{"id":658374,"date":"2023-11-19T10:31:01","date_gmt":"2023-11-19T06:31:01","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=658374"},"modified":"2023-11-19T10:31:01","modified_gmt":"2023-11-19T06:31:01","slug":"z%c9%99ngin-dovl%c9%99tcilik-tarixi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=658374","title":{"rendered":"Z\u0259ngin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixi"},"content":{"rendered":"<p>XX y\u00fczilliyin sonunda yenid\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qovu\u015fan Az\u0259rbaycan xalq\u0131 q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixin\u0259 malikdir.<br \/>\nTarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 m\u00fcasir sivilizasiyan\u0131n inki\u015fafa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u0259n q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biridir. Az\u0131x, Ta\u011flar, Damc\u0131l\u0131, Da\u015fsalahl\u0131, Qazma ma\u011faralar\u0131nda, habel\u0259 ba\u015fqa abid\u0259l\u0259rd\u0259 a\u015fkar olunan arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 300-400 min il bundan \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f q\u0259dim insan\u0131n &#8211; Az\u0131x adam\u0131n\u0131n (Az\u0131xantrop) \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fcy\u00fc bu diyar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri oldu\u011funu s\u00fcbut edir. Az\u0259rbaycanl\u0131lar h\u0259m d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 malik olan xalqlar\u0131ndand\u0131r. Tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin t\u0259qrib\u0259n 5 min illik tarixi var. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ilk d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 v\u0259 ya etnik-siyasi birlikl\u0259r h\u0259l\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l IV minilliyin sonu &#8211; III minilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq yaran\u0131b.<br \/>\nEram\u0131zdan \u0259vv\u0259l I minilliyin v\u0259 bizim eran\u0131n I minilliyinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda Manna, Midiya, Atropatena v\u0259 Albaniya kimi q\u00fcvv\u0259tli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r m\u00f6vcud olub.<br \/>\nManna d\u00f6vl\u0259ti yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n deyil, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutur. Manna b\u00fct\u00fcn regionda ba\u015f ver\u0259n h\u0259rbi-siyasi hadis\u0259l\u0259rd\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak edir, Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan q\u00fcvv\u0259tli qon\u015fular\u0131na &#8211; A\u015f\u015fur v\u0259 Urartu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131.<br \/>\nEram\u0131zdan \u0259vv\u0259l VIII \u0259srin sonu &#8211; VII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi-siyasi tarixind\u0259 kimmerl\u0259r v\u0259 iskitl\u0259r, h\u0259m\u00e7inin iskitl\u0259rl\u0259 eyni k\u00f6kd\u0259n olan saklar v\u0259 massagetl\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynama\u011fa ba\u015flad\u0131lar.<br \/>\nSonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 n\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni-\u0130ran imperiyas\u0131n\u0131n uzun s\u00fcr\u0259n i\u015f\u011fal rejimi, n\u0259 d\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi m\u0259d\u0259niyy\u0259tini m\u0259hv ed\u0259 bilm\u0259yib. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n d\u0259rhal sonra Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi yenid\u0259n dir\u00e7\u0259lib. \u00d6lk\u0259mizin c\u0259nub torpaqlar\u0131nda Atropatena, \u015fimal\u0131nda is\u0259 Albaniya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri meydana g\u0259lib.<br \/>\nEram\u0131z\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259miz \u00f6z tarixinin \u0259n a\u011f\u0131r s\u0131naq d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n biri il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131: III \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 Sasani-\u0130ran imperiyas\u0131, VII \u0259srd\u0259 is\u0259 \u018fr\u0259b xilaf\u0259ti i\u015f\u011fal etdi. \u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar \u00f6lk\u0259y\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 irandilli v\u0259 \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li \u0259hali k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcl\u0259r. G\u0259lm\u0259 \u0259hali m\u00fch\u00fcm h\u0259rbi-strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olan m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 \u0259n m\u0259hsuldar torpaqlarda yerl\u0259\u015fdirildi, onlara geni\u015f imtiyazlar verildi. Lakin b\u00fct\u00fcn bunlar Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini m\u0259hv ed\u0259 bilm\u0259di v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc prosesi davam etdi. Uzun tarixi d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00f6v halda h\u0259min imperiyalar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259l\u0259ri aras\u0131nda daxili \u0259laq\u0259l\u0259r, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri geni\u015fl\u0259ndi. Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal v\u0259 c\u0259nub, \u015f\u0259rq v\u0259 q\u0259rb b\u00f6lg\u0259l\u0259ri aras\u0131nda etnik-siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni birliyin yaranmas\u0131 yolunda m\u00fch\u00fcm ir\u0259lil\u0259yi\u015f ba\u015f verdi.<br \/>\nXilaf\u0259t da\u011f\u0131ld\u0131qdan sonra &#8211; IX \u0259srin ortalar\u0131ndan Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri yenid\u0259n dir\u00e7\u0259ldi: Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda Sacil\u0259r, \u015eirvan\u015fahlar, Salaril\u0259r, R\u0259vvadil\u0259r, \u015e\u0259ddadil\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri yarand\u0131. Siyasi, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 oyan\u0131\u015f ba\u015f verdi. 600 il\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n sasani v\u0259 \u0259r\u0259b \u0259sar\u0259tind\u0259n sonra yerli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin yaranmas\u0131, \u0130slam dininin b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 yay\u0131lmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n sonrak\u0131 inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131. Lakin \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcnd\u0259n sonra yaranm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n he\u00e7 biri uzun tarixi d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259razisini \u0259hat\u0259 ed\u0259n vahid, davaml\u0131, q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evril\u0259 bilm\u0259di v\u0259 davaml\u0131 siyasi sabitlik t\u0259min olunmad\u0131. Az\u0259rbaycan Orta Asiyadan Aral\u0131q d\u0259nizi sahill\u0259rin\u0259 v\u0259 D\u0259rb\u0259nd ke\u00e7idind\u0259n \u0130ran k\u00f6rf\u0259zin\u0259 q\u0259d\u0259r geni\u015f \u0259razil\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n B\u00f6y\u00fck S\u0259lcuq imperatorlu\u011funun t\u0259rkibin\u0259 daxil edildi.<br \/>\nB\u00f6y\u00fck S\u0259lcuq imperatorlu\u011funun s\u00fcqutundan sonra q\u00fcvv\u0259tl\u0259n\u0259n \u015eirvan\u015fahlar v\u0259 Eld\u0259nizl\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin davam etdirilm\u0259sind\u0259 v\u0259 daha da y\u00fcks\u0259li\u015find\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131lar. Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqin \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259tin\u0259 \u00e7evril\u0259n Az\u0259rbaycan Eld\u0259nizl\u0259r d\u00f6vl\u0259ti xalq\u0131m\u0131z\u0131n etnik-siyasi tarixind\u0259 x\u00fcsusi \u00e7\u0259kiy\u0259 malikdir. Az\u0259rbaycan intibah\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn Xaqani, Nizami, \u018fc\u0259mi zirv\u0259sin\u0259 ucald\u0131.<br \/>\nXV-XVIII \u0259srl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik m\u0259d\u0259niyy\u0259ti daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdi. Bu d\u00f6vrd\u0259 \u015e\u0259rqin geni\u015f \u0259razili Qaraqoyunlu, A\u011fqoyunlu v\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri bilavasit\u0259 Az\u0259rbaycan s\u00fclal\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunurdu. Bu m\u00fch\u00fcm amil d\u00f6vl\u0259tin daxili v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, onun h\u0259rbi-siyasi t\u0259sir dair\u0259sini, Az\u0259rbaycan dilinin f\u0259aliyy\u0259t meydan\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirir, xalq\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin daha da inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yarad\u0131rd\u0131.<br \/>\nXV \u0259srin sonu &#8211; XVI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi \u00f6z\u00fcn\u00fcn tarixi t\u0259kam\u00fcl\u00fcnd\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu. Uzun H\u0259s\u0259nin n\u0259v\u0259si, g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 \u00f6z hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259 bildi. Paytaxt\u0131 T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259ri olan vahid, m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti &#8211; S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti meydana g\u0259ldi. S\u0259f\u0259vil\u0259rin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti daha da y\u00fcks\u0259ldi. \u015eah \u0130smay\u0131l, \u015eah T\u0259hmasib, \u015eah Abbas v\u0259 dig\u0259r S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdarlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti, u\u011furlu daxili v\u0259 xarici siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqin \u0259n q\u00fcdr\u0259tli imperiyalar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrildi.<br \/>\nS\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin s\u00fcqutundan sonra hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan s\u0259rk\u0259rd\u0259si Nadir \u015fah (1736-1747) ke\u00e7mi\u015f S\u0259f\u0259vi imperiyas\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rini daha da geni\u015fl\u0259ndirdi. Bu b\u00f6y\u00fck h\u00f6kmdar 1739-cu ild\u0259 Dehli d\u0259 daxil olmaqla, \u015eimali Hindistan\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. Lakin onun bu geni\u015f \u0259razid\u0259 q\u00fcdr\u0259tli m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t yaratmaq planlar\u0131 ba\u015f tutmad\u0131. Nadir \u015fah\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra onun idar\u0259 etdiyi geni\u015f \u0259razili imperiya s\u00fcquta u\u011frad\u0131.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, XVIII \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycan x\u0131rda d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 &#8211; xanl\u0131qlara v\u0259 sultanl\u0131qlara par\u00e7aland\u0131. \u00d6lk\u0259nin h\u0259rbi-siyasi t\u0259n\u0259zz\u00fcl d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini ya\u015fatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan ayr\u0131-ayr\u0131 xanlar b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259ni yenid\u0259n vahid d\u00f6vl\u0259t \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsalar da, bu, he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259di. Siyasi p\u0259rak\u0259nd\u0259lik daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdi. Bununla da Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan yadelli t\u0259cav\u00fczkarlar\u0131n \u0259lin\u0259 \u00e7ox \u0259lveri\u015fli f\u00fcrs\u0259t d\u00fc\u015fd\u00fc.<br \/>\nAz\u0259rbaycan iki b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r meydan\u0131na \u00e7evrildi. G\u00fcl\u00fcstan (1813) v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay (1828) m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 iki imperiya aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcld\u00fc: Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal\u0131 Rusiyaya, c\u0259nubu is\u0259 Qacarlar\u0131n idar\u0259 etdiyi \u0130ran \u015fahl\u0131\u011f\u0131na qat\u0131ld\u0131.<br \/>\nBuna baxmayaraq, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r insanlar\u0131n, g\u00f6rk\u0259mli ziyal\u0131lar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131 t\u0259min edildi, onun tarixi yadda\u015f\u0131, milli m\u0259d\u0259niyy\u0259ti qorunub saxland\u0131.<br \/>\nAz\u0259rbaycan maarif\u00e7ilik h\u0259r\u0259kat\u0131 tariximizin \u0259n vacib d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n birini t\u0259\u015fkil etdi. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259nin Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni v\u0259 siyasi dir\u00e7\u0259li\u015find\u0259ki rolu \u0259v\u0259zsizdir.<\/p>\n<p><strong>Ravil Abdullayev,<\/strong><br \/>\n<em>YAP X\u0259tai rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n &#8220;\u0130zz\u0259t Orucova 21a&#8221; \u00fcnvan\u0131 \u00fczr\u0259 \u0259razi partiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX y\u00fczilliyin sonunda yenid\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qovu\u015fan Az\u0259rbaycan xalq\u0131 q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixin\u0259 malikdir. Tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 m\u00fcasir sivilizasiyan\u0131n inki\u015fafa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u0259n q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biridir. Az\u0131x, Ta\u011flar, Damc\u0131l\u0131, Da\u015fsalahl\u0131, Qazma ma\u011faralar\u0131nda, habel\u0259 ba\u015fqa abid\u0259l\u0259rd\u0259 a\u015fkar olunan arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 300-400 min il bundan \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f q\u0259dim insan\u0131n &#8211; Az\u0131x adam\u0131n\u0131n (Az\u0131xantrop) \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fcy\u00fc bu diyar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri oldu\u011funu s\u00fcbut edir. Az\u0259rbaycanl\u0131lar h\u0259m d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 malik olan xalqlar\u0131ndand\u0131r. Tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin t\u0259qrib\u0259n 5 min illik tarixi var. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":658376,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/504b7f66166884797917358964910714222.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"XX y\u00fczilliyin sonunda yenid\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qovu\u015fan Az\u0259rbaycan xalq\u0131 q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixin\u0259 malikdir. Tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 m\u00fcasir sivilizasiyan\u0131n inki\u015fafa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u0259n q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biridir. Az\u0131x, Ta\u011flar, Damc\u0131l\u0131, Da\u015fsalahl\u0131, Qazma ma\u011faralar\u0131nda, habel\u0259 ba\u015fqa abid\u0259l\u0259rd\u0259 a\u015fkar olunan arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 300-400 min il bundan \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f q\u0259dim insan\u0131n &#8211; Az\u0131x adam\u0131n\u0131n (Az\u0131xantrop) \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fcy\u00fc&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/658374"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=658374"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/658374\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/658376"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=658374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=658374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=658374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}