{"id":638106,"date":"2023-09-27T09:29:27","date_gmt":"2023-09-27T05:29:27","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=638106"},"modified":"2023-09-27T09:29:27","modified_gmt":"2023-09-27T05:29:27","slug":"erm%c9%99nil%c9%99r-hindistan-qaracilaridir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=638106","title":{"rendered":"Erm\u0259nil\u0259r Hindistan qara\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Bunu \u00f6z aliml\u0259ri d\u0259 etiraf edibl\u0259r<\/strong><\/em><\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n h\u0259yas\u0131z tayfas\u0131n\u0131n, y\u0259ni erm\u0259nil\u0259rin haradan peyda olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 olduqca m\u00fcxt\u0259lif f\u0259rziyy\u0259l\u0259r, faktlar v\u0259 ehtimallar var. Bunlar o q\u0259d\u0259r \u00e7ox v\u0259 ziddiyy\u0259tlidir ki, hans\u0131n\u0131n do\u011fru, hans\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259k \u00e7\u0259tindir. Hay olduqlar\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259ri bel\u0259 izah edirl\u0259r ki, guya onlar Himalay da\u011flar\u0131ndan g\u0259libl\u0259r v\u0259 da\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131 q\u0131sald\u0131b hay edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7i, antik d\u00f6vr t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 akademik N. Marr is\u0259 VI \u0259sr erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi Zelob Qlaka \u0259saslan\u0131b qeyd edir ki, erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6k\u00fc Hindistanda ya\u015fayan qara\u00e7\u0131lar\u0131n bir qolu olub.<\/p>\n<p>He\u00e7 yerd\u0259 yaz\u0131lmasa da q\u0259brinin Hindistanda olmas\u0131 dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131na d\u0259h\u015f\u0259tli soyq\u0131r\u0131m\u0131 ya\u015fatm\u0131\u015f da\u015fnak-bol\u015fevik Stepan \u015eaumyan \u00f6z\u00fc d\u0259 h\u0259min qara\u00e7\u0131lardan olub. Yoxsa onun Hindistanda n\u0259 iti azm\u0131\u015fd\u0131, \u00f6lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 oran\u0131 se\u00e7mi\u015fdi?<\/p>\n<p>Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259n bir \u00e7ox erm\u0259ni aliml\u0259ri d\u0259 qara\u00e7\u0131larla qohumluqlar\u0131n\u0131 etiraf edirl\u0259r. H\u0259r iki dild\u0259ki ox\u015far s\u00f6zl\u0259rin \u00e7oxlu\u011fu, l\u0259hc\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 du\u015fm\u0259l\u0259r, h\u0259r iki etnikin \u00f6zl\u0259rini \u201caroma\u201d adland\u0131rmalar\u0131, kustar s\u0259n\u0259t\u0259 olan meyil, hiyl\u0259g\u0259rlik, dil\u0259n\u00e7ilik,\u00a0 nam\u0259rdlik, ist\u0259nil\u0259n m\u00fchit\u0259 az vaxt \u0259rzind\u0259 uy\u011funla\u015fma, antropoloji g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259ki b\u0259nz\u0259rlik, y\u0259ni donqarburun, sivri \u00e7\u0259n\u0259, yast\u0131 ba\u015fl\u0131l\u0131q, d\u0259ril\u0259rinin qaral\u0131\u011f\u0131 bu fikrin do\u011frulu\u011funu s\u00fcbuta yetir\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 faktorlardand\u0131r.<\/p>\n<p>Akademik N. Marr 1897-ci ild\u0259 rusca \u00e7ap olunan \u201cMurc\u201d q\u0259zetind\u0259 \u201cErm\u0259nil\u0259r qara\u00e7\u0131lardand\u0131r\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 bildirilmi\u015fdir ki, erm\u0259nil\u0259rin bir hiss\u0259si qara\u00e7\u0131lardan t\u00f6r\u0259m\u0259dir. M\u0259lumdur ki, erm\u0259ni \u015fairi Tanasoqlu, \u015fair-monax \u018fl\u0259mdaryan, Sankt-Peterburq Universitetinin professoru Kerope Patkanyan qara\u00e7\u0131lardan t\u00f6r\u0259m\u0259 erm\u0259nil\u0259rdir.<\/p>\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 m\u00fc\u0259llif-Aralar\u0131nda erm\u0259nil\u0259r \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil etdikl\u0259ri etnikl\u0259rin bir ne\u00e7\u0259 m\u00fc\u0259llifi \u00f6zl\u0259ri erm\u0259nil\u0259rin qara\u00e7\u0131lardan olduqlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiq edirl\u0259r. Bu bar\u0259d\u0259 daha \u00e7ox t\u0259dqiqat etnoqraf alim Vantsiana aiddir. O yaz\u0131r: \u201c\u00c7oxsayl\u0131 Qafqaz xalqlar\u0131 aras\u0131nda yepiskop Karapetin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda 1828-ci ild\u0259 \u018frzurum vilay\u0259tind\u0259n ruslar\u0131n yenic\u0259 f\u0259th etdiyi b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 &#8211; Axalkalak, Axaltsix, Aleksandropol \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259n \u201cbo\u015fa\u201d kimi tan\u0131nan erm\u0259ni qara\u00e7\u0131lar\u0131 da var. Onlar \u0130r\u0259vanda, Yelisavetpolda oldu\u011fu kimi, Bo\u00e7esd\u0259 d\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar, baxmayaraq ki, orada onlar\u0131n say\u0131 az idi. Lakin sonradan onlar k\u00f6hn\u0259 h\u0259yat t\u0259rzini t\u0259rk ed\u0259r\u0259k yerli erm\u0259nil\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fdil\u0259r. Bo\u015falar dil v\u0259 din bax\u0131m\u0131ndan dem\u0259k olar ki, erm\u0259nil\u0259rdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00e7oxlar\u0131 onlar\u0131 \u201chay-bo\u015fa\u201d (erm\u0259ni qara\u00e7\u0131lar\u0131) adland\u0131r\u0131r. Lakin xarakter v\u0259 ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox unikal, tipik xarakter\u0259 malik olan bir xalq\u0131 t\u0259msil edirl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Burada ki\u00e7ik bir ha\u015fiy\u0259 \u00e7\u0131xaq. Yuxar\u0131da ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n Karapet h\u0259min Karapetdir ki, 1827-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vana d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 h\u00fccum ed\u0259n, lakin ciddi m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6r\u0259n rus qo\u015funlar\u0131na b\u0259l\u0259d\u00e7ilik etmi\u015f, qalan\u0131n gizli yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015f v\u0259 dig\u0259r k\u0259\u015ffiyyat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 orduya \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Bu x\u0259yan\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ar qalan\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259n generallar\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r onun da yaxas\u0131na orden taxm\u0131\u015f v\u0259 imtiyazlar vermi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u201cBo\u015fa\u201d etnonimi t\u00fcrkc\u0259 \u201cbo\u015f\u201d \u2013 \u201cm\u0259hrum\u201d, \u201cbo\u015f\u201d, \u201ckas\u0131b\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ndir, erm\u0259ni dilin\u0259 is\u0259 &#8220;avara&#8221; kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunur. Bilirik ki, qara\u00e7\u0131lar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 avara tayfa kimi tan\u0131y\u0131rlar.<\/p>\n<p>Rum\u0131niya, Bolqar\u0131stan, \u0130spaniya, Almaniya v\u0259 dig\u0259r ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 qara\u00e7\u0131lar\u0131n say\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259rdir. Lakin bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r he\u00e7 e\u015fitm\u0259mi\u015fik desinl\u0259r rum\u0131n qara\u00e7\u0131s\u0131, bolqar qara\u00e7\u0131s\u0131, ispan qara\u00e7\u0131s\u0131, alman qara\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 s. Nec\u0259 olur ki, ancaq erm\u0259ni qara\u00e7\u0131s\u0131 olur? Dem\u0259li, burada bir h\u0259qiq\u0259t var.<\/p>\n<p>D\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli Amerika yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Ernest Heminqueyin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 erm\u0259ni qara\u00e7\u0131lar\u0131ndan s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131l\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 g\u00f6zba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131q, fal\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 sehrbazl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olan qoca erm\u0259ni sur\u0259ti il\u0259 on minl\u0259rl\u0259 oxucu tan\u0131\u015f olub.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259rinin &#8220;bo\u015fa&#8221; olduqlar\u0131n\u0131 danm\u0131rlar. H\u0259tta bu g\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcnd\u0259 bel\u0259 Erm\u0259nistandak\u0131 vanetsil\u0259r, aparants\u0131lar, kyavarts\u0131lar v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri qara\u00e7\u0131 adlan\u0131r, ancaq bo\u015falar erm\u0259nil\u0259r kimi qeyd edilir.<\/p>\n<p>Avropa v\u0259 Amerikada qara\u00e7\u0131lar \u00f6zl\u0259rini \u201crom\u201d, Suriya v\u0259 F\u0259l\u0259stind\u0259 \u201cdom\u201d, Erm\u0259nistanda is\u0259 \u201clom\u201d adland\u0131r\u0131rlar: \u201cr\u201d, \u201cd\u201d v\u0259 \u201cl\u201d h\u0259rfl\u0259rinin d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bildirilir. Erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda gizli \u201clomavren\u201d dili m\u00f6vcuddur. Bu dil erm\u0259ni dilinin qrammatikas\u0131na uy\u011fundur.<\/p>\n<p>1984-c\u00fc ild\u0259 Moskvada \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u201cD\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259skunla\u015fmas\u0131\u201d kitab\u0131nda da erm\u0259ni, qara\u00e7\u0131, sinq v\u0259 p\u0259ncab dill\u0259rinin yax\u0131n oldu\u011fu konkret faktlarla \u0259ksini tap\u0131b. Akademik N. Marr erm\u0259ni tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 istinad ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259r Hindistandan Bizans\u0131n \u015f\u0259rqin\u0259-indiki Suriya-Livan \u0259razisin\u0259 qa\u00e7\u0131b g\u0259lmi\u015f qara\u00e7\u0131 tayfalar\u0131ndan t\u00f6r\u0259yibl\u0259r. Dili, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, h\u0259tta f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 h\u0259yat t\u0259rzi \u00e7ox ox\u015far olan erm\u0259nini oturaq qara\u00e7\u0131dan ay\u0131rmaq \u00e7ox \u00e7\u0259tindir.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, m\u00fcasir erm\u0259nil\u0259rin q\u0259dim Erm\u0259nistana he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti olmad\u0131\u011f\u0131 da \u015f\u00fcbh\u0259sizdir. H\u0259tta o zaman dan\u0131\u015f\u0131lan v\u0259 erm\u0259ni yaz\u0131s\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259rd\u0259 tutuldu\u011fu dil d\u0259 hurri v\u0259 ya Urartu dili idi, m\u00fcasir erm\u0259ni dili kimi Hind-\u0130ran dili deyildi. Amma indi erm\u0259ni \u201caliml\u0259ri\u201d-rus, t\u00fcrk v\u0259 dig\u0259r erm\u0259ni \u0259silli aliml\u0259r qafqazl\u0131lar\u0131n nec\u0259 hindlil\u0259r\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, q\u0259dim erm\u0259nil\u0259rin b\u00fct\u00fcn Avropada m\u0259skunla\u015fmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00fclm\u0259li n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p>AMEA-n\u0131n Tarix \u0130nstitutunun b\u00f6y\u00fck elmi i\u015f\u00e7isi Ramin \u018flizad\u0259\u00a0 \u201cTeleqraf.com\u201da verdiyi m\u00fcsahib\u0259d\u0259 haylar\u0131n xarakteristikas\u0131n\u0131 el\u0259 m\u0259har\u0259tl\u0259 a\u00e7\u0131r ki, sanki oxucu bu v\u0259h\u015fi toplumun tarixini ekranda gor\u00fcr. H\u0259min s\u0259tirl\u0259ri oxuyanda bir daha ayd\u0131n olur ki, sovet rejimi Az\u0259rbaycanla Hayastan\u0131 qarda\u015f kimi t\u0259qdim etm\u0259kl\u0259 bizi aldatmaq v\u0259 al\u00e7altmaq m\u0259qs\u0259dini g\u00fcd\u00fcbm\u00fc\u015f.<\/p>\n<p>Alim yaz\u0131r: \u201cHayasa b\u00f6lg\u0259si Anadolunun \u015fimal-\u015f\u0259rqind\u0259 Murad\u00e7ay\u0131n yuxar\u0131 h\u00f6vz\u0259sin\u0259 yax\u0131n \u0259razini \u0259hat\u0259 ed\u0259n ki\u00e7ik yer olub. Buran\u0131n yerli \u0259halisi haylar deyil. Haylar bu \u0259raziy\u0259 g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r burada K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin sakinl\u0259ri ya\u015fay\u0131blar. Bunu arxeoloji d\u0259lill\u0259r d\u0259 t\u0259sdiql\u0259yir. H\u0259m tarixi d\u00f6vr, h\u0259m d\u0259 K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin artefaktlar\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi bax\u0131m\u0131ndan bu m\u0259d\u0259niyy\u0259tin \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n elat h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7ir\u0259n q\u0259dim t\u00fcrk boylar\u0131na aid oldu\u011funu dem\u0259k olar. Bu m\u0259d\u0259niyy\u0259tin g\u0259lm\u0259 olan qara\u00e7\u0131 haylara he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti yoxdur\u201d.<\/p>\n<p>Ramin \u018flizad\u0259 deyir ki, hind-avropal\u0131lar\u0131n qara\u00e7\u0131 qrupuna dravidl\u0259r v\u0259 haylar daxildir: \u201cDravidl\u0259r sonradan Hindistan\u0131n c\u0259nubundan \u015fimal-q\u0259rbin\u0259 do\u011fru k\u00f6\u00e7 edibl\u0259r. Onlar\u0131n \u00e7ox hiss\u0259si sonradan hindlil\u0259rin i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259riyib yox olmu\u015f, qalan hiss\u0259si is\u0259 \u015eri-Lankada qalaraq tamil xalq\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fdir. Qara\u00e7\u0131 haylar is\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l II minilliyin ortalar\u0131nda Hindistan\u0131n \u015fimal\u0131ndan Orta Asiya, X\u0259z\u0259rin \u015fimal\u0131, Qara d\u0259niz yolu il\u0259 Balkanlara k\u00f6\u00e7 ed\u0259r\u0259k g\u0259lib Anadolunun \u015fimal-\u015f\u0259rqind\u0259 da\u011f kahalar\u0131nda m\u0259skunla\u015fd\u0131lar. Bu yerin ad\u0131 da onlar\u0131n g\u0259li\u015find\u0259n sonra Hayasa adlan\u0131b\u201d.<\/p>\n<p>Haylar \u00f6zl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus q\u0259rib\u0259 v\u0259 iyr\u0259nc h\u0259yat ya\u015fay\u0131blar. M\u0259s\u0259l\u0259n, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 yaz\u0131r ki, qara\u00e7\u0131 haylar\u0131n aras\u0131nda ana-o\u011ful, ata-q\u0131z, qarda\u015f-bac\u0131 nikaha girirdil\u0259r: \u201cOnlar qeyd etdiyimiz \u0259raziy\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra tez-tez Het d\u00f6vl\u0259tinin \u015fimal-q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 soxulub, \u0259ll\u0259rin\u0259 ke\u00e7\u0259n h\u0259r \u015feyi ya\u011fmalay\u0131b apar\u0131rd\u0131lar. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Het h\u00f6kmdar\u0131 I Suppilulum haylar\u0131n quldur ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131q aparmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. Onun e. \u0259. XIV \u0259srin ortalar\u0131na aid kitab\u0259sind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verilir. Suppilulumun \u00f6z dilind\u0259n kitab\u0259d\u0259 deyilir: \u201cM\u0259n \u00f6z q\u0131z\u0131m\u0131 s\u0259nin o\u011fluna verir\u0259m, amma o, \u00f6z anas\u0131 v\u0259 bac\u0131s\u0131 il\u0259 evl\u0259nm\u0259sin\u201d. Het kitab\u0259l\u0259rind\u0259 l\u00fct-\u00fcryan olan v\u0259 q\u0259bil\u0259 hal\u0131nda ya\u015fayan haylar\u0131n qayal\u0131q \u0259razil\u0259rd\u0259 kahalarda ya\u015famalar\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat da verilib. F\u0259rat \u00e7ay\u0131n\u0131n \u015fimal\u0131nda haylar\u0131n gizl\u0259ndikl\u0259ri kahalar bu g\u00fcn\u0259d\u0259k g\u0259lib \u00e7at\u0131b\u201d.<\/p>\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu c\u00fcr yar\u0131mv\u0259h\u015fi h\u0259yat s\u00fcr\u0259n qara\u00e7\u0131 erm\u0259nil\u0259r q\u0259dim tarix\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259, \u0259d\u0259biyyata, inc\u0259s\u0259n\u0259t\u0259 malik olmay\u0131blar. Y\u00fcz ill\u0259r ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra dig\u0259r xalqlardan, x\u00fcsusil\u0259 t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n o\u011furluqlar edibl\u0259r. Bunlar\u0131 ona g\u00f6r\u0259 yaz\u0131r\u0131q ki, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rimiz \u00f6z tarixl\u0259rini unutmas\u0131nlar, m\u0259krli d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rini yax\u015f\u0131 tan\u0131s\u0131nlar v\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 ona qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 haz\u0131r olsunlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bunu \u00f6z aliml\u0259ri d\u0259 etiraf edibl\u0259r D\u00fcnyan\u0131n \u0259n h\u0259yas\u0131z tayfas\u0131n\u0131n, y\u0259ni erm\u0259nil\u0259rin haradan peyda olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 olduqca m\u00fcxt\u0259lif f\u0259rziyy\u0259l\u0259r, faktlar v\u0259 ehtimallar var. Bunlar o q\u0259d\u0259r \u00e7ox v\u0259 ziddiyy\u0259tlidir ki, hans\u0131n\u0131n do\u011fru, hans\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259k \u00e7\u0259tindir. Hay olduqlar\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259ri bel\u0259 izah edirl\u0259r ki, guya onlar Himalay da\u011flar\u0131ndan g\u0259libl\u0259r v\u0259 da\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131 q\u0131sald\u0131b hay edibl\u0259r. Tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7i, antik d\u00f6vr t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 akademik N. Marr is\u0259 VI \u0259sr erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi Zelob Qlaka \u0259saslan\u0131b qeyd edir ki, erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6k\u00fc Hindistanda ya\u015fayan qara\u00e7\u0131lar\u0131n bir qolu olub. He\u00e7 yerd\u0259 yaz\u0131lmasa da q\u0259brinin Hindistanda olmas\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":638107,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/9854d7af169573564277061224210504425.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Bunu \u00f6z aliml\u0259ri d\u0259 etiraf edibl\u0259r D\u00fcnyan\u0131n \u0259n h\u0259yas\u0131z tayfas\u0131n\u0131n, y\u0259ni erm\u0259nil\u0259rin haradan peyda olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 olduqca m\u00fcxt\u0259lif f\u0259rziyy\u0259l\u0259r, faktlar v\u0259 ehtimallar var. Bunlar o q\u0259d\u0259r \u00e7ox v\u0259 ziddiyy\u0259tlidir ki, hans\u0131n\u0131n do\u011fru, hans\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259k \u00e7\u0259tindir. Hay olduqlar\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259ri bel\u0259 izah edirl\u0259r ki, guya onlar Himalay da\u011flar\u0131ndan g\u0259libl\u0259r v\u0259 da\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131 q\u0131sald\u0131b hay&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/638106"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=638106"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/638106\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/638107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=638106"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=638106"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=638106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}