{"id":664697,"date":"2023-12-05T08:22:29","date_gmt":"2023-12-05T04:22:29","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=664697"},"modified":"2023-12-05T08:22:29","modified_gmt":"2023-12-05T04:22:29","slug":"kim-ki-yuz-il-yasamasa-uzunomurluluyun-sirri-irsi-amil-yoxsa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=664697","title":{"rendered":"\u201cKim ki y\u00fcz il ya\u015famasa&#8230;\u201d &#8211; uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn sirri: irsi amil, yoxsa&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r hesab edir ki, \u00e7ox i\u015fl\u0259m\u0259k, krossvord h\u0259ll etm\u0259k, g\u0259ncl\u0259rl\u0259 dostluq insan\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzad\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>X\u0259b\u0259r verildiyi kimi, dekabr\u0131n 1-d\u0259 AB\u015e-\u0131n ke\u00e7mi\u015f d\u00f6vl\u0259t katibi v\u0259 AB\u015e prezidentinin ke\u00e7mi\u015f milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fc\u015faviri Henri Kissincer 100 ya\u015f\u0131nda v\u0259fat edib. Ancaq \u00e7oxlar\u0131na t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc g\u0259l\u0259n budur ki, Kissincer he\u00e7 d\u0259 sa\u011flam qidalanmay\u0131b, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r stresli h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7irib, yet\u0259rinc\u0259 istirah\u0259t etm\u0259yib v\u0259 idmana nifr\u0259t edib. Y\u0259ni sadalananlar vaxts\u0131z \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r iddias\u0131 il\u0259 uzla\u015f\u0131r, n\u0259inki uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fckl\u0259.<\/p>\n<p>Do\u011fmalar\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 100 ya\u015f\u0131nad\u0259k Kissincer aktiv ictimai h\u0259yat s\u00fcr\u00fcb, zehnini t\u0259miz saxlay\u0131b. Onu \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131yanlar deyibl\u0259r ki, o, t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xan v\u0259 sonrak\u0131 ill\u0259rini sakit h\u0259yata h\u0259sr ed\u0259n insanlardan deyildi. Kissincerin o\u011flu Devidin fikrinc\u0259, atas\u0131n\u0131n uzun \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u0259sinin sirri onun \u0259qli qabiliyy\u0259tl\u0259rind\u0259 v\u0259 intellektini yorulmadan stimulla\u015fd\u0131rmas\u0131ndad\u0131r. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u0259hz yeni bilikl\u0259r\u0259, inki\u015fafa can atmaq v\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 bir missiya hissi duymaq siyas\u0259t\u00e7iy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc yax\u015f\u0131 formada saxlama\u011fa imkan verib. Kissincerin dostu, Google-un ke\u00e7mi\u015f ba\u015f direktoru Erik \u015emidt d\u0259 b\u0259nz\u0259r bir \u015fey s\u00f6yl\u0259yib. Onun q\u0259na\u0259tinc\u0259, yolda\u015f\u0131n\u0131n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc olmas\u0131 onun z\u0259hm\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u201c40 ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, i\u015fl\u0259yir. Siz\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, s\u0259h\u0259r durub b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc i\u015fl\u0259yir. \u018fmin\u0259m ki, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn sirri i\u015fg\u00fczar olmaqdad\u0131r\u201d, &#8211; \u015emidt bildirib.<\/p>\n<p><strong>Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn sirri n\u0259dir &#8211; irsi amil, d\u00fczg\u00fcn v\u0259 aktiv h\u0259yat t\u0259rzi, stresd\u0259n qa\u00e7maq, yoxsa ham\u0131s\u0131 birlikd\u0259?\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r ki, h\u0259kiml\u0259r 85 ya\u015fa q\u0259d\u0259r nec\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131 bilirl\u0259r, bununla da ill\u0259rdir ki, bir ifad\u0259 i\u015fl\u0259dilir, sa\u011flam h\u0259yat t\u0259rzi s\u00fcrm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bununla bel\u0259, nec\u0259 daha uzun ya\u015famaq laz\u0131md\u0131r, bu h\u0259l\u0259 d\u0259 tibbi sirr olaraq qal\u0131r. Amerikan\u0131n &#8220;Forbes&#8221; jurnal\u0131 100 ild\u0259n \u00e7ox ya\u015fayanlar\u0131n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fcn sirrini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn sor\u011fu ke\u00e7irib. M\u0259lum olub ki, 100 ya\u015fdan yuxar\u0131 \u0259n \u00e7ox sa\u011flam insan Yaponiyada, Okinavada ya\u015fay\u0131r. Niy\u0259 burada? B\u0259lk\u0259 d\u0259 onlar\u0131n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fcn sirri yem\u0259kd\u0259dir. Okinavada insanlar \u00e7oxlu tax\u0131l, t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 bal\u0131q yeyirl\u0259r. \u018fksin\u0259, yumurta, \u0259t v\u0259 s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131 azd\u0131r. Noyabrda 101 ya\u015f\u0131 tamam olan AB\u015e-dan olan Deysi MakFadden d\u0259 buna uy\u011fundur. S\u0259h\u0259r yem\u0259yind\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq yulaf \u0259zm\u0259si v\u0259 meyv\u0259, naharda toyuq v\u0259 ya bal\u0131q il\u0259 salat, ax\u015fam yem\u0259yind\u0259 ya\u011fs\u0131z \u0259tli buxarda bi\u015fmi\u015f t\u0259r\u0259v\u0259z yeyir. H\u0259kiml\u0259r qazl\u0131 i\u00e7kil\u0259rin (h\u0259tta p\u0259hrizli i\u00e7kil\u0259rin) t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edir v\u0259 su v\u0259 ya \u015fir\u0259 i\u00e7m\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. 101 ya\u015f\u0131 olan amerikal\u0131 Mak Fadden d\u0259 h\u0259yat\u0131 boyu nadir hallarda soda i\u00e7irdi v\u0259 bu g\u00fcn ona he\u00e7 toxunmur. Bunun \u0259v\u0259zin\u0259 su, zo\u011fal suyu, s\u00fcd v\u0259 ya buzlu \u00e7ay i\u00e7ir. Q\u0259hv\u0259 v\u0259 alkoqollu i\u00e7kil\u0259r d\u0259 \u00e7ox istehlak etm\u0259s\u0259niz sa\u011flaml\u0131\u011fa z\u0259r\u0259rli deyil. Doktor David Prince g\u00f6r\u0259 h\u0259ft\u0259d\u0259 iki v\u0259 ya \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 spirtli i\u00e7ki sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131racaq. H\u0259kiml\u0259r x\u0259st\u0259l\u0259ri zaman-zaman n\u0259y\u0259s\u0259 icaz\u0259 ver\u0259nd\u0259 n\u0259inki al\u00e7ald\u0131rlar, h\u0259tta onlar\u0131 bel\u0259 davran\u0131\u015fa t\u0259\u015fviq edirl\u0259r. 101 ya\u015fl\u0131 Mak Fadden \u015fokoladl\u0131 pe\u00e7enye yeyir, q\u0131rm\u0131z\u0131 \u015f\u0259rab i\u00e7ir. 101 ya\u015fl\u0131 Viola Krouson b\u0259z\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 \u015fokoladl\u0131 kek bi\u015firir v\u0259 ya Hardys-d\u0259n hamburger al\u0131r. H\u0259kiml\u0259r ox\u015far m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verirl\u0259r. Bel\u0259 ki, Doktor Prins \u015f\u0259k\u0259r v\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259t istehlak\u0131n\u0131n h\u0259ft\u0259d\u0259 bir v\u0259 ya iki d\u0259f\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259tind\u0259n dan\u0131\u015fsa da, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n onlar\u0131n ki\u00e7ik hiss\u0259l\u0259rd\u0259 istehlak edil\u0259 bil\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Eyni zamanda aliml\u0259r hesab edir ki, t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra pijama geyinib televizora baxmaq v\u0259rdi\u015fi insan\u0131 erk\u0259n m\u0259zara apara bil\u0259r. AB\u015e-dan olan 101 ya\u015fl\u0131 Viola Krouson t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra 41 ildir ki, h\u0259r g\u00fcn yuxudan oyan\u0131r v\u0259 diqq\u0259tli geyinir. Onun g\u00fcn\u00fc h\u0259l\u0259 d\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rl\u0259 doludur: kils\u0259y\u0259 gedir, sa\u00e7\u0131n\u0131 v\u0259 d\u0131rnaqlar\u0131n\u0131 d\u00fcz\u0259ldir, g\u00fcnd\u0259 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 \u00f6z yem\u0259kl\u0259rini bi\u015firir, evi v\u0259 h\u0259y\u0259ti \u00f6z\u00fc t\u0259mizl\u0259yir. Bundan \u0259lav\u0259, o, h\u0259r g\u00fcn m\u0259\u015fql\u0259r edir ki, bu da ona qollar\u0131n\u0131, ayaqlar\u0131n\u0131 v\u0259 k\u00fcr\u0259yini m\u0259\u015fq etm\u0259y\u0259 imkan verir. H\u0259kiml\u0259r deyir ki, m\u0259\u015fq ciddi g\u00fcnd\u0259lik m\u0259\u015fq rejimi v\u0259 ya bahal\u0131 fitness m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00fczvl\u00fck dem\u0259k deyil. Daha \u00e7ox g\u0259zm\u0259li, pill\u0259k\u0259nl\u0259ri qalxmal\u0131 v\u0259 \u00f6z al\u0131\u015f-veri\u015fl\u0259rinizi, cama\u015f\u0131rxanan\u0131 cama\u015f\u0131rxanaya v\u0259 ya bir \u00e7anta zibil qutusunu zibil qutusuna aparma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131s\u0131n\u0131z &#8211; b\u00fct\u00fcn bunlar insan\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir. Dekabrda 102 ya\u015f\u0131 olacaq Elmer \u0130ston t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra hava \u015f\u0259raiti imkan vers\u0259 d\u0259, h\u0259r g\u00fcn g\u0259zir. Sa\u011flaml\u0131q t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131 Evercare t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmada sor\u011fuya qat\u0131lan y\u00fczillikl\u0259rin 41%-i canl\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259zintiy\u0259 \u00e7\u0131xma\u011fa davam etdikl\u0259rini s\u00f6yl\u0259di.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Doktor Erik Rakov deyir ki, t\u0259kc\u0259 fiziki deyil, h\u0259m d\u0259 zehni m\u0259\u015fql\u0259r 100 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r ya\u015fama\u011fa k\u00f6m\u0259k edir: \u201cBeyninizi m\u0259\u015fq etm\u0259yin bir yolu krossvorddur. V\u0259 g\u0259nc olanda h\u0259ft\u0259d\u0259 bir d\u0259f\u0259 h\u0259ll etm\u0259y\u0259 ba\u015flasan\u0131z, ya\u015fland\u0131qca \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc daha yax\u015f\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 tapacaqs\u0131n\u0131z. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259, t\u0259hl\u00fck\u0259 kimi testl\u0259r v\u0259 ya Sudoku kimi riyaziyyat oyunlar\u0131 da beyninizi g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lad\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dqiqatlar\u0131n g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, musiqi al\u0259tind\u0259 ifa beyin f\u0259aliyy\u0259tini qoruma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir. T\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra bir \u00e7ox ya\u015fl\u0131 insanlar vaxtlar\u0131n\u0131n \u00e7oxunu evd\u0259 ke\u00e7irirl\u0259r. Bu o dem\u0259kdir ki, onlar kifay\u0259t q\u0259d\u0259r D vitamini alm\u0131rlar. Bu \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131q, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, \u00fcr\u0259k \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, m\u00fcxt\u0259lif x\u0259r\u00e7\u0259ng n\u00f6vl\u0259ri, osteoporoz, diabet, Alzheimer x\u0259st\u0259liyi v\u0259 b\u0259zi otoimm\u00fcn x\u0259st\u0259likl\u0259r d\u0259 daxil olmaqla ciddi x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Geriatrik qay\u011f\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisi Claudia Fine deyir ki, h\u0259tta az miqdarda g\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131 \u0259hval\u0131n\u0131z\u0131 xeyli yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131ra v\u0259 d\u00fcnyaya bax\u0131\u015f\u0131n\u0131z\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Ara\u015fd\u0131rmalar onu da g\u00f6st\u0259rib ki, evli insanlar daha uzun ya\u015fay\u0131rlar. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu, h\u0259yat yolda\u015flar\u0131n\u0131n bir-birini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259si v\u0259 bir-birini h\u0259kim\u0259 getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n ba\u015f verir. Yax\u0131n dostluqlar romantik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r q\u0259d\u0259r vacibdir. Evercare sor\u011fusuna \u0259sas\u0259n, y\u00fczillikl\u0259rin 82%-i h\u0259r g\u00fcn dostlar\u0131 v\u0259 ail\u0259si il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r, 79%-i is\u0259 aktiv \u00fcnsiyy\u0259tin sa\u011flaml\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 oldu\u011funa inan\u0131r. \u00d6t\u0259n il evliliyinin 75-ci ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc qeyd ed\u0259n Centenarian Opal Prater h\u0259l\u0259 d\u0259 h\u0259yatdan z\u00f6vq al\u0131r v\u0259 dostlar\u0131 il\u0259 oyun oynamaqdan h\u0259zz al\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Evercare ara\u015fd\u0131rmas\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, ya\u015f\u0131 100-d\u0259n \u00e7ox olanlar\u0131n 62%-i h\u0259r g\u00fcn dua edir, meditasiya edir v\u0259 ya ba\u015fqa ruhani f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur. H\u0259kiml\u0259r sakitl\u0259\u015fdirici f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin daha uzun ya\u015fama\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131rlar.<\/p>\n<p>Eyni zamanda bu g\u00fcn h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n \u00fc\u00e7d\u0259 birini i\u015fd\u0259 ke\u00e7irdiyimiz zaman g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz i\u015fi sevm\u0259k x\u00fcsusil\u0259 vacibdir. Gerontoloji psixiatr Gary Kennedy deyir ki, yeni f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r tapmaq v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, h\u0259yat\u0131 m\u0259\u015f\u011ful saxlamaq uzun m\u00fcdd\u0259t sa\u011flam qalma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k. 102 ya\u015fl\u0131 Easton 1948-ci ild\u0259 Rutgersd\u0259 m\u00fch\u0259ndislik fak\u00fclt\u0259sinin dekan\u0131 olana q\u0259d\u0259r Harvard Universitetind\u0259 d\u0259rs deyib. O, i\u015finin ona \u201cd\u0259rin m\u0259mnunluq\u201d verdiyini deyir. 102 ya\u015fl\u0131 \u0130ston \u0259mindir ki, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fcn sirri onun daim n\u0259 is\u0259 etm\u0259sidir. O, h\u0259yat\u0131 boyu \u00e7ox f\u0259al idi &#8211; boks, bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q, qarda\u015fl\u0131q \u00fczv\u00fc v\u0259 radio h\u0259v\u0259skar\u0131. Easton 1974-c\u00fc ild\u0259 akademik h\u0259yatdan t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra da aktiv olaraq qald\u0131. O, Boy Scouts il\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc i\u015fl\u0259yir v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Cersid\u0259ki Yol Birlik Fondu \u00fc\u00e7\u00fcn pul toplay\u0131r. 101 ya\u015fl\u0131 Mak Fadden deyir: \u201cM\u0259n xo\u015fag\u0259lm\u0259z insanlardan, yerl\u0259rd\u0259n v\u0259 \u0259\u015fyalardan uzaq durma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram. M\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 xo\u015fb\u0259xt g\u00f6r\u00fcn\u00fcr\u0259m v\u0259 sahib olduqlar\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnyaya minn\u0259tdaram\u201d. Psixiatr Gary Kennedy optimistl\u0259rin daha sa\u011flam olma meyli il\u0259 raz\u0131la\u015f\u0131r v\u0259 deyir ki, depressiya, m\u0259nfi hissl\u0259r v\u0259 geri \u00e7\u0259kilm\u0259 \u00f6mr\u00fcn \u00e7ox vaxt vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l q\u0131salmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Psixiatr Gary Kennedy onu da qeyd edir ki, ya\u015fl\u0131 insanlar g\u0259ncl\u0259rl\u0259 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olduqda v\u0259 ya g\u0259nc n\u0259sl\u0259 t\u0259hsil verdikd\u0259, bu, onlara d\u0259y\u0259rli olduqlar\u0131n\u0131 hiss etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edir v\u0259 h\u0259yatlar\u0131na \u0259lav\u0259 m\u0259na verir.<\/p>\n<p>Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi Fiziologiya \u0130nstitutunun direktoru, biologiya elml\u0259ri doktoru, professor Ulduz H\u0259\u015fimova \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dedi ki, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck h\u0259m f\u0259rdi, h\u0259m d\u0259 populyasiya s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ola bil\u0259r: \u201cF\u0259rdi s\u0259viyy\u0259d\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nan uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck, y\u0259ni ayr\u0131-ayr\u0131 f\u0259rdl\u0259rin fiziki v\u0259 mental bax\u0131mdan sa\u011flam halda 90, 100 il v\u0259 daha \u00e7ox ya\u015famas\u0131 hallar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn yerl\u0259rind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131r, \u00f6z\u00fc d\u0259 bel\u0259 insanlar\u0131n say\u0131 get-ged\u0259 art\u0131r. Bu, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi qlobal tendensiyad\u0131r. Lakin d\u00fcnyada \u00e7ox nadir region var ki, orada uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck populyasiya s\u0259viyy\u0259sind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur, y\u0259ni h\u0259min yerl\u0259rd\u0259 90 v\u0259 daha \u00e7ox ya\u015f\u0131 olan insanlar\u0131n say\u0131 nisb\u0259t\u0259n \u00e7oxdur\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/science.gov.az\/uploads\/news\/5e95983b43ed7.jpg\" alt=\"Ulduz H\u0259\u015fimova: \u201cFiziologiya \u0130nstitutunun laboratoriyalar\u0131n\u0131n i\u015f  planlar\u0131nda m\u00fcvafiq d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilib\u201d\" \/><\/p>\n<p><strong>Ulduz H\u0259\u015fimova: \u201cUzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck h\u0259m f\u0259rdi, h\u0259m d\u0259 populyasiya s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ola bil\u0259r, ona g\u00f6r\u0259&#8230;\u201d<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Ulduz H\u0259\u015fimova vur\u011fulay\u0131r ki, son ill\u0259r Fiziologiya \u0130nstitutunun bu sah\u0259d\u0259, \u0259halinin 2016-c\u0131 ild\u0259 siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131n\u0131n materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda apard\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar maraql\u0131 faktlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131xar\u0131b. H\u0259min r\u0259smi statistik m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda b\u00fct\u00fcn inzibati rayonlar \u00fczr\u0259 uzun\u00f6murl\u00fcl\u00fck indeksl\u0259ri hesablan\u0131b v\u0259 \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn co\u011frafiyas\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Al\u0131nan n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, vaxtil\u0259 Qaraba\u011f zonas\u0131nda ya\u015fayan, sonra is\u0259 k\u00f6\u00e7k\u00fcn h\u0259yat\u0131 s\u00fcr\u0259n insanlar aras\u0131nda uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck potensial\u0131 y\u00fcks\u0259k olaraq qal\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn irsiyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na toxunan alim deyir ki, bu, populyasiya fenomeni kimi yaln\u0131z sa\u011flam genetika, sa\u011flam h\u0259yat t\u0259rzi, t\u0259miz ekoloji m\u00fchit, d\u00fczg\u00fcn qidalanma kimi amill\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 orqanizmin \u0259traf m\u00fchitl\u0259 harmoniya t\u0259\u015fkil etdiyi yerl\u0259rd\u0259 formala\u015fa\u00a0 bil\u0259r v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn tarix\u0259n uzun m\u00fcdd\u0259t t\u0259l\u0259b olunur: &#8220;Dem\u0259li, bu fenomen tibbi-bioloji bax\u0131mdan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 xalqlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razid\u0259 tarix\u0259n m\u00f6vcud olmas\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, q\u0259dim Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259ri olan \u015eu\u015fada da ekoloji t\u0259miz m\u00fchitd\u0259 ya\u015fayan insanlar tarix\u0259n sa\u011flam h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7iribl\u0259r. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259 burada uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck populyasiya\u00a0 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyev \u015eu\u015faya s\u0259f\u0259rl\u0259rinin birind\u0259 bel\u0259 bir ifad\u0259 i\u015fl\u0259tdi: \u201c\u015eu\u015fadan ayr\u0131l\u0131r\u0131q, yen\u0259 d\u0259 ayr\u0131lmaq ist\u0259mirik. \u015eu\u015fa insan\u0131 o q\u0259d\u0259r \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb edir ki, bura g\u0259l\u0259n insan getm\u0259k ist\u0259mir. \u015eu\u015faya h\u0259l\u0259lik deyirik\u201d. Bu ifad\u0259d\u0259 d\u0259 bir hikm\u0259t var. \u015eu\u015fa el\u0259 bir yerdir ki, insan orada \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7ox rahat, xo\u015fb\u0259xt, sa\u011flam hiss edir. Bu da deyil\u0259nl\u0259ri t\u0259sdiql\u0259y\u0259n daha bir faktd\u0131r&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r hesab edir ki, \u00e7ox i\u015fl\u0259m\u0259k, krossvord h\u0259ll etm\u0259k, g\u0259ncl\u0259rl\u0259 dostluq insan\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzad\u0131r &nbsp; X\u0259b\u0259r verildiyi kimi, dekabr\u0131n 1-d\u0259 AB\u015e-\u0131n ke\u00e7mi\u015f d\u00f6vl\u0259t katibi v\u0259 AB\u015e prezidentinin ke\u00e7mi\u015f milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fc\u015faviri Henri Kissincer 100 ya\u015f\u0131nda v\u0259fat edib. Ancaq \u00e7oxlar\u0131na t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc g\u0259l\u0259n budur ki, Kissincer he\u00e7 d\u0259 sa\u011flam qidalanmay\u0131b, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r stresli h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7irib, yet\u0259rinc\u0259 istirah\u0259t etm\u0259yib v\u0259 idmana nifr\u0259t edib. Y\u0259ni sadalananlar vaxts\u0131z \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r iddias\u0131 il\u0259 uzla\u015f\u0131r, n\u0259inki uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fckl\u0259. Do\u011fmalar\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 100 ya\u015f\u0131nad\u0259k Kissincer aktiv ictimai h\u0259yat s\u00fcr\u00fcb, zehnini t\u0259miz saxlay\u0131b. Onu \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131yanlar&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":664698,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7.jpg",549,366,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7.jpg",549,366,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7.jpg",549,366,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7.jpg",548,365,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7.jpg",549,366,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7.jpg",549,366,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7.jpg",549,366,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/c7bb2e5e8a40ca3141a07f4785396bf7.jpg",549,366,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r hesab edir ki, \u00e7ox i\u015fl\u0259m\u0259k, krossvord h\u0259ll etm\u0259k, g\u0259ncl\u0259rl\u0259 dostluq insan\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzad\u0131r &nbsp; X\u0259b\u0259r verildiyi kimi, dekabr\u0131n 1-d\u0259 AB\u015e-\u0131n ke\u00e7mi\u015f d\u00f6vl\u0259t katibi v\u0259 AB\u015e prezidentinin ke\u00e7mi\u015f milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fc\u015faviri Henri Kissincer 100 ya\u015f\u0131nda v\u0259fat edib. Ancaq \u00e7oxlar\u0131na t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc g\u0259l\u0259n budur ki, Kissincer he\u00e7 d\u0259 sa\u011flam qidalanmay\u0131b, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r stresli h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7irib, yet\u0259rinc\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/664697"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=664697"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/664697\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/664698"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=664697"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=664697"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=664697"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}