{"id":624205,"date":"2023-08-25T12:02:00","date_gmt":"2023-08-25T08:02:00","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=624205"},"modified":"2023-08-25T12:02:00","modified_gmt":"2023-08-25T08:02:00","slug":"koronavirusun-m%c9%99ns%c9%99yi-d%c9%99qiql%c9%99sdi-suni-deyilmis-amma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=624205","title":{"rendered":"Koronavirusun m\u0259n\u015f\u0259yi d\u0259qiql\u0259\u015fdi: s\u00fcni deyilmi\u015f, amma&#8230;"},"content":{"rendered":"<h3><strong>\u00dcST is\u0259 yen\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etdi; h\u0259kim: \u201c\u018fg\u0259r t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 yaran\u0131bsa&#8230;\u201d<\/strong><\/h3>\n<p><strong>COVID-19, \u00e7ox g\u00fcman ki, laboratoriya m\u0259n\u015f\u0259li deyil, t\u0259biidir. Bunu \u201cFinancial Times\u201d q\u0259zetin\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) ba\u015f alimi Ceremi Farrar deyib.<\/strong><\/p>\n<p>\u201cCOVID-19-un t\u0259bii m\u0259n\u015f\u0259yi getdikc\u0259 daha \u00e7ox ehtimal olunur\u201d, &#8211; dey\u0259 bildirib. Bununla bel\u0259, h\u0259l\u0259 d\u0259 koronavirusun m\u0259n\u015f\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 dig\u0259r f\u0259rziyy\u0259l\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Uxan Virusologiya \u0130nstitutundan (\u00c7in) biomaterial\u0131n s\u0131zmas\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r bazarlar\u0131ndan heyvan \u0259ti vasit\u0259sil\u0259 infeksiyan\u0131n \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si versiyas\u0131n\u0131n da n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irildiyini qeyd edib.<\/p>\n<p>COVID 19-un s\u00fcni v\u0259 ya t\u0259bii m\u0259n\u015f\u0259li olmas\u0131 patoloji (aqressivlik) bax\u0131m\u0131ndan, x\u0259st\u0259liyinin gedi\u015fat\u0131 bax\u0131m\u0131ndan h\u0259r hans\u0131 f\u0259rqlilik yarada bil\u0259rdimi? Y\u0259ni s\u00fcni COVID daha t\u0259hl\u00fck\u0259li ola bil\u0259rdi, yoxsa t\u0259bii m\u0259n\u015f\u0259li olan\u0131?<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn \u00dcST d\u00fcnya \u00fczr\u0259 yoluxmalar\u0131n k\u0259skin artd\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edib v\u0259 qorunma vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, d\u00fcnyada koronavirusun yeni alt variantlar\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 yay\u0131lma\u011fa ba\u015flay\u0131b. \u0130yulun 17-d\u0259n avqustun 13-d\u0259k koronavirusa 1,4 milyon yoluxma hal\u0131 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259dar art\u0131q b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 peyv\u0259ndl\u0259m\u0259 v\u0259 m\u0259cburi maska rejimin\u0259 ke\u00e7id n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssis &#8211; eksperti Vasif \u018fliyev \u201cX\u0259z\u0259r X\u0259b\u0259r\u201d\u0259 bildirib ki, koronavirusun yeni \u015ftamlar\u0131 immunitetd\u0259n yay\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259li say\u0131l\u0131r. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, haz\u0131rda qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u201cOmicron\u201d \u015ftam\u0131n\u0131n alt variantlar\u0131na yoluxma hallar\u0131na rast g\u0259linir. \u0130nfeksionist bildirib ki, \u201cEG.5&#8243;l\u0259 yana\u015f\u0131, ba\u015fqa daha bir t\u0259hl\u00fck\u0259li variant da haz\u0131rda m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir. Amma yoluxma hallar\u0131 artsa da, x\u0259st\u0259xanalara m\u00fcraci\u0259tl\u0259rin say\u0131, h\u0259l\u0259 ki, qorxulu h\u0259dd\u0259 deyil.<\/p>\n<p>Vasif \u018fliyev \u0259lav\u0259 edib ki, bu n\u00f6vl\u0259rin Az\u0259rbaycanda olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 r\u0259smi m\u0259lumat yoxdur. Amma qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 art\u0131q a\u015fkarlan\u0131bsa, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 a\u015fkarlanma ehtimal\u0131 istisna deyil.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/qanunvehedef.az\/uploads\/posts\/2019-02\/1550346962_mg-20190216-wa0007.jpg\" alt=\"\u00dcST-d\u0259n SOS! Meymun\u00e7i\u00e7\u0259yi art\u0131q 29 \u00f6lk\u0259d\u0259, COV\u0130D-in yeni \u015ftamm\u0131 is\u0259 daha  t\u0259hl\u00fck\u0259li ola bil\u0259r\" width=\"797\" height=\"530\" \/><\/p>\n<p><strong>M\u0259rdan \u018fliyev\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 infeksionist-hepatoloq M\u0259rdan \u018fliyev \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dedi ki, virusun s\u00fcni, ya da t\u0259bii olmas\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyil:<\/strong>\u00a0\u201cCOVID-19 ba\u015flayandan sonra ara\u015fd\u0131r\u0131lma \u00fc\u00e7\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 bel\u0259 c\u0259hd oldu. \u00dcST \u00c7in\u0259 ekspertl\u0259r d\u0259 yollad\u0131. Onlar orada bir ara\u015fd\u0131rma apard\u0131lar. Bundan sonrak\u0131 c\u0259hdl\u0259r u\u011fursuz oldu. Ara\u015fd\u0131rma aparmaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. \u00dcST-\u0131n q\u0259rar\u0131 bel\u0259 idi ki, bu, s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259, laboratoriyada haz\u0131rlanmay\u0131b. Amma bu ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259sinin n\u00f6qt\u0259s\u0131 qoyulmad\u0131. Y\u0259ni bu sual a\u00e7\u0131q qald\u0131. \u00c7in laboratoriyada yoxlama apar\u0131lmas\u0131na icaz\u0259 vers\u0259, o virusun y\u00fcz faiz s\u00fcni ya da t\u0259bii olmas\u0131 ortaya \u00e7\u0131xar. \u018fg\u0259r s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131rlan\u0131bsa, bu, daha qorxulu ola bil\u0259r. X\u00fcsusi \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 bunun patogenliyinin, virulentliyinin g\u00fccl\u00fc olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Amma dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 yarad\u0131l\u0131bsa, buna qar\u015f\u0131 d\u0259rmanlar\u0131n, vaksinl\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131 \u00e7ox rahat olmal\u0131 idi v\u0259 s\u00fcr\u0259tli \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131rlanmal\u0131 idi. \u00c7\u00fcnki virusun genom qurulu\u015fu filan m\u0259lumdur, \u00e7\u00fcnki laboratoriyada haz\u0131rlan\u0131b. Buna g\u00f6r\u0259 onun x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri d\u0259 m\u0259lum olur. D\u00fczd\u00fcr, COVID-19 vaksininin haz\u0131rlanmas\u0131 \u00e7ox s\u00fcr\u0259tli \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131ld\u0131, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya buna s\u0259f\u0259rb\u0259r oldu. Onun haz\u0131rlanmas\u0131 bir il \u00e7\u0259kdi. Amma bir il \u0259slind\u0259 peyv\u0259ndin haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tdir. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 yeni virusun peyv\u0259ndinin haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/p>\n<p>Bu, s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 yarad\u0131la bil\u0259rmi? \u018flb\u0259tt\u0259. Laboratoriya \u015f\u0259raitind\u0259 h\u0259r \u015fey m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu, haz\u0131rlan\u0131b q\u0259sd\u0259n d\u0259 burax\u0131la bil\u0259r. Yaxud laboratoriya ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 zaman\u0131 q\u0259za n\u0259tic\u0259sind\u0259 yay\u0131la bil\u0259r. Amma bu ehtimal\u0131n oldu\u011funu m\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcr\u0259m. T\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259 yarana bil\u0259r. Nec\u0259 ki, bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r onlarla pandemiyalar olub, milyonlarla insan h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. M\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259n bir, nec\u0259 ki, pandemiyalar meydana \u00e7\u0131x\u0131b, indi d\u0259 olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130ndi \u0259vv\u0259lkil\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 pandemiyalar \u00e7ox s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf edir. \u00c7\u00fcnki d\u00fcnya bir-birin\u0259 inteqrasiya olunmu\u015f \u015f\u0259kild\u0259dir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>\u0130nfeksionist deyir ki, virusun t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 olma ehtimal\u0131 daha \u00e7oxdur:<\/strong>\u00a0\u201cX\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u00c7ind\u0259 yarasalarda olmas\u0131 bildirilirdi, yarasalar \u0259n \u00e7ox virus da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Yarasalarda onlarla n\u00f6v virus olur. Yarasalara virus t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmir. \u00c7\u00fcnki virus yarasan\u0131 x\u0259st\u0259l\u0259ndirmir, immun sisteml\u0259ri g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. O virus insana ke\u00e7\u0259rs\u0259, insan\u0131n x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Bizd\u0259 el aras\u0131nda da yarasalardan x\u00fcsusi qorxu var. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu ona ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00c7inlil\u0259r yarasalar\u0131 yeyirl\u0259r. D\u00fczd\u00fcr, bi\u015firib yedikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn o viruslar \u00f6l\u00fcr. O viruslar yeni, biz\u0259 tan\u0131\u015f olmayan viruslard\u0131r. Yeyilm\u0259 prosesind\u0259 d\u0259 virusa yoluxma m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dcST is\u0259 yen\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etdi; h\u0259kim: \u201c\u018fg\u0259r t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 yaran\u0131bsa&#8230;\u201d COVID-19, \u00e7ox g\u00fcman ki, laboratoriya m\u0259n\u015f\u0259li deyil, t\u0259biidir. Bunu \u201cFinancial Times\u201d q\u0259zetin\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) ba\u015f alimi Ceremi Farrar deyib. \u201cCOVID-19-un t\u0259bii m\u0259n\u015f\u0259yi getdikc\u0259 daha \u00e7ox ehtimal olunur\u201d, &#8211; dey\u0259 bildirib. Bununla bel\u0259, h\u0259l\u0259 d\u0259 koronavirusun m\u0259n\u015f\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 dig\u0259r f\u0259rziyy\u0259l\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Uxan Virusologiya \u0130nstitutundan (\u00c7in) biomaterial\u0131n s\u0131zmas\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r bazarlar\u0131ndan heyvan \u0259ti vasit\u0259sil\u0259 infeksiyan\u0131n \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si versiyas\u0131n\u0131n da n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irildiyini qeyd edib. COVID 19-un s\u00fcni v\u0259 ya t\u0259bii m\u0259n\u015f\u0259li olmas\u0131 patoloji (aqressivlik) bax\u0131m\u0131ndan, x\u0259st\u0259liyinin gedi\u015fat\u0131 bax\u0131m\u0131ndan h\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":624213,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8.jpg",640,360,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8.jpg",640,360,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8.jpg",640,360,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8.jpg",640,360,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8.jpg",640,360,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8.jpg",640,360,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/b8bf9748a1c66bb74281e419b1b9f2c8.jpg",640,360,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"\u00dcST is\u0259 yen\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etdi; h\u0259kim: \u201c\u018fg\u0259r t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 yaran\u0131bsa&#8230;\u201d COVID-19, \u00e7ox g\u00fcman ki, laboratoriya m\u0259n\u015f\u0259li deyil, t\u0259biidir. Bunu \u201cFinancial Times\u201d q\u0259zetin\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) ba\u015f alimi Ceremi Farrar deyib. \u201cCOVID-19-un t\u0259bii m\u0259n\u015f\u0259yi getdikc\u0259 daha \u00e7ox ehtimal olunur\u201d, &#8211; dey\u0259 bildirib. Bununla bel\u0259, h\u0259l\u0259 d\u0259 koronavirusun m\u0259n\u015f\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 dig\u0259r f\u0259rziyy\u0259l\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/624205"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=624205"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/624205\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/624213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=624205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=624205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=624205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}