{"id":617199,"date":"2023-08-08T18:58:20","date_gmt":"2023-08-08T14:58:20","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=617199"},"modified":"2023-08-08T18:58:20","modified_gmt":"2023-08-08T14:58:20","slug":"fransanin-cokusu-s%c9%99rh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=617199","title":{"rendered":"Fransan\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc &#8211; \u015e\u018fRH"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnyaya h\u00f6km ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n olmu\u015f Fransa qlobal miqyasda \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxsayl\u0131 faktlar v\u0259 hadis\u0259l\u0259r sadalamaq olar.<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n g\u00fcn Fransan\u0131n 94 senatoru m\u0259ktub yazaraq Prezident Emmanuel Makronun Afrika siyas\u0259tinin iflasa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiribl\u0259r. Onlar Afrikan\u0131n Fransa il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259n imtina etdiyini v\u0259 b\u00fct\u00fcn b\u0259lalara g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259ti fransal\u0131 \u201cB\u00f6y\u00fck \u015feytan\u201d\u0131n da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131blar. Senatorlar qeyd edibl\u0259r ki, Mali, M\u0259rk\u0259zi Afrika Respublikas\u0131, Burkina-Faso, indi is\u0259 Niger Fransadan, onun \u015firk\u0259tl\u0259rind\u0259n v\u0259 ordusundan imtina edir, \u00f6lk\u0259d\u0259 anti-Fransa n\u00fcmayi\u015fl\u0259ri ke\u00e7irilir. Senatorlar Makrondan Moskva v\u0259 Pekinin n\u00fcfuzunun Afrikada y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 Parisin imkan verm\u0259sinin s\u0259b\u0259bini soru\u015fublar: \u201cD\u00fcn\u0259nki Franko-Afrikan\u0131 Russo-Afrika h\u0259rb\u00e7il\u0259ri, \u00c7in-Afrika iqtisadiyyat\u0131 v\u0259 AB\u015e-Afrika diplomatiyas\u0131 \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259c\u0259k\u201d. Onlar frankofoniyan\u0131n ingilis dili il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn\u00fcn m\u0259yusedici oldu\u011funu bildiribl\u0259r. Eyni zamanda senatorlar anti-Fransa n\u00fcmayi\u015fl\u0259rinin Paris\u0259 dost say\u0131lan Kot-d-\u0130vuarda, yaxud Seneqalda da ke\u00e7irildiyini qeyd edibl\u0259r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2023\/08\/08\/\/-118921ef169148994686358964710696870.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Fransan\u0131n \u018flc\u0259zaird\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri tarixin \u0259n b\u00f6y\u00fck \u00fcz qaralar\u0131ndand\u0131r. Bu \u00f6lk\u0259d\u0259 frans\u0131z dili art\u0131q ingilisc\u0259 il\u0259 \u0259v\u0259z edilir. Senatorlar Prezident \u018fbd\u00fclm\u0259cid Tebbunun Paris\u0259 r\u0259smi s\u0259f\u0259rini daima t\u0259xir\u0259 salmas\u0131nda da, \u201cB\u00f6y\u00fck \u015feytan\u0131\u201d ittiham edibl\u0259r, \u0259lc\u0259zairlil\u0259rin b\u00fct\u00fcn m\u0259zlumiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259ti onun da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131blar. M\u0259rake\u015fin d\u0259 Fransadan uzaqla\u015fd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 yeni t\u0259r\u0259fke\u015f axtard\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 qeyd edilib.<\/p>\n<p>Nigerd\u0259ki \u00e7evrili\u015f Fransan\u0131n Afrika siyas\u0259tinin fiaskoya u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiql\u0259yir. R\u0259smi Paris v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259n t\u0259xliy\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Fransa Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi is\u0259 bildirib ki, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na, h\u0259rb\u00e7i v\u0259 diplomatlar\u0131na h\u00fccumun cavab\u0131 t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan veril\u0259c\u0259k: \u201cPrezident Emmanuel Makron Fransa maraqlar\u0131na h\u00fccuma d\u00f6zm\u0259y\u0259c\u0259k\u201d. Bu, Fransa h\u0259rbisi v\u0259 diplomatiyas\u0131n\u0131n Afrikada iflas\u0131n\u0131n, m\u0259\u011flubiyy\u0259tinin etiraf\u0131d\u0131r. Ba\u015f ver\u0259nl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n ehtimal etm\u0259k olar ki, Fransa Afrikadan n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 qovulur. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, bu qit\u0259nin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 Fransan\u0131n yeni m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259ti il\u0259 ya\u015famaq ist\u0259mirl\u0259r.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, ilk d\u0259f\u0259 qit\u0259d\u0259 Fransa m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259si 1524-c\u00fc ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. Qit\u0259nin \u0259razisinin 35 faizi 300 il onun n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda olub. Seneqal, Kot-d-\u0130vuar v\u0259 Benin qul ticar\u0259ti m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. Fransa Afrikan\u0131n yeralt\u0131, yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talay\u0131r, insanlar\u0131n\u0131 is\u0259 qul kimi sat\u0131rd\u0131. Qit\u0259nin ist\u0259nil\u0259n b\u00f6lg\u0259sind\u0259 onlar\u0131n a\u011fal\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 \u00fcsyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 al\u0131n\u0131rd\u0131. Afrika xalqlar\u0131 bu m\u00fcbariz\u0259d\u0259 iki milyondan \u00e7ox qurban veribl\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00fcnya d\u0259yi\u015fs\u0259 d\u0259, Fransan\u0131n Afrika xalqlar\u0131na v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259yib. Son ill\u0259r Emmanuel Makronun \u201cyum\u015faq g\u00fcc\u201d siyas\u0259ti d\u0259 iflasa u\u011fray\u0131r. \u00c7\u00fcnki fransal\u0131lar h\u0259l\u0259 d\u0259 el\u0259 z\u0259nn edirl\u0259r ki, qit\u0259nin \u0259halisi, \u00f6lk\u0259l\u0259ri Fransan\u0131n qullar\u0131, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 torpaqlar\u0131d\u0131r. Buna s\u00fcbut olaraq 2014-\u00fc ild\u0259 Mali, Burkina-Faso, Mavritaniya, Niger v\u0259 \u00c7ada \u201cislam\u00e7\u0131 qrupla\u015fmalara qar\u015f\u0131\u201d m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 5000 h\u0259rb\u00e7inin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7irdiyi \u201cBarxan\u201d \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Fransa Asiyadan da s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. \u018fr\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u00e7oxu uzun ill\u0259rdir \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc AB\u015e, B\u00f6y\u00fck Britaniya, \u00c7in v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 verirl\u0259r. Fransan\u0131n Livandak\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259ri onun \u0259r\u0259b d\u00fcnyas\u0131nda da siyas\u0259tinin u\u011fursuzlu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir. Vyetnam, Kamboca, Laos kimi ke\u00e7mi\u015f m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 \u0259razil\u0259ri d\u0259 Fransadan imtina edibl\u0259r. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259r d\u0259 AB\u015e, Avstraliya, \u00c7in v\u0259 Yaponiya il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r.<\/p>\n<p>Emmanuel Makron v\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi komanda Afrikadak\u0131 iflas\u0131 C\u0259nubi Qafqaza soxulmaqla \u0259v\u0259zl\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ancaq \u0259n\u0259n\u0259vi q\u0259r\u0259zli yana\u015fmas\u0131 onun b\u00f6lg\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259yini, yaxud yer tuta bilm\u0259y\u0259c\u0259yini dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir.<\/p>\n<p>B\u0259s Fransa niy\u0259 iflas olur? \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, bu \u00f6lk\u0259 ke\u00e7mi\u015f m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini d\u0259yi\u015f\u0259 bilmir. H\u0259l\u0259 d\u0259 onlar\u0131 qul, \u00f6z\u00fcn\u00fc quldar g\u00f6r\u00fcr. Fransan\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259 dini ayr\u0131-se\u00e7kilik apar\u0131c\u0131 ideologiyad\u0131r. \u00d6lk\u0259 daxilind\u0259 bel\u0259 insanlar d\u0259ril\u0259rinin r\u0259ngl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, irqi ayr\u0131-se\u00e7kiliy\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar.<\/p>\n<p>Daim demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u00f6lk\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 bu sif\u0259tini qoruya bilmir. Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 bunu daha ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 30 il i\u015f\u011fal\u00e7\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015f Yelisey saray\u0131 \u0259dal\u0259tli vasit\u0259\u00e7i v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 hakim ola bilm\u0259z. Odur ki, Fransa qlobal m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 vasit\u0259\u00e7i olmaq kimi missiyadan da m\u0259hrum olur.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131nda el\u0259 ciddi inki\u015faf n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpm\u0131r. Bunun ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri kimi onun iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 siyasi ambisiyalar\u0131na qurban verm\u0259si g\u00f6st\u0259rilir. Fransa kimi \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259halinin 10 faizi kas\u0131bl\u0131q h\u0259ddind\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131r. Ehtimal etm\u0259k olar ki, sosial-iqtisadi geril\u0259m\u0259si onun \u201cB\u00f6y\u00fck 7\u201dlikd\u0259ki (\u201cG7\u201d) yerinin laxlayaca\u011f\u0131n\u0131 ehtimal etm\u0259y\u0259 \u0259sas verir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, 500 il Afrikada m\u00f6vcud olan, Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259ti say\u0131lan Fransan\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc davam edir. Haz\u0131rda onun Afrikadan qovulmas\u0131n\u0131n n\u00f6vb\u0259ti dal\u011fas\u0131 ba\u015f verir. Onun d\u00fcnya g\u00fcc\u00fc kimi s\u0259hn\u0259d\u0259n ged\u0259c\u0259yi g\u00fcn d\u0259 uzaqda deyil. D\u00fcnya ictimaiyy\u0259ti m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m imperiyalardan olmu\u015f, demokratiya m\u0259rk\u0259zi olaraq \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f Fransan\u0131n iflas\u0131na tarixi \u015fahidlik edir.<\/p>\n<p><em><strong>S\u0259dr\u0259ddin \u0130smay\u0131lov<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyaya h\u00f6km ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n olmu\u015f Fransa qlobal miqyasda \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxsayl\u0131 faktlar v\u0259 hadis\u0259l\u0259r sadalamaq olar. \u00d6t\u0259n g\u00fcn Fransan\u0131n 94 senatoru m\u0259ktub yazaraq Prezident Emmanuel Makronun Afrika siyas\u0259tinin iflasa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiribl\u0259r. Onlar Afrikan\u0131n Fransa il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259n imtina etdiyini v\u0259 b\u00fct\u00fcn b\u0259lalara g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259ti fransal\u0131 \u201cB\u00f6y\u00fck \u015feytan\u201d\u0131n da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131blar. Senatorlar qeyd edibl\u0259r ki, Mali, M\u0259rk\u0259zi Afrika Respublikas\u0131, Burkina-Faso, indi is\u0259 Niger Fransadan, onun \u015firk\u0259tl\u0259rind\u0259n v\u0259 ordusundan imtina edir, \u00f6lk\u0259d\u0259 anti-Fransa n\u00fcmayi\u015fl\u0259ri ke\u00e7irilir. Senatorlar Makrondan Moskva v\u0259 Pekinin n\u00fcfuzunun Afrikada y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 Parisin imkan verm\u0259sinin s\u0259b\u0259bini soru\u015fublar: \u201cD\u00fcn\u0259nki Franko-Afrikan\u0131 Russo-Afrika h\u0259rb\u00e7il\u0259ri,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":617200,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/363ce3cd169148993444579392510612956.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"D\u00fcnyaya h\u00f6km ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n olmu\u015f Fransa qlobal miqyasda \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxsayl\u0131 faktlar v\u0259 hadis\u0259l\u0259r sadalamaq olar. \u00d6t\u0259n g\u00fcn Fransan\u0131n 94 senatoru m\u0259ktub yazaraq Prezident Emmanuel Makronun Afrika siyas\u0259tinin iflasa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiribl\u0259r. Onlar Afrikan\u0131n Fransa il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259n imtina etdiyini v\u0259 b\u00fct\u00fcn b\u0259lalara g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259ti fransal\u0131 \u201cB\u00f6y\u00fck \u015feytan\u201d\u0131n da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131blar. Senatorlar qeyd edibl\u0259r ki, Mali,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/617199"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=617199"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/617199\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/617200"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=617199"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=617199"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=617199"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}