{"id":614187,"date":"2023-07-31T21:33:19","date_gmt":"2023-07-31T17:33:19","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=614187"},"modified":"2023-07-31T21:33:19","modified_gmt":"2023-07-31T17:33:19","slug":"q%c9%99rbi-az%c9%99rbaycan-xronikasi-haylarin-ilk-hokmdari-kimi-t%c9%99qdim-edil%c9%99n-%c9%99rtas-turk-olub-video","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=614187","title":{"rendered":"Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan Xronikas\u0131: \u201cHaylar\u0131n ilk h\u00f6kmdar\u0131 kimi t\u0259qdim edil\u0259n \u018frta\u015f t\u00fcrk olub\u201d &#8211; V\u0130DEO"},"content":{"rendered":"<article class=\"news\">\n<div class=\"news-inner\">\n<p>Bu g\u00fcn Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan Xronikas\u0131 layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 n\u00f6vb\u0259ti verili\u015f efir\u0259 gedib.<\/p>\n<p>Jurnalist Rufik \u0130smay\u0131lovun m\u00fcsahibi t\u00fcrkoloq alim, filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Firudin A\u011fas\u0131o\u011flu olub.<\/p>\n<p>O, C\u0259nubi Qafqazda q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r\u0259, o\u011fuz v\u0259 q\u0131p\u00e7aq boylar\u0131na m\u0259xsus toponiml\u0259rin tarixind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131b. Bildirib ki, o d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bu co\u011frafiyada erm\u0259nil\u0259rin ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259c\u0259k h\u0259r hans\u0131 toponim\u0259, tarixi-m\u0259d\u0259ni abid\u0259y\u0259 rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. T\u00fcrkoloq alim erm\u0259ni ad\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi, b\u0259dxah qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirdikl\u0259ri m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>F.A\u011fas\u0131o\u011flu bildirib ki, erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 deportasiya siyas\u0259tinin davam\u0131 olaraq Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda milli-m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rimiz\u0259, toponiml\u0259rimiz\u0259 y\u00f6n\u0259lik soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tl\u0259ri d\u0259 t\u00f6r\u0259dilib. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, tarixi torpaqlar\u0131m\u0131zda Erm\u0259nistan adl\u0131 d\u00f6vl\u0259t yarad\u0131ld\u0131qdan sonra bu siyas\u0259t d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 daha geni\u015f v\u00fcs\u0259t al\u0131b, dini-m\u0259d\u0259ni, tarixi abid\u0259l\u0259rimizin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirilm\u0259si, biz\u0259 m\u0259xsus izl\u0259rin silinm\u0259si c\u0259hdl\u0259ri art\u0131b:<\/p>\n<p>\u201cErm\u0259nil\u0259rin Anadoluya, C\u0259nubi Qafqaza g\u0259lm\u0259 tarixi b\u0259llidir. T\u00fcrkl\u0259r C\u0259nubi Qafqaz\u0131n aborigen \u0259halisidir. Erm\u0259nil\u0259r is\u0259 bu co\u011frafiyaya zaman-zaman k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcbl\u0259r. H\u0259tta onlar \u00f6z aralar\u0131nda bir-birin\u0259 erm\u0259ni deyil, hay deyirl\u0259r. Tarixd\u0259n biz\u0259 m\u0259lum olan, erm\u0259nil\u0259r\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti olmayan \u018frm\u0259niyy\u0259 \u0259razisin\u0259 haylar sahib \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif tarixl\u0259r uydururlar. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, haylar\u0131n uydurma tarixin\u0259 g\u00f6r\u0259, onlar\u0131n \u00f6zl\u0259rin\u0259 ilk h\u00f6kmdar v\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 hesab etdikl\u0259ri Arta\u015f \u2013 \u018frta\u015f erm\u0259ni deyil, t\u00fcrk olub. O, Selevki d\u00f6vl\u0259ti da\u011f\u0131landan sonra \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcst\u0259qil elan etmi\u015f \u018frm\u0259niyy\u0259nin d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 idi. Bunu ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n h\u00f6kmdar\u0131n vaxtil\u0259 \u00f6z \u0259razisinin s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 basd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131r da\u015flar\u0131, onun \u00fcz\u0259rind\u0259ki q\u0259dim yaz\u0131lar bir daha t\u0259sdiql\u0259yir. Bu da\u015flar 1906 v\u0259 1932-ci ill\u0259rd\u0259 tap\u0131l\u0131b. Onlar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 aramey \u0259lifbas\u0131 il\u0259 2200 illik bir tarix \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>T\u00fcrkoloq alim s\u00f6yl\u0259yib ki, \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin 2800 illik tarixi var:<\/p>\n<p>\u201cBu \u015f\u0259h\u0259rin q\u0259dim ad\u0131 Erebunidir. Bu, Urartu dilind\u0259 \u018fr ebi \u2013 \u018fr evi \u2013 \u018fsg\u0259r evi anlam\u0131ndad\u0131r. Uni is\u0259 q\u0259dim Urartu dilind\u0259 toponiml\u0259r\u0259 qo\u015fulan \u015f\u0259kil\u00e7idir. \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rin \u0259n h\u00fcnd\u00fcr yerind\u0259 tikil\u0259n m\u00fcdafi\u0259, istehkam qalas\u0131, \u0259sg\u0259rl\u0259rin qal\u0131b ke\u015fik \u00e7\u0259kdikl\u0259ri m\u0259kan m\u0259hz bu c\u00fcr adland\u0131r\u0131l\u0131b. \u0130ndi d\u0259 h\u0259min Erebuni qalas\u0131n\u0131n qal\u0131qlar\u0131 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri \u0259razisind\u0259 qal\u0131r. Bunun kimi bir \u00e7ox tarixi faktlar\u0131 erm\u0259nil\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. Erm\u0259nil\u0259r yer adlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259kl\u0259, o adlar\u0131n da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 m\u00fch\u00fcm tarixi informasiyalar\u0131 tarixd\u0259n silm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. Sovet h\u00f6kum\u0259ti ill\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistan SSR Nazirl\u0259r Kabinetinin \u00e7oxsayl\u0131 q\u0259rarlar\u0131 il\u0259 r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259, d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 toponim cinay\u0259tl\u0259ri t\u00f6r\u0259dilib, yer-yurd adlar\u0131m\u0131z m\u0259rh\u0259l\u0259-m\u0259rh\u0259l\u0259 d\u0259yi\u015fdirilib. Bununla ba\u011fl\u0131 arxivl\u0259rd\u0259 r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259r var\u201d.<\/p>\n<p>F.A\u011fas\u0131o\u011flu erm\u0259nil\u0259rin \u00f6z aralar\u0131nda bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 olan m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kib. Fakt kimi qeyd edib ki, Qaraba\u011fda v\u0259 \u0130r\u0259vanda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r he\u00e7 vaxt bir-birini q\u0259bul etm\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n<p>Deportasiyalar\u0131n, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131n xalq\u0131m\u0131z\u0131n taleyind\u0259 d\u0259rin izl\u0259r buraxd\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7oxsayl\u0131 faci\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7d\u0131\u011f\u0131n\u0131 xat\u0131rladan F.A\u011fas\u0131o\u011flu, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0130cmas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131, Qay\u0131d\u0131\u015f Konsepsiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131, bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n siyas\u0259ti, at\u0131lan add\u0131mlar\u0131 m\u00fcsb\u0259t qiym\u0259tl\u0259ndirib. Bildirib ki, G\u00f6y\u00e7\u0259y\u0259, Z\u0259ng\u0259zura, Vediy\u0259 m\u00fctl\u0259q qay\u0131tmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p>Xat\u0131rladaq ki, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan Xronikas\u0131 layih\u0259sinin m\u0259qs\u0259di tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131lmas\u0131, tan\u0131d\u0131lmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n deportasiyaya m\u0259ruz qoyulmas\u0131ndan, h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f, lakin ad\u0131 silin\u0259n toponiml\u0259rin, says\u0131z-hesabs\u0131z yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri \u2013 q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri, nekropollar, kurqanlar, qala, saray v\u0259 istehkam qal\u0131qlar\u0131, karvansaralar, k\u00f6rp\u00fcl\u0259r, q\u0259bir\u00fcst\u00fc s\u0259nduq\u0259l\u0259r, xa\u00e7da\u015flar, at-qo\u00e7 heyk\u0259ll\u0259ri, m\u0259b\u0259d, kils\u0259, m\u0259scid, pir v\u0259 ocaqlar\u0131n \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, h\u0259min \u0259razinin t\u0259miz o\u011fuz-t\u00fcrk m\u0259sk\u0259nl\u0259ri oldu\u011funu t\u0259sdiq ed\u0259n faktlar\u0131n d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin Prezident\u00a0<strong>\u0130lham \u018fliyevin<\/strong>\u00a0Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 dediyi \u201cXX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf ed\u0259n x\u0259rit\u0259 bir daha onu g\u00f6st\u0259rir ki, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan tarixi Az\u0259rbaycan diyar\u0131d\u0131r, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin, k\u0259ndl\u0259rin adlar\u0131 Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259lidir v\u0259 biz yax\u015f\u0131 bilirik ki, indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 tarix boyu Az\u0259rbaycan xalq\u0131 ya\u015fay\u0131b. \u0130ndi \u0259sas v\u0259zif\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, d\u00fcnya ictimaiyy\u0259ti d\u0259 bunu bilsin\u201d, \u2013 fikrini \u0259sas tutaraq, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0130cmas\u0131n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Qay\u0131d\u0131\u015f Konsepsiyas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n v\u0259zif\u0259l\u0259rin t\u0259bli\u011fidir.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 tarix\u00e7il\u0259rin, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini, deportasiyaya m\u0259ruz qalm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin h\u0259yat hekay\u0259sini i\u015f\u0131qland\u0131rmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Daha \u0259trafl\u0131 Baku TV-nin s\u00fcjetind\u0259:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/qOKW51LXbE8\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\" data-mce-fragment=\"1\"><\/iframe><\/p>\n<\/div>\n<\/article>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan Xronikas\u0131 layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 n\u00f6vb\u0259ti verili\u015f efir\u0259 gedib. Jurnalist Rufik \u0130smay\u0131lovun m\u00fcsahibi t\u00fcrkoloq alim, filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Firudin A\u011fas\u0131o\u011flu olub. O, C\u0259nubi Qafqazda q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r\u0259, o\u011fuz v\u0259 q\u0131p\u00e7aq boylar\u0131na m\u0259xsus toponiml\u0259rin tarixind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131b. Bildirib ki, o d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bu co\u011frafiyada erm\u0259nil\u0259rin ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259c\u0259k h\u0259r hans\u0131 toponim\u0259, tarixi-m\u0259d\u0259ni abid\u0259y\u0259 rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. T\u00fcrkoloq alim erm\u0259ni ad\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi, b\u0259dxah qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirdikl\u0259ri m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b. F.A\u011fas\u0131o\u011flu bildirib ki, erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 deportasiya siyas\u0259tinin davam\u0131 olaraq Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda milli-m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rimiz\u0259, toponiml\u0259rimiz\u0259 y\u00f6n\u0259lik soyq\u0131r\u0131m\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":614188,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/FotoJet-2023-07-31T193311.687.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Bu g\u00fcn Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan Xronikas\u0131 layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 n\u00f6vb\u0259ti verili\u015f efir\u0259 gedib. Jurnalist Rufik \u0130smay\u0131lovun m\u00fcsahibi t\u00fcrkoloq alim, filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Firudin A\u011fas\u0131o\u011flu olub. O, C\u0259nubi Qafqazda q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r\u0259, o\u011fuz v\u0259 q\u0131p\u00e7aq boylar\u0131na m\u0259xsus toponiml\u0259rin tarixind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131b. Bildirib ki, o d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bu co\u011frafiyada erm\u0259nil\u0259rin ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259c\u0259k h\u0259r hans\u0131 toponim\u0259, tarixi-m\u0259d\u0259ni abid\u0259y\u0259 rast&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/614187"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=614187"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/614187\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/614188"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=614187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=614187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=614187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}