{"id":662244,"date":"2023-11-28T17:58:37","date_gmt":"2023-11-28T13:58:37","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=662244"},"modified":"2023-11-28T17:58:37","modified_gmt":"2023-11-28T13:58:37","slug":"az%c9%99rbaycanda-v%c9%99t%c9%99ndaslarin-s%c9%99xsi-m%c9%99lumatlari-onlardan-x%c9%99b%c9%99rsiz-toplanilir-foto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=662244","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131 onlardan x\u0259b\u0259rsiz toplan\u0131l\u0131r? &#8211; FOTO"},"content":{"rendered":"<p>B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da insanlar m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259t, \u00f6z\u0259l v\u0259 ictimai qurumlarla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r z\u0259minind\u0259 onlara m\u0259xsus olan m\u0259lumatlar\u0131 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z kiml\u0259r\u0259s\u0259 verm\u0259li v\u0259 yaxud kiml\u0259rins\u0259 h\u0259min m\u0259lumatlardan istifad\u0259 etm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaratmal\u0131 olurlar. B\u0259s bu m\u0259lumatlardan dig\u0259r m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 istifad\u0259 oluna bil\u0259r?<\/p>\n<p>\u201cReport\u201d m\u00f6vzunu ara\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>X\u00fcsusi Rabit\u0259 v\u0259 \u0130nformasiya T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259tinin idar\u0259 r\u0259isi Tural M\u0259mm\u0259dov deyir ki, b\u0259zi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r reklam kampaniyalar\u0131nda istifad\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n datalar\u0131n\u0131 toplay\u0131rlar. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00e7ox vaxt v\u0259t\u0259nda\u015flar \u0259ll\u0259rind\u0259 olan datan\u0131n n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 effektiv v\u0259 yaxud f\u0259rqli m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259c\u0259yinin f\u0259rqind\u0259 olmurlar:<\/p>\n<p>\u201cH\u0259min datalar\u0131n toplanmas\u0131n\u0131n m\u00fcvafiq qaydas\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Burada v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n raz\u0131l\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259si \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. D\u00f6vl\u0259t bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcr. Elektron h\u00f6kum\u0259t platformas\u0131nda v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n istifad\u0259si zaman\u0131 insanlara bildiri\u015fl\u0259r g\u00f6nd\u0259rilir ki, onun m\u0259lumatlar\u0131ndan istifad\u0259 olunur. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cmyGov\u201dda banklar\u0131n m\u00fcraci\u0259tind\u0259n sonra v\u0259t\u0259nda\u015f girib onun m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 kimin sor\u011fulamas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilir. Lakin m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259nziml\u0259m\u0259l\u0259r olmal\u0131d\u0131r, hans\u0131 ki, v\u0259t\u0259nda\u015f, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, onun m\u0259lumat\u0131n\u0131n harada istifad\u0259 olundu\u011funa dair verdiyi raz\u0131l\u0131q bar\u0259d\u0259 daha a\u00e7\u0131q, daha adekvat bildiri\u015fl\u0259r almal\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>T.M\u0259mm\u0259dov qeyd edib ki, v\u0259t\u0259nda\u015flar banklarda imzalad\u0131qlar\u0131 kredit m\u00fcqavil\u0259l\u0259rind\u0259 onlar\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n sor\u011fulanmas\u0131 bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131q verirl\u0259r, amma bu madd\u0259 dig\u0259r b\u0259ndl\u0259rin i\u00e7ind\u0259 gizl\u0259dilir:<\/p>\n<p>\u201cV\u0259t\u0259nda\u015f f\u0259rqind\u0259 olmur ki, \u0259slind\u0259, bel\u0259 bir icaz\u0259 verib. Bu icaz\u0259nin m\u00fcdd\u0259ti v\u0259 miqdar\u0131 qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n oldu\u011fundan m\u00fc\u0259yy\u0259n banklar v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 g\u00fcnd\u0259lik-h\u0259ft\u0259lik sor\u011fulay\u0131rlar. M\u00fcxt\u0259lif \u015firk\u0259tl\u0259r is\u0259 reklam kampaniyas\u0131 ad\u0131 il\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flardan toplad\u0131qlar\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n m\u00fchafiz\u0259sini y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259\u015fkil ed\u0259 bilmirl\u0259r. V\u0259t\u0259nda\u015flar is\u0259 bunun n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 ciddi bir m\u0259lumat bazas\u0131 oldu\u011funun, onun ciddi qorunmas\u0131n\u0131n f\u0259rqind\u0259 olmurlar, b\u0259z\u0259n buna he\u00e7 s\u0259y d\u0259 g\u00f6st\u0259rmirl\u0259r. Onlar m\u0259lumatlar\u0131 x\u00fcsusil\u0259 sosial mediada rahat payla\u015f\u0131l\u0131r v\u0259 3-c\u00fc \u015f\u0259xsl\u0259rin \u0259lin\u0259 ke\u00e7m\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaran\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu istiqam\u0259td\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n maarifl\u0259ndirilm\u0259si, m\u0259lumatl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00f6vb\u0259ti ild\u0259n \u201cKibergigiyena layih\u0259si\u201d daha aktiv olacaq:<\/p>\n<p>\u201cV\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7ular\u0131n\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n, h\u0259m\u00e7inin d\u00f6vl\u0259t m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259rini art\u0131rmal\u0131y\u0131q. Biz \u201cKibergigiyena layih\u0259si\u201dn\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7ular\u0131n\u0131 c\u0259lb etm\u0259k ist\u0259yirik\u201d.<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan Banklar Assosiasiyas\u0131\u201d (ABA) \u0130ctimai Birliyinin \u0130nformasiya T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Qrupunun r\u0259hb\u0259ri \u0130lqar \u018fliyev d\u0259 deyir ki, Az\u0259rbaycanda h\u0259m d\u00f6vl\u0259t, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u0259l qurumlarda data t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi yet\u0259rli s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259min olunmur:<\/p>\n<p>\u201cBu sah\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpan iki \u0259sas \u00e7\u0259tinlik var. Bunlar \u201cData idar\u0259\u00e7iliyi\u201d (Data Governance) v\u0259 \u201cData t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi\u201ddir (\u201cData Security\u201d). 2000-ci ill\u0259rd\u0259n bir \u00e7ox qurumlarda v\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259rd\u0259 t\u0259tbiq olunan \u0130T layih\u0259l\u0259r v\u0259 r\u0259q\u0259msal h\u0259ll\u0259r zaman\u0131 bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan datan\u0131n bu qiym\u0259tli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 prioritet verilm\u0259si q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmay\u0131b. \u0130ndi is\u0259 bu riskl\u0259rin minimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 \u0259lav\u0259 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259kd\u0259, resurslar s\u0259rf edilm\u0259kd\u0259dir\u201d.<\/p>\n<p>\u201cBu g\u00fcn d\u00fcnyada datan\u0131n \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 v\u0259 idar\u0259 edilm\u0259si u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 gedir. \u00d6lk\u0259mizin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 olan datalar\u0131 dost v\u0259 dost olmayan \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259dd\u0259n ziyad\u0259 maraql\u0131d\u0131r v\u0259 bu, onlara g\u0259l\u0259c\u0259k siyasi-iqtisadi strategiyalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydal\u0131 resurslard\u0131r, \u00f6lk\u0259miz\u0259 y\u00f6n\u0259lik q\u0259rar qaynaqlar\u0131d\u0131r. Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn n\u00f6v datalar\u0131 maraql\u0131d\u0131r. Bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 daha \u00e7ox data idar\u0259 edir. G\u00fcnd\u0259lik t\u0259masda oldu\u011fumuz datan\u0131n 15 x\u00fcsusiyy\u0259ti var ki, bunlar\u0131n b\u0259zil\u0259ri &#8211; datan\u0131n etibarl\u0131 olmas\u0131, datan\u0131n tam olmas\u0131, datan\u0131n inand\u0131r\u0131c\u0131 olmas\u0131, datan\u0131n m\u00f6t\u0259b\u0259rliyidir. Maliyy\u0259 m\u0259lumatlar\u0131, \u0259m\u0259liyyat prosesl\u0259rinin m\u0259lumatlar\u0131, kommersiya informasiyalar\u0131, \u201ca\u011f\u0131\u0131l\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u201d v\u0259 video-audiokontent m\u0259lumatlar\u0131, elektron s\u0259n\u0259d d\u00f6vriyy\u0259si, f\u0259rdi v\u0259 insan resurslar\u0131 informasiyalar\u0131 maraq k\u0259sb edir\u201d, &#8211; dey\u0259 o qeyd edib.<\/p>\n<p>\u201cDatalar serverl\u0259rd\u0259, m\u0259lumat bazalar\u0131nda, proqram t\u0259minatlar\u0131nda yerl\u0259\u015fir. Bu informasiya resurslar\u0131n\u0131n bir \u00e7oxu xaricd\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f m\u0259hsullard\u0131r v\u0259 onlara texniki d\u0259st\u0259yi, ad\u0259t\u0259n, icra\u00e7\u0131 \u015firk\u0259t v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir. Texnoloji dild\u0259 bu subyektl\u0259r\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259r\u0259fl\u0259r, kontragentl\u0259r deyirl\u0259r. Burada narahatl\u0131q odur ki, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015firk\u0259t bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259r\u0259fl\u0259r\u0259 n\u0259zar\u0259t edir, konfidensial v\u0259 h\u0259ssas m\u0259lumatlar\u0131n qorunmas\u0131 \u00fczr\u0259 yet\u0259rli \u0259minliy\u0259 sahibdirmi?\u201d &#8211; dey\u0259 \u0130.\u018fliyev fikirl\u0259rini tamamlay\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"gallery\">\n<div class=\"gallery-i\"><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMTEvMjgvMTcvMDAvNTYvMDA4N2NjMDAtOWIyNi00NTk5LTk4ZDctNzdlYzg1NWIyNzg3L3RyZW5kX3R1cmFsX21lbW1lZG92XzIxMDkyMi5qcGciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=bd223d6dda4d1712\" alt=\"\" \/><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da insanlar m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259t, \u00f6z\u0259l v\u0259 ictimai qurumlarla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r z\u0259minind\u0259 onlara m\u0259xsus olan m\u0259lumatlar\u0131 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z kiml\u0259r\u0259s\u0259 verm\u0259li v\u0259 yaxud kiml\u0259rins\u0259 h\u0259min m\u0259lumatlardan istifad\u0259 etm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaratmal\u0131 olurlar. B\u0259s bu m\u0259lumatlardan dig\u0259r m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 istifad\u0259 oluna bil\u0259r? \u201cReport\u201d m\u00f6vzunu ara\u015fd\u0131r\u0131b. X\u00fcsusi Rabit\u0259 v\u0259 \u0130nformasiya T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259tinin idar\u0259 r\u0259isi Tural M\u0259mm\u0259dov deyir ki, b\u0259zi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r reklam kampaniyalar\u0131nda istifad\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n datalar\u0131n\u0131 toplay\u0131rlar. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00e7ox vaxt v\u0259t\u0259nda\u015flar \u0259ll\u0259rind\u0259 olan datan\u0131n n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 effektiv v\u0259 yaxud f\u0259rqli m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259c\u0259yinin f\u0259rqind\u0259 olmurlar: \u201cH\u0259min datalar\u0131n toplanmas\u0131n\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":662245,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/FotoJet-9-8.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da insanlar m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259t, \u00f6z\u0259l v\u0259 ictimai qurumlarla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r z\u0259minind\u0259 onlara m\u0259xsus olan m\u0259lumatlar\u0131 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z kiml\u0259r\u0259s\u0259 verm\u0259li v\u0259 yaxud kiml\u0259rins\u0259 h\u0259min m\u0259lumatlardan istifad\u0259 etm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaratmal\u0131 olurlar. B\u0259s bu m\u0259lumatlardan dig\u0259r m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 istifad\u0259 oluna bil\u0259r? \u201cReport\u201d m\u00f6vzunu ara\u015fd\u0131r\u0131b. X\u00fcsusi Rabit\u0259 v\u0259 \u0130nformasiya T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259tinin idar\u0259 r\u0259isi Tural M\u0259mm\u0259dov deyir&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/662244"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=662244"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/662244\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/662245"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=662244"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=662244"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=662244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}