{"id":683397,"date":"2024-01-25T09:35:29","date_gmt":"2024-01-25T05:35:29","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=683397"},"modified":"2024-01-25T09:35:29","modified_gmt":"2024-01-25T05:35:29","slug":"the-economist-saglam-dusunc%c9%99-%c9%99slind%c9%99-cox-da-saglam-deyil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=683397","title":{"rendered":"The Economist: Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, \u0259slind\u0259, \u00e7ox da sa\u011flam deyil"},"content":{"rendered":"<p>Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 he\u00e7 d\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc q\u0259d\u0259r sa\u011flam deyil. Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 say\u0131lan \u00e7ox az iddia ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bulolunand\u0131r.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,<\/strong>\u00a0bu bar\u0259d\u0259\u00a0<a href=\"https:\/\/www.economist.com\/science-and-technology\/2024\/01\/17\/common-sense-is-not-actually-very-common?utm_medium=social-media.content.np&amp;utm_source=twitter&amp;utm_campaign=editorial-social&amp;utm_content=discovery.content\">\u201cThe Economist\u201d<\/a>in m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd olunub.<\/p>\n<p>1776-c\u0131 ild\u0259 Amerikan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259sind\u0259 ya\u015fayan ingilis Tomas Peyn 47 s\u0259hif\u0259lik \u00fcsyankar ruhlu pamflet n\u0259\u015fr edib. \u201cSa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259\u201d adl\u0131 kitab bestsell\u0259r\u0259 \u00e7evrildi. O iddia edirdi ki, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259l\u0259r Britaniya idar\u0259sind\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyini elan etm\u0259lidirl\u0259r. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra el\u0259 h\u0259min onlar bunu etdil\u0259r.<\/p>\n<p>Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k \u2013 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc yadla\u015fm\u0131\u015f v\u0259 reall\u0131qdan qopmu\u015f oldu\u011fu hesab edil\u0259n elitadan ay\u0131rd etm\u0259k ist\u0259y\u0259rk\u0259n \u2013 siyas\u0259tin ba\u015fl\u0131ca \u00fcns\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Lakin \u201cProceedings of the National Academy of Sciences\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc edilmi\u015f m\u0259qal\u0259d\u0259 Pensilvaniya Universitetind\u0259n hesablamal\u0131 sosial elml\u0259r m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri olan (\u201ccomputational social scientists\u201d \u2013 red.) Mark Uaytinq v\u0259 Dunkan Uotts bu fikrin nadir\u0259n diqq\u0259tl\u0259 t\u0259dqiq edildiyi qeyd edirl\u0259r.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcged\u0259n iki ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 bunu ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yola \u00e7\u0131x\u0131b. Onlar standart sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 konsepsiyas\u0131n\u0131n dair\u0259vi t\u0259rif\u0259 malik oldu\u011funu qeyd etm\u0259kl\u0259 ba\u015flay\u0131blar: sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sa\u011flamd\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li insanlar\u0131n raz\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 iddialar y\u0131\u011f\u0131n\u0131d\u0131r, sa\u011flamd\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259lil\u0259r is\u0259 sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 malik insanlard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr f\u0259ls\u0259fi dola\u015f\u0131ql\u0131qlardan yan ke\u00e7m\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar insanlar\u0131n x\u0131rda i\u015fl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 payla\u015f\u0131m etm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n \u201cAmazon Mechanical Turk\u201d\u0259 (\u201cAmazon\u201dun kraudsorsinq platformas\u0131d\u0131r, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259rl\u0259 istifad\u0259\u00e7il\u0259rin, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 biznesmenl\u0259rin komp\u00fcter \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcr\u0259kk\u0259b, insan \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 sad\u0259 hesab edil\u0259n suallar\u0131 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 platformad\u0131r \u2013 red.) \u00fcz tutublar. Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar 2 046 i\u015ftirak\u00e7\u0131 y\u0131\u011faraq onlardan sa\u011flamd\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n 4 407 iddiadan ibar\u0259t topludan 50 m\u00fcdd\u0259an\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259kl\u0259rini ist\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n<p>Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin t\u0259xmin ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi kimi, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar real d\u00fcnya haqq\u0131nda faktlarla ba\u011fl\u0131 ayd\u0131n ifad\u0259 edilmi\u015f iddialar\u0131n sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 (\u201c\u00fc\u00e7bucaqlar\u0131n \u00fc\u00e7 t\u0259r\u0259fi var\u201d v\u0259 ya \u201c x\u0259st\u0259 insanlarla yax\u0131n t\u0259masdan \u00e7\u0259kinin\u201d) n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259k ehtimal\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. \u0130ddialar m\u00fcc\u0259rr\u0259dl\u0259\u015fdikc\u0259, i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n onlar\u0131n sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 (\u201cb\u00fct\u00fcn insanlar b\u0259rab\u0259r yarad\u0131l\u0131b\u201d; \u201cqavray\u0131\u015f yegan\u0259 bilik m\u0259nb\u0259yidir\u201d) oldu\u011funa raz\u0131 olma ehtimal\u0131 da bir o q\u0259d\u0259r az idi.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar iddialar\u0131 m\u00f6vzuya g\u00f6r\u0259 b\u00f6ld\u00fckd\u0259, texnologiya v\u0259 elml\u0259 ba\u011fl\u0131 olanlar\u0131n sa\u011flamd\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259 ehtimal\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k, tarix v\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00f6vzular\u0131n \u2013 \u0259n az oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131xar\u0131blar. Sosial qavray\u0131\u015f v\u0259 f\u0259rdin \u00f6z bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 m\u00fclahiz\u0259etm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131n psixoloji \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rinin t\u0259sirli olmas\u0131na baxmayaraq, respondentl\u0259rin ya\u015f\u0131, cinsi, g\u0259liri v\u0259 \u015f\u0259xsi siyas\u0259ti onlar\u0131n sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sayd\u0131\u011f\u0131 \u015feyl\u0259r\u0259 az t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p>F\u0259rdi fikirl\u0259ri t\u0259dqiq ed\u0259r\u0259k ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin b\u00f6y\u00fck qruplar aras\u0131nda nec\u0259 i\u015fl\u0259diyini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7iribl\u0259r. Burada onlar g\u00f6zl\u0259nil\u0259nd\u0259n daha az uzla\u015fma m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. Topludak\u0131 iddialar\u0131n yaln\u0131z t\u0259xmin\u0259n 44 %-i respondentl\u0259rin \u0259n az\u0131 75 %-i t\u0259r\u0259find\u0259n sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilib. H\u0259r k\u0259sin iddian\u0131 q\u0259bul etm\u0259li oldu\u011fu daha qat\u0131 sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rifi bu r\u0259q\u0259mi c\u0259mi 6,6 %-\u0259 endirir. D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 q\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n harada olmas\u0131 m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusudur. Ancaq h\u0259qiq\u0259t\u0259n \u201csa\u011flam\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, dey\u0259s\u0259n, \u0259l\u0259ke\u00e7m\u0259z bir \u015feydir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 he\u00e7 d\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc q\u0259d\u0259r sa\u011flam deyil. Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 say\u0131lan \u00e7ox az iddia ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bulolunand\u0131r. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0bu bar\u0259d\u0259\u00a0\u201cThe Economist\u201din m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd olunub. 1776-c\u0131 ild\u0259 Amerikan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259sind\u0259 ya\u015fayan ingilis Tomas Peyn 47 s\u0259hif\u0259lik \u00fcsyankar ruhlu pamflet n\u0259\u015fr edib. \u201cSa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259\u201d adl\u0131 kitab bestsell\u0259r\u0259 \u00e7evrildi. O iddia edirdi ki, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259l\u0259r Britaniya idar\u0259sind\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyini elan etm\u0259lidirl\u0259r. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra el\u0259 h\u0259min onlar bunu etdil\u0259r. Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k \u2013 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc yadla\u015fm\u0131\u015f v\u0259 reall\u0131qdan qopmu\u015f oldu\u011fu hesab edil\u0259n elitadan ay\u0131rd etm\u0259k ist\u0259y\u0259rk\u0259n \u2013 siyas\u0259tin ba\u015fl\u0131ca \u00fcns\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Lakin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":683398,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/c535e3a7170615622740895282410998913.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 he\u00e7 d\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc q\u0259d\u0259r sa\u011flam deyil. Sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 say\u0131lan \u00e7ox az iddia ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bulolunand\u0131r. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0bu bar\u0259d\u0259\u00a0\u201cThe Economist\u201din m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd olunub. 1776-c\u0131 ild\u0259 Amerikan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259sind\u0259 ya\u015fayan ingilis Tomas Peyn 47 s\u0259hif\u0259lik \u00fcsyankar ruhlu pamflet n\u0259\u015fr edib. \u201cSa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259\u201d adl\u0131 kitab bestsell\u0259r\u0259 \u00e7evrildi. O iddia edirdi ki, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259l\u0259r Britaniya idar\u0259sind\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyini&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683397"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=683397"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683397\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/683398"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=683397"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=683397"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=683397"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}