{"id":678054,"date":"2024-01-10T09:45:50","date_gmt":"2024-01-10T05:45:50","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=678054"},"modified":"2024-01-10T09:45:50","modified_gmt":"2024-01-10T05:45:50","slug":"pirimiz-m%c9%99b%c9%99dimiz-z%c9%99ng%c9%99zur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=678054","title":{"rendered":"Pirimiz, m\u0259b\u0259dimiz Z\u0259ng\u0259zur&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>VII \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin ordular\u0131 Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra Z\u0259ng\u0259zurun alban \u0259halisinin bir qismi xristian dinind\u0259n islam dinin\u0259 ke\u00e7mi\u015f, bir qismi is\u0259 xristianl\u0131qda qalm\u0131\u015fd\u0131. Bu, islam dininin humanizmind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi. Quran\u0131n qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259r k\u0259s hans\u0131 dini ist\u0259s\u0259 ona da sitayi\u015f ed\u0259 bil\u0259rdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xristianlar dinl\u0259rini d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edilmirdil\u0259r. Haz\u0131rda Qaraba\u011fda v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda ya\u015fayan k\u00f6kl\u00fc xristian albanlar\u0131n v\u0259 q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkl\u0259rin \u00f6zl\u0259rini \u201cerm\u0259ni\u201d kimi tan\u0131malar\u0131 m\u0259hz bu tarixi prosesin n\u0259tic\u0259sidir. Rusiyan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f kinorejissoru David \u015eahnazaryan televiziyaya m\u00fcsahib\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 qeyd edir ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc hay hesab etmir. Onun ulu babalar\u0131 q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkl\u0259ri olub v\u0259 sonradan qriqorian dinini q\u0259bul edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olan v\u0259 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015f Alban m\u0259b\u0259dl\u0259rinin ham\u0131s\u0131 vaxtil\u0259 bu c\u00fcr erm\u0259ni-qriqorian kils\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fl\u0259r. Z\u0259ng\u0259zurun Sisian nahiy\u0259sind\u0259ki IV-V \u0259srl\u0259r\u0259 aid Tanaat m\u0259b\u0259di, VI-VII \u0259srl\u0259r\u0259 aid m\u00fcq\u0259dd\u0259s Qriqori, yaxud Qarakils\u0259 m\u0259b\u0259di, Gorus nahiy\u0259sind\u0259ki IX \u0259sr\u0259 aid Tatev m\u0259b\u0259di kimi bir \u00e7ox m\u0259b\u0259dl\u0259r qriqorian kils\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f q\u0259dim Alban abid\u0259l\u0259ridir. Bu abid\u0259l\u0259r haylar t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00fcnyaya q\u0259dim erm\u0259ni kils\u0259l\u0259ri kimi t\u0259qdim olunsa da, tarixi-elmi d\u0259lill\u0259r bu abid\u0259l\u0259rin s\u0131rf Alban m\u0259b\u0259dl\u0259ri oldu\u011funu t\u0259sdiq edir. Bundan \u0259lav\u0259, haylar Alban abid\u0259l\u0259rind\u0259ki da\u015f kitab\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259kk olunan yaz\u0131lar\u0131 oxuya bilmirl\u0259r.<\/p>\n<p>Z\u0259ng\u0259zurda \u00e7ox sayda pirl\u0259r, ocaqlar, ziyar\u0259tgahlar m\u00f6vcuddur. Sisian rayonundak\u0131 Q\u0131rxlar, Salvart\u0131 pirl\u0259ri, Qafan rayonundak\u0131 Pirdavidan, \u00c7il\u0259xana pirl\u0259ri, Mehri rayonundak\u0131 Bu\u011fakar piri, La\u00e7\u0131n rayonundak\u0131 Qu\u015f\u00e7u, A\u011fababa, Sultan baba pirl\u0259ri, Qubadl\u0131 rayonundak\u0131 Mir S\u0259di a\u011fa oca\u011f\u0131, \u0130mamzad\u0259 oca\u011f\u0131, A\u011f Hasar piri z\u0259ng\u0259zurlular\u0131n h\u0259r zaman \u00fcz tutduqlar\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s ocaqlar idi. La\u00e7\u0131n rayonundak\u0131 A\u011fo\u011flan m\u0259b\u0259di, H\u0259mz\u0259 Sultan saray\u0131, Cicimli t\u00fcrb\u0259si, Sisian rayonundak\u0131 A\u011f\u00fcdi q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259si, Mehri rayonundak\u0131 Baba Hac\u0131 m\u0259qb\u0259r\u0259si, Z\u0259ngilan rayonundak\u0131 Bartaz Q\u0131z qalas\u0131, M\u0259mm\u0259db\u0259yli t\u00fcrb\u0259si, Qubadl\u0131 rayonundak\u0131 G\u00f6y Qala, D\u0259mir\u00e7il\u0259r t\u00fcrb\u0259si, Mahr\u0131zl\u0131, Dondarl\u0131 m\u0259scidl\u0259ri kimi<\/p>\n<p>tarixi-memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rinin bir qismi erm\u0259ni vandallar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, bir qismi d\u0259 erm\u0259ni irsi kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilm\u0259kd\u0259dir. Q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zurun bir s\u0131ra ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259ki m\u00fcs\u0259lman m\u0259b\u0259dl\u0259rinin qal\u0131qlar\u0131 is\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 qalmaqdad\u0131r.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ild\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurun i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra oradak\u0131 y\u00fczl\u0259rl\u0259 qo\u00e7 heyk\u0259ll\u0259r d\u0259 erm\u0259ni vandalla\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdir. \u00c7\u00fcnki qo\u00e7 , at, \u00f6k\u00fcz haylar\u0131n totemi deyil. Erm\u0259nil\u0259r Q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zurda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00e7ox\u0259srlik dini-m\u0259d\u0259ni irsini v\u0259 izini yox etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsalar da, onu tarixin da\u015f yadda\u015f\u0131ndan, foto-video materiallardan v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n sil\u0259 bilm\u0259dil\u0259r. Oradak\u0131 m\u00fcs\u0259lman q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131nda olan qo\u00e7 v\u0259 at fiqurlar\u0131n\u0131n \u00f6z \u0259ksini tapd\u0131\u011f\u0131 y\u00fczl\u0259rl\u0259 q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259 v\u0259 s\u0259nduq\u0259l\u0259r bu torpaqlar\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus tarixi ke\u00e7mi\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Dem\u0259li, haylar \u00f6z tarixl\u0259rini deyil, bizim tariximizi silm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurun Erm\u0259nistan ordusunun i\u015f\u011fal\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 tarixi-memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n vandalizmin n\u0259tic\u0259l\u0259ri q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 aradan qald\u0131r\u0131lacaq, h\u0259r bir abid\u0259, b\u00fct\u00fcn m\u0259scidl\u0259r yenid\u0259n b\u0259rpa olunacaq.<\/p>\n<p>Yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 Z\u0259ng\u0259zurdak\u0131 Baba Hac\u0131 t\u00fcrb\u0259sinin d\u0259 haylar t\u0259r\u0259find\u0259n erm\u0259nil\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Haylar bel\u0259 bir \u0259fsan\u0259 uydurublar ki, guya t\u00fcrb\u0259d\u0259 d\u0259fn olunan iki n\u0259f\u0259r-erm\u0259ni Baba il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 Hac\u0131 \u00fcmumi d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k vuru\u015fmu\u015f, onlar\u0131 qovub yurdlar\u0131ndan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015flar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu xalq q\u0259hr\u0259manlar\u0131 eyni t\u00fcrb\u0259d\u0259 d\u0259fn olunmu\u015f v\u0259 bura ziyar\u0259tgaha \u00e7evrilmi\u015fdir. Bu, tamamil\u0259 yaland\u0131r v\u0259 haylar\u0131n qura\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131 gicb\u0259s\u0259r na\u011f\u0131llardan biridir.\u00a0 Yada salaq ki, uzaq \u0259srl\u0259rd\u0259 \u0130slam dini m\u00fcs\u0259lmanla ba\u015fqa dind\u0259n olan\u0131n bir t\u00fcrb\u0259d\u0259 d\u0259fn olunmas\u0131n\u0131 q\u0259ti qada\u011fan edirdi. Bundan \u0259lav\u0259, q\u0259dim d\u00f6vrd\u0259 bu \u0259razid\u0259 haylar yox idil\u0259r. O vaxtlar haylar Hindistanda qara\u00e7\u0131l\u0131q edir, D\u0259cl\u0259-F\u0259rat \u00e7aylar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 s\u0259rg\u0259rdan, k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat\u0131 s\u00fcr\u00fcr, oradan da \u0259traf vilay\u0259tl\u0259r\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nirdil\u0259r. N\u0259hay\u0259t, XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 haylar Rusiya \u00e7arlar\u0131n\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda g\u0259tirilib Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131lar. Rus irtica\u00e7\u0131 ideoloqlar\u0131 v\u0259 siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri haylar\u0131 t\u0259limatland\u0131rd\u0131lar ki, m\u0259skun olduqlar\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin ad\u0131n\u0131, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, toponiml\u0259ri\u00a0 d\u0259yi\u015fdirib erm\u0259nil\u0259\u015fdirsinl\u0259r. Rus h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri haylar\u0131 silahland\u0131r\u0131rd\u0131 ki, m\u0259qam yeti\u015fdikc\u0259 yerli sakinl\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcb vahim\u0259 yarats\u0131nlar v\u0259 onlar\u0131 \u00f6z yurdlar\u0131ndan k\u00f6\u00e7\u00fcb qa\u00e7ma\u011fa m\u0259cbur etsinl\u0259r. Bu &#8220;i\u015f\u0259&#8221; \u0259sas\u0259n 1840-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. 1905-1907, 1918-1921, 1988-1991-ci ill\u0259r k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlarla\u00a0 m\u00fc\u015fayi\u0259t\u00a0 olunan deportasiyalar bu dedikl\u0259rimizin s\u00fcbutudur. Bu &#8220;i\u015f&#8221;l\u0259rin ham\u0131s\u0131 kompleks \u015f\u0259kild\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. \u018flb\u0259tt\u0259, b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 haylar\u0131n b\u00fct\u00fcn cinay\u0259tl\u0259rinin arxas\u0131nda Rusiya hakimiyy\u0259ti dayan\u0131rd\u0131. Nankor haylar da \u00f6zg\u0259nin torpa\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fdikl\u0259rin\u0259 baxmayaraq h\u0259yas\u0131zcas\u0131na bu \u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 qur\u015fan\u0131rd\u0131lar. \u018frazil\u0259rimizd\u0259\u00a0 gizlic\u0259 xa\u00e7lar basd\u0131r\u0131b sonra guya onlar\u0131 &#8220;t\u0259sad\u00fcf\u0259n&#8221; tap\u0131r v\u0259 bel\u0259likl\u0259,\u00a0 bu yerl\u0259rin q\u0259dim sakinl\u0259ri olduqlarunu s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Z\u0259ng\u0259zurdak\u0131 abid\u0259l\u0259rimizi hayla\u015fd\u0131rmaq, toponiml\u0259ri bir-bir \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259k bu r\u0259zal\u0259tin bir hiss\u0259si idi. &#8220;Arxal\u0131 k\u00f6p\u0259k qurd basar&#8221;-deyibl\u0259r. Haylar k\u00f6p\u0259klik etdikl\u0259ri arxalar\u0131n\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli k\u00f6m\u0259yi il\u0259 b\u0259d niyy\u0259tl\u0259rin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015flar. Ancaq \u015firnikl\u0259nib daha art\u0131\u011f\u0131na sahib olmaq ist\u0259yirdil\u0259r. Ancaq \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 M\u00fcz\u0259ff\u0259r Az\u0259rbaycan Ordusu haylara \u00f6z yerl\u0259rini g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n<p>Haylar \u0259m\u0259ll\u0259rini davam etdirir, ba\u015fqalar\u0131na qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259kmir, \u00f6zl\u0259rin\u0259 saxta tarix, co\u011frafiya, musiqi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t uydururlar. H\u0259tta onlar bizim musiqi al\u0259tl\u0259rimizi, m\u0259tb\u0259ximizd\u0259ki yem\u0259kl\u0259ri bel\u0259 o\u011furlay\u0131b \u00f6z adlar\u0131na calamaq ist\u0259yirl\u0259r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, b\u00f6y\u00fck rus \u015fairi Aleksandr Pu\u015fkin d\u0259rin nifr\u0259t b\u0259sl\u0259diyi haylara xitab\u0259n \u201cs\u0259n o\u011frusan, s\u0259n erm\u0259nis\u0259n\u201d dey\u0259nd\u0259 el\u0259 bu o\u011furluqlar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturmu\u015f.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>VII \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin ordular\u0131 Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra Z\u0259ng\u0259zurun alban \u0259halisinin bir qismi xristian dinind\u0259n islam dinin\u0259 ke\u00e7mi\u015f, bir qismi is\u0259 xristianl\u0131qda qalm\u0131\u015fd\u0131. Bu, islam dininin humanizmind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi. Quran\u0131n qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259r k\u0259s hans\u0131 dini ist\u0259s\u0259 ona da sitayi\u015f ed\u0259 bil\u0259rdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xristianlar dinl\u0259rini d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edilmirdil\u0259r. Haz\u0131rda Qaraba\u011fda v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda ya\u015fayan k\u00f6kl\u00fc xristian albanlar\u0131n v\u0259 q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkl\u0259rin \u00f6zl\u0259rini \u201cerm\u0259ni\u201d kimi tan\u0131malar\u0131 m\u0259hz bu tarixi prosesin n\u0259tic\u0259sidir. Rusiyan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f kinorejissoru David \u015eahnazaryan televiziyaya m\u00fcsahib\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 qeyd edir ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc hay hesab etmir. Onun&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":678058,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710.png",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710.png",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710.png",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710-500x280.png",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710-660x365.png",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710-840x465.png",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710.png",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710.png",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710-240x172.png",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/f7b6bc88166090396320342792910568710.png",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"VII \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u018fr\u0259b xilaf\u0259tinin ordular\u0131 Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra Z\u0259ng\u0259zurun alban \u0259halisinin bir qismi xristian dinind\u0259n islam dinin\u0259 ke\u00e7mi\u015f, bir qismi is\u0259 xristianl\u0131qda qalm\u0131\u015fd\u0131. Bu, islam dininin humanizmind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi. Quran\u0131n qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259r k\u0259s hans\u0131 dini ist\u0259s\u0259 ona da sitayi\u015f ed\u0259 bil\u0259rdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xristianlar dinl\u0259rini d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edilmirdil\u0259r. Haz\u0131rda&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/678054"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=678054"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/678054\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/678058"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=678054"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=678054"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=678054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}