{"id":670004,"date":"2023-12-17T20:19:20","date_gmt":"2023-12-17T16:19:20","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=670004"},"modified":"2023-12-17T20:19:20","modified_gmt":"2023-12-17T16:19:20","slug":"ur%c9%99k-x%c9%99st%c9%99likl%c9%99rini-cavanlasdiran-s%c9%99b%c9%99bl%c9%99r-kaspinin-arasdirmasi-foto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=670004","title":{"rendered":"\u00dcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rini cavanla\u015fd\u0131ran s\u0259b\u0259bl\u0259r &#8211; \u201cKaspi\u201dnin ARA\u015eDIRMASI + FOTO"},"content":{"rendered":"<p>Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, d\u00fcnyada \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri t\u0259xmin\u0259n 15 il cavanla\u015f\u0131b. \u00dcr\u0259k, qan-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n ba\u015f ver\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259miz Tacikistandan sonra d\u00fcnyada ikinci yerd\u0259dir.<\/p>\n<p>\u00dcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n q\u0259fil v\u0259fat ed\u0259nl\u0259rin say\u0131 artmaqdad\u0131r. Son zamanlar is\u0259 cavanlar\u0131n da bu x\u0259st\u0259likd\u0259n v\u0259fat etm\u0259si hal\u0131na rast g\u0259lirik. Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 q\u0131sa zaman k\u0259siyind\u0259 \u00fc\u00e7 t\u0259l\u0259b\u0259nin \u00fcr\u0259ktutmas\u0131ndan v\u0259fat etm\u0259si fakt\u0131 dedikl\u0259rimizi bir daha t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u00fcr\u0259k-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rinin ilkin \u0259lam\u0259tl\u0259ri k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 sin\u0259 v\u0259 k\u00fcr\u0259k nahiy\u0259l\u0259rind\u0259 a\u011fr\u0131lar\u0131n olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/kaspi.az\/urek-xesteliklerini-cavanlasdiran-sebebler-arasdirma\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>\u201cKaspi\u201d<\/strong><\/a>\u00a0q\u0259zeti m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b.<\/p>\n<p>\u00dcr\u0259k \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 iki c\u00fcr &#8211; k\u0259skin v\u0259 xroniki gedi\u015fata malikdir. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r deyirl\u0259r ki, bu x\u0259st\u0259liyinin \u00e7oxalmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri &#8211; insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin daha \u00e7ox passiv h\u0259yat, oturaq i\u015f rejimin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259si, \u201cfastfood\u201d v\u0259 stressdir.<\/p>\n<p>Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6st\u0259rir ki, d\u00fcnyada \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri t\u0259xmin\u0259n 15 il cavanla\u015f\u0131b. \u201cWorldlifeexpectancy\u201d m\u0259lumat verir ki, \u00fcr\u0259k, qan-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n ba\u015f ver\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00f6lk\u0259miz Tacikistandan sonra d\u00fcnyada ikinci yerd\u0259dir. Az\u0259rbaycan\u0131n 183 \u00f6lk\u0259 s\u0131ras\u0131nda reytinq d\u0259r\u0259c\u0259si 388,41 kimi qeyd edilib. Statistikaya \u0259sas\u0259n, \u00f6lk\u0259d\u0259 ani \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131n 68 faizi \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri s\u0259b\u0259bil\u0259 ba\u015f verir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMTIvMTcvMTgvMTUvMjUvMGE1ZGZmY2QtNzA2Yi00NWE4LTk0YzMtODhlZjI0OWQxY2ViL2NOVHZTamg1NnZoMnZvdGtnNGR4R0pMMkRCTHU4NkJTSFpGVVFVUUsuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=7104294c64fd39b1\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>H\u0259kim-kardioloq Nabil Seyidov &#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetin\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda bildirib ki, \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259rinin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 qazan\u0131lan inki\u015faf yava\u015flay\u0131r: &#8220;Son 30 ild\u0259 \u0259ld\u0259 olunan u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada \u201cyerind\u0259 sayma\u201d m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Z\u0259ruri add\u0131mlar at\u0131lmasa, yax\u0131n zamanlarda geril\u0259m\u0259 art\u0131q qa\u00e7\u0131lmaz olacaq. H\u0259r il yar\u0131m milyarddan \u00e7ox insan bu x\u0259st\u0259liyin t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. 2021-ci ild\u0259ki statistikan\u0131 g\u00f6t\u00fcrs\u0259k, \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 20,5 milyonu \u00f6t\u00fcb.<\/p>\n<p>Vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l infarkt v\u0259 insultlarda f\u0259sadlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Son 50 ild\u0259 \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, \u0259ld\u0259 edil\u0259n nailiyy\u0259tl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00f6vcud resurslar, al\u0259tl\u0259r v\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 imkanlar\u0131 var. Amma bir \u00e7ox icmalarda diaqnostika, profilaktika v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n m\u0259hdud olmas\u0131 \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259rinin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259rin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131na imkan vermir. Bu x\u0259st\u0259lik s\u0259b\u0259bind\u0259n ba\u015f ver\u0259n h\u0259r be\u015f \u00f6l\u00fcmd\u0259n d\u00f6rd\u00fc a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 orta g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fan\u0131r. Y\u00fcks\u0259k g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fcr\u0259k-damar sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131nda ir\u0259lil\u0259yi\u015f getdikc\u0259 art\u0131r. T\u00fct\u00fcn v\u0259 alkoqollu i\u00e7kil\u0259rd\u0259n istifad\u0259nin daha \u00e7ox yay\u0131lmas\u0131, daha \u00e7ox duz istehlak\u0131, habel\u0259 havan\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259si, fiziki aktivliyin azalmas\u0131 \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015f olur\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMTIvMTcvMTgvMTUvMjUvMTJkMjMwZmEtM2UyYy00MjdiLTk3ZmYtZTFiM2UzYTBlMWRkL3pTMmMzSlhKcTFiTGtabzBHUjFPZkFyMUJHcDg2enpEOFhsZ0FoVzguanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=e485da1ef638c5df\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>H\u0259kim deyir ki, onillikl\u0259r \u0259rzind\u0259 d\u00fcnyada \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri \u00f6l\u00fcml\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bi olub: &#8220;M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd edim ki, 1990-c\u0131 ild\u0259 \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n 12.1 mln insan \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fcs\u0259, 2021-ci ild\u0259 bu r\u0259q\u0259m art\u0131q 20,5 milyon olub. D\u00fcnyan\u0131n 146 \u00f6lk\u0259sind\u0259 ki\u015fil\u0259r aras\u0131nda v\u0259 98 \u00f6lk\u0259sind\u0259 qad\u0131nlar aras\u0131nda vaxts\u0131z v\u0259 ya vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l ba\u015f ver\u0259n \u00f6l\u00fcml\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bi \u00fcr\u0259yin i\u015femik x\u0259st\u0259liyidir.<\/p>\n<p>Son 30 ild\u0259, \u00fcmumilikd\u0259, \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 artsa da, qlobal miqyasda r\u0259q\u0259ml\u0259r ya\u015fa uy\u011fun standartla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qda, \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131n azalmas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, azalma daha \u00e7ox v\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli t\u0259rzd\u0259 m\u0259hz y\u00fcks\u0259k g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr&#8221;.<\/p>\n<p>N.Seyidovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, artan s\u00fcbutlar g\u00f6st\u0259rir ki, g\u0259nc insanlarda artan \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyinin s\u0259b\u0259bi pisl\u0259\u015f\u0259n h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259rdi\u015fl\u0259ri, y\u0259ni qeyri-sa\u011flam p\u0259hriz v\u0259 fiziki aktivliyin olmamas\u0131d\u0131r: &#8220;B\u0259zi ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, COVID-19 infeksiyas\u0131 son bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259 \u0259lav\u0259 t\u0259hrikedici faktora \u00e7evrilib. B\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259n narahatedici tendensiya odur ki, ya\u015fl\u0131 insanlar aras\u0131nda \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na baxmayaraq, g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda infarkt b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada artmaqdad\u0131r. H\u0259m Az\u0259rbaycanda, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn yerl\u0259rind\u0259 kardioloqlar v\u0259 ictimai s\u0259hiyy\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri bunu \u0259hali sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259cili v\u0259ziyy\u0259t hesab edir. G\u0259nc ya\u015fl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r 20-50 ya\u015f aras\u0131nda olanlard\u0131r v\u0259 h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin sosial, iqtisadi v\u0259 dig\u0259r aspektl\u0259rd\u0259n \u0259n m\u0259hsuldar \u0259hali qrupudur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, h\u0259min ya\u015fdak\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259si v\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fc h\u0259m d\u0259rhal, h\u0259m d\u0259 orta v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli v\u0259d\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi probleml\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaq\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMTIvMTcvMTgvMTUvMjUvNmRlYTA2Y2MtNTllYS00ODdlLTgwNDItMGM2OWI3NjI1MTU2L3ZpbGh2bVdkeFJYWEVVQmRPeXJteUxzM0xzMkF4QnFIblh1blhrNGkuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=790a49b82952c13f\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>H\u0259kim bildirir ki, \u00fcr\u0259k dayanmas\u0131 v\u0259 infarkt eyni anlam\u0131 vermir. \u00dcr\u0259k dayanmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lifdir. \u00dcr\u0259k infarkt\u0131 is\u0259 \u00fcr\u0259y\u0259 qan ax\u0131n\u0131n\u0131n dayanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00fcr\u0259k \u0259z\u0259l\u0259sinin h\u0259r hans\u0131 hiss\u0259sinin \u00f6l\u00fcm\u00fc dem\u0259kdir: \u201cMiokard infarkt\u0131 art\u0131q yaln\u0131z ah\u0131l, orta ya\u015fl\u0131 insanlar\u0131n x\u0259st\u0259liyi deyil. G\u0259ncl\u0259r \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 infarkt v\u0259 insult bar\u0259d\u0259 m\u0259lumats\u0131zd\u0131rlar. Son 20-30 ild\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 daha \u00e7ox ya\u015f\u0131 40-50 ya\u015fdan yuxar\u0131 insanlar\u0131 \u0259hat\u0259 edib&#8221;.<\/p>\n<p>H\u0259kim \u00fcr\u0259k dayanmas\u0131na kardiomiopatiya (qal\u0131nla\u015fm\u0131\u015f \u00fcr\u0259k \u0259z\u0259l\u0259si), \u00fcr\u0259k \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, aritmiya (qeyri-m\u00fcnt\u0259z\u0259m \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fc) v\u0259 miokard infarkt\u0131 kimi bir ne\u00e7\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin s\u0259b\u0259b oldu\u011funu deyir: &#8220;Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, miokard infarkt\u0131 hallar\u0131 g\u0259ncl\u0259rd\u0259 artmaqdad\u0131r. AB\u015e v\u0259 bir s\u0131ra dig\u0259r inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rib ki, infarkt diaqnozu qoyulmu\u015f h\u0259r 5 n\u0259f\u0259rd\u0259n birinin ya\u015f\u0131 40 v\u0259 daha a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. \u018fn t\u0259hl\u00fck\u0259li tendensiya is\u0259 bu r\u0259q\u0259min h\u0259r il 2% artmas\u0131d\u0131r. 2019-cu ild\u0259 \u201cAmerican Journal of Medicine\u201d-d\u0259 n\u0259\u015fr olunan ara\u015fd\u0131rmadan b\u0259lli oldu ki, 40 v\u0259 daha g\u0259nc ya\u015fda infarkt ke\u00e7irmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin sonralar infarkt, insult v\u0259 dig\u0259r s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n \u00f6lm\u0259 ehtimal\u0131 ya\u015fl\u0131 insanlarda oldu\u011fu q\u0259d\u0259rdir. Problem yaln\u0131z inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 deyil, orta v\u0259 y\u00fcks\u0259k-orta g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 artmaqdad\u0131r. Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycanda, Rusiyada, Pakistan v\u0259 Hindistanda insanlar g\u0259nc ya\u015flarda infarkt ke\u00e7irirl\u0259r. Bu ox\u015far m\u0259nz\u0259r\u0259nin arxas\u0131nda duran s\u0259b\u0259bl\u0259r is\u0259 risk faktorlar\u0131n\u0131n, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin h\u0259yat t\u0259rzinin, \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259sinin d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn gu\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 eyni olmas\u0131d\u0131r. \u00dcr\u0259k infarkt\u0131 ad\u0259t\u0259n ki\u015fil\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox ba\u015f verir. Lakin son ara\u015fd\u0131rmalar g\u0259nc ya\u015fl\u0131 ki\u015fil\u0259r\u0259 nisb\u0259td\u0259, daha \u00e7ox g\u0259nc qad\u0131n\u0131n infarkt ke\u00e7irdiyini v\u0259 onlar\u0131n klinik n\u0259tic\u0259l\u0259rinin daha pis oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Son 10-15 ild\u0259 infarkt s\u0259b\u0259bi il\u0259 AB\u015e-d\u0259 hospitalizasiya olunan \u015f\u0259xsl\u0259r aras\u0131nda qad\u0131nlar\u0131n pay\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131b&#8221;.<\/p>\n<p>N.Seyidov vur\u011fulay\u0131b ki, \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131, Az\u0259rbaycanda S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi v\u0259 Az\u0259rbaycan Kardiologiya C\u0259miyy\u0259tinin apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259hlill\u0259r v\u0259 t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259rinin inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan risk faktorlar\u0131 g\u0259nc ya\u015flarda qazan\u0131l\u0131r, inki\u015faf edir. Bununla yana\u015f\u0131, infarkt ke\u00e7irmi\u015f g\u0259ncl\u0259rd\u0259 uzun ill\u0259r gizli getmi\u015f dig\u0259r \u0259sas x\u0259st\u0259likl\u0259r olub:<\/p>\n<p>&#8220;\u018fn ciddi v\u0259 \u00e7ox rast g\u0259lin\u0259n risk faktorlar\u0131na y\u00fcks\u0259k qan t\u0259zyiqi, diabet, y\u00fcks\u0259k xolesterin v\u0259 piyl\u0259nm\u0259 daxildir. B\u00fct\u00fcn bu x\u0259st\u0259likl\u0259r oksigenl\u0259 z\u0259ngin qan\u0131 \u00fcr\u0259y\u0259 da\u015f\u0131yan arteriya v\u0259 dig\u0259r qan damarlar\u0131n\u0131 t\u0131xaya v\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259 bilir. Vur\u011fulanmal\u0131d\u0131r ki, diabeti olan x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyinin inki\u015faf\u0131 riski iki d\u0259f\u0259 artm\u0131\u015f olur. Diabetl\u0259 ba\u011fl\u0131 damar v\u0259 dig\u0259r orqan z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259l\u0259ri daha erk\u0259n ya\u015flarda ba\u015flay\u0131r, lakin uzun ill\u0259r gizli qal\u0131r.<\/p>\n<p>2020-2022-ci ill\u0259r \u0259lav\u0259 t\u0259hdidi ortaya qoyub. Bel\u0259 ki, ara\u015fd\u0131rmalardan biri g\u00f6st\u0259rib ki, pandemiyan\u0131n ilk ili \u0259rzind\u0259 infarktdan \u00f6l\u00fcml\u0259r 14% art\u0131b v\u0259 onlar\u0131n b\u00f6y\u00fck qismi m\u0259hz 25-44 ya\u015fl\u0131lar\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, COVID-19 x\u0259st\u0259liyi orqanizmd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259li iltihab prosesl\u0259rini aktivl\u0259\u015fdirir, qan\u0131n daha da qat\u0131la\u015fmas\u0131 v\u0259 tromboza meylliyini art\u0131r\u0131r. Bu is\u0259 yoluxmu\u015f insanlarda infarkt riskini y\u00fcks\u0259ltmi\u015f olur. Problem daha \u00e7ox g\u0259nc ya\u015fl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin \u00f6z riskl\u0259rinin f\u0259rqind\u0259 olmamas\u0131d\u0131r. H\u0259kiml\u0259r d\u0259, \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq g\u0259nc ya\u015fl\u0131 x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri \u201caz v\u0259 nadirdir\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin caynaqlar\u0131ndan qurtulmal\u0131d\u0131rlar&#8221;.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Qida T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Agentliyi (AQTA) yan\u0131nda \u0130ctimai \u015euran\u0131n \u00fczv\u00fc, h\u0259kim-diyetoloq \u0130lqar \u015eamilovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00fcr\u0259k-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rinin artmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi insanlar\u0131n sa\u011flam h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7irm\u0259m\u0259sidir:<\/p>\n<p>\u201c\u0130nsanlar sa\u011flam qidalanmaya, fiziki aktivliy\u0259, keyfiyy\u0259tli yuxu rejimin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259li, stressd\u0259n uzaq olmal\u0131d\u0131rlar. T\u00f6vsiy\u0259 edirik ki, insanlar keyfiyy\u0259tsiz, z\u0259r\u0259rli ya\u011flar\u0131 rasionlar\u0131ndan uzaq etsinl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMTIvMTcvMTgvMTUvMjUvYjUxODUyMTUtNTc2Zi00YWJjLWIwZjgtYjRhYmRkOTE2ZDI5L1ZRWVlQMnNpQnBjdzdtSGt4a0tlbDFRQWZuQUNGcFozd01KUkNibGEuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=41713f94977b3e15\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u0130.\u015eamilov deyir ki, \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259k, indi fiziki aktivliyimiz \u00e7ox azal\u0131b: \u201c\u00d6lk\u0259mizd\u0259 avtomobill\u0259rin say\u0131 art\u0131b. Biz A n\u00f6qt\u0259sind\u0259n B n\u00f6qt\u0259sin\u0259 getdiyimiz zaman avtomobild\u0259n, ictimai n\u0259qliyyatdan \u00e7ox istifad\u0259 edirik. Eyni zamanda, y\u00fcr\u00fc\u015f etm\u0259yi, idmanla m\u0259\u015f\u011ful olma\u011f\u0131 sevmirik. \u00dcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rinin yaranmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yuxu rejimi d\u0259 keyfiyy\u0259tli olmal\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259kim-diyetoloq deyir ki, stressd\u0259n d\u0259 uzaq olmaq bu x\u0259st\u0259liyin yaranmamas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir: \u201cRafin\u0259 olunmu\u015f \u015f\u0259k\u0259rd\u0259n d\u0259 uzaq olmaq laz\u0131md\u0131r. \u00dcr\u0259k-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n uzaq olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259td\u0259n, kolbasa, sosiskadan istifad\u0259 etm\u0259m\u0259lidirl\u0259r. Bal\u0131q, toyuq \u0259ti, m\u00f6vs\u00fcmi meyv\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. \u018ft m\u0259hsullar\u0131n\u0131 haz\u0131rlayan zaman ya\u011fda q\u0131zard\u0131lm\u0131\u015flara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259m\u0259lidir. \u0130nsanlar bunlara \u0259m\u0259l ets\u0259l\u0259r, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu x\u0259st\u0259likd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259km\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjMvMTIvMTcvMTgvMTUvMjUvMzVmNDI2MDQtODY0YS00OWY0LTlmOGQtMzc1ODA5MTBlYzU4L1Z1d0JFUmF1SG9GTHlDOHg4c1JPWEFlME5jVEt1Wk5pZ05SWFJQS0EuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=049d65506be9ac8c\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Qida eksperti F\u0259rid S\u0259f\u0259rov vur\u011fulay\u0131b ki, haz\u0131rda b\u0259lk\u0259 d\u0259 h\u0259r be\u015f n\u0259f\u0259rd\u0259n biri stent da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r: \u201c\u00dcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rinin ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri d\u00fczg\u00fcn qidalanmamaqd\u0131r. Sa\u011flam \u00fcr\u0259y\u0259 sahib olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn zeytun ya\u011f\u0131, bal\u0131q, qoz, badam, f\u0131nd\u0131q, alma, sar\u0131msaq, pomidor, lobya, noxud, m\u0259rci, ispanaq, ya\u015f\u0131l \u00e7ay\u0131 qida rasionunuza m\u00fctl\u0259q daxil edin. Eyni zamanda, balansl\u0131 qidalanmaq, fiziki aktivlik laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, d\u00fcnyada \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri t\u0259xmin\u0259n 15 il cavanla\u015f\u0131b. \u00dcr\u0259k, qan-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n ba\u015f ver\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259miz Tacikistandan sonra d\u00fcnyada ikinci yerd\u0259dir. \u00dcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n q\u0259fil v\u0259fat ed\u0259nl\u0259rin say\u0131 artmaqdad\u0131r. Son zamanlar is\u0259 cavanlar\u0131n da bu x\u0259st\u0259likd\u0259n v\u0259fat etm\u0259si hal\u0131na rast g\u0259lirik. Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 q\u0131sa zaman k\u0259siyind\u0259 \u00fc\u00e7 t\u0259l\u0259b\u0259nin \u00fcr\u0259ktutmas\u0131ndan v\u0259fat etm\u0259si fakt\u0131 dedikl\u0259rimizi bir daha t\u0259sdiql\u0259yir. Qeyd ed\u0259k ki, \u00fcr\u0259k-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rinin ilkin \u0259lam\u0259tl\u0259ri k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 sin\u0259 v\u0259 k\u00fcr\u0259k nahiy\u0259l\u0259rind\u0259 a\u011fr\u0131lar\u0131n olmas\u0131d\u0131r. \u201cKaspi\u201d\u00a0q\u0259zeti m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b. \u00dcr\u0259k \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 iki c\u00fcr &#8211; k\u0259skin v\u0259 xroniki&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":670005,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/77.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, d\u00fcnyada \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri t\u0259xmin\u0259n 15 il cavanla\u015f\u0131b. \u00dcr\u0259k, qan-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n ba\u015f ver\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259miz Tacikistandan sonra d\u00fcnyada ikinci yerd\u0259dir. \u00dcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n q\u0259fil v\u0259fat ed\u0259nl\u0259rin say\u0131 artmaqdad\u0131r. Son zamanlar is\u0259 cavanlar\u0131n da bu x\u0259st\u0259likd\u0259n v\u0259fat etm\u0259si hal\u0131na rast g\u0259lirik. Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 q\u0131sa zaman k\u0259siyind\u0259 \u00fc\u00e7 t\u0259l\u0259b\u0259nin \u00fcr\u0259ktutmas\u0131ndan v\u0259fat etm\u0259si&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/670004"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=670004"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/670004\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/670005"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=670004"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=670004"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=670004"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}