{"id":664693,"date":"2023-12-05T08:21:51","date_gmt":"2023-12-05T04:21:51","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=664693"},"modified":"2023-12-05T08:21:51","modified_gmt":"2023-12-05T04:21:51","slug":"qizilcanin-areali-genisl%c9%99nir-xususil%c9%99-4-yasa-q%c9%99d%c9%99r-usaqlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=664693","title":{"rendered":"Q\u0131z\u0131lcan\u0131n areal\u0131 geni\u015fl\u0259nir &#8211; x\u00fcsusil\u0259 4 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqlar&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>Pnevmoniya il\u0259 x\u0259st\u0259xanalarda yatanlar\u0131n say\u0131 art\u0131r; h\u0259kiml\u0259r t\u0259xir\u0259 salmadan peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir<\/strong><\/p>\n<p>Q\u0131z\u0131lca b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanda u\u015faqlar aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lmaqdad\u0131r. Yay\u0131lmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi kimi is\u0259 valideynl\u0259rin peyv\u0259ndl\u0259rd\u0259n imtina etm\u0259si g\u00f6st\u0259rilir. \u201cYeni M\u00fcsavat\u201d x\u0259b\u0259r verir ki, m\u0259\u015fhur rusiyal\u0131 h\u0259kim-terapevt Valeriya Txorikova da qeyd edir ki, d\u00fcnyada q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259liyinin yay\u0131lmas\u0131 valideynl\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131 peyv\u0259nd etm\u0259kd\u0259n imtina etm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n ba\u015f verib:<\/p>\n<p>\u201cBu, kollektiv immunitetin yaranmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r v\u0259 virus z\u0259ncirvar\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr\u201d. H\u0259kim \u0259lav\u0259 edib ki, vaksin \u0259leyhin\u0259 kampaniya ilk d\u0259f\u0259 1998-ci ild\u0259\u00a0 ild\u0259n ba\u015flad\u0131: sonra Andrew Wakefield t\u0259r\u0259find\u0259n ingilis jurnal\u0131 olan \u201cThe Lancet\u201dd\u0259 peyv\u0259ndl\u0259rin olmas\u0131n\u0131n u\u015faqda autizm spektri poz\u011funlu\u011funun inki\u015faf\u0131na t\u0259sir etdiyini iddia ed\u0259n bir m\u0259qal\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Bundan sonra Britaniyada u\u015faqlar\u0131n\u0131 peyv\u0259nd etm\u0259kd\u0259n imtina ed\u0259n valideynl\u0259rin faizi artd\u0131 v\u0259 sonradan antivaksin kampaniyas\u0131 Rusiyaya do\u011fru getdi.<\/p>\n<p>X\u00fcsusi olaraq qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r ki, q\u0131z\u0131lca \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi antiviral terapiya yoxdur, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcalic\u0259 yaln\u0131z d\u0259st\u0259kl\u0259yici say\u0131l\u0131r: x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 simptomatik m\u00fcalic\u0259 t\u0259yin olunur. M\u00fcalic\u0259d\u0259n 9-11 g\u00fcn sonra sa\u011falma ba\u015f verir. Q\u0131z\u0131lcan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259si ondan ibar\u0259tdir ki, o, tez-tez ciddi f\u0259sadlara s\u0259b\u0259b olur. Daha \u00e7ox immuniteti z\u0259if olan insanlarda, hamil\u0259 qad\u0131nlarda v\u0259 ya\u015fl\u0131larda ba\u015f verir. Ensefalit v\u0259 pnevmoniya \u00fcmumi a\u011f\u0131rla\u015fmalard\u0131r. AB\u015e X\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 N\u0259zar\u0259t v\u0259 Qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n Al\u0131nmas\u0131 M\u0259rk\u0259zinin son m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, h\u0259r 100 adamdan 65-d\u0259 yoluxma ba\u015f verir, onlardan 1-d\u0259n 3-\u0259 q\u0259d\u0259ri \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olur. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, q\u0131z\u0131lcadan \u00f6l\u00fcm statistikas\u0131 m\u0259yusedici g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: 2022-ci ild\u0259 d\u00fcnyada q\u0131z\u0131lcadan \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 43 % art\u0131b. Valeriya Txorikova izah edir ki, virusun yay\u0131lmas\u0131n\u0131n dayand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kollektiv immunitet 85-95% s\u0259viyy\u0259sind\u0259 saxlamaq laz\u0131md\u0131r: \u201cBuna nail olma\u011f\u0131n yegan\u0259 yolu k\u00fctl\u0259vi peyv\u0259ndl\u0259m\u0259d\u0259n ke\u00e7ir. Eyni zamanda peyv\u0259ndd\u0259n imtina yaln\u0131z q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259liyinin yay\u0131lmas\u0131na deyil, h\u0259m d\u0259 dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur ki, bu da difteriya, poliomielit v\u0259 sar\u0131 q\u0131zd\u0131rmad\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycanda is\u0259 q\u0131z\u0131lcadan 4-c\u00fc u\u015faq \u00f6l\u00fcm\u00fc fakt\u0131 t\u0259sdiqini tap\u0131b. Bel\u0259 ki, 2 ya\u015fl\u0131 u\u015faq Qarada\u011f rayonunun Qobustan q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259n t\u0259cili yard\u0131m ma\u015f\u0131n\u0131 vasit\u0259sil\u0259 t\u0259xliy\u0259 olunub. T\u018fB\u0130B-d\u0259n bildirilib ki, azya\u015fl\u0131 noyabr\u0131n 30-da saat 21:32-d\u0259 1 sayl\u0131 U\u015faq Yoluxucu X\u0259st\u0259likl\u0259r X\u0259st\u0259xanas\u0131na q\u0259bul olunub. Daxil olark\u0259n x\u0259st\u0259nin \u00fcmumi v\u0259ziyy\u0259ti a\u011f\u0131r, d\u0259ri v\u0259 selikli qi\u015falar sianozlu (g\u00f6y\u00fcmt\u00fcl r\u0259ngd\u0259) olub. A\u011fciy\u0259rl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 z\u0259ifl\u0259mi\u015f s\u0259rt t\u0259n\u0259ff\u00fcs fonunda t\u0259k-t\u0259k ya\u015f x\u0131r\u0131lt\u0131lar duyulub. X\u0259st\u0259 s\u00fcni t\u0259n\u0259ff\u00fcs aparat\u0131na qo\u015fulub. Q\u0131z\u0131lcadan \u00f6l\u0259n bu u\u015fa\u011f\u0131n peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259diyi m\u0259lum olub.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Son g\u00fcnl\u0259r virusun yay\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131n artmas\u0131 fonunda insanlar, epidemiyan\u0131n hans\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259n elan edilm\u0259diyini sor\u011fu-sual edirl\u0259r. Qeyd etm\u0259k yerin\u0259 de\u015f\u0259r ki, epidemiya-insan\u0131n h\u0259r hans\u0131 bir infeksion, yaxud invazion x\u0259st\u0259liyinin m\u0259lum \u0259razid\u0259 adi (sporadik) x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259n xeyli art\u0131q yay\u0131lmas\u0131, tez vaxtda geni\u015f yay\u0131lan x\u0259st\u0259lik olmas\u0131na deyilir. El\u0259c\u0259 d\u0259, ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259 (\u00f6lk\u0259d\u0259, rayonda, kollektivd\u0259) h\u0259r hans\u0131 infeksion x\u0259st\u0259liyin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131lmas\u0131d\u0131r. Epidemiya yerli v\u0259 g\u0259tirilm\u0259 ola bil\u0259r. Epidemiya bir ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259ni, qit\u0259ni v\u0259 ya b\u00fct\u00fcn yer k\u00fcr\u0259sini \u0259hat\u0259 etdikd\u0259 is\u0259 pandemiya adlan\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cQ\u0131z\u0131lca il\u0259 \u0259laq\u0259li aidiyy\u0259ti qurumlarla m\u00fct\u0259madi i\u015fl\u0259yirik. \u0130st\u0259yimiz odur ki, x\u0259st\u0259lik t\u0259dris prosesin\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259sin. T\u0259bii ki, \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 \u015fagirdl\u0259rin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyidir\u201d. Bu fikirl\u0259ri is\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsil naziri Emin \u018fmrullayev jurnalistl\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda deyib. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, q\u0131z\u0131lcaya yoluxanlar\u0131n say\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259k-t\u00fckd\u00fcr: \u201cBa\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259liyik ki, indiki v\u0259ziyy\u0259t valideynl\u0259rin 8-9 il bundan \u0259vv\u0259l verdiyi q\u0259rarlar\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. X\u0259st\u0259liyin art\u0131m\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t\u0259 izl\u0259nilm\u0259lidir. Haz\u0131rda b\u00f6y\u00fck pandemiya t\u0259hl\u00fck\u0259sinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir\u201d.<\/p>\n<p>E.\u018fmrullayev valideynl\u0259r\u0259 bir daha \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f edib ki, \u00f6vladlar\u0131na vaxt\u0131nda peyv\u0259nd vurdursunlar: \u201cQarada\u011fda yerl\u0259\u015f\u0259n 195 n\u00f6mr\u0259li m\u0259kt\u0259bin ibtidai sinfind\u0259n ba\u015fqa distant t\u0259hsil\u0259 ke\u00e7id olmay\u0131b. Amma v\u0259ziyy\u0259t g\u00fcnd\u0259lik r\u0259q\u0259m v\u0259 durumdan as\u0131l\u0131 olaraq d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r. Aidiyy\u0259ti qurumlarla yekun q\u0259rardan sonra distant t\u0259hsil\u0259 ke\u00e7id ola bil\u0259r. \u00dcmumilikd\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 n\u0259zar\u0259timizd\u0259dir\u201d.<\/p>\n<p>Bu arada, q\u0131z\u0131lca il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u0259kt\u0259b v\u0259 universitetl\u0259rd\u0259 m\u0259hlullarla dezinfeksiya i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131b. Bununla bel\u0259, m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bildirirl\u0259r ki, q\u0131z\u0131lcaya qar\u015f\u0131 t\u0259dbirl\u0259r COV\u0130D-d\u0259n f\u0259rqli olmal\u0131d\u0131r. Dezinfeksiya i\u015fl\u0259ri virusun yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131r. Bir binada bir x\u0259st\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n olmas\u0131 kifay\u0259t edir ki, binan\u0131n 90 faizi virusa yoluxsun.<\/p>\n<p><strong>Paytaxtdak\u0131 Bak\u0131 Slavyan Universitetinin n\u0259zdind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259kt\u0259b-lisey kompleksind\u0259 q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259liyi a\u015fkarlan\u0131b. Liseyin 5-ci sinfind\u0259 yoluxma a\u015fkarlan\u0131b. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n h\u0259min sinifd\u0259 d\u0259rsl\u0259rin 14 g\u00fcn m\u00fcdd\u0259tin\u0259 distant formada ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 q\u0259rar verilib.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>N\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131raq ki, son g\u00fcnl\u0259r tan\u0131nm\u0131\u015f pediatrlar TV-l\u0259rd\u0259, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 apar\u0131c\u0131lar\u0131n, b\u0259zi insanlar\u0131n\u00a0 peyv\u0259nd \u0259leyhin\u0259 a\u00e7\u0131qlamalar\u0131na qar\u015f\u0131 etiraz edibl\u0259r. Etiraz ed\u0259nl\u0259rd\u0259n biri tan\u0131nm\u0131\u015f pediatr Vaqif Qarayev biziml\u0259 s\u00f6hb\u0259td\u0259 insanlar aras\u0131nda q\u0131z\u0131lca il\u0259 ba\u011fl\u0131 la\u011f-la\u011f\u0131 ed\u0259nl\u0259ri q\u0131nay\u0131b: \u201c\u018f\u015f\u015fi q\u0131z\u0131lcad\u0131r da n\u0259 hay-k\u00fcy salm\u0131s\u0131n\u0131z? U\u015faq x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259r d\u0259\u201d kimi fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndir\u0259nl\u0259r var. Y\u0259ni u\u015faq x\u0259st\u0259liyidirs\u0259, fikir verm\u0259m\u0259k olar. \u018fsas b\u00f6y\u00fckl\u0259r x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259sin. Bu c\u00fcr fikirl\u0259rin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 \u00e7oxdur. Sovet vaxt\u0131, h\u0259l\u0259 100 il qabaq \u201cSa\u011flaml\u0131q haqq\u0131nda\u201d dekret imzalam\u0131\u015fd\u0131. \u201c\u018fll\u0259ri tez-tez yu\u201d, \u201cyer\u0259 t\u00fcp\u00fcrm\u0259\u201d, \u201c \u00f6sk\u00fcr\u0259nd\u0259, asq\u0131randa a\u011f\u0131z-burnunu ba\u011fla\u201d, \u201cyoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn u\u015faqlara peyv\u0259nd vurdur\u201d v\u0259 s. kimi tezisl\u0259r vard\u0131 o zaman. M\u0259n sovet vaxt\u0131 i\u015fl\u0259diyim d\u00f6vrd\u0259 m\u0259cburi peyv\u0259nd alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n he\u00e7 bir x\u0259st\u0259liyin epidemiyas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259dim. \u0130ndi azadl\u0131qd\u0131r. \u0130nsan h\u00fcquqlar\u0131 filan deyirik. \u201c\u0130st\u0259mir\u0259m v\u0259 peyv\u0259nd vurdurmuram\u201d azadl\u0131\u011f\u0131 var. O q\u0259d\u0259r azadl\u0131qd\u0131r ki, h\u0259tta efird\u0259n peyv\u0259ndd\u0259n yay\u0131nma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar edilir. Bax\u0131n, bu \u201cazadl\u0131\u011f\u0131n\u201d n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259 indiki duruma d\u00fc\u015f\u00fcb. U\u015faqlar\u0131 qorumaq h\u0259r birimizin borcudur&#8221;.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/wikimed.az\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/musa-qaniyev-farmakology-2.jpg\" alt=\"MUSA Q\u018fN\u0130YEV. PROFESSOR | Az\u0259rbaycan Tibb Ensiklopediyas\u0131\" \/><\/p>\n<p><strong>Musa Q\u0259niyev<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Tibb Universitetinin Farmakologiya kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri, professor Musa Q\u0259niyev hesab edir ki, q\u0131z\u0131lca infeksiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rk\u0131 art\u0131m\u0131 qanunauy\u011fun bir hald\u0131r: \u201c\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n 28 aprel 2022 tarixli m\u0259lumat\u0131nda deyilirdi, &#8220;sanitar-karantin m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259ri tezlikl\u0259 aradan qald\u0131r\u0131larsa, bizi, q\u0131z\u0131lcan\u0131n u\u015faqlar aras\u0131nda pandemik hal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cm\u00fctl\u0259q faci\u0259 riski\u201d g\u00f6zl\u0259yir&#8221;. \u018fslind\u0259 bu x\u0259b\u0259rdarl\u0131\u011f\u0131n ilkin b\u0259ndi, m\u0259lum infeksiyan\u0131n ba\u015f ver\u0259c\u0259k lab\u00fcd\u00a0 s\u0131\u00e7ray\u0131\u015fl\u0131 art\u0131m\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi idi. Y\u0259ni s\u0259rt karantin v\u0259 maska tax\u0131lmas\u0131, d\u00f6vr\u00fc infeksiyalar\u0131n nisbi \u201caqressivl\u0259\u015fm\u0259sini\u201d v\u0259 sonda, epidemiya \u015f\u0259killi art\u0131m\u0131n\u0131 qa\u00e7\u0131lmaz edirdi. Bu haqda 2020-ci ilin aprel ay\u0131ndan ba\u015flayaraq, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bildirmi\u015f, x\u00fcsus\u0259n ilkin u\u015faql\u0131q (1-3 ya\u015f) v\u0259 birincili u\u015faql\u0131q (3-6 ya\u015f) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 olanlara maska taxd\u0131rma\u011f\u0131n, ba\u011f\u0131\u015flan\u0131lmaz s\u0259hv oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259mi\u015f\u0259m. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, ist\u0259nil\u0259n infeksiyan\u0131n potensial f\u0259all\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259n yaln\u0131z 2 \u0259sas g\u00f6st\u0259rici olur: yoluxuculuq qabiliyy\u0259ti &#8211; (Ro indeksi) v\u0259\u00a0 letall\u0131q (\u00f6l\u00fcm t\u00f6r\u0259tm\u0259) \u0259msal\u0131.\u00a0 Ro indeksin\u0259 g\u00f6r\u0259, q\u0131z\u0131lca b\u00fct\u00fcn m\u0259lum virus infeksiyalar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 birincidir. Y\u0259ni bir q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259si 11-18 n\u0259f\u0259ri x\u0259st\u0259l\u0259ndirir (Ro=11-18). Halbuki bu indeks COV\u0130D-19-da 2-2,2; F\u0259sli qripd\u0259 1,3-\u0259 b\u0259rab\u0259rdir v\u0259 sair\u0259. Odur ki, q\u0131z\u0131lcaya \u201che\u00e7 bir vaxt yoluxmamaq\u201d fikri tamamil\u0259 yanl\u0131\u015f v\u0259 \u0259sass\u0131zd\u0131r. H\u0259r bir insan bu infeksiyaya yoluxmal\u0131d\u0131r v\u0259 yoluxur. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259st\u0259 il\u0259 h\u0259tta birba\u015fa kontakt bel\u0259 laz\u0131m deyil. \u0130nsan\u0131n (u\u015fa\u011f\u0131n) oldu\u011fu otaqda, ondan 2 saat \u0259vv\u0259l q\u0131z\u0131lcal\u0131 x\u0259st\u0259 olmu\u015fsa, yen\u0259 d\u0259 yoluxma qa\u00e7\u0131lmazd\u0131r. Odur ki, x\u0259st\u0259liyin haz\u0131rda m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n art\u0131m tempi t\u0259\u015fvi\u015f v\u0259 qorxuya s\u0259b\u0259b olacaq m\u00fcst\u0259sna bir hal kimi t\u0259qdim olunmamal\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p><strong>H\u0259kim \u0259lav\u0259 edib ki, infeksiyalar\u0131n x\u00fcsusi t\u0259hl\u00fck\u0259liliyini d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259n letall\u0131q \u0259msal\u0131d\u0131r:<\/strong>\u00a0\u201cBu g\u00f6st\u0259riciy\u0259 g\u00f6r\u0259, q\u0131z\u0131lcan\u0131n k\u00fctl\u0259vi epidemik hal\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan XXI \u0259srd\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi \u00f6l\u00fcm, c\u0259mi 0,004%-0,28%-dir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, bu g\u00f6st\u0259riciy\u0259 g\u00f6r\u0259 q\u0131z\u0131lca, b\u00fct\u00fcn m\u0259lum virus infeksiyalardan geridir, y\u0259ni qorxusuzdur, yaln\u0131z Parotit (0,006%) v\u0259 Su \u00e7i\u00e7\u0259yind\u0259n\u00a0 (0,0001%) \u00f6nd\u0259dir.<\/p>\n<p>B\u0259zi m\u00fc\u0259llifl\u0259r q\u0131z\u0131lcaya tutulmu\u015f u\u015fa\u011fa ikincili virus infeksiyas\u0131n\u0131n (m\u0259s\u0259l\u0259n qrip, COV\u0130D-19 v\u0259 s. ) yoluxma ehtimal\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0259kir. Bu hal n\u0259 n\u0259z\u0259ri, n\u0259 d\u0259 praktik olaraq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnki viruslara h\u00fcceyr\u0259daxili m\u00fchitd\u0259 \u201cm\u00fctl\u0259q konkurent antaqonizm\u201d prinsipi xasd\u0131r. Y\u0259ni, h\u00fcceyr\u0259y\u0259 ilkin daxil olmu\u015f virus, dig\u0259rinin daxil olmas\u0131n\u0131 m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ng\u0259ll\u0259yir. Bu hal \u201cke\u00e7id qap\u0131s\u0131n\u0131n bloklanmas\u0131\u201d kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir. Y\u0259ni buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi narahatl\u0131\u011fa \u0259sas yoxdur.<\/p>\n<p><strong>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, q\u0131z\u0131lcaya \u0259n h\u0259ssas insan qrupu 4 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r u\u015faqlar, \u0259n etibarl\u0131 qorunma vasit\u0259si is\u0259 peyv\u0259ndl\u0259m\u0259dir. D\u00fcnyada q\u0131z\u0131lcaya qar\u015f\u0131 peyv\u0259nd 60 il\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, apar\u0131l\u0131r. Bizim \u00f6lk\u0259mizd\u0259 peyv\u0259nd \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Milli peyv\u0259nd t\u0259qvimi\u201d siyas\u0259ti \u00fczr\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir v\u0259 haz\u0131rda tibbi s\u0131\u011fortan\u0131n Xidm\u0259tl\u0259r Z\u0259rfin\u0259 daxildir, y\u0259ni \u00f6d\u0259ni\u015fsizdir (b\u0259zi \u00f6z\u0259l sektorda m\u00fcxt\u0259lif qiym\u0259tl\u0259r deyil\u0259 bil\u0259r; \u0259slind\u0259 bu peyv\u0259ndin d\u00fcnya bazar\u0131nda real qiym\u0259ti 1 dollardan a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r).\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Bu peyv\u0259ndin birinci dozas\u0131n\u0131 h\u0259r bir u\u015faq, bir ya\u015f\u0131nda (d\u00fcnya \u00fczr\u0259 bu r\u0259q\u0259m 83%-dir), ikinci dozas\u0131n\u0131 is\u0259 6 ya\u015f\u0131nda al\u0131r (d\u00fcnya \u00fczr\u0259 bu r\u0259q\u0259m 74%-dir). Q\u0131z\u0131lca zaman\u0131 formala\u015fan t\u0259bii immunitet is\u0259 daimi v\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u00fckd\u00fcr. Odur ki, t\u0259krar a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259 riski s\u0131f\u0131r faizdir. U\u015faqlar v\u0259 g\u00fcl \u00fczl\u00fc k\u00f6rp\u0259l\u0259r qorunmal\u0131d\u0131r. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, milli peyv\u0259nd t\u0259qvimin\u0259 uy\u011fun olaraq peyv\u0259nd olunmaqla. Dig\u0259r z\u0259ruri hal is\u0259 u\u015faqlar\u0131n \u00fcz\u00fcnd\u0259n, x\u00fcsus\u0259n k\u0259nar \u015f\u0259xsl\u0259rin \u00f6pm\u0259sin\u0259, onlara n\u0259f\u0259s verilm\u0259sin\u0259 (o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u201c\u00e7op\u00e7\u00fcy\u0259\u201d aparmaq), el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r qeyri-gigienik prosedurlara, q\u0259tiyy\u0259n yol verilm\u0259m\u0259lidir. Bu elementar qaydalara \u0259m\u0259l etm\u0259kl\u0259, u\u015faqlara \u00f6z u\u015faql\u0131q d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ya\u015fama\u011fa imkan ver\u0259k. Bunlar\u0131 son g\u00fcnl\u0259r insanlar aras\u0131nda q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259liyinin k\u0259skin art\u0131m\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 bildirir\u0259m. COV\u0130D-19 stressind\u0259n sonra insanlar, bir d\u0259 \u0259sass\u0131z olaraq, do\u011fmalar\u0131n\u0131 itirm\u0259k qorxusunu ya\u015famamal\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pnevmoniya il\u0259 x\u0259st\u0259xanalarda yatanlar\u0131n say\u0131 art\u0131r; h\u0259kiml\u0259r t\u0259xir\u0259 salmadan peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir Q\u0131z\u0131lca b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanda u\u015faqlar aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lmaqdad\u0131r. Yay\u0131lmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi kimi is\u0259 valideynl\u0259rin peyv\u0259ndl\u0259rd\u0259n imtina etm\u0259si g\u00f6st\u0259rilir. \u201cYeni M\u00fcsavat\u201d x\u0259b\u0259r verir ki, m\u0259\u015fhur rusiyal\u0131 h\u0259kim-terapevt Valeriya Txorikova da qeyd edir ki, d\u00fcnyada q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259liyinin yay\u0131lmas\u0131 valideynl\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131 peyv\u0259nd etm\u0259kd\u0259n imtina etm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n ba\u015f verib: \u201cBu, kollektiv immunitetin yaranmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r v\u0259 virus z\u0259ncirvar\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr\u201d. H\u0259kim \u0259lav\u0259 edib ki, vaksin \u0259leyhin\u0259 kampaniya ilk d\u0259f\u0259 1998-ci ild\u0259\u00a0 ild\u0259n ba\u015flad\u0131: sonra Andrew Wakefield t\u0259r\u0259find\u0259n ingilis jurnal\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":664694,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f.jpg",850,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f.jpg",850,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f.jpg",850,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f-621x365.jpg",621,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f-840x494.jpg",640,376,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f.jpg",850,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f.jpg",850,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/29e711e583de83c6acafe2ecd91d5a0f.jpg",850,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Pnevmoniya il\u0259 x\u0259st\u0259xanalarda yatanlar\u0131n say\u0131 art\u0131r; h\u0259kiml\u0259r t\u0259xir\u0259 salmadan peyv\u0259ndl\u0259nm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir Q\u0131z\u0131lca b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanda u\u015faqlar aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lmaqdad\u0131r. Yay\u0131lmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi kimi is\u0259 valideynl\u0259rin peyv\u0259ndl\u0259rd\u0259n imtina etm\u0259si g\u00f6st\u0259rilir. \u201cYeni M\u00fcsavat\u201d x\u0259b\u0259r verir ki, m\u0259\u015fhur rusiyal\u0131 h\u0259kim-terapevt Valeriya Txorikova da qeyd edir ki, d\u00fcnyada q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259liyinin yay\u0131lmas\u0131 valideynl\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131 peyv\u0259nd etm\u0259kd\u0259n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/664693"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=664693"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/664693\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/664694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=664693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=664693"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=664693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}