{"id":658557,"date":"2023-11-20T10:00:10","date_gmt":"2023-11-20T06:00:10","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=658557"},"modified":"2023-11-20T10:00:10","modified_gmt":"2023-11-20T06:00:10","slug":"ilin-dunya-m%c9%99tbuat-fotosu-secilmis-s%c9%99klin-k%c9%99d%c9%99rli-tarixi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=658557","title":{"rendered":"\u201c\u0130lin D\u00fcnya M\u0259tbuat Fotosu\u201d se\u00e7ilmi\u015f \u015f\u0259klin k\u0259d\u0259rli tarixi"},"content":{"rendered":"<p>13 noyabr 1985-ci ild\u0259 Kolumbiyada Nevado del Ruiz vulkan\u0131 p\u00fcsk\u00fcr\u00fcb. Bu, XX \u0259srin ikinci \u0259n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si olub. F\u0259lak\u0259t 13 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini \u0259hat\u0259 edib. \u018fn \u00e7ox z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kmi\u015f yer is\u0259 20 mind\u0259n \u00e7ox insan\u0131n h\u0259lak oldu\u011fu Armero \u015f\u0259h\u0259ri olub. Bu hadis\u0259 tarix kitablar\u0131na &#8220;Armero faci\u0259si&#8221; kimi d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong>\u00a0 sfera.az-a istinad\u0259n bu yaz\u0131da siz\u0259 &#8220;Armero faci\u0259si&#8221; zaman\u0131 \u00e7\u0259kilmi\u015f v\u0259 &#8220;\u0130lin D\u00fcnya M\u0259tbuat Fotosu&#8221; se\u00e7ilmi\u015f \u015f\u0259klinin q\u0131sa tarixi haqq\u0131nda m\u0259lumat t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>D\u00fcnyada Armero faci\u0259si kimi d\u0259 tan\u0131nan Ruiz vulkan\u0131 f\u0259lak\u0259ti, 13 noyabr 1985-ci ild\u0259 Kolumbiyada ba\u015f vermi\u015f v\u0259 t\u0259xmin\u0259n 25.000 insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olan vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si idi.<\/p>\n<p>Kumanday ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nan v\u0259 2 milyon ildir aktiv olan Nevado del Ruiz, Kolumbiyan\u0131n Kaldas v\u0259 Tolima b\u00f6lg\u0259l\u0259ri aras\u0131nda, paytaxt Boqotadan 129 km q\u0259rbd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n vulkand\u0131r. Bu kompozit vulkanda vulkanik k\u00fcl v\u0259 vulkanik materiallardan ibar\u0259t da\u015flar da daxil olmaqla lava t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri var. Tarix boyu kolumbiyal\u0131lar \u0259kin\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan yerli xalqlar bu vulkanik birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin \u0259traf\u0131nda m\u0259skunla\u015f\u0131blar. Bu v\u0259ziyy\u0259tin \u0259sas s\u0259b\u0259bi vulkanik birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin \u00fczvi madd\u0259l\u0259rl\u0259 z\u0259ngin olmas\u0131 v\u0259 \u0259kin\u00e7ilik \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259lveri\u015fli olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>1985-ci ild\u0259 M\u0259rk\u0259zi Kolumbiyada Nevado del Ruiz vulkan\u0131 p\u00fcsk\u00fcr\u00fcr. P\u00fcsk\u00fcr\u0259n vulkan\u0131n kraterind\u0259n piroklastik ax\u0131nlar p\u00fcsk\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn da\u011f\u0131n buzlaqlar\u0131n\u0131 \u0259ridib v\u0259 saatda 60 kilometr s\u00fcr\u0259tl\u0259 yamaclardan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n d\u00f6rd b\u00f6y\u00fck lahar (par\u00e7a) g\u00f6nd\u0259rilib. Bu laharlar \u00e7uxurlarda s\u00fcr\u0259tl\u0259nib v\u0259 vulkan\u0131n alt\u0131ndak\u0131 alt\u0131 b\u00f6y\u00fck \u00e7ay yata\u011f\u0131na ax\u0131b.<\/p>\n<p>&#8220;Armero&#8221; faci\u0259sinin qurbanlar\u0131ndan biri d\u0259 ayaqlar\u0131 k\u0259rpic, a\u011faclar v\u0259 betondan ibar\u0259t divar\u0131n alt\u0131nda qalm\u0131\u015f 13 ya\u015fl\u0131 Omayra San\u00e7es olub. Xilasetm\u0259 qruplar\u0131n\u0131n uzun s\u0259yl\u0259ri Omayran\u0131 xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t etm\u0259yib. H\u0259kiml\u0259r bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, \u0259n humanist add\u0131m q\u0131z\u0131 sakit saxlamaq v\u0259 onun sad\u0259c\u0259 \u00f6lm\u0259sini g\u00f6zl\u0259m\u0259kdir.<\/p>\n<p>F\u0259lak\u0259td\u0259n sonra ki\u00e7ik b\u0259d\u0259ni beton v\u0259 a\u011f\u0131r taxta da\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 aras\u0131nda qalan 13 ya\u015fl\u0131 Omayra Sanchez m\u00f6c\u00fcz\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 lava g\u00f6l\u00fcnd\u0259 3 g\u00fcn\u0259 yax\u0131n sa\u011f qal\u0131b. H\u0259yat\u0131n\u0131n bu son 60 saat\u0131 onlarla kamera t\u0259r\u0259find\u0259n lent\u0259 al\u0131n\u0131b v\u0259 foto\u015f\u0259kill\u0259ri \u00e7\u0259kilib. H\u0259yatda ik\u0259n son d\u0259r\u0259c\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 olan Omayra \u0259n yetkin insanlardan daha soyuqqanl\u0131 v\u0259 t\u0259mkinl\u0259 g\u00f6zl\u0259yib. O, k\u0259skin a\u011fr\u0131lardan sonra hipotermiya v\u0259 ya b\u0259zil\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 daxili qanaxma s\u0259b\u0259biyl\u0259 16 noyabr 1985-ci ild\u0259 son n\u0259f\u0259sini verib (b\u00f6lg\u0259y\u0259 laz\u0131mi avadanl\u0131qlar \u00e7atd\u0131rma\u011fa \u015f\u0259rait olmay\u0131b). Omayra 60 saat su alt\u0131nda qald\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 jurnalist German Santa Maria Barragana mahn\u0131lar oxuyub, suallar\u0131n\u0131 cavabland\u0131r\u0131b, konfet yeyib v\u0259 qazl\u0131 su i\u00e7ib. Ancaq \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn Omayra hal\u00fcsinasiyalar g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Q\u0131z \u00f6lm\u0259zd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 saat \u0259vv\u0259l hadis\u0259 yerin\u0259 fotoqraf Frank Fournier g\u0259lib v\u0259 bu m\u0259\u015fhur \u015f\u0259kli \u00e7\u0259kib. Foto &#8220;\u0130lin D\u00fcnya M\u0259tbuat Fotosu&#8221; se\u00e7ilib.<\/p>\n<p>Omayra Sanchez \u00f6l\u0259c\u0259yini bils\u0259 d\u0259, \u0259trafa g\u00fcl\u00fcms\u0259yir. Omayra d\u00f6z\u00fcm\u00fc v\u0259 g\u00fccl\u00fcl\u00fcy\u00fc il\u0259 yetkin insanlardan da O,<br \/>\nvalideynl\u0259rinin \u00f6ld\u00fcy\u00fcnd\u0259n x\u0259b\u0259rsizdir. Omayra son g\u00fcnl\u0259ri oldu\u011funu bil\u0259-bil\u0259 valideynl\u0259rin\u0259 onlar\u0131 \u00e7ox sevdiyi mesaj\u0131n\u0131 g\u00f6nd\u0259rib.<br \/>\nFaci\u0259nin qurban\u0131 olan g\u0259nc Omayra San\u00e7ezin fotolar\u0131 v\u0259 \u015f\u0259kill\u0259ri yay\u0131mland\u0131qdan sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada d\u0259rc olundu v\u0259 bu foto\u015f\u0259kill\u0259r say\u0259sind\u0259 f\u0259lak\u0259tin t\u0259siri b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada b\u00f6y\u00fck mara\u011fa s\u0259b\u0259b oldu. Kolumbiya h\u00f6kum\u0259tinin bu f\u0259lak\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259r d\u0259 bu n\u00f6qt\u0259d\u0259n sonra ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>Birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 partlay\u0131\u015f\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 da\u015f v\u0259 k\u00fcl ya\u011f\u0131\u015f\u0131na baxmayaraq, xalq sakitliyini qoruyub. Lakin k\u00fcl ya\u011f\u0131\u015f\u0131 dayand\u0131qdan sonra evakuasiya q\u0259rar\u0131 l\u0259\u011fv edilib. Bu zaman proklastik ax\u0131n v\u0259 p\u00fcsk\u00fcrm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ayr\u0131lan madd\u0259l\u0259r vulkan\u0131n yuxar\u0131 hiss\u0259sind\u0259ki buz qat\u0131n\u0131 \u0259ritm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b v\u0259 n\u0259h\u0259ng pal\u00e7\u0131q k\u00fctl\u0259sinin s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub. H\u0259min ax\u015fam ba\u015f ver\u0259n tufan da\u011f\u0131n zirv\u0259sind\u0259ki bu m\u0259nz\u0259r\u0259ni \u00f6rtd\u00fcy\u00fcnd\u0259n, camaat bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259n x\u0259b\u0259rdar olmadan \u015f\u0259h\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si pal\u00e7\u0131\u011fa q\u0259rq olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Vulkan Tolimadak\u0131 Armer b\u00f6lg\u0259sini tamamil\u0259 m\u0259hv etdi. Bu f\u0259lak\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 25 min insan\u0131n \u00f6ld\u00fcy\u00fc t\u0259xmin edilir. F\u0259lak\u0259td\u0259n \u0259vv\u0259l Armero \u0259halisinin 28.500 civar\u0131nda oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, f\u0259lak\u0259tin n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6l\u00fcmc\u00fcl oldu\u011funu g\u00f6rm\u0259k olar. Bu hadis\u0259 sonradan &#8220;Armero F\u0259lak\u0259ti&#8221; kimi tan\u0131nd\u0131 v\u0259 tarixd\u0259 \u0259n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl vulkam kimi qeyd edildi. Qeyd ed\u0259k ki, ox\u015far, lakin daha az \u00f6l\u00fcmc\u00fcl partlay\u0131\u015flar 1595 v\u0259 1845-ci ill\u0259rd\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>Nevado del Ruiz ba\u015fqa vulkanlar\u0131n da oldu\u011fu Los Nevados Milli Park\u0131nda yerl\u0259\u015fir. Haz\u0131rda onun \u00fcst\u00fc buzla \u00f6rt\u00fcls\u0259 d\u0259, qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n buzlar geri \u00e7\u0259kilir. Vulkan h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259r v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k lahardan 500 min insan\u0131n t\u0259sir alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259c\u0259yi t\u0259xmin edilir. 2012-ci ilin fevral ay\u0131ndan etibar\u0259n vulkan\u0131n \u0259sas kraterind\u0259 aktivliyin artmas\u0131 v\u0259 seysmik aktivlik m\u00fc\u015fahid\u0259 olunma\u011fa ba\u015flay\u0131b. H\u0259min ilin may ay\u0131ndan etibar\u0259n da\u011f\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 vulkanik aktivliy\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259y\u0259can s\u0259viyy\u0259si nar\u0131nc\u0131ya y\u00fcks\u0259lib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>13 noyabr 1985-ci ild\u0259 Kolumbiyada Nevado del Ruiz vulkan\u0131 p\u00fcsk\u00fcr\u00fcb. Bu, XX \u0259srin ikinci \u0259n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si olub. F\u0259lak\u0259t 13 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini \u0259hat\u0259 edib. \u018fn \u00e7ox z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kmi\u015f yer is\u0259 20 mind\u0259n \u00e7ox insan\u0131n h\u0259lak oldu\u011fu Armero \u015f\u0259h\u0259ri olub. Bu hadis\u0259 tarix kitablar\u0131na &#8220;Armero faci\u0259si&#8221; kimi d\u00fc\u015f\u00fcb. ARANTV.AZ\u00a0 sfera.az-a istinad\u0259n bu yaz\u0131da siz\u0259 &#8220;Armero faci\u0259si&#8221; zaman\u0131 \u00e7\u0259kilmi\u015f v\u0259 &#8220;\u0130lin D\u00fcnya M\u0259tbuat Fotosu&#8221; se\u00e7ilmi\u015f \u015f\u0259klinin q\u0131sa tarixi haqq\u0131nda m\u0259lumat t\u0259qdim edir. D\u00fcnyada Armero faci\u0259si kimi d\u0259 tan\u0131nan Ruiz vulkan\u0131 f\u0259lak\u0259ti, 13 noyabr 1985-ci ild\u0259 Kolumbiyada ba\u015f vermi\u015f v\u0259 t\u0259xmin\u0259n 25.000&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":658561,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[7],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/80b75e94cd4d30d7230dde949874cf6a.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=7\" rel=\"category\">D\u00fcnya<\/a>","rttpg_excerpt":"13 noyabr 1985-ci ild\u0259 Kolumbiyada Nevado del Ruiz vulkan\u0131 p\u00fcsk\u00fcr\u00fcb. Bu, XX \u0259srin ikinci \u0259n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si olub. F\u0259lak\u0259t 13 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini \u0259hat\u0259 edib. \u018fn \u00e7ox z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kmi\u015f yer is\u0259 20 mind\u0259n \u00e7ox insan\u0131n h\u0259lak oldu\u011fu Armero \u015f\u0259h\u0259ri olub. Bu hadis\u0259 tarix kitablar\u0131na &#8220;Armero faci\u0259si&#8221; kimi d\u00fc\u015f\u00fcb. ARANTV.AZ\u00a0 sfera.az-a istinad\u0259n bu yaz\u0131da siz\u0259 &#8220;Armero&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/658557"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=658557"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/658557\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/658561"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=658557"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=658557"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=658557"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}