{"id":655905,"date":"2023-11-14T09:30:27","date_gmt":"2023-11-14T05:30:27","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=655905"},"modified":"2023-11-14T09:30:27","modified_gmt":"2023-11-14T05:30:27","slug":"payiza-uygun-olmayan-istil%c9%99r-k%c9%99nd-t%c9%99s%c9%99rrufatina-z%c9%99r%c9%99r-vururmu-ekspert-r%c9%99yi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=655905","title":{"rendered":"Pay\u0131za uy\u011fun olmayan istil\u0259r k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na z\u0259r\u0259r vururmu &#8211; ekspert r\u0259yi"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qeyri-m\u00f6vs\u00fcmi istil\u0259\u015fm\u0259 heyvanlar aras\u0131nda yeni epidemiya v\u0259 epizootiyalar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 ehtimal\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>Haz\u0131rda noyabr ay\u0131na xarakterik olmayan hava \u015f\u0259raiti m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Havan\u0131n bu c\u00fcr isti olmas\u0131 oktyabr ay\u0131nda da m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi ki, bu he\u00e7 d\u0259 pay\u0131za xas \u0259lam\u0259t deyil. Bu zaman b\u0259zi suallar da ortaya \u00e7\u0131x\u0131r ki, bu da son g\u00fcnl\u0259r insanlar aras\u0131nda daha \u00e7ox m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Bu, ba\u015f ver\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcrm\u00fc? Bu c\u00fcr isti hava n\u00f6vb\u0259ti f\u0259sill\u0259r\u0259 d\u0259 t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259rmi? Y\u0259ni q\u0131\u015fda k\u0259skin istil\u0259rin, ya da yazda soyuq havalar\u0131n olma ehtimal\u0131 varm\u0131, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n bel\u0259 bir proqnoz veril\u0259 bil\u0259rmi? Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, b\u0259zi ekspertl\u0259r hesab edir ki, ola bil\u0259r g\u0259l\u0259n q\u0131\u015f f\u0259sli h\u0259m \u00e7ox soyuq olsun, h\u0259m d\u0259 \u0259ksin\u0259 isti ke\u00e7sin. O da qeyd edilm\u0259lidir ki, bu c\u00fcr iqlim d\u0259yi\u015fikliyi, hava durumu insanlar\u0131n s\u0259hh\u0259tin\u0259 d\u0259 t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u00fcr. Bununla bel\u0259, h\u0259kiml\u0259r d\u0259 daim meteoh\u0259ssas insanlara bel\u0259 havalarda ehtiyatl\u0131 olma\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>B\u0259s pay\u0131zda havan\u0131n bel\u0259 quraq, isti olmas\u0131n\u0131n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na nec\u0259, t\u0259siri varm\u0131? B\u0259zil\u0259ri bu il m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 bildirir, bunun \u0259sas\u0131 varm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Meteoroloq Cavidan \u018fliyev m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dedi ki, iqlimin bel\u0259 ke\u00e7m\u0259si bundan \u0259vv\u0259l d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub: \u201c2007-ci ilin oktyabr ay\u0131 da bel\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi. Sad\u0259c\u0259 olaraq, bu q\u0259d\u0259r uzun dal\u011fa m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmam\u0131\u015fd\u0131. S\u0259b\u0259bi is\u0259 Atlantik siklonlar\u0131n\u0131n \u015fimal trayektoriyadan ke\u00e7m\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu da biz\u0259 \u015fimal-q\u0259rbd\u0259n g\u0259l\u0259n soyuq hava k\u00fctl\u0259sinin, arktik hava k\u00fctl\u0259l\u0259rinin g\u0259lm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. Bu, eyni zamanda qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 d\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bel\u0259 pay\u0131zlardan sonra ad\u0259t\u0259n s\u0259rt q\u0131\u015f g\u00f6zl\u0259nilir. Siklonik f\u0259aliyy\u0259t \u015fimal-q\u0259rbd\u0259 \u00e7ox g\u00fccl\u00fc olur. Soyu\u011fun yaranmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259k \u015fimalda antisiklon, y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiq yarans\u0131n v\u0259 hava ax\u0131n\u0131n\u0131 da Az\u0259rbaycana do\u011fru q\u0259bul etsin. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, haz\u0131rda qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bu h\u0259m d\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Amma bu hallar daha da \u00e7oxalma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Bu o da dem\u0259k deyil ki, bu hal he\u00e7 vaxt m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259yib. Maraql\u0131 olan odur ki, bel\u0259 pay\u0131zlardan sonra ad\u0259t\u0259n q\u0131\u015f\u00a0 \u00e7ox s\u0259rt\u00a0 ke\u00e7ir. 80 faiz hallarda bel\u0259 olub. Yaln\u0131z bir d\u0259f\u0259 quru, isti pay\u0131zdan sonra isti q\u0131\u015f m\u00fc\u015fahid\u0259 etmi\u015f\u0259m.<\/p>\n<p>Ad\u0259t\u0259n q\u0131\u015fa yax\u0131n, buna \u015eimali Atlantik t\u0259r\u0259dd\u00fcd\u00fc deyilir ki, bu da bir q\u0259d\u0259r z\u0259ifl\u0259yir, hava ax\u0131nlar\u0131 meridiana t\u0259r\u0259f y\u00f6n\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Y\u0259ni \u015eimaldan C\u0259nuba do\u011fru \u00fcz\u0259rimiz\u0259 soyuq hava k\u00fctl\u0259si daxil olur. Haz\u0131rda\u00a0 \u015eimali Atlantik t\u0259r\u0259dd\u00fcd\u00fc \u00e7ox aktivdir. Ona g\u00f6r\u0259 bizd\u0259 iqlim normas\u0131ndan y\u00fcks\u0259k temperatur m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bizd\u0259 f\u0259sill\u0259r ayd\u0131n olsa da, bir-birind\u0259n se\u00e7ilmir. \u018fsas\u0259n iki f\u0259sil &#8211; q\u0131\u015f v\u0259 yay yaln\u0131z ayd\u0131n se\u00e7ilir. Y\u0259ni oktyabr, noyabr aylar\u0131n\u0131n bel\u0259 isti ke\u00e7m\u0259si, bu q\u0259d\u0259r uzun dal\u011fan\u0131n olmas\u0131 nadir hallarda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bu d\u0259f\u0259 d\u0259 daha uzun \u00e7\u0259kdi. Bu da qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r&#8221;. C.\u018fliyev onu da \u0259lav\u0259 edib ki, bel\u0259 isti pay\u0131z k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda z\u0259r\u0259rvericil\u0259rin say\u0131n\u0131n artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fczr\u0259 ekspertl\u0259rd\u0259n \u00f6yr\u0259nirik ki, havalar\u0131n bel\u0259 isti ke\u00e7m\u0259si he\u00e7 d\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na z\u0259r\u0259r vermir. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, pamb\u0131\u011f\u0131n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca \u0259lveri\u015fli hava \u015f\u0259raiti say\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnki pamb\u0131q y\u0131\u011f\u0131m\u0131 zaman\u0131 ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 hava bir \u00e7ox probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur, m\u0259hsulun \u00e7\u00fcr\u00fcm\u0259si ba\u015f verir. Ancaq d\u0259nli bitkil\u0259r pay\u0131zda \u0259kilir, burada n\u0259mliyin olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u011f\u0131\u015f laz\u0131md\u0131r. Suvar\u0131mlma apar\u0131lmayan \u0259razil\u0259rd\u0259 torpaq n\u0259m olmal\u0131d\u0131r ki, torpa\u011fa at\u0131lan tum c\u00fcc\u0259rsin. Y\u0259ni ekspertl\u0259r hesab edir ki, h\u0259r m\u00f6vs\u00fcm\u0259 uy\u011fun hava \u015f\u0259raiti olmas\u0131 vacib amildir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.beti.az\/uploads\/Siala%20x.png\" width=\"1508\" height=\"1639\" \/><\/p>\n<p><strong>Siyal\u0259 R\u00fcst\u0259mova<\/strong><\/p>\n<p><strong>Baytarl\u0131q Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun direktoru Siyal\u0259 R\u00fcst\u0259mova \u201c\u018flveri\u015fsiz iqlim \u015f\u0259raitinin k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na t\u0259sirl\u0259ri\u201d m\u00f6vzusunda m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259nin heyvandarl\u0131\u011fa t\u0259sirin\u0259 toxunub. Bildirib ki, quraql\u0131q ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 heyvandarl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan yem ehtiyat\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir:<\/strong>\u00a0\u201cM\u00f6vs\u00fcm\u0259 uy\u011fun olmayan istil\u0259\u015fm\u0259 heyvanlar aras\u0131nda yeni epidemiya v\u0259 epizootiyalar\u0131n\u00a0 yay\u0131lmas\u0131 ehtimal\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Bel\u0259 ki, qansoran h\u0259\u015f\u0259ratlar, b\u00f6c\u0259kl\u0259r v\u0259 me\u015f\u0259 z\u0259r\u0259rvericil\u0259ri k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 vaxt\u0131ndan tez oyanaraq x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Baytarl\u0131q v\u0259 tibb sah\u0259l\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn bu xo\u015fag\u0259lm\u0259z faktlar tropik v\u0259 subtropik x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u00f6z t\u0259bii areallar\u0131ndan \u00e7\u0131xaraq d\u00fcnyada geni\u015f yay\u0131lmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Bel\u0259 ki, &#8220;G\u00f6y dil&#8221; x\u0259st\u0259liyi, \u201cQ\u0259rbi Nil\u201d q\u0131zd\u0131rmas\u0131, \u201cDenqe\u201d (Tropik) q\u0131zd\u0131rmas\u0131, \u201cHanta\u201d virusu, \u201cEbola\u201d q\u0131zd\u0131rmas\u0131 kimi ke\u00e7mi\u015f vaxtlarda tamamil\u0259 ekzotik v\u0259 areal\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n co\u011frafi sah\u0259 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fan x\u0259st\u0259likl\u0259rin iqlimin istil\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 x\u00fcsusi narahatl\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b olur. Hava h\u0259rar\u0259tinin v\u0259 n\u0259mliyinin k\u0259skin sur\u0259td\u0259 artmas\u0131 kol v\u0259 qam\u0131\u015fl\u0131q bitkil\u0259rinin daha k\u0259skin inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r, bu da dov\u015fankimil\u0259rd\u0259 parazitlik ed\u0259n leptospiroz kimi t\u0259hl\u00fck\u0259li x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lma ehtimal\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Bel\u0259 prosesl\u0259rin m\u0259nfi t\u0259siri isti iqlim olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 heyvanlar\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k h\u0259rar\u0259td\u0259n ba\u015f ver\u0259n temperatur \u015foku, susuzluq v\u0259 immun sisteminin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. H\u0259m\u00e7inin invazion v\u0259 x\u00fcsusi t\u0259hl\u00fck\u0259li zoonoz (y\u0259ni heyvanlardan insana ke\u00e7\u0259n) x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131na v\u0259 artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qeyri-m\u00f6vs\u00fcmi istil\u0259\u015fm\u0259 heyvanlar aras\u0131nda yeni epidemiya v\u0259 epizootiyalar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 ehtimal\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r Haz\u0131rda noyabr ay\u0131na xarakterik olmayan hava \u015f\u0259raiti m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Havan\u0131n bu c\u00fcr isti olmas\u0131 oktyabr ay\u0131nda da m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi ki, bu he\u00e7 d\u0259 pay\u0131za xas \u0259lam\u0259t deyil. Bu zaman b\u0259zi suallar da ortaya \u00e7\u0131x\u0131r ki, bu da son g\u00fcnl\u0259r insanlar aras\u0131nda daha \u00e7ox m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Bu, ba\u015f ver\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcrm\u00fc? Bu c\u00fcr isti hava n\u00f6vb\u0259ti f\u0259sill\u0259r\u0259 d\u0259 t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259rmi? Y\u0259ni q\u0131\u015fda k\u0259skin istil\u0259rin, ya da yazda soyuq havalar\u0131n olma ehtimal\u0131 varm\u0131, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n bel\u0259 bir proqnoz veril\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":655906,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973.jpg",750,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973.jpg",750,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973.jpg",750,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973.jpg",640,427,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973.jpg",750,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973.jpg",750,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/353fc5c599d3acefe82d77a5d8108973.jpg",750,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Qeyri-m\u00f6vs\u00fcmi istil\u0259\u015fm\u0259 heyvanlar aras\u0131nda yeni epidemiya v\u0259 epizootiyalar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 ehtimal\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r Haz\u0131rda noyabr ay\u0131na xarakterik olmayan hava \u015f\u0259raiti m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Havan\u0131n bu c\u00fcr isti olmas\u0131 oktyabr ay\u0131nda da m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi ki, bu he\u00e7 d\u0259 pay\u0131za xas \u0259lam\u0259t deyil. Bu zaman b\u0259zi suallar da ortaya \u00e7\u0131x\u0131r ki, bu da son g\u00fcnl\u0259r insanlar aras\u0131nda daha \u00e7ox m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/655905"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=655905"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/655905\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/655906"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=655905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=655905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=655905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}