laboratoriyada vinblastini sintez etm\u0259k d\u0259 dem\u0259k olar ki, m\u00fcmk\u00fcn deyil, o, son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b kimy\u0259vi qurulu\u015fa malikdir. Zhejiang Universitetinin Kimya v\u0259 Biologiya M\u00fch\u0259ndisliyi Kollecinin professoru, Lyan \u00c7zya\u00e7jan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi bir qrup vinblastini h\u0259qiq\u0259t\u0259n k\u00fctl\u0259vi istehsal olunan v\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f d\u0259rmana \u00e7evirm\u0259k ideyas\u0131n\u0131 ortaya at\u0131b.<\/p>\n<p>\u201cSouth China Morning Post\u201dun (SCMP) yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, maya alkaloidi sintez ed\u0259c\u0259k. Elm adamlar\u0131 \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, adi \u00e7\u00f6r\u0259k\u00e7i mayas\u0131n\u0131 deyil, yar\u0131m \u0259sr \u0259vv\u0259l k\u0259\u015ff edilmi\u015f Pi\u00e7ia pastorisini g\u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259kl\u0259r. Bu g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259r insanlar v\u0259 \u0259ks\u0259r canl\u0131 n\u00f6vl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00fcmc\u00fcld\u00fcr. Omnivorous maya biokimy\u0259vi t\u0259dqiqatlar \u00fc\u00e7\u00fcn ideal bir fabrikdir. \u00c7in aliml\u0259ri \u00c7\u0259hray\u0131 q\u0131fotu il\u0259 \u0259laq\u0259li genl\u0259ri g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcbl\u0259r. M\u00f6c\u00fcz\u0259 ba\u015f verib, maya z\u0259h\u0259rli metanoldan m\u00fcalic\u0259vi alkaloid istehsal etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>\u201cB\u00f6y\u00fcy\u0259n otlar \u0259v\u0259zin\u0259 maya fermentasiyas\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 biz vinblastin haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn yeni \u00fcsul inki\u015faf etdir\u0259 bil\u0259rik. Bu \u00fcsul ucuz, davaml\u0131, t\u0259dar\u00fckd\u0259 etibarl\u0131 v\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 uy\u011fundur\u201d, &#8211; professor Lyan \u00c7zya\u00e7jan\u0131n Zhejiang Universitetinin \u201cWeChat\u201d hesab\u0131nda d\u0259rc edilmi\u015f r\u0259smi press-relizd\u0259 izah edib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7je\u00e7zyandan olan \u00c7in aliml\u0259ri t\u0259bii x\u0259r\u00e7\u0259ng \u0259leyhin\u0259 vinblast d\u0259rman\u0131n\u0131 sintez etm\u0259yi \u00f6yr\u0259nibl\u0259r. Hefeyd\u0259n olan molekulyar bioloqlar is\u0259 insan orqanizminin x\u0259r\u00e7\u0259ng v\u0259 dig\u0259r ciddi x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n nec\u0259 qurtulmas\u0131n\u0131n sirrini a\u00e7\u0131blar. Publika.az\u00a0xarici mediaya istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, h\u0259r iki k\u0259\u015ff m\u00fcasir tibbd\u0259 inqilab v\u0259d edir. \u0130nsan orqanizmi x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 t\u0259kba\u015f\u0131na m\u00fcbariz\u0259 apara bilir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn immunitetd\u0259 \u201cqatil\u201d adland\u0131r\u0131lan NK h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri var. Onlar \u0259n erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng h\u00fcceyr\u0259l\u0259rini, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif viruslardan &#8211; qripd\u0259n tutmu\u015f papilloma q\u0259d\u0259r t\u0259sirl\u0259n\u0259nl\u0259ri tan\u0131y\u0131b m\u0259hv ed\u0259 bilirl\u0259r. Lakin m\u0259lumdur ki, gecikmi\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri NK h\u00fcceyr\u0259l\u0259rind\u0259n yay\u0131na bilir. X\u0259r\u00e7\u0259ngin immun&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":604870,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782.jpg",672,414,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782.jpg",672,414,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782.jpg",672,414,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782-592x365.jpg",592,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782.jpg",640,394,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782.jpg",672,414,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782.jpg",672,414,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/l-374782.jpg",672,414,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"\u00c7je\u00e7zyandan olan \u00c7in aliml\u0259ri t\u0259bii x\u0259r\u00e7\u0259ng \u0259leyhin\u0259 vinblast d\u0259rman\u0131n\u0131 sintez etm\u0259yi \u00f6yr\u0259nibl\u0259r. Hefeyd\u0259n olan molekulyar bioloqlar is\u0259 insan orqanizminin x\u0259r\u00e7\u0259ng v\u0259 dig\u0259r ciddi x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n nec\u0259 qurtulmas\u0131n\u0131n sirrini a\u00e7\u0131blar. Publika.az\u00a0xarici mediaya istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, h\u0259r iki k\u0259\u015ff m\u00fcasir tibbd\u0259 inqilab v\u0259d edir. \u0130nsan orqanizmi x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 t\u0259kba\u015f\u0131na m\u00fcbariz\u0259 apara bilir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn immunitetd\u0259 \u201cqatil\u201d adland\u0131r\u0131lan NK&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/604869"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=604869"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/604869\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/604870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=604869"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=604869"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=604869"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}