{"id":660679,"date":"2023-11-24T11:01:31","date_gmt":"2023-11-24T07:01:31","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=660679"},"modified":"2023-11-24T11:01:31","modified_gmt":"2023-11-24T07:01:31","slug":"ail%c9%99-qurmaq-ist%c9%99y%c9%99n-s%c9%99xsl%c9%99r%c9%99-genetikd%c9%99n-cagiris-foto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=660679","title":{"rendered":"Ail\u0259 qurmaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 genetikd\u0259n \u00c7A\u011eIRI\u015e &#8211; FOTO"},"content":{"rendered":"<p>\u201cAil\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259t v\u0259 genetik testl\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti, genetik Zakir Bayramov nazirliyin r\u0259smi sayt\u0131na verdiyi m\u00fcsahib\u0259d\u0259 deyib.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Zakir h\u0259kim, \u0259vv\u0259lc\u0259\u00a0bilm\u0259k ist\u0259rdik ki, tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 ail\u0259 planlanla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda v\u0259 reproduktiv sa\u011flaml\u0131qda hans\u0131 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259t v\u0259 genetik testl\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Onlar anadang\u0259lm\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin v\u0259 ya irsi yolla \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259n genetik patologiyalar\u0131n riskl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edir. H\u0259m\u00e7inin, ail\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259k hamil\u0259likl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si v\u0259 do\u011fulacaq u\u015faqlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq \u00fcsullar se\u00e7m\u0259sin\u0259 imkan verir.<br \/>\nGenetik testl\u0259r, eyni zamanda, valideynl\u0259rd\u0259 m\u00fcmk\u00fcn genetik probleml\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r, onlara ail\u0259 planlamas\u0131nda alternativ imkanlardan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar verm\u0259y\u0259 \u015f\u0259rait yaradar.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, genetik m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259rin hans\u0131 n\u00f6vl\u0259ri var?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259t m\u00fcxt\u0259lif v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6vd\u0259n ibar\u0259tdir. Bu, prospektiv v\u0259 retrospektiv adland\u0131r\u0131lan iki b\u00f6y\u00fck qrupdur. Prospektiv n\u00f6vl\u0259r\u0259 prenatal (d\u00f6ld\u0259 genetik x\u0259st\u0259likl\u0259rin inki\u015faf riskini qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si), genetik v\u0259 prekonsepsiya genetik m\u0259sl\u0259h\u0259t (genetik x\u0259st\u0259likl\u0259rin do\u011fulmam\u0131\u015f u\u015faqlara ke\u00e7m\u0259 riskl\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k) aiddir. Retrospektiv genetik m\u0259sl\u0259h\u0259t is\u0259 postnatal (u\u015faq do\u011fulduqdan sonra genetik x\u0259st\u0259lik v\u0259 ya anomaliya a\u015fkar edildikd\u0259 ail\u0259y\u0259 n\u00f6vb\u0259ti add\u0131mlar\u0131 planla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r) v\u0259 genetik x\u0259st\u0259likl\u0259rin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 hallar\u0131 (ail\u0259d\u0259 genetik x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 ya genetik meyl \u0259lam\u0259tl\u0259ri olan insanlara riskl\u0259ri qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k v\u0259 profilaktik t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r) formalar\u0131nda t\u0259zah\u00fcr edir. H\u0259r iki konsultasiya n\u00f6v\u00fcnd\u0259n sonra apar\u0131lan m\u00fcayin\u0259 v\u0259 toplanan anemnez\u0259 \u0259sas\u0259n genetik analizl\u0259r t\u0259yin olunur.<\/p>\n<p><strong>&#8211; B\u0259s genetik testl\u0259r nec\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Genetik testl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti pasiyent\u0259 he\u00e7 bir a\u011fr\u0131 ya\u015fatmadan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bel\u0259 ki, n\u00fcmun\u0259ni \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fundan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n yaxma kifay\u0259t edir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn pasiyentin hans\u0131sa bir toxumas\u0131 v\u0259 ya bioloji material (t\u00fck so\u011fana\u011f\u0131, d\u0131rnaq, d\u0259ri, skelet, toxuma par\u00e7as\u0131 v\u0259 s.) bel\u0259 yet\u0259rlidir. Lakin el\u0259 genetik testl\u0259r d\u0259 var ki, onlar klassik \u00fcsulla &#8211; venoz damardan 2-5 ml qan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259kl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Genetik analizl\u0259rin onkoloji x\u0259st\u0259likl\u0259rin a\u015fkar olunmas\u0131nda rolu n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Onkologiyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6vl\u0259rin\u0259 irsi meylinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sind\u0259 genetik diaqnoz m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Bu, m\u00fc\u0259yy\u0259n x\u0259r\u00e7\u0259ng n\u00f6vl\u0259rinin (d\u00f6\u015f, yumurtal\u0131q, ba\u011f\u0131rsaq, prostat, a\u011fciy\u0259r, d\u0259ri v\u0259 s.) inki\u015faf riskinin artmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li ola bil\u0259c\u0259k genl\u0259rd\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Testl\u0259r say\u0259sind\u0259 genetik x\u0259st\u0259likl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Genetik testl\u0259r diaqnozu ayd\u0131nla\u015fd\u0131rma\u011fa v\u0259 ya m\u00fcmk\u00fcn bir x\u0259st\u0259liyin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k. Lakin, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn genetika m\u00fct\u0259x\u0259ssisin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 olunur. Genetik testl\u0259rin say\u0131 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lifliyi \u00e7ox geni\u015fdir. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, bu se\u00e7imi m\u00fct\u0259x\u0259ssis \u00f6z\u00fc etm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Genetik patalogiyalar genl\u0259rd\u0259 hans\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 g\u0259tir\u0259 bil\u0259r? Bu kimi hallarda hans\u0131 genetik analizl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Genetik patologiyalara genl\u0259rd\u0259ki mutasiyalar v\u0259 ya xromosomlarda struktur v\u0259 k\u0259miyy\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Qeyd edim ki, genetik patologiyalar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif genetik analiz \u00fcsullar\u0131 istifad\u0259 olunur. Buraya genetik test, sitogenetik analiz, molekulyar diaqnostika, prenatal genetik skrininq, biokimy\u0259vi testl\u0259r v\u0259 s. aiddir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Valideyn olmaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin hans\u0131 ya\u015fda genetik testl\u0259rd\u0259n ke\u00e7m\u0259l\u0259ri m\u00fctl\u0259qdir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; H\u0259r bir \u015f\u0259xsin ail\u0259 qurmazdan \u00f6nc\u0259 genetik testd\u0259n ke\u00e7m\u0259si vacibdir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015f\u0131n he\u00e7 bir f\u0259rqi yoxdur. Onu da qeyd edim ki, m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f genetik test insandan \u00f6mr\u00fcnd\u0259 yaln\u0131z bir d\u0259f\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 n\u0259 zamansa g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 ehtiyac olmur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"gallery\">\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMTEvMjQvMTAvMTQvMjkvYzM1NDE3NDMtZjFhZS00OGNhLWIxMmEtMGQ2NjlhNWEyMjNjL3pha2lyX2JheXJhbW92LmpwZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=3cd87211d9218efd\" alt=\"\" \/><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cAil\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259t v\u0259 genetik testl\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r\u201d. Bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti, genetik Zakir Bayramov nazirliyin r\u0259smi sayt\u0131na verdiyi m\u00fcsahib\u0259d\u0259 deyib. &#8211; Zakir h\u0259kim, \u0259vv\u0259lc\u0259\u00a0bilm\u0259k ist\u0259rdik ki, tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 ail\u0259 planlanla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda v\u0259 reproduktiv sa\u011flaml\u0131qda hans\u0131 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir? &#8211; Ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259t v\u0259 genetik testl\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Onlar anadang\u0259lm\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin v\u0259 ya irsi yolla \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259n genetik patologiyalar\u0131n riskl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edir. H\u0259m\u00e7inin, ail\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259k hamil\u0259likl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si v\u0259 do\u011fulacaq u\u015faqlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq \u00fcsullar se\u00e7m\u0259sin\u0259 imkan verir.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":473828,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/bey_ve_gelin_toy_uzuk_012.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u201cAil\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259t v\u0259 genetik testl\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r\u201d. Bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti, genetik Zakir Bayramov nazirliyin r\u0259smi sayt\u0131na verdiyi m\u00fcsahib\u0259d\u0259 deyib. &#8211; Zakir h\u0259kim, \u0259vv\u0259lc\u0259\u00a0bilm\u0259k ist\u0259rdik ki, tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 ail\u0259 planlanla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda v\u0259 reproduktiv sa\u011flaml\u0131qda hans\u0131 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir? &#8211; Ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda tibbi-genetik m\u0259sl\u0259h\u0259t v\u0259 genetik testl\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Onlar anadang\u0259lm\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/660679"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=660679"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/660679\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/473828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=660679"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=660679"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=660679"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}