{"id":627321,"date":"2023-09-01T12:10:03","date_gmt":"2023-09-01T08:10:03","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=627321"},"modified":"2023-09-01T12:10:03","modified_gmt":"2023-09-01T08:10:03","slug":"az%c9%99rbaycanin-ilk-yaranan-universiteti-104-yasini-qeyd-edir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=627321","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131n ilk yaranan universiteti 104 ya\u015f\u0131n\u0131 qeyd edir"},"content":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin yaranma g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ <\/strong>\u00a0xat\u0131rlad\u0131r ki, ali t\u0259hsil oca\u011f\u0131 1919-cu il 1 sentyabrda Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin parlamenti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilib.<\/p>\n<p>H\u0259min vaxt Az\u0259rbaycan parlamenti ilk universitetin a\u00e7\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda qanun q\u0259bul edib.<\/p>\n<p>\u201cBak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00f6vl\u0259t universitetinin t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d adlanan bu qanunda universitetin d\u00f6rd fak\u00fclt\u0259d\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131 g\u00f6st\u0259rilirdi: \u015e\u0259rq \u015f\u00f6b\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 tarix-filologiya, fizika-riyaziyyat, h\u00fcquq v\u0259 tibb fak\u00fclt\u0259l\u0259ri.<\/p>\n<p>Qanunun onuncu madd\u0259sind\u0259 deyilirdi ki, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 D\u00f6vl\u0259t Universiteti 1919-cu il sentyabr\u0131n 1-d\u0259n a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f hesab olunur. \u0130ctimaiyy\u0259tin narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq qanunun II madd\u0259sinin 2-ci b\u0259ndind\u0259 qeyd edilirdi ki, b\u00fct\u00fcn fak\u00fclt\u0259l\u0259rd\u0259 t\u00fcrk dili m\u0259cburi f\u0259ndir. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti universitet komissiyas\u0131n\u0131n t\u00f6vsiy\u0259sini, Xalq Maarif Nazirliyinin t\u0259qdimat\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, 1919-cu il sentyabr\u0131n 8-d\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin rektoru v\u0259 dekanlar\u0131n\u0131n t\u0259sdiqi haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edir.<\/p>\n<p>Universitet \u015euras\u0131n\u0131n 1919-cu il noyabr\u0131n 10-da olan ilk iclas\u0131nda professorlar\u0131n v\u0259 dig\u0259r akademik hey\u0259tin t\u0259rkibi t\u0259sdiq edilir. 1919-cu il noyabr\u0131n 15-d\u0259 \u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc universitetd\u0259 birinci d\u0259rs g\u00fcn\u00fc elan edilir.<\/p>\n<p>Universitetin ilk rektoru, professor Vasili \u0130vanovi\u00e7 Razumovski sonralar bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan \u00f6z maarif oca\u011f\u0131n\u0131 yaratd\u0131. T\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n tarixin\u0259 yeni parlaq s\u0259hif\u0259 yaz\u0131ld\u0131. Avropa il\u0259 Asiyan\u0131n qov\u015fa\u011f\u0131nda yeni m\u0259\u015f\u0259l yand\u0131. Bu b\u00f6y\u00fck tarixi hadis\u0259nin \u015fahidl\u0259ri kimi biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc xo\u015fb\u0259xt hesab ed\u0259 bil\u0259rik\u201d.<\/p>\n<p>1922-ci ild\u0259 Sovet Sosialist Respublikalar\u0131 \u0130ttifaq\u0131 (SSR\u0130) yarad\u0131ld\u0131qdan sonra Az\u0259rbaycan t\u0259hsili m\u0259rk\u0259z\u0259 tabe etdirildi, universitetin m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 son qoyuldu.<\/p>\n<p>1922-ci ild\u0259 universitetin ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirildi v\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universiteti (ADU) qoyuldu. B\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 oldu\u011fu kimi, universitetd\u0259 d\u0259 t\u0259hsil sovet ideologiyas\u0131na xidm\u0259t edirdi. 1923-c\u00fc ild\u0259 Kazan Universitetinin tarix v\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 kafedras\u0131n\u0131 bitirmi\u015f filosof v\u0259 m\u0259ntiq\u015f\u00fcnas, 1920-ci ild\u0259n Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin professoru Aleksandr Qulyayev ADU-ya rektor t\u0259yin edildi.<\/p>\n<p>1923-c\u00fc ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f nizamnam\u0259d\u0259 universitetin \u015e\u0259rq fak\u00fclt\u0259si istisna olmaqla, dig\u0259r fak\u00fclt\u0259l\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u0259cburi kurslar\u0131n v\u0259 m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259rin rus dilind\u0259 apar\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edildi. Universitetd\u0259 bu prosesin ba\u015flanmas\u0131 birm\u0259nal\u0131 qar\u015f\u0131lanm\u0131r, dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rd\u0259n olan professor-m\u00fc\u0259llim hey\u0259ti bunu \u00f6z m\u0259nafeyin\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 kimi qar\u015f\u0131layaraq, t\u00fcrk mill\u0259tinin intellektual s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 iddias\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p>1926-c\u0131 ild\u0259 ilk az\u0259rbaycanl\u0131 rektor Ta\u011f\u0131 \u015eahbazi t\u0259yin olundu. Lakin 1929-cu ild\u0259 onu k\u0259narla\u015fd\u0131raraq rus alimi Vladimir Yelpatyevskini rektor t\u0259yin edirl\u0259r.<\/p>\n<p>1930-cu ilin iyun ay\u0131nda Az\u0259rbaycan SSR Xalq Komissarlar\u0131 Sovetinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin f\u0259aliyy\u0259ti dayand\u0131r\u0131ld\u0131, onun ayr\u0131-ayr\u0131 fak\u00fclt\u0259l\u0259rinin bazas\u0131 \u0259sas\u0131nda yeni m\u00fcst\u0259qil institutlar yarad\u0131ld\u0131.1934-c\u00fc ilin may ay\u0131nda Az\u0259rbaycan SSR Xalq Komissarlar\u0131 Sovetinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 D\u00f6vl\u0259t Universiteti yenid\u0259n i\u015f\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, 30-cu ill\u0259rin amans\u0131z repressiyalar\u0131 universitetin milli ruhlu kollektivind\u0259n d\u0259 yan ke\u00e7m\u0259di. Bu d\u00f6vrd\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 professor, m\u00fc\u0259llim, i\u015f\u00e7i v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 \u201cxalq d\u00fc\u015fm\u0259ni\u201d, t\u00fcrk\u00e7\u00fc, turan\u00e7\u0131, pant\u00fcrk\u00e7\u00fc, panislam\u00e7\u0131 dam\u011falar\u0131 vuruldu. O ill\u0259rd\u0259 amans\u0131z Stalin repressiyalar\u0131n\u0131n qurban\u0131 olmu\u015f, Sibirin h\u0259bs d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunmu\u015f v\u0259 ya g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015f \u018f.Nazim, A.Buk\u015fpan, \u018f.Qubaydullin, V.Xuluflu, B.\u00c7obanzad\u0259, T.\u015eahbazi, H.\u015eahtaxtinski, M.\u018fl\u0259kb\u0259rli kimi unudulmaz ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z olub.<\/p>\n<p>1937-ci ild\u0259 iki dekan, iki dekan m\u00fcavini, d\u00f6rd kafedra m\u00fcdiri, kitabxanan\u0131n direktoru, elmi katib, x\u00fcsusi hiss\u0259nin m\u00fcdiri, partiya v\u0259 komsomol t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri, s\u0259kkiz professor, h\u0259m\u00e7inin universitetin rektoru olmu\u015f xalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u00f6rd ziyal\u0131s\u0131 (Ta\u011f\u0131 \u015eahbazi, Maqsud M\u0259mm\u0259dov, M\u0259mm\u0259dkaz\u0131m \u018fl\u0259kb\u0259rli, Bala b\u0259y H\u0259s\u0259nb\u0259yov) g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259hkum edildi.<\/p>\n<p>\u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 professor-m\u00fc\u0259lliml\u0259rin m\u00fcharib\u0259y\u0259 getm\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 k\u0259skin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlara baxmayaraq, universitet \u00f6lk\u0259d\u0259 \u00f6z \u00f6nc\u00fcl m\u00f6vqeyini qoruyub saxlaya bildi. Universitet aliml\u0259rinin 1945-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkil edilm\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259ri olub.<\/p>\n<p>II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si universitetin d\u0259 h\u0259yat\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir etdi, t\u0259dris prosesi a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. 1941-ci il iyunun 22-d\u0259 &#8211; m\u00fcharib\u0259nin ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnd\u0259 universitetin rektoru C\u0259bray\u0131l A\u011f\u0259li o\u011flu \u018fl\u0259sg\u0259rovun c\u0259bh\u0259y\u0259 getm\u0259si b\u00fct\u00fcn m\u00fc\u0259llim-t\u0259l\u0259b\u0259 kollektivi \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f oldu. 1940-41-ci d\u0259rs ilind\u0259 universitetin b\u00fct\u00fcn m\u0259zunlar\u0131 v\u0259 200 t\u0259l\u0259b\u0259 c\u0259bh\u0259y\u0259 yollan\u0131b.<\/p>\n<p>SSR\u0130 Ali Soveti R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti 1969-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetini\u00a0yaranmas\u0131n\u0131n 50 illiyi m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u018fm\u0259k Bayra\u011f\u0131 ordeni il\u0259 t\u0259ltif edib.<\/p>\n<p>1961-ci ild\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f universitet n\u0259\u015friyyat\u0131 80-ci ill\u0259rd\u0259 yenid\u0259n f\u0259aliyy\u0259tini b\u0259rpa edir. Bu d\u00f6vrd\u0259 universitet kitabxanas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m verilir. Fondunun f\u0259aliyy\u0259t dair\u0259sinin geni\u015fliyin\u0259 v\u0259 z\u0259nginliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 respublika kitabxanalar\u0131n\u0131n metodik m\u0259rk\u0259zi hesab edil\u0259n bu kitabxanaya 1974-c\u00fc ild\u0259 \u201cElmi Kitabxana\u201d statusu verilib.<\/p>\n<p>1989-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 ADU-da be\u015f d\u0259f\u0259 rektor d\u0259yi\u015fdirildi. 1993-1996-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 ADU-nun rektoru Murtuz N\u0259c\u0259f o\u011flu \u018fl\u0259sg\u0259rov, 1996-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Misir C\u00fcmay\u0131l o\u011flu M\u0259rdanov olub.<\/p>\n<p>Prezident Heyd\u0259r \u018fliyevin 13 iyun 2000-ci il tarixli f\u0259rman\u0131 il\u0259 universitet\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259 (muxtariyy\u0259t) statusu verilib\u00a0v\u0259 h\u0259min vaxtdan universitet f\u0259aliyy\u0259tini \u00f6z nizamnam\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irir.<\/p>\n<p>1991-ci ild\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan\u00a0D\u00f6vl\u0259t Universitetin\u0259 bu ali t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015f M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin ad\u0131 verilib. N\u0259hay\u0259t, 2001-ci ild\u0259n universitet ilk t\u0259sis edildiyi kimi, Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti ad\u0131 il\u0259 t\u0259sdiql\u0259nib.<\/p>\n<p>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti Prezident\u00a0<strong>\u0130lham \u018fliyevin<\/strong>\u00a0\u201cBak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin v\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universitetinin yenid\u0259n t\u0259\u015fkili haqq\u0131nda\u201d 2017-ci il 21 iyun tarixli s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin (\u0130ndi &#8211; Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi) tabeliyind\u0259 publik h\u00fcquqi \u015f\u0259xs statusu al\u0131b. Bu s\u0259r\u0259ncam\u0131n t\u0259tbiqi il\u0259 \u0259laq\u0259dar Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259 statusu l\u0259\u011fv edilib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin yaranma g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. ARANTV.AZ \u00a0xat\u0131rlad\u0131r ki, ali t\u0259hsil oca\u011f\u0131 1919-cu il 1 sentyabrda Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin parlamenti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilib. H\u0259min vaxt Az\u0259rbaycan parlamenti ilk universitetin a\u00e7\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda qanun q\u0259bul edib. \u201cBak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00f6vl\u0259t universitetinin t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d adlanan bu qanunda universitetin d\u00f6rd fak\u00fclt\u0259d\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131 g\u00f6st\u0259rilirdi: \u015e\u0259rq \u015f\u00f6b\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 tarix-filologiya, fizika-riyaziyyat, h\u00fcquq v\u0259 tibb fak\u00fclt\u0259l\u0259ri. Qanunun onuncu madd\u0259sind\u0259 deyilirdi ki, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 D\u00f6vl\u0259t Universiteti 1919-cu il sentyabr\u0131n 1-d\u0259n a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f hesab olunur. \u0130ctimaiyy\u0259tin narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq qanunun II madd\u0259sinin 2-ci b\u0259ndind\u0259 qeyd edilirdi ki, b\u00fct\u00fcn&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":627327,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/370903787_671009761792342_2400310387137240129_n.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Bu g\u00fcn Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin yaranma g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. ARANTV.AZ \u00a0xat\u0131rlad\u0131r ki, ali t\u0259hsil oca\u011f\u0131 1919-cu il 1 sentyabrda Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin parlamenti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilib. H\u0259min vaxt Az\u0259rbaycan parlamenti ilk universitetin a\u00e7\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda qanun q\u0259bul edib. \u201cBak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00f6vl\u0259t universitetinin t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d adlanan bu qanunda universitetin d\u00f6rd fak\u00fclt\u0259d\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131 g\u00f6st\u0259rilirdi: \u015e\u0259rq \u015f\u00f6b\u0259si il\u0259 birlikd\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/627321"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=627321"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/627321\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/627327"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=627321"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=627321"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=627321"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}