{"id":637918,"date":"2023-09-26T20:46:45","date_gmt":"2023-09-26T16:46:45","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=637918"},"modified":"2023-09-26T20:46:45","modified_gmt":"2023-09-26T16:46:45","slug":"5-min-illik-tarixli-%c9%99fsan%c9%99vi-xinaliqda-bir-gunvideo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=637918","title":{"rendered":"5 min illik tarixli \u0259fsan\u0259vi X\u0131nal\u0131qda B\u0130R G\u00dcNV\u0130DEO"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<p><strong>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, sentyabr\u0131n 18-d\u0259 UNESCO-nun \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Komit\u0259sinin 45-ci sessiyas\u0131nda \u201cX\u0131nal\u0131q v\u0259 K\u00f6\u00e7 yolu m\u0259d\u0259ni land\u015faft\u0131\u201dn\u0131n UNESCO-nun \u00dcmumd\u00fcnya irs siyah\u0131s\u0131na daxil edilm\u0259sin\u0259 dair q\u0259rar q\u0259bul edilib.<\/strong><\/p>\n<p>Sentyabr\u0131n 4-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidentinin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 D\u00f6vl\u0259t Turizm Agentliyinin tabeliyind\u0259 \u201cX\u0131nal\u0131q v\u0259 K\u00f6\u00e7 yolu\u201d D\u00f6vl\u0259t Tarix M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 Etnoqrafiya Qoru\u011fu yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Yeni qoruq \u0259razisi X\u0131nal\u0131q k\u0259ndini v\u0259 6 rayonun \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n, 200 km-d\u0259n \u00e7ox uzunlu\u011fu olan K\u00f6\u00e7 yolunu \u0259hat\u0259 edir.<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 25-26 sentyabrda D\u00f6vl\u0259t Turizm Agentliyi \u00f6lk\u0259nin k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rinin 50-y\u0259 yax\u0131n \u0259m\u0259kda\u015f\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 \u201cX\u0131nal\u0131q v\u0259 K\u00f6\u00e7 yolu\u201d D\u00f6vl\u0259t Tarix-M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 Etnoqrafiya Qoru\u011funa mediatur t\u0259\u015fkil edib.<\/p>\n<p>Mediaturun m\u0259qs\u0259di UNESCO-nun M\u0259d\u0259ni \u0130rs siyah\u0131s\u0131na daxil edil\u0259n X\u0131nal\u0131q v\u0259 K\u00f6\u00e7 yolu m\u0259d\u0259ni land\u015faft\u0131 il\u0259 jurnalistl\u0259ri tan\u0131\u015f etm\u0259k, bu \u0259razinin \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rsi elan edilm\u0259sinin \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri v\u0259 turizm potensial\u0131na t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ictimaiyy\u0259ti m\u0259lumatland\u0131rmaq ibar\u0259t olub.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/44dada9f490e500d396ccec61233aba5.jpg\" alt=\"MED\u0130ATUR.jpeg (362 KB)\" width=\"700\" height=\"467\" \/><\/p>\n<p><em><strong>Da\u011flar\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259ki \u0259fsan\u0259vi X\u0131nal\u0131q&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, yerlil\u0259rin \u201cK\u0259ti\u015f\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 X\u0131nal\u0131q Quba rayonunun eyniadl\u0131 inzibati \u0259razi vahidind\u0259 k\u0259nddir. X\u0131nal\u0131q k\u0259ndi d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 2350 metr y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015fir. Bu k\u0259ndin 5000 illik tarixi var.<\/p>\n<p>X\u0131nal\u0131q yolu \u00e7ox \u00e7\u0259tin, t\u0259hl\u00fck\u0259li, iki avtomobilin yana\u015f\u0131 ke\u00e7\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi q\u0259d\u0259r dar, bir t\u0259r\u0259fi da\u011f, bir t\u0259r\u0259fi u\u00e7uruma baxan, s\u0259rt d\u00f6ng\u0259l\u0259rd\u0259n, k\u0259skin eni\u015f v\u0259 yoxu\u015flardan ibar\u0259t yoldur. M\u0259lumata g\u00f6r\u0259, sovet d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r buradan dig\u0259r k\u0259ndl\u0259r\u0259 yegan\u0259 n\u0259qliyyat vasit\u0259si at olub. 1971-72-ci ill\u0259rd\u0259 avtomobill\u0259rin ke\u00e7\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi bir yol a\u00e7\u0131l\u0131b. Sonradan 1998-ci ild\u0259 torpaq yol \u00e7\u0259kilib. 2006-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 yol t\u0259mir olunub, asfalt \u00f6rt\u00fcy\u00fc \u00e7\u0259kilib. M\u0259hz bundan sonra X\u0131nal\u0131\u011fa turist ax\u0131n\u0131 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p><strong>K\u0259ndin ad\u0131n\u0131n X\u0131nal\u0131q olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r var.<\/strong>\u00a0Bir r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, X\u0131nal\u0131q ad\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u0259f\u0259ql\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, g\u00fcn\u0259\u015fin ilk \u015f\u0259f\u0259ql\u0259rind\u0259 k\u0259ndin \u0259hat\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n da\u011f x\u0131na r\u0259ngin\u0259 boyan\u0131r, el\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 k\u0259nd\u0259 \u201cX\u0131nal\u0131q\u201d ad\u0131 verilib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/0e2d92e23aceaf720792d14ecb7a26de.jpg\" alt=\"OYNAMAQ.jpeg (430 KB)\" width=\"700\" height=\"525\" \/><\/p>\n<p>Dig\u0259r iddialara g\u00f6r\u0259 is\u0259 k\u0259ndin ad\u0131 yaln\u0131z burada bit\u0259n v\u0259 x\u0131na r\u0259ngind\u0259 olan bir bitkinin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dig\u0259r iddialara g\u00f6r\u0259 is\u0259 X\u0131nal\u0131q ad\u0131 il\u0259 XI \u0259srin Albaniyas\u0131ndak\u0131 Xeno (Xena, Xeni) \u015f\u0259h\u0259rinin ad\u0131\u00a0aras\u0131nda \u0259laq\u0259 var. Haz\u0131rda\u00a0bu \u015f\u0259h\u0259rin qal\u0131qlar\u0131 Rusiyan\u0131n Da\u011f\u0131stan t\u0259r\u0259find\u0259 Az\u0259rbaycanla s\u0259rh\u0259dd\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>X\u0131nal\u0131q yer ad\u0131na ilk d\u0259f\u0259 XV (1457-1459) \u0259srd\u0259 Mahmud \u018fl Xinaluqinin \u201c\u015eirvan v\u0259 Da\u011f\u0131stan hadis\u0259l\u0259ri\u201d \u0259lyazmas\u0131nda rast g\u0259linir. M\u00fc\u0259llif \u00f6z\u00fcn\u0259 \u201cX\u0131nal\u0131ql\u0131\u201d\u00a0t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. Bu da \u201cX\u0131nal\u0131q\u201d\u00a0ad\u0131ndan istifad\u0259 olunan ilk yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259dir.<\/p>\n<p>Tarix\u00e7il\u0259r X\u0131nal\u0131q k\u0259ndinin eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ehtimal edirl\u0259r. Buradan tap\u0131lan ilkin m\u0259skunla\u015fmaya aid faktlar Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 (e.\u0259. IV minilliyin sonu) aiddir.<\/p>\n<p><strong>Arxeologiya, Etnoqrafiya v\u0259 Antropologiya \u0130nstitutunun alimi \u0130dris \u018fliyev 2010-cu ild\u0259n X\u0131nal\u0131qda t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri apard\u0131qlar\u0131n\u0131 bildirdi:<\/strong><\/p>\n<p>\u201c\u018fvv\u0259ll\u0259r bel\u0259 bir ilkin r\u0259y var idi ki, X\u0131nal\u0131q camaat\u0131 da\u011flara \u00e7\u0259kilib, heyvandarl\u0131qla, \u0259kin\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. Amma t\u0259dqiqatlar apararaq, X\u0131nal\u0131q yolunda ll minilliy\u0259 aid kurqan, Zangar deyil\u0259n \u0259razid\u0259 K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 aid olan b\u00f6y\u00fck ya\u015fay\u0131\u015f yeri a\u015fkar etdik.<\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, da\u011fda, bu c\u00fcr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fck \u0259razid\u0259 \u00e7ox nadir hallarda t\u0259b\u0259q\u0259li abid\u0259 a\u015fkar olunur. K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259ti d\u0259 m\u0259lum oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259n tutmu\u015f, \u0130raqa, \u0130rana q\u0259d\u0259r m\u00fc\u015fayi\u0259t olunub. K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259ti sivilizasiyan\u0131n erk\u0259n m\u0259qamlar\u0131ndan biridir.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin burada Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259, eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l IV minilliy\u0259 aid q\u0259birl\u0259r a\u015fkar etdik. T\u0259bii ki, bu c\u00fcr da\u011flarda arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar aparmaq asan deyil, \u00e7\u00fcnki bura h\u0259m da\u011fl\u0131q, h\u0259m d\u0259 \u00e7ayl\u0131q, da\u015fl\u0131qd\u0131r. Amma t\u0259dqiqatlar\u0131m\u0131za davam etdik\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u0130dris \u018fliyev qeyd etdi ki, k\u0259ndin \u00f6z\u00fcn\u00fcn yaranma tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 Erk\u0259n Tunc v\u0259 Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid qal\u0131qlar a\u015fkar edilib:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cX\u0131nal\u0131qda Erk\u0259n Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid qal\u0131qlar\u0131n tap\u0131lmas\u0131 onu g\u00f6st\u0259rir ki, bu \u0259razi \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb aras\u0131nda, \u015eimali Qafqaz\u0131n yollar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 olan \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir ke\u00e7id yeri olub. Buna s\u00fcbut kimi h\u0259min d\u00f6vr\u0259 aid tap\u0131lan pullar\u0131, b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131, sancaqlar\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Qeyd edim ki, bu sancaqlara Az\u0259rbaycan\u0131n he\u00e7 bir yerind\u0259 rast g\u0259linm\u0259yib, yaln\u0131z Da\u011f\u0131standa var. H\u0259m\u00e7inin Sasanil\u0259r, Bizans d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid qal\u0131qlar onu g\u00f6st\u0259rir ki, bizansl\u0131lar, \u0259r\u0259bl\u0259r, x\u0259z\u0259rl\u0259r bu \u0259razid\u0259 toqqu\u015fublar\u201d.<\/p>\n<p><em><strong>Yaln\u0131z X\u0131nal\u0131qda m\u00f6vcud olan X\u0131nal\u0131q dili&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n<p>R\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, x\u0131nal\u0131ql\u0131lar Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar. Onlar \u00f6zl\u0259ri d\u0259 bunu inkar etmir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/7fdf32aa7b5966d6f2af284bcbbb15d9.jpg\" alt=\"USAQLAR.jpeg (374 KB)\" width=\"700\" height=\"466\" \/><\/p>\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 alim-dil\u015f\u00fcnas X\u0131nal\u0131q dilinin t\u0259dqiqi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub, bu dil haqq\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 elmi kitab n\u0259\u015fr olunub. X\u0131nal\u0131q dilinin hans\u0131 dil qrupuna aid edilm\u0259si bar\u0259sind\u0259 ill\u0259r boyu m\u00fcbahis\u0259l\u0259r gedib. X\u0131nal\u0131q dilinin \u0259n t\u0259qdir\u0259layiq t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 Yunus De\u015feriyev say\u0131l\u0131r. O, 1950-54 ill\u0259rinin yay aylar\u0131nda X\u0131nal\u0131qda b\u00f6y\u00fck t\u0259dqiqatlar ke\u00e7irib v\u0259 1959-cu ild\u0259 \u201cX\u0131nal\u0131q dilinin qrammatikas\u0131\u201d kitab\u0131n\u0131 d\u0259rc edib.\u00a0Yunus De\u015feriyevin\u00a0yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 3-c\u00fc minillikd\u0259 Qafqazda t\u0259k q\u0259dim dil m\u00f6vcud idi. Sonradan dill\u0259r b\u00f6l\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b, amma X\u0131nal\u0131q dili g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fm\u0259z olaraq qal\u0131b.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r qeyd edir ki, X\u0131nal\u0131q dili m\u00fcr\u0259kk\u0259b morfoloji struktura malikdir.<\/p>\n<p><strong>Arxeologiya, Etnoqrafiya v\u0259 Antropologiya \u0130nstitutunun alimi \u0130dris \u018fliyev d\u0259 qeyd edir ki, X\u0131nal\u0131q dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00e7ox \u00e7\u0259tindir:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cX\u0131nal\u0131q dili Da\u011f\u0131stan nax qrupuna aiddir. \u00d6t\u0259n \u0259srin 50-60-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 Da\u011f\u0131stan aliml\u0259ri bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r ki, X\u0131nal\u0131q dili l\u0259zgi dilinin \u0259sas\u0131nda yaran\u0131b. Lakin dil\u00e7i aliml\u0259r s\u00fcbut etdi ki, bu dil daha q\u0259dimdir, daha \u0259vv\u0259l yaran\u0131b v\u0259 f\u0259rqlidir. \u018flb\u0259tt\u0259, l\u0259zgi dili il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri var, amma struktur, morfologiya bax\u0131m\u0131ndan f\u0259rqlidir.<\/p>\n<p>B\u0259z\u0259n olur ki, hans\u0131sa hadis\u0259 8 formada t\u0259qdim olunur. M\u0259s\u0259l\u0259n, qad\u0131na ya\u015f\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u00fcxt\u0259lif c\u00fcr m\u00fcraci\u0259t olunur. Tutaq ki, qad\u0131n q\u0131z xeyla\u011f\u0131d\u0131rsa, ba\u015fqa c\u00fcr, g\u0259lindirs\u0259, ba\u015fqa c\u00fcr, ya\u015fl\u0131d\u0131rsa, ba\u015fqa c\u00fcr m\u00fcraci\u0259t edilir.<\/p>\n<p><strong>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, X\u0131nal\u0131q dili \u00e7ox \u00e7\u0259tindir.<\/strong><\/p>\n<p>L\u0259zgi dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259k asand\u0131r, amma bu dili g\u0259r\u0259k u\u015faq ya\u015flar\u0131ndan \u00f6yr\u0259n\u0259s\u0259n, sonradan \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00e7\u0259tindir\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u0130dris \u018fliyevin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00f6t\u0259n \u0259srin 30-cu ill\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r X\u0131nal\u0131qda x\u00fcsus\u0259n qad\u0131nlar \u00f6z dill\u0259rind\u0259n ba\u015fqa dill\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015fa bilm\u0259yibl\u0259r:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cBu dilin qorunub, saxlan\u0131lmas\u0131nda x\u00fcsus\u0259n qad\u0131nlar\u0131n b\u00f6y\u00fck rolu var. \u00d6t\u0259n \u0259srin 30-cu ill\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r qad\u0131nlar Az\u0259rbaycan, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 dan\u0131\u015fa bilm\u0259yibl\u0259r. Ki\u015fil\u0259r is\u0259 dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 gedib-g\u0259ldikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan v\u0259 dig\u0259r dill\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 bacar\u0131blar\u201d.<\/p>\n<p><strong>X\u0131nal\u0131q qad\u0131nlar\u0131 il\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 d\u0259 bildirdil\u0259r ki, ail\u0259d\u0259, m\u0259i\u015f\u0259t h\u0259yatlar\u0131nda yaln\u0131z \u00f6z dill\u0259rind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cM\u0259n Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00e7ox bilmir\u0259m. M\u0259kt\u0259bd\u0259 oxuyanda biz\u0259 \u00f6yr\u0259dirl\u0259r, amma g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131m\u0131zda X\u0131nal\u0131q dilind\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan b\u0259z\u0259n Az\u0259rbaycan dilind\u0259 b\u0259zi s\u00f6zl\u0259ri unuduruq\u201d.<\/p>\n<div id=\"jwplayer_video_1\" class=\"jwplayer jw-reset jw-state-idle jw-skin-seven jw-stretch-uniform jw-breakpoint-4 jw-flag-user-inactive\" tabindex=\"0\">\n<div class=\"jw-media jw-reset\"><\/div>\n<div class=\"jw-preview jw-reset\"><\/div>\n<div class=\"jw-overlays jw-reset\">\n<div id=\"jwplayer_video_1_jwpsrv\" class=\"jw-plugin jw-reset\"><\/div>\n<div id=\"jwplayer_video_1_related\" class=\"jw-plugin jw-reset jw-plugin-related\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"jw-controls jw-reset\">\n<div class=\"jw-display-icon-container jw-background-color jw-reset\">\n<div class=\"jw-icon jw-icon-display jw-button-color jw-reset\" tabindex=\"0\" role=\"button\" aria-label=\"Start playback\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"jw-controls-right jw-reset\">\n<div class=\"jw-dock jw-reset\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"jw-nextup-container jw-reset\">\n<div class=\"jw-nextup jw-reset\">\n<div class=\"jw-nextup-tooltip jw-reset\">\n<div class=\"jw-nextup-header jw-reset\"><\/div>\n<div class=\"jw-nextup-body jw-background-color jw-reset\">\n<div class=\"jw-nextup-title jw-reset\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><button class=\"jw-nextup-close\" aria-label=\"Next Up Close\"><\/button><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"afs_ads\"><\/div>\n<\/div>\n<p><strong>\u018fvv\u0259ll\u0259r X\u0131nal\u0131qdan olan aliml\u0259r Ba\u011fdada q\u0259d\u0259r gedib \u00e7\u0131x\u0131b, indi is\u0259&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>\u201cVaxtil\u0259 X\u0131nal\u0131q camaat\u0131 D\u0259rb\u0259nd\u0259, Ba\u011fdada q\u0259d\u0259r gedib \u00e7\u0131x\u0131b, aliml\u0259ri orada d\u0259rs veribl\u0259r, m\u0259\u015fhur s\u0259n\u0259tkarlar olub\u201d.<\/p>\n<p>X\u0131nal\u0131\u011f\u0131n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n qalm\u0131\u015f arxeoloji v\u0259 etnoqrafik materiallar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n kilim v\u0259 xal\u00e7alar, gil v\u0259 mis qablar, m\u00fcxt\u0259lif ev v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131, da\u015f kitab\u0259l\u0259r v\u0259 daha bir \u00e7ox \u0259\u015fyalar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n tarix,\u00a0dil,\u00a0m\u0259ntiq,\u00a0riyaziyyat,\u00a0t\u0259bab\u0259t,\u00a0fiqh,\u00a0k\u0259lam,\u00a0t\u0259fsir,\u00a0h\u0259dis\u00a0kimi dini elml\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259li y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li kitablar\u0131n olmas\u0131 vaxtil\u0259 X\u0131nal\u0131\u011f\u0131n m\u00fch\u00fcm elmi, y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi olmas\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir. H\u0259tta m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, \u0130stanbul,\u00a0\u0130zmir\u00a0kimi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n bura \u00e7ox sayda kitablar g\u0259tirilib. Lakin sonralar, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq, bu b\u00f6lg\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xan aliml\u0259rin, ali t\u0259hsilli insanlar\u0131n say\u0131 azalma\u011fa ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p><strong>X\u0131nal\u0131q qad\u0131nlar\u0131 v\u0259 u\u015faqlar\u0131&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>X\u0131nal\u0131q qad\u0131nlar\u0131 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 yun \u0259yirir, \u0259sas\u0259n corab, papaq toxuyur, ev t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 i\u015fl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurlar. B\u0259zi m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259t, m\u0259i\u015f\u0259t f\u0259aliyy\u0259ti is\u0259 q\u0259dimd\u0259 oldu\u011fu kimidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, k\u0259ndd\u0259 qaz olmad\u0131\u011f\u0131ndan q\u0259dimd\u0259 oldu\u011fu kimi indi d\u0259 t\u0259z\u0259k qurudulur, daha sonra is\u0259 yand\u0131r\u0131laraq, ondan ocaq kimi istifad\u0259 edilir.<\/p>\n<p>\u201cDa\u011flar\u0131n \u0259traf\u0131nda yerl\u0259\u015fdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 bura qaz \u00e7\u0259km\u0259k dem\u0259k olar ki, qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Amma biz\u0259 deyirl\u0259r ki, n\u0259 vaxtsa bura da qaz \u00e7\u0259kil\u0259c\u0259k, onda biz b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259n xo\u015fb\u0259xt insan olar\u0131q. \u00c7\u00fcnki qazs\u0131z, istiliksiz \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. \u0130stilik \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259z\u0259kd\u0259n istifad\u0259 etmi\u015fik\u201d.<\/p>\n<p>X\u0131nal\u0131q yolunun x\u00fcsus\u0259n d\u0259 q\u0131\u015fda ke\u00e7ilm\u0259z olmas\u0131 X\u0131nal\u0131q insan\u0131n\u0131 bir \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoyur. Bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn da\u011f \u015f\u0259raitini, k\u0259ndin yerl\u0259\u015fm\u0259 \u0259razisini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, burada tibb m\u0259nt\u0259q\u0259si yarad\u0131l\u0131b, m\u0259nt\u0259q\u0259d\u0259 gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz n\u00f6vb\u0259t\u00e7i h\u0259kim var. H\u0259m\u00e7inin Qubadan x\u00fcsusi t\u0259cili yard\u0131m briqadas\u0131 g\u0259tirilib.<\/p>\n<p>X\u0131nal\u0131qda evl\u0259r \u00e7ay da\u015f\u0131ndan v\u0259 bir t\u0259p\u0259nin \u00fcz\u0259rind\u0259 pill\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 in\u015fa edilib. Evl\u0259rin ya\u015f\u0131n\u0131n 250 ild\u0259n \u00e7ox oldu\u011fu deyilir. Damlar sad\u0259c\u0259 torpaqla \u00f6rt\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, D\u00f6vl\u0259t Turizm Agentliyinin d\u0259st\u0259yi il\u0259 X\u0131nal\u0131qda q\u0259zal\u0131 evl\u0259rin t\u0259miri v\u0259 b\u0259rpas\u0131 i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131r. K\u0259ndd\u0259 oldu\u011fumuz zaman bu t\u0259mir v\u0259 b\u0259rpa i\u015fl\u0259rinin davam etdiyini, evl\u0259rin \u00fcst\u00fcn\u00fcn q\u0131rla \u00f6rt\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc m\u00fc\u015fahid\u0259 etdik.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/1fda8b65f8c7dad433045e190cfd74aa.jpg\" alt=\"TEM\u0130R.jpeg (220 KB)\" width=\"700\" height=\"467\" \/><\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin D\u00f6vl\u0259t Turizm Agentliyi il\u0259 BMT-nin \u0130nki\u015faf Proqram\u0131n\u0131n birg\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n Regionlar\u0131nda Dayan\u0131ql\u0131 Turizmin \u0130nki\u015faf\u0131na D\u0259st\u0259k\u201d layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 X\u0131nal\u0131q k\u0259ndind\u0259 qonaq evi yarad\u0131b turistl\u0259r\u0259 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n 16 sahibkara su q\u0131zd\u0131r\u0131c\u0131s\u0131, soba v\u0259 qaz plit\u0259si t\u0259qdim olunub.<\/p>\n<p><strong>X\u0131nal\u0131q camaat\u0131 \u00fcmid edir ki, burada turizm inki\u015faf ed\u0259rs\u0259, onlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f \u015f\u0259raiti d\u0259 yax\u015f\u0131la\u015far.<\/strong><\/p>\n<p>Tam q\u0259dimd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r X\u0131nal\u0131q sakinl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat ya\u015fay\u0131b. Bel\u0259 ki, sakinl\u0259r oktyabr ay\u0131nda Hac\u0131qabul, Qobustan, \u015eamax\u0131 istiqam\u0259tin\u0259 k\u00f6\u00e7 edir, may ay\u0131nda is\u0259 geri qay\u0131d\u0131rlar. K\u0259ndin \u0259razisind\u0259 300 n\u0259f\u0259r \u015fagirdin qala bil\u0259c\u0259yi internat tipli m\u0259kt\u0259b f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Ail\u0259l\u0259r k\u00f6\u00e7 ed\u0259rk\u0259n u\u015faqlar h\u0259min m\u0259kt\u0259bd\u0259 qal\u0131r. M\u0259kt\u0259bd\u0259 \u015fagirdl\u0259r laz\u0131mi ya\u015fay\u0131\u015f \u015f\u0259raiti il\u0259 t\u0259min olunurlar.<\/p>\n<p><strong>X\u0131nal\u0131qda din<\/strong><\/p>\n<p><strong>Arxeologiya, Etnoqrafiya v\u0259 Antropologiya \u0130nstitutunun alimi \u0130dris \u018fliyev biziml\u0259 s\u00f6hb\u0259td\u0259 bildirir ki, X\u0131nal\u0131\u011fa \u0130slam dini gec g\u0259lib, \u00e7at\u0131b.<\/strong>\u00a0Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130slamdan \u0259vv\u0259l sakinl\u0259r \u0259sas\u0259n b\u00fctp\u0259r\u0259st olub:<\/p>\n<p>\u201cArxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 tap\u0131lan g\u00f6zmuncu\u011fu \u0259\u015fyalar\u0131 ona d\u0259lal\u0259t edir ki, X\u0131nal\u0131q insan\u0131 b\u00fcdp\u0259r\u0259st olub\u201d.<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259l\u0259r d\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, X\u0131nal\u0131q camaat\u0131 VIII \u0259srd\u0259, D\u0259rb\u0259nd hakimi Hi\u015fam\u0131n qarda\u015f\u0131 \u018fbu M\u00fcsl\u00fcm vasit\u0259sil\u0259 \u0130slam dinini q\u0259bul edibl\u0259r. Bu \u0259razid\u0259 \u0259n q\u0259dim m\u0259scid d\u0259 m\u0259hz X\u0131nal\u0131qda el\u0259 \u018fbu M\u00fcsl\u00fcm\u00fcn \u0259mri \u0259sas\u0131nda tikilib. XII-XVIII \u0259srl\u0259rd\u0259 bu \u0259razil\u0259rd\u0259 \u00e7oxlu t\u00fcrb\u0259l\u0259r v\u0259 m\u0259scidl\u0259r in\u015fa edilib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/1bd5b6708395865d8ad507138a7c9e2c.jpg\" alt=\"MESC\u0130D.jpeg (571 KB)\" width=\"700\" height=\"467\" \/><\/p>\n<p><strong>X\u0131nal\u0131q tarix-etnoqrafiya muzeyi<\/strong><\/p>\n<p>Bu muzey 2001-ci ild\u0259\u00a0yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/2cf1a33f6ba2ad17f608cc57f77cb2ce.jpg\" alt=\"MUZEY YEN\u0130.jpeg (162 KB)\" width=\"700\" height=\"525\" \/><\/p>\n<p>\u018fsl\u0259n X\u0131nal\u0131qdan olan X\u0259lilr\u0259hman Cabbarovun\u00a0r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda yerli \u0259halinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 yarad\u0131lan muzeyd\u0259 \u00e7ox maraql\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259r n\u00fcmayi\u015f etdirilir. X\u0131nal\u0131\u011f\u0131n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n qalm\u0131\u015f arxeoloji v\u0259 etnoqrafik materiallar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n kilim v\u0259 xal\u00e7alar, gil v\u0259 mis qablar, m\u00fcxt\u0259lif ev v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131, da\u015f kitab\u0259l\u0259r v\u0259 daha bir \u00e7ox \u0259\u015fyalar X\u0131nal\u0131\u011fa g\u0259l\u0259nl\u0259r\u0259 burada vaxt\u0131 il\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f y\u00fcks\u0259k bir m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/5b58d7fd4453a3f9bd330e38fc31f2e0.jpg\" alt=\"MUZEY SON.jpeg (150 KB)\" width=\"700\" height=\"525\" \/><\/p>\n<p>Muzeyd\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n \u0259n \u00f6n\u0259mli b\u00f6lm\u0259 \u0259lyazma kitablar\u0131n oldu\u011fu hiss\u0259dir.\u00a0XV \u0259srd\u0259n\u00a0XX \u0259srin\u00a0\u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r tarixl\u0259\u015f\u0259n bu kitablar sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn qorxusundan damlarda, q\u0259birl\u0259rd\u0259 saxlan\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ortaya \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f qiym\u0259tli \u0259lyazma \u0259s\u0259rl\u0259rdir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, X\u0131nal\u0131q \u00f6z q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, tarixi, dili, abid\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259kc\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n deyil, h\u0259m d\u0259 b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 \u0259n z\u0259ngin etnoqrafik d\u0259y\u0259rl\u0259ri da\u015f\u0131yan \u0259fsan\u0259vi ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nidir. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, bu \u0259fsan\u0259vi k\u0259nd h\u0259l\u0259 bundan sonra daha \u00e7ox k\u0259\u015ff edil\u0259c\u0259k, ara\u015fd\u0131r\u0131lacaq.<\/p>\n<p><strong>Xalid\u0259 G\u0259ray,<\/strong><br \/>\n<strong>Fotolar, video m\u00fc\u0259llifindir<\/strong><br \/>\n<strong>Musavat.com<\/strong><\/p>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/ca3bdfb3fdd066db836983657f10752a.jpg\" alt=\"YARD\u0130M SONN.jpeg (311 KB)\" width=\"700\" height=\"467\" \/><\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<div class=\"form-group\"><img class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Ayten\/X%C4%B0NA%203.jpeg\" \/><\/div>\n<div class=\"form-group\"><img class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Ayten\/X%C4%B0NA%205.jpeg\" \/><\/div>\n<div class=\"form-group\"><img class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Ayten\/X%C4%B0NA%204.jpeg\" \/><\/div>\n<div class=\"form-group\"><img class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Ayten\/X%C4%B0NA%209.jpeg\" \/><\/div>\n<div class=\"form-group\"><img class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Ayten\/SERG%C4%B0LER%201%20copy%201.jpeg\" \/><\/div>\n<div class=\"form-group\"><img class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Ayten\/SERG%C4%B0LER%202.jpeg\" \/><\/div>\n<div class=\"form-group\"><img class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Ayten\/SERG%C4%B0LER.jpeg\" \/><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, sentyabr\u0131n 18-d\u0259 UNESCO-nun \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Komit\u0259sinin 45-ci sessiyas\u0131nda \u201cX\u0131nal\u0131q v\u0259 K\u00f6\u00e7 yolu m\u0259d\u0259ni land\u015faft\u0131\u201dn\u0131n UNESCO-nun \u00dcmumd\u00fcnya irs siyah\u0131s\u0131na daxil edilm\u0259sin\u0259 dair q\u0259rar q\u0259bul edilib. Sentyabr\u0131n 4-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidentinin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 D\u00f6vl\u0259t Turizm Agentliyinin tabeliyind\u0259 \u201cX\u0131nal\u0131q v\u0259 K\u00f6\u00e7 yolu\u201d D\u00f6vl\u0259t Tarix M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 Etnoqrafiya Qoru\u011fu yarad\u0131l\u0131b. Yeni qoruq \u0259razisi X\u0131nal\u0131q k\u0259ndini v\u0259 6 rayonun \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n, 200 km-d\u0259n \u00e7ox uzunlu\u011fu olan K\u00f6\u00e7 yolunu \u0259hat\u0259 edir. Bununla ba\u011fl\u0131 25-26 sentyabrda D\u00f6vl\u0259t Turizm Agentliyi \u00f6lk\u0259nin k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rinin 50-y\u0259 yax\u0131n \u0259m\u0259kda\u015f\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 \u201cX\u0131nal\u0131q v\u0259 K\u00f6\u00e7 yolu\u201d D\u00f6vl\u0259t Tarix-M\u0259d\u0259niyy\u0259t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":637922,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/de078d163caabb2f77ed40c1e9d1d9a6.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"M\u0259lum oldu\u011fu kimi, sentyabr\u0131n 18-d\u0259 UNESCO-nun \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Komit\u0259sinin 45-ci sessiyas\u0131nda \u201cX\u0131nal\u0131q v\u0259 K\u00f6\u00e7 yolu m\u0259d\u0259ni land\u015faft\u0131\u201dn\u0131n UNESCO-nun \u00dcmumd\u00fcnya irs siyah\u0131s\u0131na daxil edilm\u0259sin\u0259 dair q\u0259rar q\u0259bul edilib. Sentyabr\u0131n 4-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidentinin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 D\u00f6vl\u0259t Turizm Agentliyinin tabeliyind\u0259 \u201cX\u0131nal\u0131q v\u0259 K\u00f6\u00e7 yolu\u201d D\u00f6vl\u0259t Tarix M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 Etnoqrafiya Qoru\u011fu yarad\u0131l\u0131b. Yeni qoruq \u0259razisi X\u0131nal\u0131q k\u0259ndini v\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/637918"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=637918"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/637918\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/637922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=637918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=637918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=637918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}