{"id":645842,"date":"2023-10-16T09:52:07","date_gmt":"2023-10-16T05:52:07","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=645842"},"modified":"2023-10-16T09:52:07","modified_gmt":"2023-10-16T05:52:07","slug":"dagliq-qarabag-adli-qurum-tarixd%c9%99-hec-vaxt-movcud-olmayib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=645842","title":{"rendered":"Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f adl\u0131 qurum tarixd\u0259 he\u00e7 vaxt m\u00f6vcud olmay\u0131b"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qaraba\u011f regionu d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biridir. Az\u0259rbaycan\u0131n tarixind\u0259 onun \u0259b\u0259di, ayr\u0131lmaz hiss\u0259si olan Qaraba\u011f regionunun \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus rolu v\u0259 yeri vard\u0131r. M\u0259nfur qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n uzun ill\u0259rdir davam ed\u0259n torpaq iddias\u0131 Qaraba\u011f regionunu Az\u0259rbaycandan qoparmaq v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin tarixi v\u0259t\u0259ni kimi d\u00fcnyaya tan\u0131tmaq ist\u0259kl\u0259ri tamamil\u0259 bir yaland\u0131r. Q\u0131sa da olsa erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 n\u0259 zamandan v\u0259 kiml\u0259rin vasit\u0259sil\u0259 yerl\u0259\u015fdilirdiyin\u0259 bir n\u0259z\u0259r salaq. Rusiya X\u0259z\u0259rsahili torpaqlar\u0131 \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra I Pyotr bu yerl\u0259rd\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259r\u0259 \u0259l at\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bu vasit\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 xristian \u0259halinin \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si idi. Burada I Pyotr erm\u0259nil\u0259ri bu \u0259razil\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini qar\u015f\u0131ya m\u0259qs\u0259d kimi qoyur. Onun 1724-c\u00fc il 10 noyabr f\u0259rman\u0131 buna bariz s\u00fcbutdur. \u0130lk \u0259vv\u0259l I Pyotrun X\u0259z\u0259rsahili torpaqlar\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r ruslar\u0131n erm\u0259nil\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qlar\u0131 simvolik s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131sa da, i\u015f\u011fal\u0131n gedi\u015fi zaman\u0131 is\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa \u00e7evrildi. I Pyotra erm\u0259nil\u0259rin yax\u0131nla\u015fmas\u0131nda \u0130srail Ori ,onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra is\u0259 Minas Vardapet m\u00fch\u00fcm rol oynayd\u0131. I Pyotrun varisl\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin i\u015f\u011fal ed\u0259c\u0259kl\u0259ri q\u0259dim t\u00fcrk yurdlar\u0131 \u0130r\u0259van v\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131qlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck veril\u0259c\u0259kdi. Bu da T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 Osmanl\u0131 aras\u0131nda bufer zonas\u0131 kimi m\u0259qs\u0259d\u0259 xidm\u0259t ed\u0259c\u0259kdi. I v\u0259 II Rusya \u2013 \u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 qalib g\u0259l\u0259n I Pyoturun varisl\u0259ri onun v\u0259siyy\u0259tinin yerin\u0259 yetirdil\u0259r. G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259r\u0259lind\u0259n sonra Qaraba\u011fda erm\u0259nil\u0259\u015fdirm\u0259 prosesi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnbit \u015f\u0259rait yarand\u0131. 1828- 1830 \u2013cu ill\u0259rd\u0259 (130 min \u0130randan 40 min, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n 90 min) erm\u0259ni Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u0130ran \u0259razisind\u0259n erm\u0259nil\u0259r konkret olaraq Qaraba\u011f regionuna k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r. Tan\u0131nm\u0131\u015f rus t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 N.\u015eavrov yaz\u0131rd\u0131: \u201cC\u0259nubi Qafqaz\u0131n istilas\u0131nad\u0259k burada erm\u0259ni xalq\u0131 y\u00fcks\u0259k m\u00f6vqey\u0259 malik deyildi. Erm\u0259nil\u0259r \u0259sas etibar\u0131 il\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti \u0259razisind\u0259 v\u0259 \u0130randa ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259rin C\u0259nubi Qafqaza k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si \u0130ran v\u0259 Osmanl\u0131 il\u0259 1828-1829-cu ill\u0259r m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Onlar Yelizavetpol, Qaraba\u011f, \u0130r\u0259van, Bor\u00e7al\u0131, Axals\u0131x v\u0259 Axalk\u0259l\u0259k b\u00f6lg\u0259l\u0259rinin \u0259n yax\u015f\u0131 torpaqlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fl\u0259r \u201d. N.\u015eavrov erm\u0259nil\u0259rin C\u0259nubi Qafqaza k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si prosesini v\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f erm\u0259nil\u0259rin say\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rd\u0131qdan sonra 1911-ci ild\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cHaz\u0131rda C\u0259nubi Qafqazda ya\u015fayan 1 milyon 300 min erm\u0259ninin 1 milyonundan \u00e7oxu bu diyar\u0131n yerli \u0259halisi deyil. Onlan buraya biz k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb g\u0259tirmi\u015fik\u201d. B\u00fct\u00fcn bu faktlar s\u00fcbut edir ki, Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f adl\u0131 qurum tarixd\u0259 he\u00e7 vaxt m\u00f6vcud olmay\u0131b. Bu termin bol\u015fevikl\u0259rin ACX -nin varl\u0131\u011f\u0131na son qoyaraq Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal etdikl\u0259ri zamandan yarand\u0131. C\u0259nubi Qafqazda \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n \u0259n\u0259n\u0259sini davam etdir\u0259n Sovet Rusiyas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini inzibati \u0259razi vahidin\u0259 \u00e7evir\u0259r\u0259k DQMV yaratd\u0131 v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131 tarixi problem qar\u015f\u0131s\u0131nda qoydu. Bel\u0259 ki, 1923-c\u00fc il iyunun 30-da Rusiya Kommunist ( bol\u015fevikl\u0259r ) Partiyas\u0131 C\u0259nibi Qafqaz \u00d6lk\u0259 Komit\u0259sinin plenumunda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin yaranmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rara q\u0259bul etdi. Vilay\u0259tin m\u0259rk\u0259zi Xank\u0259ndi \u015f\u0259h\u0259ri g\u00f6st\u0259rildi. DQMV \u2013nin yaranmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 q\u0259sd idi.<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti C\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin bir fikri olduqca mara\u011fl\u0131d\u0131r. \u201c Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n m\u0259rk\u0259zi Xank\u0259ndi \u015f\u0259h\u0259ri- bu adla qurulmu\u015fdur. Bir daha dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m, uza\u011fa getm\u0259y\u0259k , el\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015f x\u0259rit\u0259l\u0259r\u0259 baxmaq kifay\u0259tdir g\u00f6r\u0259k ki, x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00fct\u00fcn adlar \u0259z\u0259li adlar\u0131 il\u0259 g\u00f6st\u0259rilib. Stepanakert adl\u0131 \u015f\u0259h\u0259r yoxdur. Orada Xank\u0259ndi var. \u201c Stepanakert\u201d s\u00f6z\u00fc bol\u015fevik Stepan \u015eaumyan\u0131n ad\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. O adam\u0131n ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n , g\u00fcnahs\u0131z adamlar\u0131n qan\u0131n\u0131 ax\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259tmi\u015fdir\u201d. B\u00fct\u00fcn bu tarixi faktlar , d\u0259lill\u0259r s\u00fcbut edir ki , \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u201d adl\u0131 qurum XX \u0259sird\u0259 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n he\u00e7 bir \u0259sas olmadan yaran\u0131b. Lakin bununla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259n erm\u0259nil\u0259r DQMV- Erm\u0259nistan SSR- in t\u0259rkibin\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259k, h\u0259tta \u201cd\u0259nizd\u0259n-d\u0259niz\u0259 b\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan \u201c d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq x\u00fclyas\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. T\u0259bbi ki, yen\u0259 d\u0259 SSR\u0130 \u2013nin d\u0259st\u0259yin\u0259 g\u00fcv\u0259ndil\u0259r v\u0259 1988 \u2013ci il fevral\u0131n 20-d\u0259 DQMV Xalq Deputatlar Sovetinin 20-ci n\u00f6vb\u0259d\u0259nk\u0259nar sessiyas\u0131nda \u201c DQMV-nin Az\u0259rbaycan SSR t\u0259rkibind\u0259n Erm\u0259nistan SSR t\u0259rkibin\u0259 verilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d q\u0259rar q\u0259bul edildi. \u018fslind\u0259 bu q\u0259rar \u0259sass\u0131z idi. \u00c7\u00fcnki Xalq Deputatlar\u0131 Sovetinin bel\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259y\u0259 ixtiyar\u0131 yox idi. Bundan sonra Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u201cQaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si \u201c ba\u015flad\u0131. H\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi haqq \u00f6z yerini tutdu. Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00fccl\u00fc siyas\u0259t\u0259 malik olan Prezidenti, Ali Ba\u015f Komandan\u0131- \u0130lham \u018fliyev, g\u00fccl\u00fc ordusu v\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r xalq\u0131 bir yumruq kimi birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k haqq\u0131 b\u0259rpa etdil\u0259r. DQMV-Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f adl\u0131 bir qurumun tarix boyu m\u00f6vcud olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 he\u00e7 bir zaman da olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya s\u00fcbut etdil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Valeh \u0130smay\u0131lov ,<\/strong><br \/>\n<em>X\u0259tai rayonu 165 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 direktor m\u00fcavini<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qaraba\u011f regionu d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biridir. Az\u0259rbaycan\u0131n tarixind\u0259 onun \u0259b\u0259di, ayr\u0131lmaz hiss\u0259si olan Qaraba\u011f regionunun \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus rolu v\u0259 yeri vard\u0131r. M\u0259nfur qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n uzun ill\u0259rdir davam ed\u0259n torpaq iddias\u0131 Qaraba\u011f regionunu Az\u0259rbaycandan qoparmaq v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin tarixi v\u0259t\u0259ni kimi d\u00fcnyaya tan\u0131tmaq ist\u0259kl\u0259ri tamamil\u0259 bir yaland\u0131r. Q\u0131sa da olsa erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 n\u0259 zamandan v\u0259 kiml\u0259rin vasit\u0259sil\u0259 yerl\u0259\u015fdilirdiyin\u0259 bir n\u0259z\u0259r salaq. Rusiya X\u0259z\u0259rsahili torpaqlar\u0131 \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra I Pyotr bu yerl\u0259rd\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259r\u0259 \u0259l at\u0131rd\u0131. Bu vasit\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 xristian \u0259halinin \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si idi. Burada I Pyotr&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":645860,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1868f17c160602692280291171110028109.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qaraba\u011f regionu d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biridir. Az\u0259rbaycan\u0131n tarixind\u0259 onun \u0259b\u0259di, ayr\u0131lmaz hiss\u0259si olan Qaraba\u011f regionunun \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus rolu v\u0259 yeri vard\u0131r. M\u0259nfur qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n uzun ill\u0259rdir davam ed\u0259n torpaq iddias\u0131 Qaraba\u011f regionunu Az\u0259rbaycandan qoparmaq v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin tarixi v\u0259t\u0259ni kimi d\u00fcnyaya tan\u0131tmaq ist\u0259kl\u0259ri tamamil\u0259 bir yaland\u0131r. Q\u0131sa da olsa erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 n\u0259 zamandan&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/645842"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=645842"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/645842\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/645860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=645842"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=645842"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=645842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}