{"id":626645,"date":"2023-08-31T10:02:41","date_gmt":"2023-08-31T06:02:41","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=626645"},"modified":"2023-08-31T10:02:41","modified_gmt":"2023-08-31T06:02:41","slug":"sahibsiz-itl%c9%99r-olk%c9%99-boyunca-t%c9%99hluk%c9%99-sacir-nec%c9%99-davranmali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=626645","title":{"rendered":"Sahibsiz itl\u0259r \u00f6lk\u0259 boyunca t\u0259hl\u00fck\u0259 sa\u00e7\u0131r &#8211; nec\u0259 davranmal\u0131&#8230;"},"content":{"rendered":"<h3><strong>Orxan Hac\u0131b\u0259yli: \u201cSiz\u0259 h\u00fccum ed\u0259n itd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc bu yolla qoruya bil\u0259rsiniz&#8230;<\/strong><\/h3>\n<p><strong>Son ill\u0259rd\u0259 sahibsiz itl\u0259rin peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259si, q\u0131s\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u0131\u011f\u0131nacaqlara toplanmas\u0131 prosesi h\u0259yata ke\u00e7irils\u0259 d\u0259, Bak\u0131da, Sumqay\u0131tda, G\u0259nc\u0259d\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn regionlar\u0131nda bu k\u00fc\u00e7\u0259 heyvanlar\u0131 maksimum \u00e7oxal\u0131b. H\u0259tta b\u0259zi q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 s\u00fcr\u00fc hal\u0131nda dola\u015f\u0131rlar. Vaxta\u015f\u0131r\u0131 is\u0259 insanlara, x\u00fcsus\u0259n u\u015faqlara h\u00fccum \u00e7\u0259kib x\u0259sar\u0259t yetirirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Son aylarda it h\u00fccumuna m\u0259ruz qalanlar h\u0259dsiz \u00e7oxal\u0131b. Son olaraq B\u0259rd\u0259d\u0259 7 ya\u015fl\u0131 u\u015fa\u011f\u0131 it di\u015fl\u0259yib. Hadis\u0259 rayonun m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rciyind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. 2016-c\u0131 il t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u00fc K\u0259rimov Mirkamil To\u011frul o\u011flu h\u0259y\u0259td\u0259 oynayark\u0259n sahibsiz itl\u0259rin h\u00fccumuna m\u0259ruz qal\u0131b. U\u015faq \u0259trafdak\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n xilas edil\u0259r\u0259k x\u0259st\u0259xanaya \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b. Azya\u015fl\u0131ya ilkin tibbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilib, quduzlu\u011fa qar\u015f\u0131 vaksin vurulduqdan sonra ambulator m\u00fcalic\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ev\u0259 burax\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Yer \u00fcz\u00fc b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Amma Yer \u00fcz\u00fcn\u00fcn \u0259\u015fr\u0259fi insand\u0131r v\u0259 v\u0259h\u015fi heyvanlar\u0131n u\u015faqlara s\u00fcr\u00fc hal\u0131nda h\u00fccum etm\u0259si art\u0131q g\u00fcnd\u0259lik ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259dir. K\u00fc\u00e7\u0259 itl\u0259ri \u0259sas\u0259n k\u00f6hn\u0259 binalar\u0131n h\u0259y\u0259tin\u0259 c\u0259ml\u0259nirl\u0259r. G\u00fcnd\u00fcz yatan k\u00fc\u00e7\u0259 itl\u0259ri gec\u0259l\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u00fc il\u0259 g\u0259z\u0259r\u0259k, insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r. Bak\u0131n\u0131n S\u0259bayel rayonunda, X\u0131rdalan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, Bay\u0131l, M\u0259rd\u0259kan, Bil\u0259c\u0259ri v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Masaz\u0131r q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259 sahibsiz itl\u0259rin \u0259lind\u0259n n\u0259inki gec\u0259, he\u00e7 g\u00fcnd\u00fcz d\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xmaq olmur. Masaz\u0131r q\u0259s\u0259b\u0259si is\u0259 it di\u015fl\u0259m\u0259si fakt\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00f6n s\u0131radad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>B\u0259s k\u00fc\u00e7\u0259 itl\u0259rinin azald\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 edilm\u0259lidir? Bu t\u0259hl\u00fck\u0259 nec\u0259 \u00f6nl\u0259nm\u0259lidir?<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, \u0259vv\u0259ll\u0259r sahibsiz itl\u0259rin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131 il\u0259 Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r M\u0259nzil Kommunal Departamentinin Sahibsiz Heyvanlarla M\u00fcbariz\u0259 \u0130dar\u0259si m\u0259\u015f\u011ful olub. Haz\u0131rda bu qurumun v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 icra hakimiyy\u0259tl\u0259rinin k\u00fc\u00e7\u0259 itl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259si m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b.\u00a0 Bel\u0259 ki, \u0259g\u0259r \u0259vv\u0259ll\u0259r qurumun \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131na t\u00fcf\u0259ng vasit\u0259sil\u0259 itl\u0259ri \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 icaz\u0259 verilirdis\u0259, indi bu, bel\u0259 deyil. Haz\u0131rda sahibsiz itl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 Qarada\u011f rayonunda s\u0131\u011f\u0131nacaq m\u0259rk\u0259zi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Onlar is\u0259 itl\u0259r\u0259 z\u0259r\u0259r verm\u0259d\u0259n toplay\u0131b q\u0131s\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>Sahibsiz Heyvanlar \u00fc\u00e7\u00fcn Xilasetm\u0259 v\u0259 S\u0131\u011f\u0131nacaq M\u0259rk\u0259zi is\u0259 itl\u0259ri q\u0131s\u0131rla\u015fd\u0131rd\u0131qdan sonra yenid\u0259n g\u00f6t\u00fcrd\u00fckl\u0259ri \u0259razil\u0259r\u0259 burax\u0131r. Q\u0131s\u0131r itl\u0259r kims\u0259y\u0259 h\u00fccum etmir. D\u00fcnyada k\u00fc\u00e7\u0259 itl\u0259rini q\u0131s\u0131rla\u015fd\u0131rmaqla onlar\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirirl\u0259r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/e7c41da7f73d1cec7e88c35b057901a9.jpg\" alt=\"\u0130tl\u0259rin dilini insanlara \u00f6yr\u0259d\u0259n zoopsixoloq: \u201c\u0130st\u0259nil\u0259n iti ram etm\u0259k  olur, o halda ki...\u201c\" width=\"701\" height=\"467\" \/><\/p>\n<p>M\u0259\u015fhur zoopsixoloq, it t\u0259lim\u00e7isi Orxan Hac\u0131b\u0259yli m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dan\u0131\u015f\u0131b: \u201c\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u00e7\u00f6ld\u0259 ya\u015fayan itl\u0259rin insana h\u00fccum etm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u0259g\u0259r quduz deyils\u0259, insanlard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u00d6nc\u0259 qeyd edim ki, quduz itd\u0259 m\u0259lum simptomlar olur. Bunlar a\u011f\u0131zdan k\u00f6p\u00fck g\u0259lm\u0259, arxa nahiy\u0259 ayaqlar\u0131n i\u015fl\u0259m\u0259m\u0259si v\u0259 sair\u0259. \u018fg\u0259r it \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 uzan\u0131b t\u0259rp\u0259nmirs\u0259, ona \u00f6zba\u015f\u0131na toxunmaq olmaz, \u00e7\u00fcnki quduzluq vaxt\u0131 arxa ayaqlar q\u0131c olma\u011fa ba\u015flay\u0131r v\u0259 avtomatik olaraq da it aqressiv olur. Bu itl\u0259r s\u00fcr\u00fcd\u0259 ya\u015fam\u0131r. Y\u0259ni quduz olan it t\u0259bii ki, insan\u0131 di\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>O ki qald\u0131 itin birba\u015fa insana h\u00fccum etm\u0259sin\u0259, G\u00fcrc\u00fcstanda, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 itl\u0259r ya\u015fay\u0131r, amma bel\u0259 hallarda h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7ox ya\u015fanm\u0131r, \u00e7\u00fcnki h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 insanlar\u0131n itl\u0259r\u0259 olan\u00a0 sevgisi ba\u015fqad\u0131r. \u018fg\u0259r biz yediyimiz yem\u0259yin qal\u0131qlar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 itl\u0259r\u0259 vers\u0259k, o itl\u0259r he\u00e7\u00a0 vaxt biz\u0259 h\u00fccum \u00e7\u0259km\u0259y\u0259c\u0259k, h\u0259r zaman bizi qoruyacaq, k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k, yaln\u0131z yem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn biz\u0259 t\u0259r\u0259f g\u0259l\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Amma t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun biz g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 h\u0259tta b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 insanlar sahibi olan \u0259n ki\u00e7ik itl\u0259rd\u0259n bel\u0259 \u00e7\u0259kinir, qorxurlar.\u00a0 V\u0259 yaxud u\u015faq it\u0259 toxunmaq ist\u0259y\u0259nd\u0259 valideynl\u0259ri qoymur ki, \u201colmaz, it\u0259 toxunma, di\u015fl\u0259y\u0259r\u201d. Y\u0259ni bu c\u00fcr fobiyalar var.<\/p>\n<p>Daha \u00e7ox rayonlarda niy\u0259 bu c\u00fcr hadis\u0259l\u0259r ba\u015f verir, \u00e7\u00fcnki valideynl\u0259r u\u015faqlara \u00f6yr\u0259dir ki, it t\u0259hl\u00fck\u0259lidir, quduz ola bil\u0259r v\u0259 sair\u0259. U\u015faqlar da itl\u0259r\u0259 da\u015f at\u0131r, neqativ enerji, h\u0259r\u0259k\u0259t\u00a0 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r ki, bu zaman itl\u0259rd\u0259 bir hiss yaran\u0131r ki, insanlar\u0131 g\u00f6r\u0259nd\u0259 onlara h\u00fccum etsinl\u0259r. \u018fg\u0259r bir iti avtomobil vurursa, h\u0259min it h\u0259r d\u0259f\u0259 yoldan ke\u00e7\u0259n avtomobilin arxas\u0131nca h\u00fcr\u00fcr. \u0130t \u015f\u00fcursuz canl\u0131, heyvand\u0131r, nec\u0259 anlas\u0131n ki, s\u00fcr\u00fcc\u00fc iti g\u00f6rm\u0259yib, ona g\u00f6r\u0259 vurub, daim avtomobil\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n kimi bax\u0131r, ona h\u00fcr\u00fcr, sanki \u00f6z\u00fcn\u00fc qoruyur. Avtomobil d\u0259 ke\u00e7ib ged\u0259nd\u0259 el\u0259 anlay\u0131r ki, o qovub dey\u0259, avtomobil gedir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Orxan Hac\u0131b\u0259yli k\u00fc\u00e7\u0259 itl\u0259ri il\u0259 davran\u0131\u015f qaydalar\u0131ndan da s\u00f6z a\u00e7\u0131b: \u201cU\u015faqlar it\u0259 da\u015f atanda, qovalama\u011fa ba\u015flayanda itl\u0259r d\u0259 \u00f6zl\u0259rini qoruma\u011fa ba\u015flay\u0131r. \u015e\u0259xs\u0259n m\u0259nim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 d\u0259 itl\u0259r var, amma onlar insanlara h\u00fccum \u00e7\u0259kmir. \u00c7\u00fcnki daim t\u0259bli\u011fat apar\u0131ram ki, itl\u0259r\u0259 yem\u0259k verin, yem\u0259k qal\u0131qlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6l\u0259 qoyun ki, itl\u0259r qidalans\u0131n. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 problem yoxdur.<\/strong><\/p>\n<p>Bir daha qeyd edir\u0259m, G\u00fcrc\u00fcstanda, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259 itl\u0259ri \u00e7ox sakit \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fay\u0131r, b\u0259z\u0259n b\u00f6y\u00fck ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 yat\u0131rlar, amma bir kims\u0259y\u0259 toxunmurlar. \u00c7\u00fcnki onlara yana\u015fma do\u011fru apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 ki, k\u00fc\u00e7\u0259 itl\u0259ri \u00e7aqqal, canavar deyil. Nec\u0259 ki, ilan\u0131 tapdalamasan, ar\u0131n\u0131 vurmasan s\u0259ni sancmaz, el\u0259c\u0259 d\u0259 itl\u0259r. \u00c7\u00f6ld\u0259 g\u0259z\u0259n in\u0259y\u0259 vursan\u0131z, o da cavab olaraq siz\u0259 t\u0259pik vuracaq. Y\u0259ni itl\u0259rl\u0259 davran\u0131\u015f da bu c\u00fcrd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r yolda gedirsiniz v\u0259 itl\u0259r yat\u0131bsa, onlara baxmaq olmaz. Bu bir t\u0259bi\u0259t qanunudur ki, itl\u0259r qorxu hissini h\u0259m\u0259n duyur. \u0130tin iybilm\u0259 qabiliyy\u0259ti insanlardan y\u00fcz min d\u0259f\u0259, dadbilm\u0259 qabiliyy\u0259ti is\u0259 360 milyon d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Y\u0259ni it yediyi \u0259tin, qidan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 hans\u0131 vitaminl\u0259rin oldu\u011funu d\u0259qiq bilir.<\/p>\n<p><strong>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, d\u00fcnyada iti \u0259v\u0259z ed\u0259n texnologiya yoxdur. Y\u0259ni it mina axtar\u0131r, x\u0259st\u0259likl\u0259r axtaran itl\u0259r var. Onlar\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259n he\u00e7 bir cihaz, aparat yoxdur. \u018fg\u0259r itin yan\u0131ndan qorxu il\u0259 v\u0259 yaxud \u015fidd\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 ke\u00e7irsinizs\u0259, onlar, \u0259lb\u0259tt\u0259, \u00f6zl\u0259rini qorumaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 siz\u0259 h\u00fccum ed\u0259c\u0259k.<\/strong><\/p>\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 g\u00fcnah 90 faiz insanlarda olur. \u0130tl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k, mehriban davranmaq laz\u0131md\u0131r. D\u00fcnyada \u0259n sadiq heyvan\u0131 itdir. Yegan\u0259 heyvand\u0131r ki, sahibin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z can\u0131n f\u0259da ed\u0259 bilir. Yegan\u0259 heyvand\u0131r ki, insan onu azd\u0131randa y\u00fcz kilometl\u0259rl\u0259 yol gedib \u00f6z sahibini axtar\u0131r. Bu c\u00fcr sadiq, sevgi dolu canl\u0131n\u0131n\u00a0 aqressivl\u0259\u015fm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi insand\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p><strong>\u201c\u018fg\u0259r k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 it biz\u0259 h\u00fccum edirs\u0259, bu zaman n\u0259 etm\u0259liyik? \u018flimizd\u0259 olan \u0259\u015fyan\u0131 it\u0259 atmaqla, xilas olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc?\u201d kimi suallar\u0131m\u0131za zoopsixoloq bu c\u00fcr cavab verdi:<\/strong>\u00a0\u201c\u018fg\u0259r k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 hans\u0131sa it t\u0259k olaraq aqressiv \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcz\u0259riniz\u0259 g\u0259lirs\u0259, \u0259linizd\u0259 olan ist\u0259nil\u0259n \u0259\u015fya, h\u0259tta \u0259yninizd\u0259 olan g\u00f6d\u0259kc\u0259, papaqla da \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259 bil\u0259rsiniz. \u00c7\u00fcnki it yaln\u0131z ona t\u0259r\u0259f uzatd\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u0259\u015fyan\u0131 di\u015fl\u0259y\u0259c\u0259k. Y\u0259ni it n\u0259yi g\u00f6r\u00fcrs\u0259 onu di\u015fl\u0259yir. \u018fg\u0259r uzatd\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u0259\u015fyan\u0131 di\u015fl\u0259yirs\u0259, eyni zamanda sizi di\u015fl\u0259y\u0259 bilm\u0259z. Bel\u0259likl\u0259, hans\u0131sa \u0259\u015fya il\u0259 iti qovmaq olar, amma g\u00f6zl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, o qa\u00e7andan sonra yerinizd\u0259n t\u0259rp\u0259n\u0259siniz. Q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 it getm\u0259d\u0259n arxaya \u00e7evrilib getm\u0259k olmaz, bu zaman it siz\u0259 h\u00fccum edib di\u015fl\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>\u0130tl\u0259rin s\u00fcr\u00fc \u015f\u0259klind\u0259 h\u00fccumuna g\u0259ldikd\u0259, \u0259g\u0259r itl\u0259r s\u00fcr\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 sizi dair\u0259y\u0259 alma\u011fa ba\u015flay\u0131rlarsa, bu art\u0131q birba\u015fa \u201cov\u00e7uluqdur\u201d, y\u0259ni itl\u0259r sizi \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 q\u0259rar verib. Bu zaman\u00a0 2 it \u00f6nd\u0259n \u00fcz\u0259riniz\u0259 g\u0259lib sizin fikrinizi yay\u0131nd\u0131rma\u011fa, 3-4 it is\u0259 arxadan siz\u0259 h\u00fccum etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bu o dem\u0259kdir ki, \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259liniz\u0259 n\u0259 ke\u00e7s\u0259 itl\u0259r\u0259 at\u0131b, onlar\u0131 qovmal\u0131s\u0131n\u0131z&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Daha bir m\u0259s\u0259l\u0259, b\u0259z\u0259n deyirl\u0259r ki, Az\u0259rbaycanda itl\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Avropada da quduzla\u015fm\u0131\u015f itl\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131ca s\u0131\u011f\u0131nacaqlar var, amma halbuki bizd\u0259 h\u0259min s\u0131\u011f\u0131nacaqlardan yoxdur. Y\u0259ni \u0259g\u0259r tutaq ki, sahibi olan it kimis\u0259 di\u015fl\u0259yirs\u0259, birinci d\u0259f\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q olunur, ikinci d\u0259f\u0259 yen\u0259 kimis\u0259 di\u015fl\u0259yirs\u0259, bu zaman onu h\u0259min s\u0131\u011f\u0131naca\u011fa apar\u0131r v\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Bu, insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnki quduzluq sa\u011falmayan bir infeksiyad\u0131r&#8221;.<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, it di\u015fl\u0259m\u0259si zaman\u0131 insan quduzluq x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulur. Quduzluq a\u011f\u0131r infeksion x\u0259st\u0259lik olub, quduzluq x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulmu\u015f pi\u015fik, it v\u0259 v\u0259h\u015fi heyvanlar t\u0259r\u0259find\u0259n di\u015fl\u0259nm\u0259d\u0259n sonra ke\u00e7ir. Quduzluq x\u0259st\u0259liyi \u00e7ox a\u011f\u0131r \u0259lam\u0259tl\u0259rl\u0259 xarakteriz\u0259 olunur v\u0259 \u0259ks\u0259r hallarda \u00f6l\u00fcml\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir.<\/p>\n<p>\u018fks\u0259r m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r qeyd edir ki, itl\u0259r kims\u0259y\u0259 h\u00fccum etmir. Onlar, sad\u0259c\u0259, ac olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qida ist\u0259yirl\u0259r. \u0130tl\u0259r yaln\u0131z t\u0259hl\u00fck\u0259 hiss etdikl\u0259ri v\u0259 quduz olduqlar\u0131 zaman h\u00fccum edirl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u00fccum edib, di\u015fl\u0259yib v\u0259 uzaqla\u015fmayan itl\u0259rin quduz olma ehtimal\u0131 y\u00fcks\u0259kdir. Bu halda heyvan di\u015fl\u0259m\u0259sind\u0259n sonra d\u0259rhal yaran\u0131n yuyulmas\u0131, t\u0259mizl\u0259nm\u0259si,\u00a0 z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nin h\u0259kim-infeksionist\u0259 g\u0259tirilm\u0259si v\u0259 t\u0259cili sur\u0259td\u0259 quduzluq \u0259leyhin\u0259 vaksinin vurulmas\u0131 laz\u0131m g\u0259lir. Quduzluq x\u0259st\u0259liyin\u0259 yoluxan insana vaksin vurulmad\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 onda quduzluq \u0259lam\u0259tl\u0259ri hiss edilir. Bu \u0259lam\u0259tl\u0259r hiss edildikd\u0259n sonra vaksinin he\u00e7 bir k\u00f6m\u0259yi olmur v\u0259 x\u0259st\u0259 \u00f6l\u00fcr. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u0259rhal reaksiya laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259 ki, ilk 2-3 g\u00fcn davam ed\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00fcmumi kefsizlik v\u0259 ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 temperaturun d\u0259yi\u015fm\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, di\u015fl\u0259nmi\u015f yara iltihabla\u015faraq, \u015fi\u015fir, q\u0131zar\u0131r v\u0259 s\u0131z\u0131ldayan a\u011fr\u0131lar meydana \u00e7\u0131x\u0131r. Psixikan\u0131n ilk poz\u011funluq \u0259lam\u0259tl\u0259ri: qorxu, d\u0259h\u015f\u0259t, h\u0259y\u0259can \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir. X\u0259st\u0259 qidadan imtina edir, yuxusu pozulur. Sonradan bu \u0259lam\u0259tl\u0259r\u0259 udman\u0131n \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fm\u0259si, \u201cd\u00f6\u015f s\u0131x\u0131nt\u0131s\u0131\u201d kimi hallar da \u0259lav\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Oyanma d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 reflektor oyanman\u0131n y\u00fcks\u0259lm\u0259si v\u0259 x\u0259st\u0259lik tutmalar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur. Quduzlu\u011fa yoluxan sudan qorxur. X\u0259st\u0259d\u0259 su i\u00e7\u0259rk\u0259n, daha sonra suyu g\u00f6r\u0259rk\u0259n, onun \u015f\u0131r\u0131lt\u0131s\u0131n\u0131 bel\u0259 e\u015fitdikd\u0259, h\u0259tta ad\u0131 bel\u0259 \u00e7\u0259kildikd\u0259 tutmalar ba\u015f verir. Tutma h\u0259y\u0259can, qorxu v\u0259 narahatl\u0131qla ba\u015flay\u0131r, sonradan ona h\u0259r\u0259ki oyanma qo\u015fulur. Bu zaman b\u0259d\u0259n q\u0259fl\u0259t\u0259n diksinir, udlaq v\u0259 q\u0131rtlaq \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 a\u011fr\u0131l\u0131 spazmalar ba\u015f verir, n\u0259f\u0259salma \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir. Bu zaman x\u0259st\u0259nin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc \u00e7ox xarakterik olur: o, q\u0131\u015fq\u0131raraq ba\u015f\u0131n\u0131 v\u0259 b\u0259d\u0259nini geriy\u0259 \u0259yir, titr\u0259y\u0259n \u0259ll\u0259rini ir\u0259liy\u0259 at\u0131r, su olan qab\u0131 it\u0259l\u0259yir, x\u0259st\u0259nin boynu dart\u0131l\u0131r, \u0259ziyy\u0259tli q\u0131colmalar \u00fcz\u00fc pozur, o, g\u00f6y\u0259rir.<\/p>\n<p><strong>Tutmalar\u0131n q\u0131z\u011f\u0131n \u00e7a\u011f\u0131nda t\u0259n\u0259ff\u00fcs\u00fcn v\u0259 \u00fcr\u0259k f\u0259aliyy\u0259tinin dayanmas\u0131 bel\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. X\u0259st\u0259l\u0259r aqressiv olurlar, \u00f6zl\u0259rini v\u0259 \u0259trafdak\u0131lar\u0131 c\u0131rmaqlay\u0131r, di\u015fl\u0259yirlar, t\u00fcp\u00fcr\u00fcrl\u0259r, \u00fcmidsiz q\u0259z\u0259bl\u0259 vurnuxur, geyiml\u0259rini c\u0131r\u0131rlar.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130flic d\u00f6vr\u00fcnd\u0259\u00a0 hidrofobiya, psixi oyanma tutmalar\u0131 k\u0259silir, i\u00e7m\u0259k, qida q\u0259bul etm\u0259k imkan\u0131 sa\u011falma \u00fcmidini art\u0131r\u0131r. B\u0259d\u0259n temperaturu 42 \u00b0C-d\u0259k y\u00fcks\u0259lir. Artan taxikardiya v\u0259 hipotoniya xarakterikdir. Bu d\u00f6vr 18-20 saat davam edir, bel\u0259likl\u0259,\u00a0 x\u0259st\u0259 ad\u0259t\u0259n \u00fcr\u0259k v\u0259 t\u0259n\u0259ff\u00fcs m\u0259rk\u0259zinin iflicind\u0259n \u00f6l\u00fcr. X\u0259st\u0259liyin \u00fcmumi davam\u0131 3-7 g\u00fcn, nadir hallarda 2 h\u0259ft\u0259 v\u0259 daha \u00e7ox \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p>Virus insan orqanizmin\u0259 2 yolla d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r &#8211; quduz heyvan\u0131n di\u015fl\u0259m\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259;\u00a0 x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxmu\u015f heyvan\u0131n a\u011f\u0131z suyunun insanda olan a\u00e7\u0131q yaraya d\u0259ym\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259.<\/p>\n<p>\u0130nsan orqanizmin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f quduzluq viruslar\u0131 sinirl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 m\u0259rk\u0259zi sinir sistemin\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edir, art\u0131b \u00e7oxal\u0131r v\u0259 m\u0259rk\u0259zi sinir sistemini m\u0259hv edir. \u0130nsanlarda x\u0259st\u0259lik x\u0259st\u0259 heyvan di\u015fl\u0259m\u0259sind\u0259n d\u0259rhal sonra ba\u015flam\u0131r. X\u0259st\u0259liyin bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n ba\u015flam\u0131\u015f, b\u0259z\u0259n 3-4 aya q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n inkubasion (simptomsuz, \u0259lam\u0259tsiz) d\u00f6vr\u00fc var. X\u0259st\u0259liyin inkubasiya d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011fu heyvan\u0131n insan\u0131 di\u015fl\u0259m\u0259 nahiy\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Di\u015fl\u0259nm\u0259 nahiy\u0259si n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259rk\u0259zi sinir sistemin\u0259 yax\u0131nd\u0131rsa, x\u0259st\u0259liyin inkubasion d\u00f6vr\u00fc bir o q\u0259d\u0259r q\u0131sa olur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Orxan Hac\u0131b\u0259yli: \u201cSiz\u0259 h\u00fccum ed\u0259n itd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc bu yolla qoruya bil\u0259rsiniz&#8230; Son ill\u0259rd\u0259 sahibsiz itl\u0259rin peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259si, q\u0131s\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u0131\u011f\u0131nacaqlara toplanmas\u0131 prosesi h\u0259yata ke\u00e7irils\u0259 d\u0259, Bak\u0131da, Sumqay\u0131tda, G\u0259nc\u0259d\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn regionlar\u0131nda bu k\u00fc\u00e7\u0259 heyvanlar\u0131 maksimum \u00e7oxal\u0131b. H\u0259tta b\u0259zi q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 s\u00fcr\u00fc hal\u0131nda dola\u015f\u0131rlar. Vaxta\u015f\u0131r\u0131 is\u0259 insanlara, x\u00fcsus\u0259n u\u015faqlara h\u00fccum \u00e7\u0259kib x\u0259sar\u0259t yetirirl\u0259r. Son aylarda it h\u00fccumuna m\u0259ruz qalanlar h\u0259dsiz \u00e7oxal\u0131b. Son olaraq B\u0259rd\u0259d\u0259 7 ya\u015fl\u0131 u\u015fa\u011f\u0131 it di\u015fl\u0259yib. Hadis\u0259 rayonun m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rciyind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. 2016-c\u0131 il t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u00fc K\u0259rimov Mirkamil To\u011frul o\u011flu h\u0259y\u0259td\u0259 oynayark\u0259n sahibsiz itl\u0259rin h\u00fccumuna m\u0259ruz qal\u0131b. U\u015faq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":626648,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea.jpg",852,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea.jpg",852,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea.jpg",852,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea-622x365.jpg",622,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea-840x493.jpg",640,376,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea.jpg",852,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea.jpg",852,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/8ca8866b5cac11c6dfab8b3e639001ea.jpg",852,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Orxan Hac\u0131b\u0259yli: \u201cSiz\u0259 h\u00fccum ed\u0259n itd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc bu yolla qoruya bil\u0259rsiniz&#8230; Son ill\u0259rd\u0259 sahibsiz itl\u0259rin peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259si, q\u0131s\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u0131\u011f\u0131nacaqlara toplanmas\u0131 prosesi h\u0259yata ke\u00e7irils\u0259 d\u0259, Bak\u0131da, Sumqay\u0131tda, G\u0259nc\u0259d\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn regionlar\u0131nda bu k\u00fc\u00e7\u0259 heyvanlar\u0131 maksimum \u00e7oxal\u0131b. H\u0259tta b\u0259zi q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 s\u00fcr\u00fc hal\u0131nda dola\u015f\u0131rlar. Vaxta\u015f\u0131r\u0131 is\u0259 insanlara, x\u00fcsus\u0259n u\u015faqlara h\u00fccum \u00e7\u0259kib x\u0259sar\u0259t yetirirl\u0259r. Son aylarda it&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/626645"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=626645"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/626645\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/626648"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=626645"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=626645"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=626645"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}