{"id":682786,"date":"2024-01-23T10:59:11","date_gmt":"2024-01-23T06:59:11","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=682786"},"modified":"2024-01-23T10:59:11","modified_gmt":"2024-01-23T06:59:11","slug":"covid-19-u-agir-kecir%c9%99nl%c9%99r%c9%99-pis-x%c9%99b%c9%99r-beyni-t%c9%99dric%c9%99n-qocaldirmis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=682786","title":{"rendered":"COV\u0130D-19-u a\u011f\u0131r ke\u00e7ir\u0259nl\u0259r\u0259 pis x\u0259b\u0259r &#8211; beyni t\u0259dric\u0259n qocald\u0131rm\u0131\u015f?"},"content":{"rendered":"<h3><strong>Professor: \u201cViruslar h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin h\u0259r birin\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r z\u0259d\u0259l\u0259yici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, ona g\u00f6r\u0259&#8230;\u201d<\/strong><\/h3>\n<p><strong>COV\u0130D-19 virusu beyind\u0259ki dopamin neyronlar\u0131n\u0131 yoluxdursa, h\u00fcceyr\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259k v\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259 qabiliyy\u0259tini itirm\u0259kl\u0259 qocal\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cCell Stem Cell\u201d jurnal\u0131nda aliml\u0259rin t\u0259dqiqat\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259d\u0259 deyilir.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, koronavirusa yoluxmu\u015f dopamin neyronlar\u0131 f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131r\u0131r v\u0259 iltihaba s\u0259b\u0259b olan kimy\u0259vi siqnallar g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Normalda bu h\u00fcceyr\u0259l\u0259r rahatl\u0131q, motivasiya, yadda\u015f, yuxu v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 cavabdeh neyromediator &#8211; dopamin istehsal edir. Bu neyronlar\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si Parkinson x\u0259st\u0259liyi il\u0259 d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>Dopamin neyronlar\u0131n\u0131n yoluxma s\u0259viyy\u0259si COV\u0130D-19 virusunun sevimli h\u0259d\u0259fi olan a\u011fciy\u0259r h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin yoluxma s\u0259viyy\u0259si q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k olmasa da, yoluxmu\u015f h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin ki\u00e7ik bir populyasiyas\u0131 bel\u0259 m\u0259rk\u0259zi sinir sistemi \u00fc\u00e7\u00fcn potensial ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259tir\u0259 bil\u0259r. Art\u0131q bu y\u00f6nd\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r fakt qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 is\u0259 insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti COV\u0130D-19 x\u0259st\u0259liyi zaman\u0131 v\u0259 sonras\u0131nda yadda\u015f probleml\u0259rind\u0259n, idrak poz\u011funlu\u011fundan, yuxusuzluqdan, narahatl\u0131q ke\u00e7irm\u0259kd\u0259n, el\u0259c\u0259 d\u0259 xarakterik \u201cbeyin dumanlanmas\u0131\u201dndan \u015fikay\u0259tl\u0259nir.<\/p>\n<p><strong>B\u0259s Az\u0259rbaycanda bu x\u00fcsusda praktika n\u0259 deyir, ba\u015f beynin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si kimi hallara n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 rast g\u0259linib v\u0259 ya g\u0259linir? Koronavirus ke\u00e7irmi\u015f insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259l\u0259 d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 qal\u0131rm\u0131? COV\u0130D-19-un uzaq f\u0259sadlar\u0131 zaman bax\u0131m\u0131ndan n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259 bil\u0259r?\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/sherg.az\/\/storage\/posts\/November2023\/8NALmJyaSguwhh6yeMjj.jpg\" alt=\"Adil Qeybulla Halal d\u0259rman standart\u0131n\u0131 \u015f\u0259rh edib\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0Adil Qeybulla\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Tibb \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor Adil Qeybulla m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dedi ki, COV\u0130D-19 pandemiyas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi davam edir: \u201cH\u0259m COV\u0130D-d\u0259n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin autopsiya n\u0259tic\u0259l\u0259ri, x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 apar\u0131lan analiz n\u0259tic\u0259l\u0259ri, haz\u0131rk\u0131 lonk-COV\u0130D n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n, tez-tez COV\u0130D olan ayr\u0131-ayr\u0131 x\u0259st\u0259l\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan analizl\u0259r, onlar\u0131n qan t\u0259hlill\u0259ri ciddi \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fcnyan\u0131n n\u0259zar\u0259t-profilaktika m\u0259rk\u0259zl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda\u00a0 m\u00fct\u0259madi olaraq m\u0259lumat verilir. Amma son m\u0259lumatlar da y\u0259qin ki, yax\u0131n vaxtlarda a\u00e7\u0131qlanacaq. Pandemiya \u00f6z\u00fc bits\u0259 d\u0259, onun x\u0131rda\u00a0 ocaqlar\u0131, epidemiyalar\u0131 davam edir. N\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259r bir virusun orqanizm\u0259 \u00f6z t\u0259siri var. Bu, h\u0259yat\u0131n qeyri-h\u00fcceyr\u0259vi formas\u0131d\u0131r. H\u00fcceyr\u0259 daxilind\u0259 bunlar l\u00f6vb\u0259r sal\u0131r, art\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 viruslar\u0131n m\u00fcxt\u0259lif h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri z\u0259d\u0259l\u0259m\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, orqanizmin funksional imkanlar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. H\u0259min iddia da ist\u0259r dopomin neyronlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131, h\u0259m beyind\u0259 emosional motivasiyalara cavab ver\u0259n sistem\u0259, h\u0259m d\u0259 beyin qab\u0131\u011f\u0131na t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r. T\u0259dqiqatlar davam edir. H\u0259r halda, viruslar h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin h\u0259r birin\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r z\u0259d\u0259l\u0259yici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Hesab edir\u0259m ki, biz m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r elmin t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259liyik. Vaxt\u0131nda vaksinasiya olunmaq, deyil\u0259nl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259k, antivaksin t\u0259bli\u011fat\u0131na qo\u015fulmamaq, qo\u015fulanlar\u0131 da q\u0131namal\u0131y\u0131q, b\u00fct\u00fcn bunlarla biz v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xa bil\u0259rik. \u00c7\u00fcnki bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 h\u0259dd\u0259n art\u0131q insan art\u0131m\u0131 var, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n insan f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n qlobal iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri, bunun n\u0259tic\u0259l\u0259ri, buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 viruslar\u0131n f\u0259alla\u015fmas\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar yax\u015f\u0131 he\u00e7 n\u0259 v\u0259d etmir. Bunu n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131y\u0131q. El\u0259 situasiya yarana bil\u0259r ki, d\u00fcnya s\u0259hiyy\u0259si onun qar\u015f\u0131s\u0131nda tamamil\u0259 aciz qala bil\u0259r. Bu bax\u0131mdan, elmin t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 riay\u0259t etm\u0259k vacibdir\u201d.<\/p>\n<p>S\u00fcrix v\u0259 Liverpul universitetl\u0259rinin aliml\u0259ri d\u0259 koronavirusun beyin\u0259 t\u0259sirini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hACE2 insan reseptorlu genetik c\u0259h\u0259td\u0259n modifikasiya edilmi\u015f si\u00e7anlardan istifad\u0259 edibl\u0259r. M\u00fc\u0259llifl\u0259r intranazal qaydada heyvanlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 ya y\u00fcks\u0259k dozada SARS-CoV-2 il\u0259 yoluxdurub v\u0259 virusun beyin\u0259 nec\u0259 t\u0259sir etdiyini ara\u015fd\u0131r\u0131blar. M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rib ki, burundan yeridildikd\u0259n yeddi g\u00fcn sonra virus qoxu lampas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 beyin\u0259 daxil olub. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar virusun qoxu epitelind\u0259 v\u0259 qoxu lampas\u0131n\u0131n neyronlar\u0131nda, h\u0259m\u00e7inin beynin frontal b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 qoxu lampas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259si olan b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 &#8211; hipokampus, talamus v\u0259 hipotalamusda yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fkar etdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r. Daha y\u00fcks\u0259k dozalarda aliml\u0259r virusun ba\u015f v\u0259 onur\u011fa beyind\u0259 daha geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edibl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Professor: \u201cViruslar h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin h\u0259r birin\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r z\u0259d\u0259l\u0259yici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, ona g\u00f6r\u0259&#8230;\u201d COV\u0130D-19 virusu beyind\u0259ki dopamin neyronlar\u0131n\u0131 yoluxdursa, h\u00fcceyr\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259k v\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259 qabiliyy\u0259tini itirm\u0259kl\u0259 qocal\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cCell Stem Cell\u201d jurnal\u0131nda aliml\u0259rin t\u0259dqiqat\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259d\u0259 deyilir.\u00a0 M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, koronavirusa yoluxmu\u015f dopamin neyronlar\u0131 f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131r\u0131r v\u0259 iltihaba s\u0259b\u0259b olan kimy\u0259vi siqnallar g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Normalda bu h\u00fcceyr\u0259l\u0259r rahatl\u0131q, motivasiya, yadda\u015f, yuxu v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 cavabdeh neyromediator &#8211; dopamin istehsal edir. Bu neyronlar\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si Parkinson x\u0259st\u0259liyi il\u0259 d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir. Dopamin neyronlar\u0131n\u0131n yoluxma s\u0259viyy\u0259si COV\u0130D-19 virusunun sevimli h\u0259d\u0259fi olan a\u011fciy\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":682787,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f.jpg",660,371,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f.jpg",660,371,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f.jpg",660,371,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f-649x365.jpg",649,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f.jpg",660,371,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f.jpg",660,371,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/b948580b0b9ea2b4d81794ac5b32ae6f.jpg",660,371,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Professor: \u201cViruslar h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin h\u0259r birin\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r z\u0259d\u0259l\u0259yici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, ona g\u00f6r\u0259&#8230;\u201d COV\u0130D-19 virusu beyind\u0259ki dopamin neyronlar\u0131n\u0131 yoluxdursa, h\u00fcceyr\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259k v\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259 qabiliyy\u0259tini itirm\u0259kl\u0259 qocal\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cCell Stem Cell\u201d jurnal\u0131nda aliml\u0259rin t\u0259dqiqat\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259d\u0259 deyilir.\u00a0 M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, koronavirusa yoluxmu\u015f dopamin neyronlar\u0131 f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131r\u0131r v\u0259 iltihaba s\u0259b\u0259b olan kimy\u0259vi siqnallar&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/682786"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=682786"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/682786\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/682787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=682786"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=682786"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=682786"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}