{"id":674729,"date":"2023-12-28T09:21:41","date_gmt":"2023-12-28T05:21:41","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=674729"},"modified":"2023-12-28T09:21:41","modified_gmt":"2023-12-28T05:21:41","slug":"beyin%c9%99-z%c9%99r%c9%99r-ver%c9%99n-15-s%c9%99b%c9%99b","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=674729","title":{"rendered":"Beyin\u0259 z\u0259r\u0259r ver\u0259n 15 s\u0259b\u0259b"},"content":{"rendered":"<p>Beyin \u00e7ox h\u0259ssas bir orqand\u0131r v\u0259 dem\u0259k olar ki, h\u0259r \u015feyd\u0259n t\u0259sirl\u0259nir.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong> x\u0259b\u0259r verir ki, professor, nevroloq Derya Ulud\u00fcz b\u0259zi v\u0259rdi\u015fl\u0259rd\u0259n travmalara, stressd\u0259n az su i\u00e7m\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r bir \u00e7ox amilin bu h\u0259yati orqana m\u0259nfi t\u0259sir etdiyini bildirib.<\/p>\n<p>Nevroloq qeyd edib ki, d\u00fczg\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259n beyin, d\u00fczg\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259n b\u0259d\u0259n dem\u0259kdir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n beynimizi z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irib d\u0259yi\u015fdirm\u0259li v\u0259 ya aradan qald\u0131rmal\u0131y\u0131q. O, beyin\u0259 z\u0259r\u0259r ver\u0259n, onu t\u0259hdid ed\u0259n 15 s\u0259b\u0259bi a\u00e7\u0131qlay\u0131b.<\/p>\n<p><strong>Fiziki travma<\/strong>\u00a0&#8211; hu\u015funu itirm\u0259, \u015fok ke\u00e7irm\u0259 v\u0259 q\u0259zalar beyin\u0259 t\u0259sir edir. Beyin sars\u0131nt\u0131s\u0131ndan sonra ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, bir ne\u00e7\u0259 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 hu\u015funu itirm\u0259, z\u0259d\u0259 zaman\u0131 ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri xat\u0131rlamama, e\u015fitm\u0259 v\u0259 g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tinin pozulmas\u0131, diqq\u0259tin azalmas\u0131 v\u0259 \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q ola bil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar t\u0259cili m\u00fcdaxil\u0259 t\u0259l\u0259b ed\u0259n v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rdir.<\/p>\n<p><strong>Madd\u0259 as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/strong>\u00a0&#8211; narkotikl\u0259r beynin \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00fc\u015fm\u0259nidir. Bunlar beynin normal f\u0259aliyy\u0259tini pozmaqla yana\u015f\u0131, beyin damarlar\u0131nda da t\u0131xanmalara s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p><strong>Siqaret<\/strong>\u00a0&#8211; beyin\u0259 v\u0259 b\u0259d\u0259n\u0259 qan ax\u0131n\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r. Siqaret \u00e7\u0259k\u0259n insanlarda diqq\u0259ti toplamaqda \u00e7\u0259tinlik yarana bil\u0259r. Siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin t\u0259kc\u0259 d\u0259risi deyil, beyni d\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 qocal\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Spirt<\/strong>\u00a0&#8211; h\u0259tta orta d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 spirt istehlak\u0131 beyin funksiyalar\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Spirtli i\u00e7ki q\u0259bul ed\u0259n insanlar\u0131n beyinl\u0259ri daha ki\u00e7ik olur. Ancaq beyin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc \u00e7ox vacibdir. Prefrontal korteksin (beynin planla\u015fd\u0131rma, qabaqcadan d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 v\u0259 m\u00fchakim\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan hiss\u0259si) funksiyas\u0131n\u0131 pozur.<\/p>\n<p><strong>H\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00e7\u0259ki<\/strong>\u00a0&#8211; ya\u011flar z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259ri saxlay\u0131r. B\u0259d\u0259nd\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox ya\u011f varsa, beyin bir o q\u0259d\u0259r pisdir, \u00e7\u00fcnki o, z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259sirl\u0259nir. Ya\u011f\u0131n h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7oxlu\u011fu da beynin ki\u00e7ilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Piyl\u0259nm\u0259 idrak qabiliyy\u0259tinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 Alzheimer riskini d\u0259 art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Yanl\u0131\u015f qidalanma &#8211;<\/strong>\u00a0qeyri-sa\u011flam qidalanma beynin h\u0259cmini, funksiyas\u0131n\u0131 v\u0259 struktur inki\u015faf\u0131n\u0131 pozur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015f\u0259k\u0259r, ya\u011f v\u0259 karbohidratlar\u0131n h\u0259ddind\u0259n art\u0131q istehlak\u0131ndan \u00e7\u0259kinm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Sa\u011flam bir beyin \u00fc\u00e7\u00fcn p\u0259hriz zeytun ya\u011f\u0131 v\u0259 \u201cOmeqa-3\u201d kimi t\u0259bii ya\u011flara, t\u0259z\u0259, m\u00f6vs\u00fcmi t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 meyv\u0259l\u0259r\u0259, \u00e7iy qoz-f\u0131nd\u0131q, paxlal\u0131lar v\u0259 b\u00fct\u00fcn tax\u0131llara diqq\u0259t yetirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>Yaln\u0131zl\u0131q &#8211;<\/strong>\u00a0yaln\u0131zl\u0131q \u00e7ox vaxt m\u0259nfi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Bu, beyind\u0259 beta-amiloid toplanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur v\u0259 zamanla demensiyaya qap\u0131 a\u00e7\u0131r. Elmi ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 d\u0259 olsa \u00fcnsiyy\u0259t qurmaq beyni aktivl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259tdir. Yax\u0131n dostlarla s\u00f6hb\u0259t etm\u0259kl\u0259 beyni aktivl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>Xroniki stres &#8211;<\/strong>\u00a0a\u011f\u0131r i\u015f y\u00fck\u00fc, maddi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r v\u0259 evlilik probleml\u0259ri xroniki stresin s\u0259b\u0259bl\u0259ridir. Daimi stres alt\u0131nda olan beyin stress hormonu &#8211; kortizol ifraz edir. Kortizol i\u015ftahan\u0131 v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r ist\u0259kl\u0259rini art\u0131r\u0131r, bu da \u00e7\u0259ki art\u0131m\u0131na s\u0259b\u0259b olur. \u018fz\u0259l\u0259 g\u0259rginliyini v\u0259 xroniki a\u011fr\u0131lar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qan t\u0259zyiqini art\u0131r\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar beyin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 pozur.<\/p>\n<p><strong>Yuxusuzluq<\/strong>\u00a0\u2013 d\u00fcz\u0259nsiz yuxu, yuxu poz\u011funlu\u011fu h\u0259mi\u015f\u0259 fiziki, beyin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir edir.<\/p>\n<p>H\u0259ddind\u0259n art\u0131q kofein &#8211; h\u0259r \u015feyin art\u0131\u011f\u0131n\u0131n z\u0259r\u0259rli olmas\u0131, t\u0259bii ki, t\u0259rkibind\u0259 kofein olan qidalara da aiddir. G\u00fcn \u0259rzind\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q kofein q\u0259bulu beyin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir edir. Yadda\u015fda, diqq\u0259td\u0259, qavray\u0131\u015fda, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259d\u0259, dild\u0259 v\u0259 \u015f\u00fcurda \u0259sas rol oynayan madd\u0259nin h\u0259cmini azald\u0131r.<\/p>\n<p><strong>H\u0259ddind\u0259n art\u0131q televizora baxmaq<\/strong>\u00a0&#8211; h\u0259ddind\u0259n art\u0131q televizora baxmaq u\u015faqlarda hiperaktivlik, b\u00f6y\u00fckl\u0259rd\u0259 is\u0259 Alzheimer x\u0259st\u0259liyi il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir. G\u00fcnd\u0259 iki saatdan \u00e7ox televizora baxmaq piyl\u0259nm\u0259 riskini art\u0131r\u0131r. Art\u0131q \u00e7\u0259ki d\u0259 beyin\u0259 z\u0259r\u0259rlidir.<\/p>\n<p><strong>\u015eidd\u0259tli komp\u00fcter oyunlar\u0131<\/strong>\u00a0&#8211; bu oyunlar zorak\u0131l\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b olur. Zaman ke\u00e7dikc\u0259 u\u015faqlar bu oyunlara alud\u0259 olurlar. Bel\u0259 oyunlar beyin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir ed\u0259n amill\u0259r s\u0131ras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Su itkisi<\/strong>\u00a0&#8211; b\u0259d\u0259nin 70 faizi v\u0259 beynin 80 faizi sudan ibar\u0259tdir. \u018fg\u0259r kifay\u0259t q\u0259d\u0259r su i\u00e7ilm\u0259s\u0259, beyin funksiyas\u0131 da azal\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0130ntensiv sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 istifad\u0259si<\/strong>\u00a0&#8211; daim mesajla\u015fmaq v\u0259 internetd\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 vaxt ke\u00e7irm\u0259k diqq\u0259t probleml\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Zamanla \u00fcz-\u00fcz\u0259 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 \u00e7\u0259tinlik yarad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>H\u0259r\u0259k\u0259tsizlik<\/strong>\u00a0&#8211; beynin d\u0259 h\u0259r bir \u0259z\u0259l\u0259nin ehtiyac duydu\u011fu kimi m\u0259\u015fql\u0259r\u0259 ehtiyac\u0131 var. H\u0259r\u0259k\u0259tsizlik s\u0259b\u0259bind\u0259n qan ax\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn beyin\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r qan \u00e7atm\u0131r. Yadda\u015f da bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259n m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259nir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Beyin \u00e7ox h\u0259ssas bir orqand\u0131r v\u0259 dem\u0259k olar ki, h\u0259r \u015feyd\u0259n t\u0259sirl\u0259nir. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, professor, nevroloq Derya Ulud\u00fcz b\u0259zi v\u0259rdi\u015fl\u0259rd\u0259n travmalara, stressd\u0259n az su i\u00e7m\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r bir \u00e7ox amilin bu h\u0259yati orqana m\u0259nfi t\u0259sir etdiyini bildirib. Nevroloq qeyd edib ki, d\u00fczg\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259n beyin, d\u00fczg\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259n b\u0259d\u0259n dem\u0259kdir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n beynimizi z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irib d\u0259yi\u015fdirm\u0259li v\u0259 ya aradan qald\u0131rmal\u0131y\u0131q. O, beyin\u0259 z\u0259r\u0259r ver\u0259n, onu t\u0259hdid ed\u0259n 15 s\u0259b\u0259bi a\u00e7\u0131qlay\u0131b. Fiziki travma\u00a0&#8211; hu\u015funu itirm\u0259, \u015fok ke\u00e7irm\u0259 v\u0259 q\u0259zalar beyin\u0259 t\u0259sir edir. Beyin sars\u0131nt\u0131s\u0131ndan sonra ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, bir ne\u00e7\u0259 d\u0259qiq\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":674730,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630.jpg",923,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630.jpg",923,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630.jpg",923,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630-535x365.jpg",535,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630-840x573.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630.jpg",923,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630.jpg",923,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/17037187711610529640_1200x630-923x620.jpg",923,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Beyin \u00e7ox h\u0259ssas bir orqand\u0131r v\u0259 dem\u0259k olar ki, h\u0259r \u015feyd\u0259n t\u0259sirl\u0259nir. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, professor, nevroloq Derya Ulud\u00fcz b\u0259zi v\u0259rdi\u015fl\u0259rd\u0259n travmalara, stressd\u0259n az su i\u00e7m\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r bir \u00e7ox amilin bu h\u0259yati orqana m\u0259nfi t\u0259sir etdiyini bildirib. Nevroloq qeyd edib ki, d\u00fczg\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259n beyin, d\u00fczg\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259n b\u0259d\u0259n dem\u0259kdir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n beynimizi z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/674729"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=674729"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/674729\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/674730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=674729"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=674729"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=674729"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}