{"id":683268,"date":"2024-01-24T21:05:43","date_gmt":"2024-01-24T17:05:43","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=683268"},"modified":"2024-01-24T21:05:43","modified_gmt":"2024-01-24T17:05:43","slug":"qarabaga-m%c9%99xsus-uzum-sortlari-t%c9%99sdiql%c9%99nib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=683268","title":{"rendered":"Qaraba\u011fa m\u0259xsus \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131 t\u0259sdiql\u0259nib"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda \u015f\u0259rab istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ting istehsal\u0131 geni\u015fl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>Bunu &#8220;Report&#8221;a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyinin \u00dcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 \u015e\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutun direktoru V\u00fcqar S\u0259limov deyib.<\/p>\n<p>O bildirib ki, 2023-c\u00fc ild\u0259n \u0130nstitutun \u015eamax\u0131 \u00dcz\u00fcm Ting\u00e7ilik M\u0259rk\u0259zi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b:<\/p>\n<p>&#8220;Art\u0131q bu m\u0259rk\u0259zd\u0259 d\u00fcnya standartlar\u0131na uy\u011fun olan, m\u00fcasir t\u0259l\u0259batlara cavab ver\u0259n, \u00fcz\u00fcm istehsal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, emal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259n, \u0259sas\u0259n yerli texniki \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131ndan ibar\u0259t filloksera z\u0259r\u0259rvericisin\u0259 qar\u015f\u0131 davaml\u0131 calaq tingl\u0259r istehsal olunur.<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n il m\u0259rk\u0259zd\u0259 280 min\u0259 q\u0259d\u0259r yerli texniki \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131ndan fillokseraya davaml\u0131 calaq tingl\u0259r istehsal olunub&#8221;.<\/p>\n<p>V. S\u0259limov deyib ki, yerli \u015f\u0259rab brendl\u0259rinin istehsal\u0131nda texniki sortlar m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir:<\/p>\n<p>&#8220;\u015e\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131qda \u0259n \u00f6n\u0259mli m\u0259s\u0259l\u0259 milli \u015f\u0259rab brendl\u0259ridir. Yerli \u015f\u0259rab brendl\u0259rinin inki\u015faf\u0131 texniki \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131ndan asl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eamax\u0131 \u00dcz\u00fcm Ting\u00e7ilik M\u0259rk\u0259zind\u0259 &#8220;Bayan\u015fir\u0259&#8221;, &#8220;M\u0259l\u0259yi&#8221;, &#8220;M\u0259dr\u0259s\u0259&#8221; , &#8220;Xindoqn\u0131&#8221;, &#8220;\u015eirvan\u015fah\u0131&#8221; kimi yerli texniki \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131ndan ilk d\u0259f\u0259 olaraq calaq tingl\u0259r istehsal olunub. Bu sortlar milli \u015f\u0259rab brendl\u0259rinin ixrac\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>O \u0259lav\u0259 edib ki, \u0130nstitutda milli brendl\u0259rin istehsal\u0131 v\u0259 ixrac potensial\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 itm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si olan yerli \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131 s\u00fcr\u0259tli \u00fcsullarla art\u0131r\u0131l\u0131r: &#8220;\u0130stehsal\u00e7\u0131lar\u0131n keyfiyy\u0259tli \u0259kin materiallar\u0131 il\u0259 t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yerli \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131 a\u015fkarlan\u0131b toplan\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>S\u00fcfr\u0259 \u00fcz\u00fcm\u00fcn istehsal\u0131na toxunaraq, V. S\u0259limov bildirib ki, onun hesab\u0131na daxili t\u0259l\u0259bat, dem\u0259k olar ki, tam \u00f6d\u0259nilir: &#8220;\u00d6lk\u0259y\u0259 idxal edil\u0259n quru \u00fcz\u00fcm \u0259halinin yaln\u0131z 20 % t\u0259labat\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259yir. Bu bax\u0131mdan quru \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131n\u0131n istehsal\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si imkanlar\u0131 var&#8221;.<\/p>\n<p>KTN r\u0259smisi vur\u011fulay\u0131b ki, Az\u0259rbaycanda \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 \u015f\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q prioritet sah\u0259 hesab edilir:<\/p>\n<p>&#8220;Bu sah\u0259nin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131 q\u0259bul olunub. Haz\u0131rda &#8220;2018-2025-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda \u015f\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131&#8221; icra edilir.<\/p>\n<p>Burada qar\u015f\u0131ya qoyulan h\u0259d\u0259fl\u0259rd\u0259n biri \u00fcz\u00fcm sah\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sidir. D\u00f6vl\u0259t proqram\u0131na uy\u011fun olaraq \u00f6lk\u0259d\u0259 yeni, m\u00fcasir standartlara cavab ver\u0259n \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131 sal\u0131n\u0131r. \u0130l \u0259rzind\u0259 yeni sal\u0131nan \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131n\u0131n sah\u0259si 7,1 % art\u0131b. \u00d6t\u0259n il 224,5 min ton m\u0259hsul y\u0131\u011f\u0131l\u0131b ki, bu, 2022-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 5,6 % \u00e7oxdur&#8221;.<\/p>\n<p>V. S\u0259limov bildirib ki, Qaraba\u011f\u0131n nadir \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131 yenid\u0259n \u00e7oxald\u0131l\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;\u0130nstitut yerli \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131n\u0131n genetik m\u00fcxt\u0259lifliyini m\u00fcasir \u00fcsullarla \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Almaniyan\u0131n Geilweilerhof \u00dcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck \u0130nstitutu il\u0259 elmi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q bar\u0259d\u0259 m\u00fcqavil\u0259 imzalay\u0131b.<\/p>\n<p>M\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n 2019-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycana m\u0259xsus 70 sort-n\u00fcmun\u0259, 2022-ci ild\u0259 174 sort n\u00fcmun\u0259, 2023-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 118 sort n\u00fcmun\u0259 (c\u0259mi 392) molekulyar genetik analiz olunub.<\/p>\n<p>Bunlar aras\u0131nda 30-a q\u0259d\u0259r Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259sin\u0259 m\u0259xsusu \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131 da vard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu i\u015fl\u0259r yerli sortlar\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259miz genetik profill\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si, onlar\u0131n ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259nims\u0259nilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bioloji v\u0259 genetik bax\u0131mdan t\u0259miz sertifikatl\u0131 \u0259kin material\u0131n\u0131n istehsal\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qaraba\u011fa m\u0259xsus onlarla sortun, o c\u00fcml\u0259d\u0259n &#8220;Qara lkeni&#8221;, &#8220;Xindoqn\u0131&#8221;, &#8220;Qara\u015fir\u0259&#8221;, &#8220;Arayatl\u0131&#8221; qara \u00fcz\u00fcm\u00fc, &#8220;Az\u0131x&#8221; \u00fcz\u00fcm\u00fc v\u0259 s. \u00fcz\u00fcm sortunun genom x\u0259rit\u0259si, molekulyar-genetik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri \u00f6yr\u0259nilib, ampelo v\u0259 fenotipik deskriptorlarla t\u0259sviri h\u0259yata ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>Genetik analizl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 sortlar\u0131n genetik c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259miz profil oldu\u011fu t\u0259sdiql\u0259nib&#8221;<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00dcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 \u015e\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q ET \u0130nstitutunda yeni, m\u00fcasir v\u0259 cihazlarla t\u0259hciz olunmu\u015f &#8220;molekulyar-genetik laboratoriya&#8221; da art\u0131q f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b. Burada ilk d\u0259f\u0259 olaraq 94 yerli \u00fcz\u00fcm sortunun genom qurulu\u015fu t\u0259dqiq edilmi\u015f v\u0259 m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlil edilib.<\/p>\n<p>Bu istiqam\u0259td\u0259 i\u015fl\u0259r daha da geni\u015fl\u0259ndirl\u0259c\u0259k. Az\u0259rbaycan\u0131n qiym\u0259tli yerli \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131n\u0131n Beyn\u0259lxalq \u00dcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 \u015e\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (OIV) m\u00fcasir protokol v\u0259 \u00fcsullar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00f6yr\u0259nilib r\u0259q\u0259msal t\u0259svir edilm\u0259si, \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131n\u0131n t\u0259yinedici \u0259sas morfogenetik \u0259lam\u0259tl\u0259rinin ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda h\u0259r bir sort \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259rtib olunmas\u0131 v\u0259 Beyn\u0259lxalq Sort Kataloquna (V\u0130VC) yerl\u0259\u015fdirm\u0259si onlar\u0131n milli sortlar\u0131m\u0131z oldu\u011funu s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p>Yerli \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131n\u0131n r\u0259q\u0259msal t\u0259svir edilm\u0259sind\u0259 ya\u015f\u0131l zo\u011f, cavan yarpaq, formala\u015fm\u0131\u015f yarpaq, salx\u0131m, gil\u0259 v\u0259 toxumlar\u0131n \u0259sas diaqnostik \u0259lam\u0259tl\u0259ri, m\u0259hsullar\u0131n\u0131n enokarpoloji v\u0259 enokimy\u0259vi g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri m\u00fchim rol oynay\u0131r, V. S\u0259limov \u0259lav\u0259 edib .<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda \u015f\u0259rab istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ting istehsal\u0131 geni\u015fl\u0259ndirilir. Bunu &#8220;Report&#8221;a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyinin \u00dcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 \u015e\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutun direktoru V\u00fcqar S\u0259limov deyib. O bildirib ki, 2023-c\u00fc ild\u0259n \u0130nstitutun \u015eamax\u0131 \u00dcz\u00fcm Ting\u00e7ilik M\u0259rk\u0259zi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b: &#8220;Art\u0131q bu m\u0259rk\u0259zd\u0259 d\u00fcnya standartlar\u0131na uy\u011fun olan, m\u00fcasir t\u0259l\u0259batlara cavab ver\u0259n, \u00fcz\u00fcm istehsal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, emal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259n, \u0259sas\u0259n yerli texniki \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131ndan ibar\u0259t filloksera z\u0259r\u0259rvericisin\u0259 qar\u015f\u0131 davaml\u0131 calaq tingl\u0259r istehsal olunur. \u00d6t\u0259n il m\u0259rk\u0259zd\u0259 280 min\u0259 q\u0259d\u0259r yerli texniki \u00fcz\u00fcm sortlar\u0131ndan fillokseraya davaml\u0131 calaq tingl\u0259r istehsal olunub&#8221;. V. S\u0259limov deyib ki, yerli \u015f\u0259rab brendl\u0259rinin istehsal\u0131nda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":683269,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510.jpg",650,405,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510.jpg",650,405,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510.jpg",650,405,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510-586x365.jpg",586,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510.jpg",640,399,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510.jpg",650,405,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510.jpg",650,405,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/uzum_51706115510.jpg",650,405,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycanda \u015f\u0259rab istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ting istehsal\u0131 geni\u015fl\u0259ndirilir. Bunu &#8220;Report&#8221;a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyinin \u00dcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 \u015e\u0259rab\u00e7\u0131l\u0131q Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutun direktoru V\u00fcqar S\u0259limov deyib. O bildirib ki, 2023-c\u00fc ild\u0259n \u0130nstitutun \u015eamax\u0131 \u00dcz\u00fcm Ting\u00e7ilik M\u0259rk\u0259zi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b: &#8220;Art\u0131q bu m\u0259rk\u0259zd\u0259 d\u00fcnya standartlar\u0131na uy\u011fun olan, m\u00fcasir t\u0259l\u0259batlara cavab ver\u0259n, \u00fcz\u00fcm istehsal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, emal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259n, \u0259sas\u0259n yerli texniki&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683268"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=683268"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683268\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/683269"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=683268"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=683268"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=683268"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}